Update This Post

GU BA 4th Sem Political Science Minor Chapter 2 Question Answer | BA 4th Sem Political Science (Minor) Chapter 2 তাত্ত্বিক প্রেক্ষাপটসমূহ Solution 2026

Note: আপুনি ইয়াত Post টোৰ এটা copy edit কৰি আছে। Submit নকৰালৈ Live WordPress Post-ত কোনো change নহ'ব।

Post Title

GU BA 4th Sem Political Science Minor Chapter 2 Question Answer | BA 4th Sem Political Science (Minor) Chapter 2 তাত্ত্বিক প্রেক্ষাপটসমূহ Solution 2026

Post Title edit কৰিব নোৱাৰিব। কেৱল Post Content update কৰিব পাৰিব।

Post Content

দ্বিতীয় অধ্যায়ঃ

তাত্ত্বিক প্ৰেক্ষাপটসমূহ

2 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ

1. বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ প্ৰৱৰ্তক কোন? উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. টেইলৰ।

2. এফ. ডব্লিউ. টেইলৰক কি নামে জনা যায়? উত্তৰঃ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ জনক হিচাপে।

3. বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ মূল উদ্দেশ্য কি? উত্তৰঃ বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি কামৰ দক্ষতা আৰু উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি কৰা।

4. প্রশাসনীয় ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ সৈতে জড়িত তিনিজন চিন্তাবিদৰ নাম লিখা। উত্তৰঃ লুথাৰ গুলিক, লিণ্ডাল আৰউইক আৰু হেনৰি ফেয়ল।

5. POSDCORB শব্দটো কাৰ সৈতে জড়িত? উত্তৰঃ লুথাৰ গুলিকৰ সৈতে।

6. POSDCORB-ৰ পূৰ্ণৰূপ লিখা। উত্তৰঃ Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting আৰু Budgeting।

7. হেনৰি ফেয়লে কিমানটা প্রশাসনিক নীতি উল্লেখ কৰিছিল? উত্তৰঃ ১৪টা।

8. আদৰ্শগত আমোলাতন্ত্ৰ তত্ত্বৰ প্ৰৱৰ্তক কোন? উত্তৰঃ মেক্স ৱেবাৰ।

9. মেক্স ৱেবাৰৰ আমোলাতন্ত্ৰ তত্ত্বৰ এটা বৈশিষ্ট্য লিখা। উত্তৰঃ পদানুক্ৰম বা Hierarchy।

10. মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্বৰ সৈতে কাৰ নাম জড়িত? উত্তৰঃ এল্টন মেয়ো।

11. এল্টন মেয়োৰ তত্ত্বৰ মূল কথা কি? উত্তৰঃ কৰ্মক্ষেত্ৰত মানৱীয় সম্পৰ্ক, দলীয় আচৰণ আৰু মানসিক সন্তুষ্টিয়ে উৎপাদনশীলতাক প্ৰভাৱিত কৰে।

12. Hawthorne Experiments কাৰ সৈতে জড়িত? উত্তৰঃ এল্টন মেয়োৰ সৈতে।

13. সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ তত্ত্বৰ সৈতে কাৰ নাম জড়িত? উত্তৰঃ হার্বাৰ্ট চাইমন।

14. Herbert Simon-এ কোন ধৰণৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল? উত্তৰঃ সীমিত যুক্তিবাদ বা Bounded Rationality-ৰ ধাৰণা।

15. ‘Satisficing’ শব্দটো কাৰ সৈতে জড়িত? উত্তৰঃ হার্বাৰ্ট চাইমন।

16. পৰিৱেশিক দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে কাৰ নাম জড়িত? উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. ৰিগছ।

17. ৰিগছৰ বিখ্যাত মডেলটোৰ নাম কি? উত্তৰঃ Prismatic Model।

18. Fused, Prismatic আৰু Diffracted সমাজৰ ধাৰণা কাৰ? উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. ৰিগছৰ।

5 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ

1. টেইলৰৰ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ মূল নীতিসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. টেইলৰে কামৰ দক্ষতা বৃদ্ধি আৰু উৎপাদনশীলতা উন্নত কৰাৰ বাবে বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ মূল নীতিসমূহ হৈছে—

