উদ্ভিদৰ জীৱন প্ৰক্ৰিয়া
অনুশীলনী
1. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।
(i) সালোক সংশ্লেষণৰ সময়ত উদ্ভিদৰ কোন অংশই বায়ুৰ পৰা কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গ্ৰহণ কৰে?
(a) মূলৰোম।
(b) পাতৰ সিৰা।
(c) পত্ৰৰন্ধ।
(d) বৃতি।
উত্তৰঃ (c) পত্ৰৰন্ধ।
(ii) পাতসমূহ সেউজীয়া হোৱাৰ কাৰণ কি?
(a) পত্ৰহৰিৎ।
(b) জাইলেম।
(c) ফ্ল’ৱেম।
(d) পত্ৰৰন্ধ।
উত্তৰঃ (a) পত্ৰহৰিৎ।
(iii) এটা পত্ৰৰন্ধৰ চাৰিওফালে কেইটা ৰক্ষীকোষ থাকে?
(a) 4
(b) 3
(c) 2
(d) 5
উত্তৰঃ (c) 2
(iv) সালোক সংশ্লেষণৰ সময়ত উদ্ভিদে কি কি কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰে?
(a) নাইট্ৰ’জেন আৰু অক্সিজেন।
(b) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু পানী।
(c) অক্সিজেন, হাইড্ৰ’জেন আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড।
(d) পানী আৰু খনিজ লৱণ।
উত্তৰঃ (b) কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড আৰু পানী।
2. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(a) উদ্ভিদে __________ৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰি __________ প্ৰস্তুত কৰে।
উত্তৰঃ উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰি খাদ্য প্ৰস্তুত কৰে।
(b) সালোক সংশ্লেষণত উদ্ভিদে __________ গ্ৰহণ কৰে আৰু __________ উলিয়াই দিয়ে।
উত্তৰঃ সালোক সংশ্লেষণত উদ্ভিদে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গ্ৰহণ কৰে আৰু অক্সিজেন উলিয়াই দিয়ে।
3. তলত দিয়া বিৱৰণসমূহ সঁচা নে মিছা লিখা।
(a) সালোক সংশ্লেষণত প্ৰ’টিন উৎপাদন নহয়।
উত্তৰঃ সঁচা।
(b) ৰঙা ৰঙৰ পাত থকা উদ্ভিদত সালোক সংশ্লেষণ নহয়।
উত্তৰঃ মিছা।
কাৰণঃ ৰঙা পাততো পত্ৰহৰিৎ থাকে, কিন্তু আন ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ বাবে সেউজীয়া ৰং স্পষ্টকৈ দেখা নাযায়। সেয়ে ৰঙা পাতেও সালোক সংশ্লেষণ কৰিব পাৰে।
4. তলত দুটা বাক্য দিয়া হৈছে, তাৰে এটা উক্তি আৰু আনটো যুক্তি।
উক্তিঃ উদ্ভিদৰ পাতত থকা সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থক পত্ৰহৰিৎ বুলি কোৱা হয়।
যুক্তিঃ পত্ৰহৰিতৰ বাবেই অধিকাংশ উদ্ভিদৰ পাত সেউজীয়া দেখা যায়।
তলৰ বিকল্পসমূহৰ পৰা শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা—
(a) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা শুদ্ধ আৰু যুক্তি উক্তিৰ শুদ্ধ ব্যাখ্যা।
(b) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা শুদ্ধ কিন্তু যুক্তি উক্তিৰ শুদ্ধ ব্যাখ্যা নহয়।
(c) উক্তি শুদ্ধ কিন্তু যুক্তি শুদ্ধ নহয়।
(d) উক্তি অশুদ্ধ কিন্তু যুক্তি শুদ্ধ।
উত্তৰঃ (a) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা শুদ্ধ আৰু যুক্তি উক্তিৰ শুদ্ধ ব্যাখ্যা।
5. স্তম্ভ I-ৰ শব্দবোৰৰ সৈতে স্তম্ভ II-ৰ শব্দবোৰৰ সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা।
| স্তম্ভ I | স্তম্ভ II |
|---|---|
| (i) পত্ৰহৰিৎ | (a) জাইলেম |
| (ii) পত্ৰৰন্ধ | (b) পাত |
| (iii) সালোক সংশ্লেষণ | (c) ৰক্ষীকোষ |
| (iv) পানীৰ পৰিবহণ | (d) শ্বেতসাৰ |
উত্তৰঃ
(i) — (b)
(ii) — (c)
(iii) — (d)
(iv) — (a)
6. তলৰ প্ৰশ্নকেইটাৰ চমু উত্তৰ লিখা।
(a) সালোক সংশ্লেষণত উৎপন্ন হোৱা শৰ্কৰাটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ সালোক সংশ্লেষণত উৎপন্ন হোৱা শৰ্কৰাটো হ’ল গ্লুক’জ।
(b) উদ্ভিদত থকা ফ্ল’ৱেমৰ কাম কি?
