Chapter 9
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য
ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। আৰ্থিক কাম-কাজ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ কাম-কাজৰ জৰিয়তে মানুহে আয় বা অৰ্থনৈতিক মূল্য সৃষ্টি কৰে, সেইবোৰক আৰ্থিক কাম-কাজ বোলে।
২। অঘৰী পশুপালনত উৎপন্ন হোৱা প্ৰধান সামগ্ৰী চাৰিবিধ কি কি?
উত্তৰঃ গাখীৰ, মাংস, ঊণ আৰু চামৰা।
৩। কোন শ্ৰেণীৰ পশুপালনত পশুৰ বংশগত মান উন্নত কৰাৰ কাৰ্যসূচী লোৱা হয়?
A) অঘৰী পশুপালন
B) পাৰ্বত্য পশুপালন
C) বাণিজ্যিক পশুপালন
D) ঋতুপ্ৰব্ৰজন
উত্তৰঃ C) বাণিজ্যিক পশুপালন।
৪। পিগমীসকলৰ প্ৰধান জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ চিকাৰ আৰু বনজ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ।
৫। পূব আফ্ৰিকাৰ তৃণাঞ্চলৰ বিখ্যাত পশুপালক জনগোষ্ঠীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ মাসাই।
৬। মধ্য আমেৰিকাৰ কিছুমান অঞ্চলত অন্তৰণ কৃষিক কি নামে জনা যায়?
উত্তৰঃ মিলপা।
৭। ছেদন আৰু দাহন কৃষিৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰঃ স্থানান্তৰিত বা অন্তৰণ কৃষি।
৮। পৰম্পৰাগত স্থায়ী কৃষিৰ প্ৰধান আহিলা কি কি?
উত্তৰঃ নাঙল, কোৰ, দা আদি সাধাৰণ কৃষি সঁজুলি।
৯। বাণিজ্যিক কৃষিৰ মূল লক্ষ্য কি?
উত্তৰঃ বজাৰত বিক্ৰী কৰি লাভ অৰ্জন কৰা।
১০। দুগ্ধ উৎপাদনৰ বাবে বিখ্যাত অঞ্চলৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ, উত্তৰ-পূব আমেৰিকা, দক্ষিণ-পূব অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু নিউজিলেণ্ড।
১১। উদ্যান কৃষিত প্ৰধানকৈ কি উৎপাদন কৰা হয়?
উত্তৰঃ ফল-মূল, শাক-পাচলি, ফুল আৰু অন্যান্য উচ্চমূল্যৰ উদ্যান শস্য।
১২। যৌথ কৃষিৰ বহুল প্ৰয়োগ কোন অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত আছিল?
উত্তৰঃ সাম্যবাদী বা সমাজবাদী অৰ্থব্যৱস্থাৰ সৈতে।
১৩। খনিজ নিষ্কাশনৰ প্ৰধান পদ্ধতি দুটা কি কি?
উত্তৰঃ মুক্ত খনন আৰু ভূগৰ্ভীয় খনন।
১৪। তলৰ কোনবিধ শস্য ৰোপণ কৃষিৰ অন্তৰ্গত নহয়?
A) চাহ
B) ধান
C) ৰবৰ
D) কফি
উত্তৰঃ B) ধান।
১৫। সমবায় কৃষিৰ বাটকটীয়া দেশসমূহৰ ভিতৰত কোনখন নপৰে?
A) ডেনমাৰ্ক
B) বেলজিয়াম
C) ছুইডেন
D) ৰাছিয়া
উত্তৰঃ D) ৰাছিয়া।
১৬। ইউৰোপীয় ঔপনিবেশিক শাসনৰ ফলত কোন কৃষি-পদ্ধতি ব্যাপকভাৱে বিস্তৃত হৈছিল?
A) ৰোপণ কৃষি
B) সমবায় কৃষি
C) মিশ্ৰ কৃষি
D) উদ্যান কৃষি
উত্তৰঃ A) ৰোপণ কৃষি।
১৭। তলৰ কোন অঞ্চল বিস্তৃত বাণিজ্যিক খাদ্যশস্য উৎপাদনৰ মুখ্য অঞ্চল নহয়?
A) ইউৰেছিয়াৰ ষ্টেপ
B) উত্তৰ আমেৰিকাৰ প্ৰেইৰী
C) ভূমধ্যসাগৰীয় ইউৰোপ
D) অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ডাউনছ
উত্তৰঃ C) ভূমধ্যসাগৰীয় ইউৰোপ।
১৮। টেঙা ফলৰ উৎপাদনত কোন কৃষি-পদ্ধতি বিশেষ উল্লেখযোগ্য?
A) উদ্যান কৃষি
B) ৰোপণ কৃষি
C) ভূমধ্যসাগৰীয় কৃষি
D) সমবায় কৃষি
উত্তৰঃ C) ভূমধ্যসাগৰীয় কৃষি।
১৯। কৃষিৰ সৈতে পশুপালন একেলগে কৰা পদ্ধতি কোনটো?
A) মিশ্ৰ কৃষি
B) ৰোপণ কৃষি
C) বিস্তৃত বাণিজ্যিক কৃষি
D) উদ্যান কৃষি
উত্তৰঃ A) মিশ্ৰ কৃষি।
২০। প্ৰাথমিক খণ্ডত উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ লগত উদ্যোগৰ সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰঃ প্ৰাথমিক খণ্ডে উদ্যোগসমূহক কেঁচামাল যোগান ধৰে আৰু উদ্যোগে সেই কেঁচামাল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি অধিক মূল্যৰ সামগ্ৰী সৃষ্টি কৰে।
২১। কেঁচামালৰ ভিত্তিত উদ্যোগ বিভাজন কৰিলে কোনটো শ্ৰেণী নপৰে?
A) কৃষিভিত্তিক
B) ৰাসায়নিকভিত্তিক
C) বৃহৎ উদ্যোগ
D) পশুজভিত্তিক
উত্তৰঃ C) বৃহৎ উদ্যোগ।
২২। উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ ভিত্তিত উদ্যোগৰ মুখ্য শ্ৰেণী দুটা কি কি?
উত্তৰঃ বুনিয়াদী উদ্যোগ আৰু উপভোগী উদ্যোগ।
২৩। প্ৰযুক্তিগ্ৰাম কি?
উত্তৰঃ উচ্চ-প্ৰযুক্তি, গৱেষণা আৰু উদ্ভাৱনভিত্তিক উদ্যোগসমূহ একেলগে কেন্দ্ৰীভূত হোৱা বিশেষ অঞ্চলক প্ৰযুক্তিগ্ৰাম বা Technopolis বোলে।
২৪। তলৰ কোনটো বুনিয়াদী উদ্যোগ নহয়?
A) লোহা-তীখা
B) পেট্ৰ’ৰাসায়নিক
C) কপাহী বয়ন
D) যন্ত্ৰ নিৰ্মাণ
উত্তৰঃ C) কপাহী বয়ন।
২৫। কোন অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাত উৎপাদনৰ উপাদানসমূহ মূলত ব্যক্তিগত মালিকানাধীন?
A) পুঁজিবাদী
B) সাম্যবাদী
C) মিশ্ৰ
D) সমাজবাদী
উত্তৰঃ A) পুঁজিবাদী।
২৬। কোন উদ্যোগে আন উদ্যোগৰ বাবে কেঁচামাল বা মূল উপাদান প্ৰস্তুত কৰে?
A) কুটীৰ উদ্যোগ
B) উপভোগী উদ্যোগ
C) বুনিয়াদী উদ্যোগ
D) ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ
উত্তৰঃ C) বুনিয়াদী উদ্যোগ।
২৭। লোহা-তীখা উদ্যোগৰ বিখ্যাত ঐতিহাসিক কেন্দ্ৰ কোনটো?
A) বাৰ্মিংহাম
B) কাইৰো
C) মস্কো
D) পম্পাছ
উত্তৰঃ A) বাৰ্মিংহাম।
২৮। বাণিজ্যিক লেনদেনৰ মূল ভাগ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ পাইকাৰী বাণিজ্য আৰু খুচুৰা বাণিজ্য।
২৯। পাইকাৰী বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত কোনটো প্ৰযোজ্য নহয়?
A) ক্ৰেতাই পোনপটীয়াকৈ নিজে উপভোগৰ বাবে কিনে
B) বৃহৎ পৰিমাণে লেনদেন হয়
C) ভাণ্ডাৰ ব্যৱস্থাৰ লগত জড়িত
D) সাধাৰণ উপভোক্তা পোনপটীয়াকৈ জড়িত নহয়
উত্তৰঃ A) ক্ৰেতাই নিজে উপভোগৰ বাবে কিনে।
৩০। তলৰ কোনটো নিৰপেক্ষ দূৰত্বৰ উদাহৰণ?
A) ৩০৮ কিলোমিটাৰ
B) ৭ ঘণ্টাৰ বাট
C) ২৪০ টকাৰ যাত্ৰা
D) তেজপুৰতকৈ অধিক দূৰ
উত্তৰঃ A) ৩০৮ কিলোমিটাৰ।
৩১। কোন যোগাযোগ মাধ্যম পোনপটীয়াকৈ পৰিবহণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?
A) ইণ্টাৰনেট
B) টেলিফোন
C) ডাকসেৱা
D) দূৰদৰ্শন
উত্তৰঃ C) ডাকসেৱা।
৩২। তলৰ কোনটো তৃতীয়ক খণ্ডৰ জীৱিকা?