<ol class="wp-block-list">
<li>অনুমান বা অভ্যাসৰ পৰিবৰ্তে বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা।</li>

<li>কৰ্মচাৰীসকলক বৈজ্ঞানিকভাৱে নিৰ্বাচন আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়া।</li>

<li>ব্যৱস্থাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত সহযোগিতা স্থাপন কৰা।</li>

<li>দায়িত্বসমূহ বৈজ্ঞানিকভাৱে ভাগ কৰা।</li>

<li>প্ৰতিটো কাম সম্পন্ন কৰাৰ বাবে সৰ্বোত্তম পদ্ধতি অনুসন্ধান কৰা।</li>

<li>অধিক উৎপাদনৰ বাবে উপযুক্ত উৎসাহ আৰু মজুৰিৰ ব্যৱস্থা কৰা।</li>
</ol>

টেইলৰৰ মতে দক্ষতা বৃদ্ধি কৰিবলৈ “one best way” বিচাৰি উলিয়াব লাগে।

2. বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ সীমাবদ্ধতা লিখা।

উত্তৰঃ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ কেইবাটাও সীমাবদ্ধতা আছে।

প্ৰথমতে, এই তত্ত্বই কৰ্মচাৰীক মূলত উৎপাদনৰ এক উপাদান হিচাপে বিবেচনা কৰে। দ্বিতীয়তে, কৰ্মচাৰীৰ মানসিক, সামাজিক আৰু আবেগিক প্ৰয়োজনক যথেষ্ট গুৰুত্ব নিদিয়ে। তৃতীয়তে, সকলো কামৰ বাবে এটা “সৰ্বোত্তম পদ্ধতি” থাকিবই বুলি ধৰা বাস্তৱসম্মত নহয়। চতুৰ্থতে, এই তত্ত্বই সংগঠনৰ অনানুষ্ঠানিক সম্পৰ্কসমূহ উপেক্ষা কৰে। পঞ্চমতে, ইয়াত উৎপাদনশীলতা আৰু দক্ষতাৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।

তথাপি আধুনিক ব্যবস্থাপনা চিন্তাৰ বিকাশত টেইলৰৰ অৱদান গুৰুত্বপূর্ণ।

3. POSDCORB কি? ইয়াৰ উপাদানসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ POSDCORB লুথাৰ গুলিকে প্ৰশাসনৰ মুখ্য কাৰ্যসমূহ বুজাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা সংক্ষিপ্ত ৰূপ।

<ul class="wp-block-list">
<li>P – Planning: আগতীয়াকৈ কামৰ পৰিকল্পনা কৰা।</li>

<li>O – Organizing: কাম আৰু দায়িত্ব ভাগ কৰি সংগঠন গঠন কৰা।</li>

<li>S – Staffing: উপযুক্ত কৰ্মচাৰী নিয়োগ আৰু প্ৰশিক্ষণ দিয়া।</li>

<li>D – Directing: অধীনস্থ কৰ্মচাৰীক নিৰ্দেশ দিয়া।</li>

<li>CO – Coordinating: বিভিন্ন বিভাগৰ কামৰ মাজত সমন্বয় স্থাপন কৰা।</li>

<li>R – Reporting: কামৰ অগ্ৰগতি আৰু ফলাফলৰ প্ৰতিবেদন দিয়া।</li>

<li>B – Budgeting: আয়-ব্যয় আৰু বিত্তীয় পৰিকল্পনা কৰা।</li>
</ul>

POSDCORB-এ প্রশাসনিক কাৰ্যৰ এক সুসংগঠিত ৰূপ প্ৰদান কৰে।

4. হেনৰি ফেয়লৰ প্রশাসনিক নীতিসমূহৰ যিকোনো পাঁচটা উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ ফেয়লে ১৪টা প্রশাসনিক নীতি আগবঢ়াইছিল। তাৰ ভিতৰত উল্লেখযোগ্য পাঁচটা হৈছে—

<ol class="wp-block-list">
<li>Division of Work: কামৰ বিশেষীকৰণ।</li>

<li>Authority and Responsibility: ক্ষমতা আৰু দায়িত্বৰ সামঞ্জস্য।</li>

<li>Discipline: শৃংখলা বজাই ৰখা।</li>

<li>Unity of Command: এজন কৰ্মচাৰীয়ে এজন মাত্ৰ উৰ্ধ্বতন বিষয়াৰ পৰা নিৰ্দেশ পাব।</li>