উত্তৰঃ ফ্ল’ৱেমৰ কাম হ’ল পাতত প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহণ কৰা।
(c) উদ্ভিদৰ খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণৰ ক্ষেত্ৰত পাতত থকা পত্ৰৰন্ধৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ পত্ৰৰন্ধৰ জৰিয়তে উদ্ভিদে বায়ুমণ্ডলৰ পৰা সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড গ্ৰহণ কৰে। লগতে ইয়াৰ জৰিয়তে অক্সিজেন আৰু জলীয় বাষ্পৰ আদান-প্ৰদান হয়।
(d) পাতত শ্বেতসাৰৰ উপস্থিতি কেনেকৈ পৰীক্ষা কৰিবা?
উত্তৰঃ পাতত শ্বেতসাৰৰ উপস্থিতি পৰীক্ষা কৰিবলৈ প্ৰথমে এটা সতেজ সেউজীয়া পাত পানীত কেইমিনিটমান উতলাই লোৱা হয়। তাৰ পিছত পাতখিলা এলক’হল থকা পৰীক্ষানলীত ৰাখি পৰীক্ষানলীটো গৰম পানীত ৰখা হয়। ইয়াৰ ফলত পাতৰ পত্ৰহৰিৎ আঁতৰি পাতখিলা বৰণহীন হয়।
তাৰ পিছত পাতখিলা পানীৰে ধুই এখন থাল বা পেট্ৰি ডিছত ৰাখি কেইটোপালমান আয়’ডিনৰ দ্ৰৱ যোগ কৰা হয়। যদি পাতখিলা নীলা-ক’লা ৰঙৰ হয়, তেন্তে তাত শ্বেতসাৰ উপস্থিত আছে বুলি বুজা যায়।
(e) সালোক সংশ্লেষণত অক্সিজেন ওলায় বুলি দেখুৱাবলৈ এটা পৰীক্ষা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ এটা বিকাৰত পানী লৈ তাত হাইড্ৰিলাৰ দৰে সতেজ জলজ উদ্ভিদ ৰখা হয়। কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ উৎস হিচাপে অলপ চ’ডাপানী যোগ কৰিব পাৰি। উদ্ভিদডালৰ ওপৰত এটা কাঁচৰ ফানেল ওভোটাকৈ ৰাখি ফানেলৰ নলীৰ ওপৰত পানীভৰ্তি এটা পৰীক্ষানলী ওভোটাকৈ ৰখা হয়।
সমগ্ৰ সঁজুলিটো সূৰ্যৰ পোহৰত কেইঘণ্টামান ৰাখিলে উদ্ভিদৰ পৰা গেছৰ বুৰবুৰণি ওলাই পৰীক্ষানলীত জমা হোৱা দেখা যায়। জমা হোৱা গেছত জ্বলি নুমাব ধৰা কাঠি সুমুৱাই দিলে কাঠিডাল পুনৰ উজ্জ্বলকৈ জ্বলি উঠে। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে জমা হোৱা গেছটো অক্সিজেন। সেয়ে সালোক সংশ্লেষণৰ সময়ত অক্সিজেন নিৰ্গত হয়।
7. এনে এটা পৰিস্থিতি কল্পনা কৰা য’ত সালোক সংশ্লেষণ কৰা সকলো উদ্ভিদ আৰু ক্ষুদ্ৰ সেউজীয়া জীৱ পৃথিৱীৰ পৰা হঠাতে নোহোৱা হৈ যায়। আমি উশাহ লোৱা বায়ু আৰু পৃথিৱীৰ জীৱসমূহৰ ওপৰত ইয়াৰ কি প্ৰভাৱ পৰিব?