A) মৌ পালন
B) চুলি কটা
C) গছ কটা
D) মাছ ধৰা
উত্তৰঃ B) চুলি কটা।
৩৩। তলৰ কোনটো দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ অন্তৰ্গত নহয়?
A) লোহা গলোৱা
B) কাপোৰ সিয়া
C) পুতলা সজা
D) আকৰ নিষ্কাশন
উত্তৰঃ D) আকৰ নিষ্কাশন।
৩৪। উচ্চস্তৰৰ উদ্ভাৱন আৰু গৱেষণাৰ লগত জড়িত কাম কোন খণ্ডৰ?
A) তৃতীয়ক
B) চতুৰ্থক
C) প্ৰাথমিক
D) দ্বিতীয়ক
উত্তৰঃ B) চতুৰ্থক।
৩৫। পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম ৰেলপথ কোনটো?
উত্তৰঃ ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথ।
৩৬। পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথৰ দুয়োমূৰ কোন দুখন চহৰত?
উত্তৰঃ মস্কো আৰু ভ্লাডিভষ্টক।
৩৭। নিউয়ৰ্কৰ পৰা ছান ফ্ৰান্সিস্কোলৈ সংযোগ কৰা পাৰ-মহাদেশীয় ৰেলপথ কোনটো?
উত্তৰঃ আমেৰিকান ট্ৰেন্স-কন্টিনেণ্টেল ৰেলপথ ব্যৱস্থাৰ অংশ।
৩৮। “Big Trunk Route” বুলি কোন সামুদ্ৰিক পথক কোৱা হয়?
A) চুৱেজ পথ
B) উত্তৰ আটলান্টিক পথ
C) কেপ পথ
D) উত্তৰ প্ৰশান্ত পথ
উত্তৰঃ B) উত্তৰ আটলান্টিক পথ।
৩৯। পৃথিৱীৰ বৃহৎ বন্দৰসমূহ সাধাৰণতে কোন শ্ৰেণীৰ?
A) নৌ-সৈনিক
B) তৈলবাহী
C) ঔদ্যোগিক
D) বহুমুখী
উত্তৰঃ D) বহুমুখী।
৪০। দক্ষিণ আমেৰিকাৰ OPEC সদস্য দেশ কোনখন?
A) ব্ৰাজিল
B) ভেনিজুৱেলা
C) পেৰু
D) চিলি
উত্তৰঃ B) ভেনিজুৱেলা।
৪১। ভাৰত কোন আঞ্চলিক বাণিজ্য ব্যৱস্থাৰ সদস্য?
A) SAFTA
B) NAFTA
C) OPEC
D) EU
উত্তৰঃ A) SAFTA।
৪২। ৰোমৰ পৰা ভাৰত হৈ চীনমুখী প্ৰাচীন বাণিজ্য পথক কি কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰেচম পথ বা Silk Route।
৪৩। ইউৰোপীয় বণিকসকলে ভাৰতৰ পৰা ঐতিহাসিকভাৱে কি কি সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰিছিল?
উত্তৰঃ মছলা, কপাহী আৰু ৰেচমী কাপোৰ, নীল, চাহ, মূল্যৱান পাথৰ আদি।
৪৪। বাণিজ্যিক ঘাটি কেতিয়া হয়?
উত্তৰঃ যেতিয়া আমদানিৰ মুঠ মূল্য ৰপ্তানিৰ মুঠ মূল্যতকৈ বেছি হয়।
৪৫। গোলকীয় বাণিজ্যৰ তদাৰকী কৰা মুখ্য আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা কোনটো?
A) GATT
B) WTO
C) RTB
D) OPEC
উত্তৰঃ B) WTO।
৪৬। বিনিময় প্ৰথা কি?
উত্তৰঃ মুদ্ৰা ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ এটা বস্তুৰ বিনিময়ত আন এটা বস্তু লোৱা পদ্ধতিক বিনিময় প্ৰথা বোলে।
৪৭। দাস ব্যৱসায় কি?
উত্তৰঃ মানুহক বলপূৰ্বক ধৰি বা কিনি-বিক্ৰী কৰি শ্রমিক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা অমানৱীয় বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাক দাস ব্যৱসায় বোলে।
৪৮। মুক্ত বাণিজ্য কি?
উত্তৰঃ শুল্ক আৰু অন্যান্য বাধা অতি কম কৰি দেশসমূহৰ মাজত পণ্য আৰু সেৱাৰ অবাধ লেনদেনক মুক্ত বাণিজ্য বোলে।
৪৯। বাণিজ্যৰ ভাৰসাম্য কি?
উত্তৰঃ কোনো সময়ছোৱাত এখন দেশৰ ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ মূল্যৰ তুলনামূলক অৱস্থাক বাণিজ্যৰ ভাৰসাম্য বোলে।
৫০। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কি?
উত্তৰঃ দুখন বা তাতকৈ অধিক দেশৰ মাজত পণ্য আৰু সেৱাৰ লেনদেনক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য বোলে।
৫১। দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য কি?
উত্তৰঃ দুখন দেশৰ মাজত চুক্তিৰ ভিত্তিত হোৱা বাণিজ্যক দ্বিপাক্ষিক বাণিজ্য বোলে।
৫২। বহুপাক্ষিক বাণিজ্য কি?
উত্তৰঃ এখন দেশে একে সময়তে বহু দেশৰ সৈতে কৰা বাণিজ্যক বহুপাক্ষিক বাণিজ্য বোলে।
৫৩। বহুমুখী বন্দৰ কি?
উত্তৰঃ বহু প্ৰকাৰৰ পণ্য আৰু যাতায়াত সেৱা পৰিচালনা কৰা বৃহৎ বন্দৰক বহুমুখী বন্দৰ বোলে।
৫৪। ঔদ্যোগিক বন্দৰ কি?
উত্তৰঃ উদ্যোগৰ কেঁচামাল আৰু শিল্পজাত সামগ্ৰী উঠা-নমা কৰা বন্দৰক ঔদ্যোগিক বন্দৰ বোলে।
খ. প্ৰায় ৩০টা শব্দত উত্তৰ
১। আৰ্থিক কাম-কাজ আৰু জীৱিকাৰ প্ৰভেদ উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ আয় সৃষ্টি কৰা সকলো কাম আৰ্থিক কাম-কাজ; যি নিয়মিত কামৰ আয়ে জীৱনধাৰণ চলে, সেয়াই জীৱিকা। উদাহৰণ—কৃষি আৰ্থিক কাম আৰু কৃষকৰ জীৱিকা দুয়োটাই।
২। প্ৰাথমিক খণ্ডৰ আৰ্থিক কাম-কাজৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ এই খণ্ডত প্ৰকৃতিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ সম্পদ আহৰণ কৰা হয়। কৃষি, পশুপালন, মৎস্য, বনজ সম্পদ আৰু খনিজ উত্তোলন ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
৩। আধুনিক সংগ্রহ বৃত্তিৰ ধৰণ কি?
উত্তৰঃ আধুনিক সংগ্ৰহমূলক বৃত্তিত বনজ ফল, গাম, ৰেজিন, ঔষধি উদ্ভিদ, মৌ, মাছ আদি সংগ্ৰহ কৰি বজাৰত বিক্ৰী কৰা হয়।
৪। অঘৰী পশুপালনৰ মূল লক্ষণ কি?
উত্তৰঃ পশুপালকসকলে খাদ্য আৰু পানীৰ সন্ধানত পশুৰ সৈতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ ঘূৰি ফুৰে। পশুৰ ওপৰতেই তেওঁলোকৰ জীৱিকা নিৰ্ভৰ কৰে।
৫। পৃথিৱীৰ কোন কোন অঞ্চলত অঘৰী পশুপালন দেখা যায়?
উত্তৰঃ সাহাৰা, মধ্য এছিয়া, আৰব মৰুভূমি, পূব আফ্ৰিকা আৰু পাৰ্বত্য অঞ্চলত উট, ভেড়া, ছাগলী, গৰু, য়াক আদি পালন কৰা হয়।
৬। ঋতুপ্ৰব্ৰজন কি?
উত্তৰঃ ঋতুভেদে পশুপালকসকলে পশুৰ সৈতে চাৰণভূমিৰ সন্ধানত স্থান সলনি কৰাকে ঋতুপ্ৰব্ৰজন বোলে। অনুভূমিকত সমতলত, উলম্বত উচ্চতা অনুসৰি গমন ঘটে।
৭। ঔদ্যোগিক যুগতো কৃষিৰ গুৰুত্ব কমি যোৱা নাই কিয়?
উত্তৰঃ কৃষিয়ে খাদ্য, পশুখাদ্য আৰু বহু উদ্যোগৰ কেঁচামাল যোগায়। জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু খাদ্যৰ চাহিদা বৃদ্ধিৰ বাবে কৃষি এতিয়াও অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৮। অন্তৰণ কৃষিৰ ভৱিষ্যৎ উজ্জ্বল নহয় কিয়?
উত্তৰঃ এই কৃষিত বন ধ্বংস, মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস আৰু কম উৎপাদন ঘটে। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ লগে লগে জুমচক্ৰও সংকুচিত হৈছে।
৯। পৰম্পৰাগত পোষক কৃষিৰ লক্ষণ কি?