<li>Unity of Direction: একে উদ্দেশ্যৰ কামৰ বাবে একে পৰিকল্পনা আৰু নেতৃত্ব থাকিব।</li>

<li>Scalar Chain: উৰ্ধ্বতনৰ পৰা অধীনস্থলৈ স্পষ্ট পদানুক্ৰম থাকিব।</li>

<li>Esprit de Corps: দলীয় ঐক্য আৰু সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰা।</li>
</ol>

5. মেক্স ৱেবাৰৰ আদৰ্শগত আমোলাতন্ত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ মেক্স ৱেবাৰৰ মতে আমোলাতন্ত্ৰ হৈছে যুক্তিসংগত আৰু নিয়মভিত্তিক প্রশাসনিক সংগঠন। ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—

<ol class="wp-block-list">
<li>স্পষ্ট কৰ্মবিভাজন।</li>

<li>পদানুক্ৰম বা hierarchy।</li>

<li>লিখিত নিয়ম আৰু বিধিৰ আধিপত্য।</li>

<li>যোগ্যতাৰ ভিত্তিত কৰ্মচাৰী নিয়োগ।</li>

<li>ব্যক্তিনিৰপেক্ষতা।</li>

<li>পদক পেছা বা career হিচাপে গ্ৰহণ কৰা।</li>

<li>লিখিত নথি-পত্ৰৰ ব্যৱহাৰ।</li>
</ol>

ৱেবাৰৰ মতে এই বৈশিষ্ট্যসমূহে প্রশাসনত স্থিৰতা, শৃংখলা আৰু দক্ষতা আনে।

6. মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্বৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ এল্টন মেয়োৰ মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্বই সংগঠনত মানুহৰ মানসিক আৰু সামাজিক দিশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—

<ol class="wp-block-list">
<li>কৰ্মচাৰী কেৱল আৰ্থিক মানুহ নহয়; তেওঁ সামাজিক মানুহো।</li>

<li>অনানুষ্ঠানিক গোটে কৰ্মচাৰীৰ আচৰণ প্ৰভাৱিত কৰে।</li>

<li>মনোবল আৰু চাকৰিৰ সন্তুষ্টিয়ে উৎপাদনশীলতাক প্ৰভাৱিত কৰে।</li>

<li>ব্যৱস্থাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত ভাল যোগাযোগ প্রয়োজন।</li>

<li>কৰ্মচাৰীৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল নেতৃত্বৰ প্রয়োজন।</li>

<li>দলীয় সম্পৰ্ক আৰু সহযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।</li>
</ol>

7. Herbert Simon-ৰ সীমিত যুক্তিবাদৰ ধাৰণা ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ Herbert Simon-এ পৰম্পৰাগত তত্ত্বৰ “সম্পূর্ণ যুক্তিসংগত সিদ্ধান্ত” ধাৰণাক সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰীৰ ওচৰত সকলো তথ্য নাথাকে, সকলো বিকল্প মূল্যায়ন কৰিবলৈ সময় আৰু সামৰ্থ্যও নাথাকে।

সেয়ে মানুহে সদায় সৰ্বোত্তম সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ নকৰে। তাৰ পৰিবৰ্তে তেওঁলোকে পৰিস্থিতি অনুসৰি “যথেষ্ট সন্তোষজনক” সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াক Simon-এ Satisficing বুলি অভিহিত কৰিছিল।

এই ধাৰণাক Bounded Rationality বা সীমিত যুক্তিবাদ বোলা হয়।

8. এফ. ডব্লিউ. ৰিগছৰ পৰিৱেশিক দৃষ্টিভংগী সংক্ষেপে ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ ৰিগছৰ মতে কোনো প্রশাসনিক ব্যৱস্থাক তাৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ পৰা পৃথক কৰি বুজিব নোৱাৰি।

তেওঁ সমাজক তিনিটা আৰ্হিত ভাগ কৰিছিল—

<ol class="wp-block-list">
<li>Fused Society: য’ত বিভিন্ন সামাজিক আৰু প্রশাসনিক কাৰ্যৰ বিশেষীকৰণ কম।</li>

