Chapter 6 –
ইতিহাস লিখনত সময় গণনা,উৎস আৰু ভাৰতবৰ্ষ
অনুশীলনী-১
১. তলৰ প্রশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) শংকৰদেৱৰ জন্মৰ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা বর্ষপঞ্জিখনক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: শঙ্কৰদেৱৰ জন্মৰ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা বর্ষপঞ্জিখনক শঙ্কৰাব্দ বুলি জনা যায়।
(খ) ভাস্কৰাব্দ আৰম্ভণি কোনজন ৰজাৰ ৰাজাভিষেকৰ বছৰৰ পৰা হৈছে?
উত্তৰ: ভাস্কৰাব্দ আৰম্ভণি ভাস্কৰ বর্মণৰ ৰাজাভিষেকৰ বছৰৰ পৰা হৈছে।
(গ) মুছলমানসকলৰ পৰম্পৰাগত বর্ষপঞ্জিখনৰ নাম কি?
উত্তৰ: মুছলমানসকলৰ পৰম্পৰাগত বর্ষপঞ্জিখনৰ নাম হিজৰি বা ইসলামি চান্দ্ৰ পঞ্জিকা।
(ঘ) গ্রেগৰিয়ান পঞ্জিকাৰ আৰম্ভণিৰ বছৰটো কোনজন বিশেষ ব্যক্তিৰ জন্মৰ পৰা গণনা কৰা হয়?
উত্তৰ: গ্রেগৰিয়ান পঞ্জিকাৰ আৰম্ভণিৰ বছৰটো যীচু খ্ৰীষ্টৰ জন্মৰ পৰা গণনা কৰা হয়।
(ঙ) এক দশক বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: এক দশক বুলিলে ১০ বছৰৰ সময়কাল বুজা।
(চ) ১০০০ বছৰৰ একেলগে বুজাবলৈ কোনটো শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: ১০০০ বছৰৰ সময়কালক সহস্ৰাব্দ বুলি কোৱা হয়।
২. ইতিহাস আৰু কাহিনীৰ মাজত কি পাৰ্থক্য আছে?
উত্তৰ: ইতিহাস হৈছে তথ্য, দলিল-দস্তাবেজ, প্ৰমাণ ইত্যাদিৰ ওপৰত আধাৰিত সত্য ঘটনা। কাহিনী কল্পনাভিত্তিক আৰু সাহিত্যমূলক, য’ত প্ৰমাণৰ প্ৰয়োজন নাথাকে।
৩. ইতিহাস লিখনৰ ক্ষেত্ৰত সবাতোকৈ গুৰুত্বপূর্ণ উপাদান কি?
উত্তৰ: ইতিহাস লিখনৰ ক্ষেত্ৰত সবাতোকৈ গুৰুত্বপূর্ণ উপাদান হৈছে ইতিহাসিক উৎস—যেনে শিলালিপি, দলিল, মুদ্রা, সাহিত্য আদি।
অনুশীলনী-২
১. তলৰ প্রশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ইতিহাস অধ্যয়নৰ উৎস বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ইতিহাস অধ্যয়নৰ উৎস বুলিলে বুজা হয় সেইবোৰ সামগ্ৰী বা তথ্য যাৰ সহায়ত অতীতৰ ঘটনা জানিব পৰা যায়।
(খ) ইতিহাস অধ্যয়নৰ দুবিধ উৎসৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ১. প্ৰাথমিক উৎস (Primary Sources)
২. দ্বিতীয়ক উৎস (Secondary Sources)
(গ) এপিগ্ৰাফিষ্টসকলে কিহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে?
উত্তৰ: এপিগ্ৰাফিষ্টসকলে শিলালিপি, খোদিত লেখা, প্ৰাচীন লিপি আদিৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।
(ঘ) জীৱাশ্মৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা লোকসকলক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: জীৱাশ্মৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা লোকসকলক জীৱাশ্মবিদ (Paleontologist) বুলি জনা যায়।
(ঙ) নৃতত্ত্ববিদসকলে কোনবোৰ বিষয় অধ্যয়ন কৰে?
