hapter 4 –
Let’s Play with Magnets (চুম্বকৰ সৈতে খোলোঁ আহা)
অনুশীলনী
- খালী ঠাই পূৰণ কৰা
(a) চুম্বকে আকৰ্ষণ কৰা পদার্থবোৰক__পদার্থ বোলে।
উত্তৰঃ চুম্বকীয়
(b) বিভিন্ন কামৰ বাবে কৃত্রিম ভাবে তৈয়াৰ কৰা চুম্বককচুম্বক বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ কৃত্ৰিম চুম্বক
(c) ৰবৰপদার্থ নহয়। উত্তৰঃ চুম্বকীয় (d) এডাল দণ্ড চুম্বকক দুটুকুৰা কৰিলে আমি একেধৰণৰ__দণ্ড চুম্বক পাম।
উত্তৰঃ দুটা
(e) দুডাল চুম্বকৰ একে মেৰুৱে_কৰে।
উত্তৰঃ বিকর্ষণ
(f) চুম্বকৰ সদায় _টা মেৰু থাকে।
উত্তৰঃ দুটা
- সত্য উক্তিবোৰত (✔) চিন দিয়া।
(a) চুম্বকে সকলো ধৰণৰ পদাৰ্থক আকর্ষণ কৰে।
উত্তৰঃ চুম্বকে সকলো ধৰণৰ পদাৰ্থক আকর্ষণ কৰে। ❌
(b) চুম্বকৰ বিপৰীত মূৰ দুটাৰ মাজত আকর্ষণ হয়।
উত্তৰঃ চুম্বকৰ বিপৰীত মূৰ দুটাৰ মাজত আকর্ষণ হয়। ✔
(c) ক’বাল্ট এবিধ চুম্বকীয় পদার্থ।
উত্তৰঃ ক’বাল্ট এবিধ চুম্বকীয় পদার্থ। ✔
(d) দণ্ড চুম্বকে সদায় উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত মুখ কৰি থাকে।
উত্তৰঃ দণ্ড চুম্বকে সদায় উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত মুখ কৰি থাকে। ✔
(e) গৰম কৰিলে চুম্বকৰ চুম্বকত্ব গুণ হেৰায়।
উত্তৰঃ গৰম কৰিলে চুম্বকৰ চুম্বকত্ব গুণ হেৰায়। ✔
অনুশীলনী
- ‘ক’ স্তম্ভৰ লগত ‘খ’ স্তম্ভ মিলোৱা
‘ক’ স্তম্ভ ‘খ’ স্তন্ত
1. কম্পাছ যন্ত্ৰৰ শলা (a) প্রথমে আবিষ্কাৰ হোৱা চুম্বক
2.লোৰ গজাল (b) চুম্বকত্ব গুণ দীর্ঘসময়ৰ বাবে থাকে
3.মেগনেটাইট (c) চুম্বকৰ দ্বাৰা আকর্ষিত হয়
4.স্থায়ী চুম্বক (d) স্থিৰ অৱস্থাত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত অৱস্থান কৰে।
উত্তৰঃ
‘ক’ স্তম্ভ ‘খ’ স্তম্ভ
1. কম্পাছ যন্ত্ৰৰ শলা (d) স্থিৰ অৱস্থাত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত অৱস্থান কৰে।2. লোৰ গজাল (c) চুম্বকৰ দ্বাৰা আকর্ষিত হয় 3. মেগনেটাইট (a) প্রথমে আবিষ্কাৰ হোৱা চুম্বক 4. স্থায়ী চুম্বক (b) চুম্বকত্ব গুণ দীর্ঘসময়ৰ বাবে থাকে - স্তম্ভ-1 ত চুম্বকৰ এটা মূৰৰ অৱস্থিতি দেখুওৱা হৈছে। স্তম্ভ-2 ত প্রত্যেক ক্ষেত্রত কেনে ধৰণৰ ক্ৰিয়া হয় দেখুওৱা হৈছে। এতিয়া খালী ঠাইবোৰ পূৰণ কৰা।
স্তম্ভ-1 স্তম্ভ-2
উত্তৰ-উত্তৰ
উত্তৰ আকর্ষণ
দক্ষিণ-উত্তৰ _
___ দক্ষিণ বিকর্ষণ
উত্তৰঃস্তম্ভ-1 স্তম্ভ-2 উত্তৰ - উত্তৰ বিকর্ষণ উত্তৰ - দক্ষিণ আকর্ষণ দক্ষিণ - উত্তৰ আকর্ষণ দক্ষিণ - দক্ষিণ বিকর্ষণ</code></pre></li>শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।
i) তলৰ কোনবিধ চুম্বকীয় পদার্থ?