<li>Prismatic Society: পৰম্পৰাগত আৰু আধুনিক বৈশিষ্ট্য একেলগে বিদ্যমান।</li>

<li>Diffracted Society: উচ্চ বিশেষীকৰণ আৰু আধুনিক প্রশাসনিক কাঠামো বিদ্যমান।</li>
</ol>

ৰিগছৰ তত্ত্ব বিশেষকৈ উন্নয়নশীল দেশৰ প্রশাসন বুজিবলৈ গুৰুত্বপূর্ণ।

10 নম্বৰৰ প্রশ্নোত্তৰ

1. এফ. ডব্লিউ. টেইলৰৰ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. টেইলৰ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ জনক হিচাপে পৰিচিত। তেওঁ শিল্প আৰু সংগঠনত কামৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে বিজ্ঞানভিত্তিক ব্যৱস্থাপনা পদ্ধতিৰ সমৰ্থন কৰিছিল।

টেইলৰৰ মতে পৰম্পৰাগত অনুমানভিত্তিক পদ্ধতিৰ পৰিবৰ্তে প্ৰতিটো কাম বৈজ্ঞানিকভাৱে অধ্যয়ন কৰি কাম সম্পন্ন কৰাৰ সৰ্বোত্তম পদ্ধতি নিৰ্ধাৰণ কৰিব লাগে।

তেওঁৰ তত্ত্বৰ মূল নীতিসমূহ হৈছে—

বিজ্ঞান, অনুমান নহয়: কামৰ প্ৰতিটো পৰ্যায় বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে বিশ্লেষণ কৰা উচিত।

কৰ্মচাৰীৰ বৈজ্ঞানিক নিৰ্বাচন: উপযুক্ত ব্যক্তিক উপযুক্ত কামত নিয়োগ কৰি প্ৰশিক্ষণ দিব লাগে।

সহযোগিতা: ব্যৱস্থাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত সংঘাতৰ পৰিবৰ্তে সহযোগিতা থাকিব লাগে।

দায়িত্বৰ বিভাজন: ব্যৱস্থাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত দায়িত্ব স্পষ্টভাৱে ভাগ কৰা উচিত।

সৰ্বোচ্চ উৎপাদন: কম উৎপাদনৰ পৰিবৰ্তে অধিক উৎপাদনৰ ওপৰত জোৰ দিব লাগে।

টেইলৰে Time Study, Motion Study, Standardization আৰু Differential Piece Rate System-ৰ দৰে কৌশলৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিছিল।

তথাপি এই তত্ত্বৰ সীমাবদ্ধতাও আছে। ই কৰ্মচাৰীক যন্ত্ৰৰ দৰে বিবেচনা কৰে বুলি সমালোচনা কৰা হয়। মানৱীয় আবেগ, সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু মনোবলৰ ওপৰত যথেষ্ট গুৰুত্ব নিদিয়ে।

সামগ্ৰিকভাৱে, আধুনিক ব্যবস্থাপনা চিন্তাধাৰাৰ বিকাশত টেইলৰৰ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ বিশেষ অৱদান আছে।

2. গুলিক, আৰউইক আৰু ফেয়লৰ প্রশাসনীয় ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ধ্ৰুপদী প্রশাসনিক চিন্তাৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ অংশ হৈছে প্রশাসনীয় ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব। গুলিক, আৰউইক আৰু হেনৰি ফেয়লে সংগঠন আৰু প্রশাসনৰ সার্বজনীন নীতি নিৰ্ধাৰণৰ চেষ্টা কৰিছিল।

লুথাৰ গুলিকে প্রশাসনৰ মুখ্য কাৰ্যসমূহ POSDCORB শব্দৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰিছিল। POSDCORB হৈছে Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting আৰু Budgeting।

লিণ্ডাল আৰউইকে প্রশাসনিক সংগঠনত লক্ষ্য, বিশেষীকৰণ, সমন্বয়, নিয়ন্ত্ৰণ আৰু পদানুক্ৰমৰ ওপৰত জোৰ দিছিল।

