Chapter 3 –
বিশ্ব রাজনীতিতে মার্কিন যুক্তরাষ্ট্রের প্রভুত্ব বা আধিপত্য
পাঠ্যপুস্তক ভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তর (Textbook Questions & Answers)
1. প্রশ্ন: আধিপত্য (Hegemony) কাক বোলে?
উত্তর: আধিপত্য (Hegemony) বোলে এনে এক পৰিস্থিতি, য’ত কোনো এখন ৰাষ্ট্ৰ অন্য ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিক দিশত যথেষ্ট প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে।
2. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্র কেতিয়াৰ পৰা বিশ্ব ৰাজনীতিত একক বৃহৎ শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে?
উত্তর: ১৯৯১ চনত সোভিয়েত ইউনিয়নৰ পতনৰ পিছত যুক্তরাষ্ট্র বিশ্ব ৰাজনীতিত একক বৃহৎ শক্তি হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।
3. প্রশ্ন: মার্কিন আধিপত্যৰ কি ধৰণ আছে?
উত্তর: মার্কিন আধিপত্য তিনিধৰণৰ —
(১) সামরিক আধিপত্য,
(২) অৰ্থনৈতিক আধিপত্য,
(৩) সাংস্কৃতিক আধিপত্য।
4. প্রশ্ন: Operation Desert Storm কি?
উত্তর: ই ১৯৯১ চনৰ গাল্ফ যুদ্ধৰ সময়ত হোৱা এক সামরিক অভিযান আছিল, য’ত যুক্তরাষ্ট্রৰ নেতৃত্বত কুৱেইটত ইৰাকৰ আগ্ৰাসন ৰোধ কৰা হয়।
5. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্রৰ সামরিক আধিপত্য কিদৰে প্ৰকাশ পায়?
উত্তর: যুক্তরাষ্ট্রৰ উচ্চ প্ৰযুক্তি সম্পন্ন অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ, বিশ্বজুৰি সেনা ঘাঁটি, আৰু উচ্চ সামরিক বাজেটৰ মাধ্যমে ইয়াৰ সামরিক আধিপত্য প্ৰকাশ পায়।
6. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্রৰ অৰ্থনৈতিক আধিপত্যৰ দৃষ্টান্ত দিয়া।
উত্তর: যুক্তরাষ্ট্রৰ বৃহৎ বহুজাতিক কোম্পানীসমূহ, বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা, বিশ্বব্যাংক, আৰু IMF-ত শক্তিশালী অৱস্থান তাৰ অৰ্থনৈতিক আধিপত্যৰ দৃষ্টান্ত।
7. প্রশ্ন: সাংস্কৃতিক আধিপত্যৰ অৰ্থ কি?
উত্তর: সাংস্কৃতিক আধিপত্য বোলে এনে এক প্ৰভাৱ, য’ত যুক্তরাষ্ট্রৰ জীৱন-পদ্ধতি, চলচ্চিত্র, সংগীত, ফেশ্বন আৰু খাদ্য সংস্কৃতি বিশ্বৰ আন দেশত ব্ৰহন কৰে।
8. প্রশ্ন: হাৰ্ড পাৱাৰ আৰু সফ্ট পাৱাৰৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তর:
- হাৰ্ড পাৱাৰ বোলে সামরিক আৰু অৰ্থনৈতিক বল,
- সফ্ট পাৱাৰ বোলে সংস্কৃতি, মিডিয়া, শিক্ষাৰ মাধ্যমে মানসিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ।
অতিরিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions & Answers)
9. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্রৰ আধিপত্যৰ সময়ছোৱা কিমান ধৰি চলিছে?
উত্তর: সোভিয়েত ইউনিয়নৰ পতনৰ পাছত ১৯৯১ চনৰ পৰা যুক্তরাষ্ট্রৰ আধিপত্য আৰম্ভ হয় আৰু ২১শ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে স্থায়ী থাকে।
10. প্রশ্ন: এক-মেরুকৰণৰ দুনীয়াত যুক্তরাষ্ট্রৰ ভূমিকা কেনে আছিল?
উত্তর: যুক্তরাষ্ট্র বিশ্বৰ সকলো সিদ্ধান্তৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছিল – ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, আৰু সামরিক ক্ষেত্ৰত। ই প্ৰায় সকলো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গঠনক প্ৰভাৱিত কৰিছিল।
11. প্রশ্ন: “Global Village” ধারণাৰ লগত যুক্তরাষ্ট্রৰ কি সম্পৰ্ক আছে?
উত্তর: “Global Village” মানে এক বিশ্বীয় সমাজ। এই ধাৰণাটোৰ বিকাশত যুক্তরাষ্ট্রৰ মিডিয়া, ইণ্টাৰনেট, আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰসাৰৰ প্ৰভাৱ আছিল।
12. প্রশ্ন: মার্কিন যুক্তরাষ্ট্রে কোন ধৰণৰ যুদ্ধত অংশ লয়?
উত্তর: যুক্তরাষ্ট্রে সাধাৰণতে ‘Pre-emptive Strike’ ধাৰণাৰ ওপৰত আধাৰিত যুদ্ধত অংশ লয়। ই আগতে সম্ভাৱ্য বিপদ ঠেকাবলৈ আগ্ৰাসন কৰে।
13. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্রৰ বিপক্ষে ‘Soft balancing’ ক’ত দেখা যায়?
উত্তর: ইউৰোপীয় সংঘ, চীন, ৰাছিয়া আদিৰ দ্বাৰা নিৰপেক্ষ ধৰণে যুক্তরাষ্ট্রৰ প্ৰভাৱ ৰোধ কৰিবলৈ কূটনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক কৌশল গ্ৰহণ কৰাক soft balancing বোলে।
14. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্র কিদৰে আধুনিক বিশ্বত ‘বিশ্ব-পুলিচ’ হিচাপে কাম কৰে?
উত্তর: যুক্তরাষ্ট্রে ইৰাক, আফগানিস্তান, আৰু অন্যান্য দেশত সেনা প্ৰৱেশ কৰি ‘বিশ্ব পুলিচ’ হিচাপে নিজৰ আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
15. প্রশ্ন: যুক্তরাষ্ট্রৰ আধিপত্যৰ কিছু নেতিবাচক দিক কি?
উত্তর:
- অন্যান্য ৰাষ্ট্ৰৰ স্বাৰ্ভভৌমত্বৰ অবমূল্যায়ন,
- অসম উন্নয়ন,
- সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ লোপ,
- ক্ষমতা কন্দ্ৰিকৰণ।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post