উত্তৰ: নৃতত্ত্ববিদসকলে মানুহৰ জীৱনধাৰা, কৃষ্টি-সংস্কৃতি, ধৰ্ম, সামাজিক আচাৰ, পৰম্পৰা আদি অধ্যয়ন কৰে।
২. ইতিহাসবিদসকলে উৎসসমূহৰ সত্যতা কিদৰে নিৰূপণ কৰে?
উত্তৰ: ইতিহাসবিদসকলে উৎসসমূহৰ সত্যতা বিশ্লেষণ, তুলনা, আৰু যাচাইৰ মাধ্যমে নিৰূপণ কৰে। তেওঁলোকে বিভিন্ন উৎস পৰীক্ষা কৰি সঠিক তথ্য নিৰ্ধাৰণ কৰে।
৩. ইতিহাস লিখনত আন আন বিষয়ৰ ভূমিকা বর্ণনা কৰা।
উত্তৰ: ইতিহাস লিখনত ভূগোল, নৃতত্ত্ব, সমাজবিদ্যা, সাহিত্য, বিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আদিৰ বিশেষ ভূমিকা আছে। এইবোৰ বিষয় অতীত ঘটনা বুজিবলৈ সহায় কৰে।
অনুশীলনী-৩
১. তলৰ প্রশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) সপ্তসিন্ধু বুলিলে ভাৰত উপমহাদেশৰ কোনটো অঞ্চলক বুজোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: সপ্তসিন্ধু বুলিলে সিন্ধু নদীৰ উপত্যকা অঞ্চল, অৰ্থাৎ আজিৰ পাকিস্তান অঞ্চলক বুজোৱা হৈছিল।
(খ) ভাৰত উপমহাদেশ বুলিলে বৰ্তমান কোনটো অঞ্চলক বুজায়?
উত্তৰ: ভাৰত উপমহাদেশ বুলিলে বৰ্তমান ভাৰত, বাংলাদেশ, পাকিস্তান, নেপাল, ভুটান, শ্রীলংকা আৰু মলদ্বীপক বুজায়।
(গ) অশোকে ভাৰতক বুজাবলৈ শিলালিপিত কোনটো শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: অশোকে শিলালিপিত ভাৰতক “জম্বুদ্বীপ” বুলি উল্লেখ কৰিছিল।
(ঘ) প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলে ভাৰতক বুজাবলৈ কি শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: প্ৰাচীন গ্ৰীকসকলে ভাৰতক “ইণ্ডিকা (Indika)” বুলি ক’তেন।
(ঙ) প্ৰাচীন চীনাসকলে ভাৰতক কি বুলি কৈছিল?
উত্তৰ: প্ৰাচীন চীনাসকলে ভাৰতক তেনচুক (Tianzhu) বুলি কৈছিল।
(চ) ভাৰতৰ কোনটো অঞ্চলক ‘ভাৰতম’ বুলি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰ: ভাৰতৰ উত্তৰ-পশ্চিম অঞ্চলক ‘ভাৰতম’ বা ‘ভাৰতবৰ্ষ’ বুলি কোৱা হৈছিল।
২. “ভাৰত” শব্দটো কিদৰে আহিল বর্ণনা কৰা।
উত্তৰ: “ভাৰত” নামটো প্ৰাচীন ৰজা ভৰতৰ নামৰ পৰা আহিছে। তেওঁ ইক্ষ্বাকু বংশৰ ৰাজা আছিল আৰু তেওঁৰ শাসিত অঞ্চলকেই ‘ভাৰতবৰ্ষ’ বুলি কোৱা হৈছিল।
৩. “ইণ্ডিয়া” নামটোৰ উৎপত্তি বর্ণনা কৰা।
উত্তৰ: “ইণ্ডিয়া” শব্দটোৰ উৎস সিন্ধু নদ। গ্ৰীকে “সিন্ধু”ক “ইণ্ডোস” বুলি উচ্চাৰণ কৰিছিল, যাৰ পৰা ৰোমানসকলে “India” নামটো প্ৰয়োগ কৰে।