হেনৰি ফেয়লে ১৪টা প্রশাসনিক নীতি আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ ভিতৰত কৰ্মবিভাজন, ক্ষমতা আৰু দায়িত্ব, শৃংখলা, আদেশৰ ঐক্য, দিশৰ ঐক্য, কেন্দ্ৰীকৰণ, scalar chain আৰু esprit de corps উল্লেখযোগ্য।

এই তত্ত্বসমূহৰ মূল লক্ষ্য আছিল এক যুক্তিসংগত, সুসংগঠিত আৰু দক্ষ সংগঠন গঠন কৰা।

কিন্তু এই তত্ত্বসমূহৰ ওপৰত এইবুলি সমালোচনা কৰা হয় যে ই সংগঠনৰ আনুষ্ঠানিক কাঠামোৰ ওপৰত অত্যধিক গুৰুত্ব দিয়ে আৰু মানৱীয় দিশসমূহ উপেক্ষা কৰে।

তথাপি প্রশাসনীয় সংগঠন আৰু ব্যৱস্থাপনাৰ মৌলিক নীতি নিৰ্ধাৰণত এই চিন্তাবিদসকলৰ অৱদান অত্যন্ত গুৰুত্বপূর্ণ।

3. মেক্স ৱেবাৰৰ আদৰ্শগত আমোলাতন্ত্ৰ তত্ত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ জাৰ্মান সমাজবিজ্ঞানী মেক্স ৱেবাৰে আধুনিক আমোলাতন্ত্ৰৰ এক আদৰ্শ আৰ্হি আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ মতে আধুনিক বৃহৎ সংগঠন পৰিচালনাৰ বাবে যুক্তিসংগত আৰু আইনভিত্তিক আমোলাতন্ত্ৰ প্রয়োজন।

ৱেবাৰৰ আমোলাতন্ত্ৰৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হৈছে—

কৰ্মবিভাজন: প্ৰতিজন বিষয়াৰ নিৰ্দিষ্ট দায়িত্ব থাকে।

পদানুক্ৰম: উচ্চ পদৰ পৰা নিম্ন পদলৈ ক্ষমতাৰ স্পষ্ট শৃংখল থাকে।

লিখিত নিয়ম: প্রশাসনিক সিদ্ধান্ত আৰু কাৰ্য লিখিত নিয়মৰ আধাৰত সম্পন্ন হয়।

যোগ্যতাৰ ভিত্তিত নিয়োগ: শিক্ষাগত আৰু পেছাগত যোগ্যতাৰ ভিত্তিত কৰ্মচাৰী নিয়োগ কৰা হয়।

ব্যক্তিনিৰপেক্ষতা: ব্যক্তিগত সম্পর্কৰ পৰিবৰ্তে নিয়মৰ ভিত্তিত সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।

পেছাগত কৰ্মজীৱন: আমোলাসকলে চাকৰিক পেছা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু পদোন্নতিৰ সুযোগ থাকে।

লিখিত নথি: চৰকাৰী কাম-কাজ নথিভুক্ত কৰা হয়।

ৱেবাৰৰ তত্ত্বৰ সুবিধা হৈছে শৃংখলা, স্থিৰতা, অনুমানযোগ্যতা আৰু দক্ষতা। কিন্তু অত্যধিক নিয়ম-কানুনে প্রশাসনত জটিলতা, বিলম্ব আৰু Red Tapism সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

সেয়ে ৱেবাৰৰ আমোলাতন্ত্ৰ তত্ত্ব আধুনিক প্রশাসনিক সংগঠন বুজিবলৈ এক মৌলিক তত্ত্ব।

4. এল্টন মেয়োৰ মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ নব্য-ধ্ৰুপদী চিন্তাধাৰাৰ ভিতৰত এল্টন মেয়োৰ মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্ব বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ। ধ্ৰুপদী তত্ত্বসমূহে সংগঠনৰ কাঠামো আৰু উৎপাদনশীলতাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ বিপৰীতে মেয়োৱে মানুহৰ সামাজিক আৰু মানসিক প্রয়োজনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