উত্তৰঃ সৰু কৃষিজমি, পাৰিবাৰিক শ্রম, সাধাৰণ সঁজুলি, কম মূলধন আৰু নিজা ভোগৰ বাবে উৎপাদন ইয়াৰ মুখ্য লক্ষণ।
১০। বাণিজ্যিক কৃষিৰ লক্ষণ কি?
উত্তৰঃ বৃহৎ ক্ষেত্ৰ, উন্নত যন্ত্ৰপাতি, অধিক মূলধন, বিশেষায়িত শস্য আৰু বজাৰত বিক্ৰীৰ উদ্দেশ্যে অধিক উৎপাদন ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য।
১১। ৰোপণ কৃষি কি? কি কি শস্য উৎপাদিত হয়?
উত্তৰঃ বৃহৎ বাগিচাত একক বাণিজ্যিক শস্য উৎপাদন কৰা কৃষিক ৰোপণ কৃষি বোলে। চাহ, কফি, ৰবৰ, কোকো, কল আদি উৎপন্ন হয়।
১২। মিশ্ৰ কৃষিৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ একে কৃষিখামাৰত শস্য উৎপাদন আৰু পশুপালন একেলগে কৰা হয়। ফলত আয়ৰ উৎস বহুমুখী হয় আৰু কৃষিৰ ঝুঁকি কমে।
১৩। উদ্যান শস্য চহৰৰ ওচৰত কিয় উৎপাদন কৰা হয়?
উত্তৰঃ ফল, ফুল আৰু শাক-পাচলি সোনকালে নষ্ট হয়। চহৰৰ ওচৰত উৎপাদন কৰিলে বজাৰলৈ দ্রুত যোগান আৰু পৰিবহণ ব্যয় কম হয়।
১৪। যৌথ কৃষি আৰু সমবায় কৃষিৰ মিল কি?
উত্তৰঃ দুয়ো ক্ষেত্ৰতে সমষ্টিগত সহযোগিতা, সম্পদৰ যৌথ ব্যৱহাৰ আৰু উৎপাদন বৃদ্ধি লক্ষ্য। কিন্তু মালিকানা আৰু পৰিচালনাৰ ধৰণত পাৰ্থক্য আছে।
১৫। দুগ্ধপাম শীতলন আৰু পৰিবহণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কিয়?
উত্তৰঃ গাখীৰ অতি সোনকালে নষ্ট হয়। সেইবাবে শীতলীকৰণ, সংৰক্ষণ আৰু দ্রুত পৰিবহণ ব্যৱস্থা দুগ্ধ উদ্যোগৰ বাবে অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
১৬। ভূগৰ্ভীয় খনন মুক্ত খননতকৈ ব্যয়বহুল কিয়?
উত্তৰঃ সুৰংগ, বায়ু চলাচল, আলো, যন্ত্ৰ, সুৰক্ষা আৰু গভীৰ স্তৰৰ পৰা খনিজ ওপৰলৈ তোলাৰ বাবে অধিক মূলধন আৰু প্ৰযুক্তি লাগে।
১৭। প্ৰযুক্তিৰ প্ৰয়োগক উদ্যোগৰ মূল বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ উদ্যোগত কেঁচামালক যন্ত্ৰ আৰু প্ৰযুক্তিৰে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি অধিক মূল্যবান সামগ্ৰীলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। সেয়েহে প্ৰযুক্তি উদ্যোগৰ মূল ভিত্তি।
১৮। উদ্যোগক দ্বিতীয়ক আৰ্থিক কাম কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ উদ্যোগে প্ৰাথমিক খণ্ডৰ কেঁচামালক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি নতুন মূল্যৱান সামগ্ৰী সৃষ্টি কৰে। সেয়ে ইয়াক দ্বিতীয়ক আৰ্থিক কাম বোলে।
১৯। আধুনিক বৃহৎ উদ্যোগৰ যান্ত্ৰিকীকৰণৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ বৃহৎ মূলধন, স্বয়ংক্ৰিয় যন্ত্ৰ, বিশেষীকৃত শ্রম, বৃহৎ উৎপাদন, মান নিয়ন্ত্ৰণ আৰু শক্তিনিৰ্ভৰ উৎপাদন ব্যৱস্থা আধুনিক বৃহৎ উদ্যোগৰ বৈশিষ্ট্য।
২০। কাৰিকৰী নতুনত্বৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ নতুন প্ৰযুক্তিয়ে উৎপাদন বৃদ্ধি, খৰচ হ্ৰাস, মান উন্নত, শক্তি সঞ্চয় আৰু নতুন পণ্য উদ্ভাৱনত সহায় কৰে।
২১। ৰাসায়নিক উদ্যোগ কি?
উত্তৰঃ ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে কেঁচামালক নতুন পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰ কৰা উদ্যোগক ৰাসায়নিক উদ্যোগ বোলে। সাৰ, ঔষধ, প্লাষ্টিক, পেট্ৰ’ৰাসায়নিক ইয়াৰ উদাহৰণ।
২২। উপভোগী আৰু বুনিয়াদী উদ্যোগৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ উপভোগী উদ্যোগে পোনপটীয়াকৈ ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰী উৎপাদন কৰে; বুনিয়াদী উদ্যোগে আন উদ্যোগৰ বাবে কেঁচামাল বা মূল উপাদান যোগায়।
২৩। যৌথ উদ্যোগ কি?
উত্তৰঃ চৰকাৰ আৰু ব্যক্তিগত খণ্ড অথবা দুটা বা ততোধিক প্ৰতিষ্ঠানে মিলি মূলধন আৰু পৰিচালনা ভাগ কৰি গঢ়া উদ্যোগক যৌথ উদ্যোগ বোলে।
২৪। পুৰণি কয়লাখনি অঞ্চলত লোহা-তীখা উদ্যোগৰ সমস্যা কি?
উত্তৰঃ পুৰণি যন্ত্ৰপাতি, দূষণ, কয়লাৰ মান হ্ৰাস, উচ্চ উৎপাদন ব্যয় আৰু নতুন উপকূলীয় বা বজাৰকেন্দ্ৰিক উদ্যোগৰ প্ৰতিযোগিতা মুখ্য সমস্যা।
২৫। ধোঁৱা-সৃষ্টিকাৰী উদ্যোগৰ সমস্যা কি?
উত্তৰঃ বায়ু দূষণ, স্বাস্থ্য সমস্যা, অম্লবৃষ্টি, কণা-দূষণ আৰু আশপাশৰ পৰিৱেশৰ অৱনতি এনেধৰণৰ উদ্যোগৰ মুখ্য সমস্যা।
২৬। লোহা-তীখা উদ্যোগক বুনিয়াদী উদ্যোগ কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ই যন্ত্ৰ, যানবাহন, নিৰ্মাণ, ৰেল, জাহাজ আৰু বহু উদ্যোগৰ বাবে তীখা যোগান ধৰে। সেয়েহে ই আধুনিক শিল্পৰ ভিত্তি।
২৭। লোহা-তীখা উদ্যোগ ক’ত গঢ় লয়?
উত্তৰঃ আকৰিক লোহা, কয়লা, পানী, বিদ্যুৎ, পৰিবহণ, শ্রম আৰু বজাৰ সহজে উপলব্ধ হোৱা অঞ্চলত লোহা-তীখা উদ্যোগ গঢ় লয়।
২৮। কপাহী বয়ন উদ্যোগ কপাহ উৎপাদন অঞ্চলতে সীমাবদ্ধ নহয় কিয়?
উত্তৰঃ বজাৰ, শ্রম, বিদ্যুৎ, বন্দৰ, আৰ্দ্ৰ জলবায়ু আৰু পৰিবহণ সুবিধাইও অৱস্থান নিৰ্ধাৰণ কৰে। সেয়ে ই কেঁচামাল অঞ্চলৰ বাহিৰতো গঢ় ল’ব পাৰে।
২৯। তৃতীয়ক জীৱিকাৰ মুখ্য প্ৰকাৰ কি কি?
উত্তৰঃ বাণিজ্য, পৰিবহণ, যোগাযোগ আৰু সেৱা। উদাহৰণ—দোকান, ৰেল, ইণ্টাৰনেট সেৱা আৰু চিকিৎসা।
৩০। গ্ৰাম্য বাণিজ্যৰ লক্ষণ কি?
উত্তৰঃ সৰু বজাৰ, সীমিত পৰিমাণৰ লেনদেন, কৃষিজ পণ্য বিক্ৰী আৰু দৈনন্দিন প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ খুচুৰা বিক্ৰী গ্ৰাম্য বাণিজ্যৰ মুখ্য লক্ষণ।
৩১। পাইকাৰী বাণিজ্যৰ লক্ষণ কি?
উত্তৰঃ বৃহৎ পৰিমাণৰ সামগ্ৰী লেনদেন, ব্যৱসায়ীৰ মাজত বেচা-কিনা, ভাণ্ডাৰ আৰু পৰিবহণৰ ব্যৱহাৰ আৰু সাধাৰণ উপভোক্তাৰ সীমিত ভূমিকা।
৩২। খুচুৰা বাণিজ্যৰ পদ্ধতি কি কি?