উত্তৰঃ সালোক সংশ্লেষণকাৰী জীৱসমূহে বায়ুমণ্ডললৈ অক্সিজেন যোগ কৰে আৰু খাদ্যশৃংখলৰ মূল ভিত্তি গঠন কৰে। যদি এই সকলো জীৱ পৃথিৱীৰ পৰা নোহোৱা হৈ যায়, তেন্তে বায়ুমণ্ডলত নতুনকৈ অক্সিজেন যোগ হোৱা বন্ধ হ’ব আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইডৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাব।
লগতে খাদ্য উৎপাদনৰ মূল উৎস নোহোৱা হোৱাৰ বাবে খাদ্যশৃংখল ভাঙি পৰিব। ফলত মানুহকে ধৰি অধিকাংশ জীৱৰ জীৱনধাৰণ অতি কঠিন হৈ পৰিব আৰু শেষত বহু জীৱ বিলুপ্ত হ’ব পাৰে।
8. চিত্ৰ 11.14-ত দেখুওৱা পাতখিলাৰ কোনটো পৃষ্ঠত অধিক পত্ৰৰন্ধ থাকিব পাৰে?
উত্তৰঃ B পৃষ্ঠত।
9. তলৰ চিত্ৰ দুখন ভালদৰে চোৱা। চিত্ৰ 11.15 (a)-ত আলুগছৰ জীৱন প্ৰক্ৰিয়া আৰু চিত্ৰ 11.15 (b)-ত আলুৰ চকল এটাৰ ওপৰত কৰা এটা পৰীক্ষা দেখুওৱা হৈছে। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
(i) পৰীক্ষাটোত দেখুওৱা ৰঙৰ পৰিৱৰ্তনে আলুত সঞ্চিত হৈ থকা পদাৰ্থৰ বিষয়ে কি সূচায়?
উত্তৰঃ আলুত সঞ্চিত হৈ থকা পদাৰ্থবিধ হ’ল শ্বেতসাৰ।
(ii) এই সঞ্চিত পদাৰ্থবিধ আলুৰ ভিতৰত প্ৰস্তুত নহয়। ই আলুৰ ভিতৰলৈ ক’ৰ পৰা আহে?
উত্তৰঃ এই পদাৰ্থবিধ উদ্ভিদৰ পাতত প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্যৰ পৰা আহে।
(iii) উদ্ভিদজোপাৰ কোনটো অংশত খাদ্য প্ৰস্তুত হয়? উদ্ভিদজোপাৰ খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদজোপাৰ মূলতঃ পাতত খাদ্য প্ৰস্তুত হয়। খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰক্ৰিয়াটোৰ নাম হ’ল সালোক সংশ্লেষণ।
(iv) প্ৰস্তুত হোৱা অংশৰ পৰা সঞ্চিত হোৱা অংশ (আলু)লৈ উদ্ভিদৰ খাদ্যৰ পৰিক্ৰমা বৰ্ণনা কৰা। এই খাদ্য কঢ়িয়াই নিয়া গঠনটোৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ পাতত সালোক সংশ্লেষণৰ জৰিয়তে প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য ফ্ল’ৱেমৰ মাজেৰে উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবাহিত হয়। আলুগছত এই খাদ্য ভূগৰ্ভস্থ কাণ্ডৰ ফুলা অংশত সঞ্চিত হয়, যাক আলু বুলি কোৱা হয়। খাদ্য কঢ়িয়াই নিয়া গঠনটোৰ নাম হ’ল ফ্ল’ৱেম।
10. ৰিতুৱে বায়ুৰুদ্ধ বন্ধ কাঁচৰ জাৰত গজালি ওলোৱা বুটৰ সৈতে এটা পৰীক্ষা কৰিলে। কিছুদিনৰ পাছত তাই লক্ষ্য কৰিলে যে চূণপানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰিছে। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া।
(i) এই পৰীক্ষাটোৰ জৰিয়তে ৰিতুৱে কোনটো ধাৰণাৰ বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিবলৈ বিচাৰিছিল?