এই তত্ত্বৰ বিকাশত Hawthorne Experiments-ৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। এই অধ্যয়নসমূহে দেখুৱাইছিল যে উৎপাদনশীলতা কেৱল মজুৰি বা ভৌতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত নির্ভৰ নকৰে। কৰ্মচাৰীৰ মনোবল, দলীয় সম্পর্ক, নেতৃত্ব আৰু ব্যৱস্থাপকৰ মনোযোগেও উৎপাদনশীলতাক প্ৰভাৱিত কৰে।

মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্বৰ মূল ধাৰণাসমূহ হৈছে—

<ol class="wp-block-list">
<li>মানুহ সামাজিক জীৱ।</li>

<li>অনানুষ্ঠানিক গোটৰ গুৰুত্ব আছে।</li>

<li>মনোবল আৰু চাকৰিৰ সন্তুষ্টি উৎপাদনশীলতাৰ সৈতে জড়িত।</li>

<li>ব্যৱস্থাপক আৰু কৰ্মচাৰীৰ মাজত ভাল যোগাযোগ থাকা প্রয়োজন।</li>

<li>অংশগ্ৰহণমূলক নেতৃত্ব অধিক ফলপ্ৰসূ।</li>

<li>কেৱল আৰ্থিক উৎসাহে কৰ্মচাৰীক প্ৰেৰণা নিদিয়ে।</li>
</ol>

এই তত্ত্বই সংগঠনৰ অধ্যয়নত মানৱীয় আচৰণক কেন্দ্ৰীয় স্থান দিয়ে। অৱশ্যে ইয়াক অত্যধিক “মানৱমুখী” বুলি কেতিয়াবা সমালোচনা কৰা হয়।

5. হার্বাৰ্ট চাইমনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ তত্ত্ব আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ হার্বাৰ্ট চাইমন আধুনিক প্রশাসনিক তত্ত্বৰ এজন উল্লেখযোগ্য চিন্তাবিদ। তেওঁ প্রশাসনক মূলত সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।

তেওঁ ধ্ৰুপদী প্রশাসনিক নীতিসমূহক সমালোচনা কৰি কৈছিল যে সেইবোৰ বহু ক্ষেত্ৰত “proverbs” বা পৰস্পৰবিৰোধী সাধাৰণ নীতিৰ দৰে।

চাইমনৰ মতে, মানুহ সম্পূর্ণ যুক্তিসংগত নহয়। সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ সময়ত তিনিটা সীমাবদ্ধতা থাকে—

<ol class="wp-block-list">
<li>সকলো তথ্য লাভ কৰা সম্ভৱ নহয়।</li>

<li>সকলো বিকল্প মূল্যায়ন কৰিব নোৱাৰি।</li>

<li>সময়, জ্ঞান আৰু মানসিক সামৰ্থ্য সীমিত।</li>
</ol>

সেয়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণকাৰীয়ে সৰ্বোত্তম সিদ্ধান্ত বিচাৰি নাপায়। তেওঁ এনে এটা বিকল্প গ্ৰহণ কৰে যিটো সন্তোষজনক আৰু গ্রহণযোগ্য। ইয়াক Satisficing বোলে।

এই ধাৰণাই Bounded Rationality-ৰ ভিত্তি গঠন কৰে।

চাইমনৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ তত্ত্বই প্রশাসনিক আচৰণক অধিক বাস্তৱসম্মতভাৱে ব্যাখ্যা কৰে আৰু আধুনিক লোক প্রশাসনৰ বিকাশত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।

6. এফ. ডব্লিউ. ৰিগছৰ পৰিৱেশিক দৃষ্টিভংগী আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ এফ. ডব্লিউ. ৰিগছ তুলনামূলক লোক প্রশাসনৰ এজন বিখ্যাত চিন্তাবিদ। তেওঁ প্রশাসনিক ব্যৱস্থাক সমাজৰ পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পর্কিত কৰি অধ্যয়ন কৰিছিল।

ৰিগছৰ মতে প্রশাসন সামাজিক, অৰ্থনৈতিক, সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়। সেয়ে এক দেশৰ প্রশাসনিক ব্যৱস্থা আন দেশৰ পৰিৱেশত হুবহু প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰি।

তেওঁ সমাজক তিনিটা আদৰ্শ আৰ্হিত ভাগ কৰিছিল—

Fused Society: এই সমাজত বিভিন্ন সামাজিক, ৰাজনৈতিক আৰু প্রশাসনিক কাৰ্যৰ মাজত বিশেষীকৰণ কম। একেটা প্ৰতিষ্ঠানে বহু কাৰ্য পালন কৰে।