উত্তৰঃ স্থায়ী দোকান, চলন্ত দোকান, হাট-বজাৰ, ডাক বা অৰ্ডাৰ যোগান আৰু আধুনিক অনলাইন বিক্ৰী খুচুৰা বাণিজ্যৰ প্ৰধান পদ্ধতি।
৩৩। পৰিবহণক মূল্যদায়ী সেৱা কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ পৰিবহণে সামগ্ৰীক উৎপাদনস্থলৰ পৰা বজাৰলৈ নিয়াই স্থানগত উপযোগিতা সৃষ্টি কৰে আৰু যাত্ৰীক গন্তব্যস্থানত পৌঁছাই মূল্য সৃষ্টি কৰে।
৩৪। পৰ্যটন কি?
উত্তৰঃ অৱকাশ, ধৰ্ম, শিক্ষা, সংস্কৃতি, স্বাস্থ্য বা বিনোদনৰ উদ্দেশ্যে নিজা বাসস্থানৰ বাহিৰলৈ সাময়িক যাত্ৰা কৰাকে পৰ্যটন বোলে।
৩৫। পৰ্যটনৰ লগত ভূ-প্ৰকৃতিৰ সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰঃ পাহাৰ, সমুদ্র, মৰুভূমি, অৰণ্য, জলপ্ৰপাত আৰু মনোৰম জলবায়ুৰ দৰে ভৌগোলিক বৈচিত্ৰ্যই পৰ্যটকক বিশেষভাৱে আকৰ্ষণ কৰে।
৩৬। চতুৰ্থক জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ জ্ঞান, তথ্য, গৱেষণা, পৰামৰ্শ, উচ্চ শিক্ষা, তথ্য-প্ৰযুক্তি আৰু বিশ্লেষণভিত্তিক সেৱা চতুৰ্থক খণ্ডৰ জীৱিকা।
৩৭। পঞ্চমক জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ উচ্চস্তৰৰ সিদ্ধান্ত, নীতি-নিৰ্ধাৰণ আৰু শীৰ্ষ পৰিচালনাৰ কামক পঞ্চমক জীৱিকা বোলে। উচ্চপদস্থ প্ৰশাসক, CEO, নীতি-নিৰ্ধাৰক ইয়াৰ উদাহৰণ।
৩৮। পথ পৰিবহণ জনপ্রিয় কিয়?
উত্তৰঃ দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা, নমনীয় পথ, কম দূৰত্বৰ উপযোগিতা, সহজলভ্যতা আৰু অন্য পৰিবহণ মাধ্যমৰ সৈতে সংযোগৰ বাবে পথ পৰিবহণ জনপ্রিয়।
৩৯। পাৰ-মহাদেশীয় ৰেলপথ কি?
উত্তৰঃ এখন মহাদেশৰ দুটা দূৰৱৰ্তী প্ৰান্ত বা উপকূল সংযোগ কৰা দীর্ঘ ৰেলপথক পাৰ-মহাদেশীয় ৰেলপথ বোলে।
৪০। ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথৰ বাণিজ্যিক গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ই ইউৰোপীয় ৰাছিয়াক ছাইবেৰিয়া আৰু দূৰ-পূবৰ সৈতে সংযোগ কৰি খনিজ, কাঠ, শস্য আৰু শিল্পজাত সামগ্ৰী সৰবৰাহ সহজ কৰে।
৪১। পানামা আৰু চুৱেজ খালৰ প্ৰযুক্তিগত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ চুৱেজ সমুদ্র-সমতল খাল; ইয়াত lock নাই। পানামা খালত উচ্চতা পাৰ কৰিবলৈ lock ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৪২। সমুদ্র পৰিবহণৰ তিনিটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ বৃহৎ মাল বহন, প্ৰতি একক ব্যয় কম আৰু আন্তঃমহাদেশীয় বাণিজ্যৰ বাবে উপযোগিতা—এই তিনিটা মুখ্য সুবিধা।
৪৩। ৰেচম পথৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ ই ইউৰোপ আৰু এচিয়াৰ মাজত ৰেচম, মছলা, ধাতু, সংস্কৃতি, ধৰ্ম আৰু জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানৰ এক ঐতিহাসিক পথ আছিল।
৪৪। দাস প্ৰথা কি?
উত্তৰঃ মানুহক স্বাধীনতা কেঢ়াই সম্পত্তিৰ দৰে কিনা-বিক্ৰী কৰি বলপূৰ্বক শ্রম কৰোৱা অমানৱীয় সামাজিক-অৰ্থনৈতিক প্ৰথাক দাস প্ৰথা বোলে।
৪৫। WTO-ৰ মূল কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ নিয়ম গঢ়া, সদস্য দেশৰ বাণিজ্যিক বিবাদ নিষ্পত্তি কৰা আৰু মুক্ত, স্বচ্ছ আৰু নিয়মভিত্তিক বাণিজ্যক সহায় কৰা।
৪৬। আঞ্চলিক বাণিজ্য গোট কিয় গঠন হয়?
উত্তৰঃ সদস্য দেশসমূহৰ মাজত শুল্ক হ্ৰাস, বাণিজ্য বৃদ্ধি, বৃহৎ বজাৰ সৃষ্টি আৰু পাৰস্পৰিক অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে।
৪৭। উন্নয়নৰ স্তৰ অনুসৰি আমদানি-ৰপ্তানি কিয় সলনি হয়?
উত্তৰঃ উন্নয়নৰ লগে লগে দেশৰ উৎপাদন গাঁথনি, প্ৰযুক্তি, আয় আৰু চাহিদা সলনি হয়; ফলত ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ সামগ্ৰীৰ প্ৰকৃতিও সলনি হয়।
৪৮। বাণিজ্যত দেশৰ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ কি?
উত্তৰঃ ঐতিহাসিক উৎপাদন দক্ষতা, খাদ্যাভ্যাস, কৌশল, ঔপনিবেশিক সম্পৰ্ক আৰু সাংস্কৃতিক চাহিদাই আমদানি-ৰপ্তানিৰ গঠন প্ৰভাৱিত কৰে।
৪৯। মুক্ত বাণিজ্যৰ সম্ভাব্য ক্ষতি কি?
উত্তৰঃ দুৰ্বল দেশীয় উদ্যোগ ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে, বিদেশী পণ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা বাঢ়িব পাৰে আৰু সৰু উৎপাদক প্ৰতিযোগিতাত পিছ পৰিব পাৰে।
৫০। সামুদ্ৰিক আৰু অন্তৰ্দেশীয় বন্দৰৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰঃ সামুদ্ৰিক বন্দৰ সাগৰ উপকূলত থাকে; অন্তৰ্দেশীয় বন্দৰ ভিতৰুৱা অঞ্চলত অৱস্থিত আৰু নদী বা খালেৰে সমুদ্রৰ সৈতে সংযুক্ত হয়।
গ. দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। পৰম্পৰাগত চিকাৰ আৰু সংগ্ৰহ কাৰ্য বৰ্তমান ক’ত আৰু কেনেকৈ দেখা যায়?