(a) আলপিন
(b) ৰবৰ
(c) প্লাষ্টিকৰ খাৰু
(d) কাঠৰ স্কেল
উত্তৰঃ (a) আলপিন
ii) তলৰ কোনবিধ অচুম্বকীয় পদার্থ?
(a) লোৰ গজাল
(b) ৰাবাৰ বেগু
(c) ছেফ্টপিন
(d) আলপিন
উত্তৰঃ (b) ৰাবাৰ বেগু
iii) চুম্বকৰ কেইটা মেৰু থাকে?
(a) দুটা
(b) এটা
(c) তিনিটা
(d) চাৰিটা
উত্তৰঃ (a) দুটা
- দণ্ড চুম্বক এডাল লোৰ গুড়িৰ ওচৰলৈ নিলে চুম্বকডালৰ কোনটো অংশত লোৰগুড়ি আটাইতকৈ কমকৈ লাগি ধৰিব?
উত্তৰঃ দণ্ড চুম্বক এডাল লোৰ গুড়িৰ ওচৰলৈ নিলে চুম্বকডালৰ মধ্যভাগত লোৰ গুড়ি আটাইতকৈ কমকৈ লাগি ধৰিব।
- এডাল দণ্ড চুম্বকৰ মেৰু দুটা চিহ্নিত কৰা হোৱা নাই। ইয়াৰ উত্তৰ মেৰু কোনটো কিদৰে উলিয়াবা?
উত্তৰঃএডাল দণ্ড চুম্বকৰ মেৰু দুটা চিহ্নিত কৰা হোৱা নাই তেন্তে উত্তৰ মেৰু উলিওৱাৰ বাবে তলত দিয়া ধৰণেৰে পৰীক্ষা কৰিব পাৰি:
পদ্ধতি:
চুম্বকডালক এটা চিৰিয়াই ৰখা সুতা বা সূতাৰে এৰাই স্থিৰভাৱে লৰাই দিব লাগে।
চুম্বকডাল আলফাল ঘুৰি থাকি অলপ সময়ত এক নিৰ্দিষ্ট দিশত স্থিৰ হৈ ৰ’ব।
যি মুখটো উত্তৰ-দিশ অভিমুখে থমকি থাকে, সেয়াই উত্তৰ মেৰু।
৪. একক মেৰুযুক্ত চুম্বক পাব পাৰোঁনে?
উত্তৰঃ নহয়, একক মেৰুযুক্ত চুম্বক পাব নোৱাৰি।
- চুম্বকৰ যিকোনো দুটা ধর্ম লিখা।
উত্তৰঃ চুম্বকৰ যিকোনো দুটা ধৰ্ম হ’ল:
চুম্বকে কেৱল চুম্বকীয় পদাৰ্থবোৰ (যেনে লোহা, ক’বাল্ট, নিকেল) আকৰ্ষণ কৰে।
চুম্বকৰ সদায় দুটা মেৰু — উত্তৰ মেৰু আৰু দক্ষিণ মেৰু — থাকে।
- লোৰ গজাল এটা কিদৰে চুম্বকলৈ পৰিণত কৰিবা?
উত্তৰঃ লোৰ গজাল এটা চুম্বকলৈ পৰিণত কৰাৰ বাবে তলৰ পদ্ধতিটো অনুসৰণ কৰিব পাৰি:
🔹 ঘঁহি চুম্বক বনোৱা পদ্ধতি:
এটা দণ্ড চুম্বক লোৱা।
চুম্বকখন লোৰ গজালটোৰ ওপৰত একেটা দিশে ঘঁহি-ঘঁহি চোলাবা।
এইটো 10-15 বাৰ বা তাতো বেছি সময় ধৰি কৰা।
কিছুমান সময়ৰ পাছত লোৰ গজালটোত চুম্বকত্ব সৃষ্টি হয়।
এতিয়া সেই গজালটোৱে সৰু লোহাৰ বস্তু আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে।
- মুক্তভাবে ওলোমাই থলে দণ্ড চুম্বক এডালে কিয় উত্তৰ-দক্ষিণাকৈ থাকে?
উত্তৰঃ মুক্তভাৱে ওলোমাই থলে দণ্ড চুম্বক এডাল উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত থাকে, কাৰণ পৃথিৱী নিজেই এটা ডাঙৰ চুম্বক।
চুম্বকডালৰ উত্তৰ মেৰু পৃথিৱীৰ চুম্বকীয় দক্ষিণ মেৰু (ভৌগোলিক উত্তৰ) অভিমুখে আকর্ষিত হয়, আৰু
দক্ষিণ মেৰু পৃথিৱীৰ চুম্বকীয় উত্তৰ মেৰু (ভৌগোলিক দক্ষিণ) অভিমুখে আকর্ষিত হয়।
- কম্পাছ যন্ত্ৰৰ সহায়ত কিদৰে দিশ নির্ণয় কৰা হয়?