Prismatic Society: এইটো পৰিৱর্তনশীল সমাজ। ইয়াত পৰম্পৰাগত আৰু আধুনিক বৈশিষ্ট্য একেলগে থাকে। ৰিগছে এই সমাজত Formalism, Heterogeneity আৰু Overlapping-ৰ দৰে বৈশিষ্ট্য চিহ্নিত কৰিছিল।

Diffracted Society: এই সমাজ আধুনিক আৰু উচ্চ বিশেষীকৃত। বিভিন্ন কাৰ্যৰ বাবে পৃথক পৃথক প্ৰতিষ্ঠান থাকে।

ৰিগছৰ Prismatic Society-ৰ Sala Model বিশেষভাবে জনপ্ৰিয়।

এই তত্ত্বৰ গুৰুত্ব হৈছে—ই উন্নয়নশীল সমাজৰ প্রশাসনিক সমস্যা বুজিবলৈ এক উপযোগী কাঠামো প্ৰদান কৰে। অৱশ্যে ইয়াৰ ভাষা আৰু মডেলসমূহ কেতিয়াবা অতিমাত্ৰা জটিল বুলি সমালোচিত হৈছে।

সামগ্ৰিকভাৱে, তুলনামূলক লোক প্রশাসন আৰু উন্নয়ন প্রশাসনৰ অধ্যয়নত ৰিগছৰ পৰিৱেশিক দৃষ্টিভংগীৰ বিশেষ মূল্য আছে।

আৰ্হি প্রশ্নাৱলী

<ol class="wp-block-list">
<li>এফ. ডব্লিউ. টেইলৰৰ বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্ব আলোচনা কৰা।</li>

<li>বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ মূল নীতিসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।</li>

<li>বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা তত্ত্বৰ সীমাবদ্ধতা উল্লেখ কৰা।</li>

<li>POSDCORB কি? ইয়াৰ উপাদানসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।</li>

<li>গুলিক আৰু আৰউইকৰ প্রশাসনিক চিন্তাধাৰা আলোচনা কৰা।</li>

<li>হেনৰি ফেয়লৰ প্রশাসনিক নীতিসমূহ আলোচনা কৰা।</li>

<li>মেক্স ৱেবাৰৰ আদৰ্শগত আমোলাতন্ত্ৰৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।</li>

<li>আমোলাতন্ত্ৰ তত্ত্বৰ সুবিধা আৰু সীমাবদ্ধতা লিখা।</li>

<li>এল্টন মেয়োৰ মানৱীয় সম্পৰ্ক তত্ত্ব আলোচনা কৰা।</li>

<li>Hawthorne Experiments-ৰ গুৰুত্ব কি?</li>

<li>Herbert Simon-ৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ তত্ত্ব ব্যাখ্যা কৰা।</li>

<li>Bounded Rationality কি?</li>

<li>Satisficing বুলিলে কি বুজা যায়?</li>

<li>ধ্ৰুপদী আৰু নব্য-ধ্ৰুপদী তত্ত্বৰ মাজত পাৰ্থক্য দেখুওৱা।</li>

<li>এফ. ডব্লিউ. ৰিগছৰ পৰিৱেশিক দৃষ্টিভংগী আলোচনা কৰা।</li>

<li>Fused, Prismatic আৰু Diffracted সমাজৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।</li>

<li>Prismatic Society-ৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।</li>

<li>প্রশাসনিক তত্ত্বৰ বিকাশত ধ্ৰুপদী, নব্য-ধ্ৰুপদী আৰু সমসাময়িক দৃষ্টিভংগীৰ অৱদান আলোচনা কৰা।</li>
</ol>

Your Email ID

Verification record-ৰ বাবে Email ID প্রয়োজন। Name নালাগে।

What did you update?

আপুনি কি কি সলনি কৰিলে সৰুকৈ লিখক। Admin Review page-ত automatic change highlight-ও দেখা যাব।

Submit কৰাৰ পাছত এই Update টো Pending Verification হিচাপে save হ'ব।

Update This Post

My Subjects