উত্তৰঃ
মানৱ সভ্যতাৰ প্ৰথম আৰ্থিক কাম আছিল চিকাৰ আৰু সংগ্ৰহ। আধুনিক অৰ্থনীতিৰ বিকাশৰ ফলত এই জীৱিকা বহুলাংশে হ্ৰাস পাইছে যদিও পৃথিৱীৰ কিছুমান দুৰ্গম অঞ্চলত এতিয়াও দেখা যায়।
বিষুৱীয় অৰণ্যৰ পিগমী, আমাজন অৱবাহিকাৰ কিছুমান জনগোষ্ঠী, আৰ্কটিক অঞ্চলৰ কিছুমান আদিবাসী আৰু দক্ষিণ-পূব এচিয়াৰ বনাঞ্চলবাসী জনগোষ্ঠীৰ মাজত সংগ্ৰহমূলক জীৱিকা আংশিকভাৱে চলি আছে।
তেওঁলোকে ফল-মূল, শিপা, মৌ, ঔষধি উদ্ভিদ, মাছ আৰু বনজ সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰে। কিছুমান অঞ্চলত জীৱিকাৰ অংশ হিচাপে চিকাৰো কৰা হয়।
বৰ্তমান সংৰক্ষণ আইন, বনসম্পদ হ্ৰাস, স্থায়ী বসতি, শিক্ষা আৰু বজাৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰভাৱত পৰম্পৰাগত চিকাৰ-সংগ্ৰহৰ পৰিসৰ সংকুচিত হৈছে।
২। পৃথিৱীৰ ভিন্ন অঞ্চলৰ অঘৰী পশুপালনৰ বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
অঘৰী পশুপালনত পশুপালকসকলে পশুৰ খাদ্য আৰু পানীৰ সন্ধানত নিয়মিত স্থান সলনি কৰে। এই পদ্ধতি শুষ্ক, অৰ্ধ-শুষ্ক আৰু কঠিন জলবায়ুযুক্ত অঞ্চলত অধিক দেখা যায়।
সাহাৰা আৰু আৰব মৰুভূমিত উট, ছাগলী আৰু ভেড়া পালন কৰা হয়। মধ্য এছিয়াৰ ষ্টেপ অঞ্চলত ভেড়া, ঘোঁৰা আৰু উট পালন কৰা হয়। পূব আফ্ৰিকাৰ মাসাইসকলে গৰু পালন কৰে। হিমালয় আৰু তিব্বতীয় অঞ্চলত য়াক, ভেড়া আৰু ছাগলী পালন কৰা হয়।
পশুৰ পৰা গাখীৰ, মাংস, ঊণ, চামৰা আদি পোৱা যায়। আধুনিক সীমা, স্থায়ী বসতি, শিক্ষা আৰু ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ ফলত অঘৰী পশুপালনৰ পৰিসৰ ক্রমে সংকুচিত হৈছে।
৩। বাণিজ্যিক পশুপালনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
বাণিজ্যিক পশুপালন বৃহৎ পৰিসৰত বজাৰমুখী উদ্দেশ্যে কৰা হয়। ইয়াত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি, উন্নত পশুজাত, পশুচিকিৎসা আৰু বিশেষ চাৰণভূমি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
পশুসমূহ উদ্দেশ্য অনুসৰি পৃথকভাৱে পালন কৰা হয়—মাংস, ঊণ, গাখীৰ বা চামৰাৰ বাবে। পশুৰ বংশগত মান উন্নত কৰা হয় আৰু উৎপাদন বাণিজ্যিক বজাৰত বিক্ৰী কৰা হয়।
উত্তৰ আমেৰিকাৰ প্ৰেইৰী, দক্ষিণ আমেৰিকাৰ পম্পাছ, অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ডাউনছ আৰু দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ তৃণাঞ্চলত বাণিজ্যিক পশুপালন বিশেষভাৱে বিকশিত।
ই মূলধননিবিড়, বিজ্ঞানভিত্তিক আৰু পৰিবহণ-সংযোগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
৪। অঘৰী আৰু বাণিজ্যিক পশুপালনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
অঘৰী পশুপালন মূলত জীৱিকা নিৰ্বাহমুখী, আনহাতে বাণিজ্যিক পশুপালন বজাৰমুখী।
অঘৰী পশুপালক পশুৰ খাদ্য আৰু পানীৰ সন্ধানত এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ যায়। বাণিজ্যিক পশুপালনত নিৰ্দিষ্ট ranch বা পামত পশু পালন কৰা হয়।
অঘৰী পদ্ধতিত প্ৰযুক্তি আৰু মূলধন কম, বাণিজ্যিক পদ্ধতিত উন্নত পশুজাত, যান্ত্ৰিক ব্যৱস্থা, পশুচিকিৎসা আৰু অধিক মূলধন ব্যৱহাৰ হয়।
অঘৰী পদ্ধতিত বিভিন্ন ধৰণৰ পশু একেলগে পালন হ’ব পাৰে; বাণিজ্যিক পশুপালনত বিশেষ উৎপাদনৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট পশুজাত বাছি লোৱা হয়।
৫। আধুনিক অৰ্থনীতিত কৃষিৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
কৃষি মানৱ জীৱনৰ মৌলিক অৰ্থনৈতিক কাৰ্য। ই খাদ্য যোগানৰ লগতে বহু উদ্যোগৰ কেঁচামাল যোগায়।
কপাহে বস্ত্ৰ উদ্যোগ, কুঁহিয়াৰে চেনি উদ্যোগ, ৰবৰ, চাহ, কফি, পাট, তেলবীজ আদি বহু উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যৰ ভিত্তি সৃষ্টি কৰে।
কৃষিয়ে গ্ৰাম্য কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰে আৰু বহু দেশৰ ৰপ্তানি আয়ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎস। পশুপালন, দুগ্ধ উৎপাদন, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু পৰিবহণ খণ্ডো কৃষিৰ সৈতে জড়িত।
সেয়েহে ঔদ্যোগিকীকৰণ বাঢ়িলেও কৃষিৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস পোৱা নাই।
৬। পৰম্পৰাগত পোষক কৃষিৰ প্ৰকাৰ আৰু বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
পৰম্পৰাগত পোষক কৃষিক সাধাৰণতে দুটা ভাগত আলোচনা কৰা হয়—আদিম পোষক বা স্থানান্তৰিত কৃষি আৰু নিবিড় পোষক কৃষি।
স্থানান্তৰিত কৃষিত বন কাটি জ্বলাই কিছু বছৰ খেতি কৰি মাটিৰ উৰ্বৰতা কমিলে আন ঠাইলৈ যোৱা হয়।
নিবিড় পোষক কৃষি ঘন জনসংখ্যাযুক্ত অঞ্চলত ক্ষুদ্ৰ কৃষিজমিত অধিক শ্রম ব্যৱহাৰ কৰি কৰা হয়। ধান ইয়াৰ প্ৰধান শস্য হ’ব পাৰে।
পোষক কৃষিৰ মুখ্য উদ্দেশ্য নিজা পৰিয়ালৰ খাদ্য চাহিদা পূৰণ, বাণিজ্যিক লাভ নহয়। সৰু জমি, কম মূলধন, পৰিয়ালভিত্তিক শ্রম আৰু সাধাৰণ প্ৰযুক্তি ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য।
৭। ৰোপণ কৃষিৰ বৈশিষ্ট্য আৰু শস্যৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
ৰোপণ কৃষি বৃহৎ পৰিসৰৰ বিশেষায়িত বাণিজ্যিক কৃষি। ইয়াত সাধাৰণতে এটা মুখ্য শস্য বৃহৎ বাগিচাত উৎপাদন কৰা হয়।
ই অধিক মূলধন, সংগঠিত শ্রম, বৈজ্ঞানিক ব্যৱস্থাপনা, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কাৰখানা আৰু উন্নত পৰিবহণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
ব্ৰিটিছ, ডাচ, ফৰাচী আদি ঔপনিবেশিক শক্তিৰ সময়ত উষ্ণমণ্ডলীয় দেশত ইয়াৰ ব্যাপক বিস্তাৰ হৈছিল।
ভাৰত আৰু শ্ৰীলংকাত চাহ, ব্ৰাজিলত কফি, মালয়েছিয়া-ইণ্ডোনেছিয়াত ৰবৰ, পশ্চিম আফ্ৰিকাত কোকো আৰু কিছুমান উষ্ণ অঞ্চলত কল ৰোপণ কৃষিৰ উদাহৰণ।
৮। বাণিজ্যিক দুগ্ধপামৰ বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
বাণিজ্যিক দুগ্ধপামত উন্নত জাতৰ গৰু পালন কৰি বৃহৎ পৰিমাণে গাখীৰ আৰু দুগ্ধজাত সামগ্ৰী উৎপাদন কৰা হয়।
ই মূলধননিবিড় আৰু বিজ্ঞানভিত্তিক। পশুখাদ্য, পশুচিকিৎসা, যান্ত্ৰিক দোহন, শীতলীকৰণ আৰু দ্রুত পৰিবহণ অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
গাখীৰ সোনকালে নষ্ট হোৱাৰ বাবে দুগ্ধপাম সাধাৰণতে বৃহৎ নগৰ বা বজাৰৰ ওচৰত অথবা উন্নত শীতল পৰিবহণ থকা অঞ্চলত গঢ়ে।
উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপ, উত্তৰ-পূব আমেৰিকা, নিউজিলেণ্ড আৰু দক্ষিণ-পূব অষ্ট্ৰেলিয়া দুগ্ধ উৎপাদনৰ বিখ্যাত অঞ্চল।
৯। প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
প্ৰাথমিক আৰু দ্বিতীয়ক খণ্ড পৰস্পৰ নিৰ্ভৰশীল।
প্ৰাথমিক খণ্ডে কৃষি, খনি, বন, পশুপালন আৰু মৎস্যৰ পৰা কেঁচামাল যোগায়। দ্বিতীয়ক খণ্ডই সেই কেঁচামাল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি অধিক মূল্যবান সামগ্ৰী উৎপাদন কৰে।
যেনে—কপাহৰ পৰা কাপোৰ, আকৰিক লোহাৰ পৰা তীখা, কুঁহিয়াৰৰ পৰা চেনি, কাঠৰ পৰা কাগজ আৰু গাখীৰৰ পৰা দুগ্ধজাত সামগ্ৰী উৎপাদন কৰা হয়।
দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ বিকাশে আকৌ প্ৰাথমিক খণ্ডত যন্ত্ৰপাতি, সাৰ, প্ৰযুক্তি আৰু বৃহৎ বজাৰ যোগায়।
১০। উদ্যোগৰ অৱস্থানত কেঁচামাল, বজাৰ আৰু শক্তিৰ প্ৰভাৱ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