উত্তৰঃ কম্পাছ যন্ত্ৰত এখন চুম্বকীয় সূঁচ থাকে, যি সদায় উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত স্থিৰ হৈ থাকে।
দিশ নিৰ্ণয় কৰাৰ পদ্ধতি:
কম্পাছ যন্ত্ৰখন সমতল ঠাইত ৰখা হয়।
সূঁচখন অলপ সময় ঘুৰি স্থিৰ হৈ পৰে।
যন্ত্ৰখনত “N” বুলিহে যি দিশ দেখুৱায়, সেয়া উত্তৰ দিশ।
“S” দিশটো হয় দক্ষিণ। এইদৰে পূৱ আৰু পশ্চিম দিশো চিনাক্ত কৰিব পাৰি।
- অশ্বখুৰাকৃতিৰ চুম্বকৰ মেৰু দুটা কিদৰে চিনাক্ত কৰিবা?
উত্তৰঃ অশ্বখুৰাকৃতিৰ (ঘোঁৰাৰ খুৰাৰ আকৃতিৰ) চুম্বকৰ মেৰু দুটা চিনাক্ত কৰিবলৈ তলত দিয়া পদ্ধতি অনুসৰণ কৰিবা:
🔹 ১. কম্পাছ যন্ত্ৰৰ সহায়ত চিনাক্ত কৰা পদ্ধতি:এটা কম্পাছ যন্ত্ৰ লোৱা।
কম্পাছৰ সূচী উত্তৰ দিশ দেখুৱাই থকাৰ সময়ত,
অশ্বখুৰা চুম্বকৰ এটা প্ৰান্ত কম্পাছৰ উত্তৰ মেৰুৰ কাষলৈ নেওচোৱা।
যদি সূচী পিঠি দিয়ে (বিকর্ষণ কৰে) — তেন্তে সেয়াও উত্তৰ মেৰু।
যদি আকৰ্ষণ হয় — তেন্তে সেয়া দক্ষিণ মেৰু।
- তোমাক এডাল দণ্ড চুম্বক, সৰু এডাল প্লাষ্টিকৰ সৰু স্কেল, এটা কাঠৰ টুকুৰা আৰু লোৰ গজাল এটা দিয়া হ’ল। ইয়াৰে কোনবিধক তুমি চুম্বকত পৰিণত কৰিব পাৰিবা আৰু কেনেকৈ? চুম্বকত পৰিণত হোৱাটো কেনেদৰে গম পাবা?
উত্তৰঃ তোমাক দিয়া বস্তুবোৰ:
দণ্ড চুম্বক
প্লাষ্টিকৰ সৰু স্কেল
কাঠৰ টুকুৰা
লোৰ গজাল
🔹 চুম্বকত পৰিণত কৰিব পৰা বস্তু:
লোৰ গজালক চুম্বকত পৰিণত কৰিব পাৰি।
দণ্ড চুম্বকটো লোৱা।
লোৰ গজালটোৰ ওপৰত দণ্ড চুম্বকটো একেটা দিশে ১০–১৫ বাৰ ঘঁহি-ঘঁহি চোলোৱা।
এই প্ৰক্ৰিয়াত লোৰ গজালটোৰ ভিতৰত চুম্বকত্ব সৃষ্ট হয়।
চুম্বকত পৰিণত হোৱা গজালটোক সৰু লোহাৰ বস্তু (যেনে: চেফ্ট পিন, আলপিন, গজাল) কাষলৈ নিবা।
যদি গজালটোৱে সেইবোৰ আকৰ্ষণ কৰে, তেন্তে গজালটো চুম্বকলৈ পৰিণত হৈছে বুলি গম পাবা।
- তোমাক এডাল দণ্ড চুম্বক আৰু কিছুমান আলপিন দিয়া হ’ল। দণ্ড চুম্বকডালৰ মেৰু দুটা কেনেকৈ উলিয়াবা?
উত্তৰঃ যদি মোক এডাল দণ্ড চুম্বক আৰু কিছুমান আলপিন দিয়া হয়, তেন্তে দণ্ড চুম্বকখনৰ মেৰু দুটা (উত্তৰ আৰু দক্ষিণ) চিনাক্ত কৰাৰ বাবে তলত দিয়া পদ্ধতি অনুসৰণ কৰিম:
🔹 আলপিনৰ সহায়ত মেৰু চিনাক্ত কৰাৰ পদ্ধতি:
দণ্ড চুম্বকখন সমতল ঠাইত ৰখা।
এতিয়া আলপিনবোৰ চুম্বকৰ বিভিন্ন অংশত (দুটা প্ৰান্ত আৰু মাজভাগত) কাষলৈ নিবা।
চুম্বকৰ যি দুটা প্ৰান্তত আলপিনবোৰ বেছি শক্তিত আকর্ষিত হয়, সেই দুটা অংশ মেৰু (উত্তৰ আৰু দক্ষিণ)।
চুম্বকৰ মধ্যভাগত চুম্বকত্ব সাধাৰণতে কম থাকে, সেয়ে সেয়া মেৰু নহয়।
- তোমাক এডাল দণ্ড চুম্বক আৰু এটা কম্পাছ যন্ত্র দিয়া হ’ল। চুম্বকডালত মেৰু চিহ্নিত কৰা হোৱা নাই। কম্পাছ যন্ত্ৰটোৰ সহায়ত কিদৰে চুম্বকডালৰ মেৰু দুটা চিহ্নিত কৰিবা?