উত্তৰঃ ৰিতুৱে এই ধাৰণাটো পৰীক্ষা কৰিবলৈ বিচাৰিছিল যে অংকুৰিত বীজে শ্বসনৰ সময়ত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড নিৰ্গত কৰে।
(ii) চূণপানীৰ এই পৰিৱৰ্তনে কি সূচায়?
উত্তৰঃ চূণপানী গাখীৰৰ দৰে বগা হৈ পৰাটোৱে জাৰৰ ভিতৰত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড উৎপন্ন হোৱা সূচায়।
(iii) অংকুৰিত বুটবোৰত সংঘটিত কোনটো জীৱন প্ৰক্ৰিয়া এই পৰিৱৰ্তনৰ বাবে দায়ী?
উত্তৰঃ এই পৰিৱৰ্তনৰ বাবে দায়ী জীৱন প্ৰক্ৰিয়াটো হ’ল শ্বসন।
(iv) যদি ৰিতুৱে গজালি ওলোৱা বুটৰ সলনি শুকান বুট ব্যৱহাৰ কৰিলেহেঁতেন, তেন্তে ফলাফল একেই হ’লহেঁতেননে? কাৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ফলাফল একে নহ’লহেঁতেন। শুকান বীজত শ্বসন অতি ধীৰগতিত চলে আৰু অতি কম পৰিমাণে কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড উৎপন্ন হয়। সেয়ে চূণপানী সোনকালে গাখীৰৰ দৰে বগা নহ’লহেঁতেন।
(v) কেইদিনমানৰ পাছতো যদি চূণপানী গাখীৰৰ দৰে বগা নহয়, তেন্তে ব্যৱস্থাটোত থাকিব পৰা দুটা সম্ভাৱ্য ভুল কি হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ ব্যৱস্থাটোত থাকিব পৰা দুটা সম্ভাৱ্য ভুল হ’ল—
(a) ব্যৱহাৰ কৰা বুটবোৰ সক্ৰিয়ভাৱে অংকুৰিত নাছিল বা শুকাই গৈছিল, ফলত যথেষ্ট শ্বসন হোৱা নাছিল।
(b) জাৰ বা সংযোগ ব্যৱস্থাটো সঠিকভাৱে বায়ুৰুদ্ধ নাছিল, ফলত উৎপন্ন হোৱা কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড বাহিৰলৈ ওলাই গৈছিল বা চূণপানীৰ সংস্পৰ্শলৈ নাহিছিল।
(vi) এই পৰীক্ষাই উদ্ভিদৰ বৃদ্ধিত শ্বসনৰ ভূমিকা বুজিবলৈ কেনেদৰে সহায় কৰে?
উত্তৰঃ এই পৰীক্ষাই দেখুৱায় যে অংকুৰিত বীজে শ্বসন কৰে। শ্বসনৰ সময়ত সঞ্চিত খাদ্য ভাঙি শক্তি মুক্ত হয় আৰু কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড উৎপন্ন হয়। মুক্ত হোৱা শক্তি কোষ বিভাজন, নতুন কলা গঠন, পৰিপোষক শোষণ আৰু অন্যান্য জীৱন প্ৰক্ৰিয়াত ব্যৱহাৰ হয়। এইবোৰ প্ৰক্ৰিয়াই উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশত সহায় কৰে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post