বৃহৎ উদ্যোগৰ অৱস্থানত কেঁচামাল, শক্তি আৰু বজাৰ তিনিটা মৌলিক কাৰক।
ওজন কমি যোৱা কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰা উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ ওচৰত গঢ়ে। লোহা-তীখা উদ্যোগ ঐতিহাসিকভাৱে কয়লা আৰু আকৰিক লোহাৰ ওচৰত গঢ়িছিল।
শক্তিনিবিড় উদ্যোগ বিদ্যুৎ বা শক্তিৰ উৎসৰ ওচৰত অৱস্থিত হ’ব পাৰে।
বজাৰৰ ওচৰত উপভোগী সামগ্ৰীৰ উদ্যোগ গঢ়ে, বিশেষকৈ দ্রুত নষ্ট হোৱা বা পৰিবহণ ব্যয়বহুল সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত।
আধুনিক পৰিবহণ উন্নত হোৱাৰ ফলত বন্দৰ আৰু বজাৰকেন্দ্ৰিক উদ্যোগো বৃদ্ধি পাইছে।
১১। উদ্যোগৰ লগত পৰিবহণ আৰু যোগাযোগৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
উদ্যোগৰ বাবে কেঁচামাল, শ্রম, যন্ত্ৰ আৰু ইন্ধন কাৰখানালৈ আনিব লাগে আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বজাৰলৈ পঠিয়াব লাগে। সেয়েহে পৰিবহণ উদ্যোগৰ বাবে অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
যোগাযোগ ব্যৱস্থাই বজাৰৰ মূল্য, অৰ্ডাৰ, যোগান, বিতৰণ আৰু ব্যৱস্থাপনা দ্রুত কৰে।
আধুনিক উদ্যোগ পথ, ৰেল, বন্দৰ, বিমান আৰু ডিজিটেল যোগাযোগৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
উন্নত পৰিবহণৰ ফলত উদ্যোগ কেঁচামাল অঞ্চলৰ পৰা দূৰতো স্থাপন কৰিব পৰা হৈছে।
১২। উচ্চপ্ৰযুক্তি উদ্যোগ কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
গৱেষণা, উচ্চ দক্ষতা আৰু অত্যাধুনিক প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা উদ্যোগক উচ্চপ্ৰযুক্তি বা High-Tech উদ্যোগ বোলে।
ইয়াক বহু সময়ত জ্ঞানভিত্তিক উদ্যোগ বুলিও কোৱা হয়।
ইলেক্ট্ৰনিক্স, কম্পিউটাৰ, মহাকাশ, জৈৱ-প্ৰযুক্তি, ৰোবটিক্স আৰু অতি সূক্ষ্ম যন্ত্ৰ উৎপাদন ইয়াৰ উদাহৰণ।
এই উদ্যোগৰ বাবে দক্ষ বিজ্ঞানী, অভিযন্তা, গৱেষণা প্রতিষ্ঠান, উন্নত যোগাযোগ, বৃহৎ মূলধন আৰু উদ্ভাৱনী পৰিৱেশ প্ৰয়োজন।
সাধাৰণতে নগৰ বা Technopolis অঞ্চলত এই উদ্যোগসমূহ কেন্দ্ৰীভূত হয়।
১৩। পৃথিৱীৰ লোহা-তীখা উদ্যোগৰ বিতৰণ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
লোহা-তীখা উদ্যোগ আধুনিক শিল্পায়নৰ মূল ভিত্তি।
ঐতিহাসিকভাৱে কয়লা আৰু আকৰিক লোহা থকা অঞ্চলত ইয়াৰ বিকাশ হৈছিল। পশ্চিম ইউৰোপৰ ব্ৰিটেইন, জাৰ্মানী, ফ্ৰান্স; উত্তৰ আমেৰিকাৰ গ্ৰেট লেকছ অঞ্চল; ৰাছিয়া; জাপান; চীন; ভাৰত আদি মুখ্য অঞ্চল।
আধুনিক কালত সস্তা সামুদ্ৰিক পৰিবহণৰ ফলত বহু তীখা উদ্যোগ উপকূল আৰু বন্দৰকেন্দ্ৰিক হৈছে। জাপান ইয়াৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।
ভাৰতত ঝাৰখণ্ড, ওড়িশা, ছত্তীশগড় আৰু পশ্চিমবংগৰ খনিজ বলয় লোহা-তীখা উদ্যোগৰ বাবে উল্লেখযোগ্য।
১৪। কপাহী বয়ন উদ্যোগৰ বিতৰণ আৰু অৱস্থান কাৰক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
কপাহী বয়ন উদ্যোগৰ অৱস্থানত কপাহ, শ্রম, শক্তি, পানী, আৰ্দ্ৰতা, বজাৰ, পৰিবহণ আৰু বন্দৰ বিশেষ ভূমিকা পালন কৰে।
ঐতিহাসিকভাৱে কপাহ উৎপাদক অঞ্চলত উদ্যোগ গঢ়িলেও আধুনিক যুগত বজাৰ আৰু আমদানিকৃত কেঁচামালৰ সুবিধাৰ বাবে বন্দৰকেন্দ্ৰিক আৰু নগৰকেন্দ্ৰিক উদ্যোগ বৃদ্ধি পাইছে।
চীন, ভাৰত, জাপান, আমেৰিকা, পাকিস্তান আদি দেশত এই উদ্যোগ বিস্তৃত।
ভাৰতত মুম্বাই-আহমেদাবাদ বলয় ঐতিহাসিকভাৱে বিখ্যাত।
১৫। কোন ধৰণৰ পৰিৱেশে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে?
উত্তৰঃ
মনোৰম জলবায়ু, পাহাৰ, সমুদ্রসৈকত, অৰণ্য, হ্ৰদ, জলপ্ৰপাত, মৰুভূমি, বন্যপ্ৰাণী আৰু ঐতিহাসিক-সাংস্কৃতিক স্থানে পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰে।
শীতল দেশৰ মানুহ উষ্ণ সমুদ্রসৈকতলৈ যায়, গৰম অঞ্চলৰ মানুহ পাহাৰীয়া শীতল স্থানলৈ যায়। ধৰ্মীয় পৰ্যটক তীৰ্থস্থানলৈ, ইতিহাসপ্ৰেমী ঐতিহাসিক স্মৃতিস্তম্ভলৈ আৰু প্ৰকৃতিপ্ৰেমী বন, পাহাৰ, জাতীয় উদ্যানলৈ যায়।
সেয়েহে পৰ্যটন প্ৰাকৃতিক আৰু সাংস্কৃতিক দুয়োটা সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
১৬। পৰিবহণ প্ৰণালীত গ্ৰন্থি আৰু পথখণ্ডৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
পৰিবহণ নেটৱৰ্কত যি স্থানসমূহ পথৰ মিলনকেন্দ্ৰ, উৎস বা গন্তব্য হিচাপে কাম কৰে, তাক গ্ৰন্থি বা node বোলে। নগৰ, বন্দৰ, ৰেল জংচন, বিমানবন্দৰ আদি উদাহৰণ।
গ্ৰন্থিসমূহক সংযোগ কৰা পথক link বা পথখণ্ড বোলে।
এটা গ্ৰন্থিৰ আকাৰ আৰু গুৰুত্ব তাৰ জনসংখ্যা, উৎপাদন, বজাৰ আৰু যাতায়াত সম্ভাৱনাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
পথখণ্ডৰ মান ভূ-আকৃতি, জলবায়ু, যাত্ৰীৰ সংখ্যা আৰু বাণিজ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
১৭। পৰিবহণ প্ৰণালী কি? ইয়াৰ মাধ্যম আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
যাত্ৰী আৰু পণ্য এটা স্থানৰ পৰা আন স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা সংগঠিত ব্যৱস্থাক পৰিবহণ প্ৰণালী বোলে।
পথ, ৰেল, জলপথ, বিমান, নলিকা আৰু ৰজ্জুপথ ইয়াৰ মুখ্য মাধ্যম।
কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্য, শিক্ষা, চিকিৎসা, পৰ্যটন, প্ৰশাসন আৰু প্ৰতিৰক্ষা সকলো খণ্ডেই পৰিবহণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
উন্নত পৰিবহণ বজাৰ বিস্তাৰ কৰে, আঞ্চলিক বৈষম্য হ্ৰাস কৰে আৰু জাতীয় একতা বৃদ্ধি কৰে।
১৮। বাণিজ্য, পৰিবহণ আৰু যোগাযোগৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
বাণিজ্যত সামগ্ৰী ক্ৰয়-বিক্ৰয় হয়, পৰিবহণে সেই সামগ্ৰী স্থানান্তৰ কৰে আৰু যোগাযোগে বাণিজ্যিক তথ্য, মূল্য, অৰ্ডাৰ আৰু সিদ্ধান্ত আদান-প্ৰদান কৰে।
যদি পৰিবহণ নাথাকে, পণ্য উৎপাদনস্থলৰ পৰা বজাৰলৈ নাযায়। যোগাযোগ নাথাকিলে বজাৰৰ চাহিদা, মূল্য আৰু যোগানৰ তথ্য দ্রুত পোৱা নাযায়।
সেয়েহে এই তিনিটা সেৱাই মিলি আধুনিক অৰ্থনীতি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ ভিত্তি গঢ়ে।
১৯। পৃথিৱীৰ মুখ্য পথসমূহৰ বিস্তৃতি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
বিশ্বৰ ঘন জনবসতি, নগৰীকৃত আৰু উদ্যোগিক অঞ্চলত পথৰ ঘনত্ব অধিক।
উত্তৰ আমেৰিকা আৰু পশ্চিম ইউৰোপত উন্নত ঘাইপথ আৰু এক্সপ্ৰেছৱে নেটৱৰ্ক আছে। এচিয়াত ভাৰত, চীন আৰু জাপানত বিস্তৃত পথব্যৱস্থা গঢ়ি উঠিছে।
অষ্ট্ৰেলিয়াত উপকূলীয় জনবসতি অঞ্চলত পথ অধিক, অন্তৰ্ভাগত কম। আফ্ৰিকা আৰু দক্ষিণ আমেৰিকাত বৃহৎ বন, মৰুভূমি আৰু কম জনবসতিৰ বাবে পথৰ বিস্তৃতি অসম।
আধুনিক পথ নেটৱৰ্ক বাণিজ্য আৰু নগৰ সংযোগৰ মূল মাধ্যম।
২০। ভাৰত, কানাডা আৰু ইউৰোপৰ ৰেল পৰিবহণৰ কাৰ্যগত পাৰ্থক্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভাৰতত ৰেলপথ বৃহৎ সংখ্যক যাত্ৰী আৰু পণ্য দুয়োটাৰে মুখ্য মাধ্যম। ঘন জনসংখ্যা আৰু নগৰসমূহ ইয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
কানাডাত জনবসতি তুলনামূলক কম; ৰেলপথে শস্য, কয়লা, কাঠ আৰু খনিজ আদি দূৰদূৰণিলৈ বহনত অধিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছে।
পশ্চিম আৰু মধ্য ইউৰোপত ঘন ৰেল নেটৱৰ্ক মূলত দ্রুত যাত্ৰী পৰিবহণ, মহানগৰ সংযোগ আৰু আন্তঃদেশীয় ভ্ৰমণত বিশেষভাৱে উন্নত।
২১। বিশ্ব বাণিজ্য সমুদ্র পৰিবহণৰ ওপৰত কিয় নিৰ্ভৰশীল?