উত্তৰঃ মোক যদি এডাল দণ্ড চুম্বক আৰু এটা কম্পাছ যন্ত্ৰ দিয়া হয়, আৰু চুম্বকখনত মেৰু চিহ্নিত কৰা হোৱা নাথাকে, তেন্তে মই তলত দিয়া ধাপবোৰ অনুসৰণ কৰি চুম্বকখনৰ উত্তৰ আৰু দক্ষিণ মেৰু চিহ্নিত কৰিম।
🔹 পদ্ধতি:
কম্পাছ যন্ত্ৰটোক সমতল ঠাইত স্থাপন কৰা।
– কম্পাছৰ সূচীটো অলপ সময়ত উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত স্থিৰ হৈ থমকিব।
– সাধাৰণতে সূচীৰ ‘N’ চিহ্ন থকা অংশটো উত্তৰ দিশ দেখুৱায়।
এতিয়া দণ্ড চুম্বকখনৰ এটা প্ৰান্ত কম্পাছৰ সূচীৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা।
পৰ্যবেক্ষণ কৰা —
– যদি চুম্বকখনৰ সেই প্ৰান্তটো কম্পাছৰ উত্তৰ সূচীক বিকর্ষণ কৰে, তেন্তে চুম্বকখনৰ সেই প্ৰান্ত উত্তৰ মেৰু।
– যদি সেই প্ৰান্তটো কম্পাছৰ উত্তৰ সূচীক আকৰ্ষণ কৰে, তেন্তে সেই প্ৰান্তটো দক্ষিণ মেৰু।
দণ্ড চুম্বকৰ বিপৰীত প্ৰান্তটো তেন্তে অন্য মেৰু হব (উত্তৰৰ বিপৰীতে দক্ষিণ আৰু বিপৰীতভাবে)।
- ষ্টীলৰ বেজি এটা মজিয়াত পৰি গ’ল, তুমি হাতেৰে উঠাব পৰা নাই। বেজিটো কি উপায়েৰে উঠাব পাৰিবা?
উত্তৰঃ ষ্টীলৰ বেজি এটা মজিয়াত পৰি গ’ল আৰু হাতেৰে উঠাব পৰা নাযায়, তেন্তে মই চুম্বকৰ সহায়ত বেজিটো উঠাব পাৰিম।
- ধৰা হ’ল, তুমি এখন নতুন ঠাইলৈ ফুৰিব গ’লা। তোমাৰ লগত এটা কম্পাছ যন্ত্র আছে। তুমি কিদৰে ঠাইখনৰ দিশবোৰ নিৰ্ণয় কৰিবা?
উত্তৰঃ যদি মই এখন নতুন ঠাইলৈ ফুৰিবলৈ যাওঁ আৰু মোৰ লগত এটা কম্পাছ যন্ত্ৰ থাকে, তেন্তে মই তলত দিয়া ধাপবোৰ অনুসৰণ কৰি ঠাইখনৰ দিশবোৰ চিনাক্ত কৰিব পাৰোঁ।
🔹 পদ্ধতি:
কম্পাছ যন্ত্ৰটো এটা সমতল ঠাইত ৰাখিম — যেন কম্পাছৰ সূচী স্বাধীনভাৱে ঘূৰিব পাৰে।
অলপ সময়ত কম্পাছৰ চুম্বকীয় সূচীটো উত্তৰ-দক্ষিণ দিশত স্থিৰ হৈ থমকিব।
– সাধাৰণতে সূচীৰ ‘N’ চিহ্ন থকা অংশটো উত্তৰ দিশ দেখুৱায়।
সূচীৰ সহায়ত
– যি দিশটোত ‘N’ আছে, সেয়া উত্তৰ।
– তাৰ বিপৰীত দিশটো দক্ষিণ।
– মুখত থিয় হৈ উত্তৰ-দক্ষিণ দিশ চিনাক্ত কৰাৰ পাছত:
ডানফালে → পূব (East)
বাওঁফালে → পশ্চিম (West)
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post