উত্তৰঃ
বিশ্বৰ মহাদেশসমূহ সাগৰ-মহাসাগৰে পৃথক কৰা। সেয়েহে আন্তঃমহাদেশীয় বৃহৎ পৰিমাণৰ মাল বহনৰ বাবে সমুদ্র পৰিবহণ আটাইতকৈ সুবিধাজনক।
সাগৰ প্ৰাকৃতিক পথ হোৱা বাবে পথ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাই। বৃহৎ জাহাজে একেলগে বিপুল পৰিমাণৰ খনিজ, পেট্ৰ’লিয়াম, খাদ্যশস্য, যন্ত্ৰ আৰু কণ্টেইনাৰ বহন কৰিব পাৰে।
প্ৰতি একক পণ্যৰ পৰিবহণ ব্যয় বিমান বা স্থল পৰিবহণতকৈ কম।
এই কাৰণেই বিশ্বৰ মুঠ পণ্য বাণিজ্যৰ বৃহৎ অংশ সামুদ্ৰিক পথত সম্পন্ন হয়।
২২। উৎপাদনৰ আঞ্চলিক বৈশিষ্ট্যৰ লগত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
পৃথিৱীৰ সকলো অঞ্চলত একে সম্পদ, জলবায়ু, মাটি, খনিজ, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তি উপলব্ধ নহয়। সেয়েহে উৎপাদনত আঞ্চলিক বিশেষীকৰণ গঢ়ে।
উদাহৰণস্বৰূপে, উষ্ণ আর্দ্ৰ অঞ্চলত চাহ, কফি, ৰবৰ উৎপাদন সহজ; খনিজ সম্পদ থকা অঞ্চলত খনিজ আৰু ধাতু উৎপাদন বৃদ্ধি পায়; উন্নত দেশত উচ্চ-প্ৰযুক্তি সামগ্ৰী উৎপাদন হয়।
দেশসমূহে নিজে দক্ষতাৰে উৎপাদন কৰিব পৰা সামগ্ৰী ৰপ্তানি কৰে আৰু অভাৱ থকা সামগ্ৰী আমদানি কৰে।
এই আঞ্চলিক বিশেষীকৰণেই আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ মূল ভিত্তি।
ঘ. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ বিশেষ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ ইতিহাস চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
প্ৰাচীন যুগত বাণিজ্য মূলত স্থানীয় আৰু বিনিময়ভিত্তিক আছিল। পিছলৈ ৰেচম পথৰ দৰে স্থলপথে ইউৰোপ আৰু এচিয়াৰ মাজত মূল্যৱান সামগ্ৰীৰ বাণিজ্য গঢ়ি তোলে।
মধ্যযুগত সামুদ্ৰিক বাণিজ্য বৃদ্ধি পায়। পঞ্চদশ শতিকাৰ ভৌগোলিক আৱিষ্কাৰৰ পিছত ইউৰোপীয় দেশসমূহে আমেৰিকা, আফ্ৰিকা আৰু এচিয়াৰ সৈতে বৃহৎ পৰিসৰত বাণিজ্য আৰম্ভ কৰে।
ঔপনিবেশিক যুগত কেঁচামাল উপনিবেশৰ পৰা ইউৰোপলৈ গৈছিল আৰু শিল্পজাত সামগ্ৰী বিপৰীত দিশে আহিছিল।
শিল্প বিপ্লৱ, ভাপ জাহাজ, ৰেল আৰু আধুনিক যোগাযোগে বিশ্ব বাণিজ্য দ্রুত বৃদ্ধি কৰে।
বৰ্তমান WTO, মুক্ত বাণিজ্য চুক্তি, কণ্টেইনাৰ পৰিবহণ আৰু ডিজিটেল ব্যৱস্থাই বাণিজ্যক বিশ্বব্যাপী সংযুক্ত কৰিছে।
২। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য কিয় সদায় প্ৰয়োজনীয়?
উত্তৰঃ
পৃথিৱীৰ সকলো দেশত একে প্ৰাকৃতিক সম্পদ, জলবায়ু, দক্ষতা, প্ৰযুক্তি আৰু উৎপাদন খৰচ নাথাকে।
এখন দেশে যি সামগ্ৰী দক্ষতাৰে আৰু কম খৰচে উৎপাদন কৰিব পাৰে, সেই সামগ্ৰী অধিক উৎপাদন কৰি ৰপ্তানি কৰিব পাৰে। আনহাতে, যিবোৰ সামগ্ৰী দেশত উৎপাদন কৰা কঠিন বা ব্যয়বহুল, সেইবোৰ আমদানি কৰিব পাৰে।
ই দেশসমূহক বিশেষীকৰণ, বৃহৎ বজাৰ, বৈদেশিক মুদ্ৰা আৰু বিভিন্ন সামগ্ৰী লাভৰ সুযোগ দিয়ে।
৩। বাণিজ্যিক ভাৰসাম্যৰ ওপৰত টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
কোনো নিৰ্দিষ্ট সময়ত এখন দেশৰ পণ্য ৰপ্তানিৰ মূল্য আৰু পণ্য আমদানিৰ মূল্যৰ পাৰ্থক্যক বাণিজ্যিক ভাৰসাম্য বোলে।
ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ মূল্য সমান হ’লে সমতাপূৰ্ণ ভাৰসাম্য হয়।
ৰপ্তানি আমদানিতকৈ অধিক হ’লে বাণিজ্যিক ৰাহি বা favourable balance হয়।
আমদানি ৰপ্তানিতকৈ অধিক হ’লে বাণিজ্যিক ঘাটি হয়।
অৱশ্যে কেৱল বাণিজ্যিক ৰাহিয়েই দেশৰ সামগ্ৰিক উন্নয়নৰ একমাত্ৰ মাপকাঠি নহয়; আমদানিৰ প্ৰকৃতি, মূলধনী সামগ্ৰী আৰু বিনিয়োগো গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৪। আঞ্চলিক বাণিজ্য গোট কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
কেইবাখন দেশ পাৰস্পৰিক বাণিজ্য বৃদ্ধি আৰু শুল্ক-বাধা হ্ৰাসৰ উদ্দেশ্যে যি সংগঠিত বাণিজ্যিক গোট গঠন কৰে, তাক আঞ্চলিক বাণিজ্য গোট বোলে।
ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য—
-
সদস্য দেশৰ মাজত শুল্ক হ্ৰাস,
-
বৃহৎ আঞ্চলিক বজাৰ সৃষ্টি,
-
বাণিজ্য বৃদ্ধি,
-
বিনিয়োগ উৎসাহিত কৰা,
-
সদস্য দেশৰ মাজত অৰ্থনৈতিক সহযোগিতা।
SAFTA, ASEAN-ৰ বাণিজ্য ব্যৱস্থা, EU আদি বিভিন্ন ধৰণৰ আঞ্চলিক সহযোগিতাৰ উদাহৰণ।
৫। বন্দৰক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ
বন্দৰৰ জৰিয়তে এখন দেশৰ আমদানি আৰু ৰপ্তানিৰ বৃহৎ অংশ প্ৰৱেশ আৰু নিৰ্গমন কৰে।
বন্দৰত জাহাজ ভিৰোৱা, পণ্য উঠা-নমা, গুদাম, শুল্ক, কণ্টেইনাৰ, ৰেল-পথ সংযোগ আৰু জাহাজ মেরামতিৰ সুবিধা থাকে।
বন্দৰে সমুদ্রপথক দেশৰ অন্তৰ্ভাগৰ বজাৰ আৰু উৎপাদন অঞ্চলৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
এই কাৰণেই বন্দৰক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বোলা হয়।
৬। ৰেচম পথৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যত ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ৰেচম পথ আছিল প্ৰাচীন ইউৰোপ আৰু এচিয়া সংযোগ কৰা স্থল বাণিজ্য পথসমূহৰ এক বৃহৎ জাল।
চীনৰ ৰেচম পশ্চিমমুখে গৈছিল আৰু পশ্চিমৰ পৰা ধাতু, কাঁচ, ঊণজাত সামগ্ৰী আদি পূবলৈ আহিছিল। ভাৰত, মধ্য এছিয়া আৰু পাৰস্যৰ মছলা, মূল্যৱান পাথৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰো লেনদেন হৈছিল।
ই কেৱল বাণিজ্যিক পথ নাছিল; ধৰ্ম, ভাষা, শিল্প, বিজ্ঞান আৰু সংস্কৃতিৰ আদান-প্ৰদানতো ইয়াৰ ডাঙৰ ভূমিকা আছিল।
ঙ. বন্দৰৰ শ্ৰেণীবিভাগ
১। অৱস্থানৰ ভিত্তিত বন্দৰৰ প্ৰকাৰ
(ক) সামুদ্ৰিক বন্দৰ
সাগৰ বা মহাসাগৰৰ উপকূলত অৱস্থিত বন্দৰ।
(খ) অন্তৰ্দেশীয় বন্দৰ
উপকূলৰ পৰা ভিতৰুৱা অঞ্চলত নদী বা খালেৰে সাগৰৰ সৈতে সংযুক্ত বন্দৰ।
২। পণ্যৰ ভিত্তিত বন্দৰৰ প্ৰকাৰ
ঔদ্যোগিক বন্দৰ
উদ্যোগৰ কেঁচামাল আৰু শিল্পজাত সামগ্ৰী বহন কৰে।
বাণিজ্যিক বন্দৰ
বিভিন্ন ধৰণৰ বাণিজ্যিক পণ্যৰ আমদানি-ৰপ্তানি কৰে।
বহুমুখী বন্দৰ
বহু প্ৰকাৰৰ পণ্য আৰু যাত্ৰী দুয়োটাৰ সেৱা আগবঢ়ায়।
৩। প্ৰকাৰ্যৰ ভিত্তিত বন্দৰৰ প্ৰকাৰ
তৈলবাহী বা টেংকাৰ বন্দৰ
খাৰুৱা তেল আৰু পেট্ৰ’লিয়ামজাত সামগ্ৰী পৰিচালনা কৰে।
বিশ্ৰাম বা Port of Call
দূৰগামী জাহাজে ইন্ধন, পানী, খাদ্য আদি সংগ্ৰহ কৰে।
ফেৰী বন্দৰ
চমু সামুদ্ৰিক দূৰত্বত যাত্ৰী আৰু যানবাহন পাৰাপাৰ কৰে।
সংগ্ৰাহক বন্দৰ
বৃহৎ পশ্চাদভূমিৰ উৎপাদিত সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰি ৰপ্তানি কৰে।
নৌ-সৈনিক বন্দৰ
ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষাৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়।
চ. বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ কাৰ্য
উত্তৰঃ
বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা বা WTO ১৯৯৫ চনত গঠন কৰা হয়।
ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যসমূহ—
-
সদস্য দেশৰ মাজত বাণিজ্যিক নিয়ম প্ৰয়োগ কৰা।
-
বাণিজ্যিক আলোচনা চলাবলৈ মঞ্চ প্ৰদান কৰা।
-
সদস্য দেশৰ বাণিজ্যিক বিবাদ নিষ্পত্তি কৰা।
-
বাণিজ্য নীতি পৰ্যালোচনা কৰা।
-
পণ্য, সেৱা আৰু বৌদ্ধিক সম্পত্তি অধিকাৰ-সম্পৰ্কীয় বাণিজ্যিক নিয়মৰ তদাৰক কৰা।
-
উন্নয়নশীল দেশক বিশ্ব বাণিজ্য ব্যৱস্থাত অংশগ্ৰহণত সহায় কৰা।
ছ. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ মূল আধাৰ
১। সম্পদজনিত বৈষম্য
দেশভেদে জলবায়ু, মাটি, খনিজ আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ বেলেগ।
২। উৎপাদন ব্যয়
একেটা সামগ্ৰী সকলো দেশতে একে খৰচে উৎপাদন নহয়।
৩। জনসংখ্যা আৰু বজাৰ
ডাঙৰ বজাৰ আৰু উচ্চ ক্ৰয়ক্ষমতাই বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰে।
৪। অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ স্তৰ
উন্নয়নৰ লগে লগে ৰপ্তানি-আমদানিৰ গঠন সলনি হয়।
৫। বিদেশী বিনিয়োগ
বিদেশী মূলধনে উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
৬। পৰিবহণ আৰু যোগাযোগ
সস্তা আৰু দ্রুত পৰিবহণ অবিহনে বৃহৎ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সম্ভৱ নহয়।
জ. আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ মুখ্য দিশ
বাণিজ্যৰ পৰিমাণ
কিমান পণ্য আৰু সেৱাৰ লেনদেন হৈছে।
বাণিজ্যৰ সংৰচনা
কোন ধৰণৰ সামগ্ৰী আমদানি বা ৰপ্তানি হৈছে।
বাণিজ্যৰ দিশ
কোন দেশৰ পৰা কোন দেশলৈ বাণিজ্য হৈছে।
বাণিজ্যিক ভাৰসাম্য
ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ মূল্যৰ তুলনা।
ঝ. MCQ — ২০টা
১। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য মানে—
A) দেশৰ ভিতৰৰ বাণিজ্য
B) দেশসমূহৰ মাজৰ বাণিজ্য
C) কেৱল পাইকাৰী বাণিজ্য
D) কেৱল খুচুৰা বাণিজ্য
উত্তৰঃ B) দেশসমূহৰ মাজৰ বাণিজ্য
২। বাণিজ্য কোন খণ্ডৰ অন্তৰ্গত?
A) প্ৰাথমিক
B) তৃতীয়ক
C) দ্বিতীয়ক
D) চতুৰ্থক
উত্তৰঃ B) তৃতীয়ক
৩। দুখন দেশৰ মাজৰ বাণিজ্য—
A) বহুপাক্ষিক
B) স্থানীয়
C) দ্বিপাক্ষিক
D) খুচুৰা
উত্তৰঃ C) দ্বিপাক্ষিক
৪। ৰেচম পথ মূলত সংযোগ কৰিছিল—
A) ইউৰোপ আৰু এচিয়া
B) আফ্ৰিকা আৰু আমেৰিকা
C) অষ্ট্ৰেলিয়া আৰু আফ্ৰিকা
D) দক্ষিণ আমেৰিকা আৰু ইউৰোপ
উত্তৰঃ A) ইউৰোপ আৰু এচিয়া
৫। দক্ষিণ আমেৰিকাৰ OPEC সদস্য—
A) ব্ৰাজিল
B) পেৰু
C) ভেনিজুৱেলা
D) চিলি
উত্তৰঃ C) ভেনিজুৱেলা
৬। WTO স্থাপিত হয়—
A) ১৯৪৫
B) ১৯৯৫
C) ২০০৫
D) ১৯৮০
উত্তৰঃ B) ১৯৯৫
৭। ভাৰত সদস্য—
A) SAFTA
B) NAFTA
C) OPEC
D) EU
উত্তৰঃ A) SAFTA
৮। আমদানি ৰপ্তানিতকৈ অধিক হ’লে—
A) বাণিজ্যিক ৰাহি
B) বাণিজ্যিক ঘাটি
C) সমতা
D) মুক্ত বাণিজ্য
উত্তৰঃ B) বাণিজ্যিক ঘাটি
৯। পণ্যৰ সলনি পণ্য বিনিময়ক—
A) পাইকাৰী বাণিজ্য
B) বিনিময় প্ৰথা
C) মুক্ত বাণিজ্য
D) বহুপাক্ষিক বাণিজ্য
উত্তৰঃ B) বিনিময় প্ৰথা
১০। বৃহৎ বন্দৰসমূহ সাধাৰণতে—
A) নৌ-সৈনিক
B) বহুমুখী
C) ফেৰী
D) বিশ্ৰাম বন্দৰ
উত্তৰঃ B) বহুমুখী
১১। আন উদ্যোগৰ কেঁচামাল উৎপাদন কৰে—
A) উপভোগী উদ্যোগ
B) বুনিয়াদী উদ্যোগ
C) কুটীৰ শিল্প
D) হস্তশিল্প
উত্তৰঃ B) বুনিয়াদী উদ্যোগ
১২। ছেদন আৰু দাহন কৃষি—
A) মিশ্ৰ কৃষি
B) অন্তৰণ কৃষি
C) ৰোপণ কৃষি
D) সমবায় কৃষি
উত্তৰঃ B) অন্তৰণ কৃষি
১৩। ৰোপণ কৃষিৰ শস্য—
A) ধান
B) ঘেঁহু
C) চাহ
D) বাৰ্লি
উত্তৰঃ C) চাহ
১৪। উদ্যান কৃষি মূলত উৎপাদন কৰে—
A) কয়লা
B) ফল আৰু শাক-পাচলি
C) লোহা
D) পেট্ৰ’ল
উত্তৰঃ B) ফল আৰু শাক-পাচলি
১৫। চতুৰ্থক খণ্ডৰ উদাহৰণ—
A) মাছ ধৰা
B) গৱেষণা
C) কাপোৰ বোৱা
D) পশুপালন
উত্তৰঃ B) গৱেষণা
১৬। উত্তৰ আটলান্টিক পথক কোৱা হয়—
A) Silk Route
B) Big Trunk Route
C) Cape Route
D) Canal Route
উত্তৰঃ B) Big Trunk Route
১৭। সমুদ্র উপকূলত থকা বন্দৰ—
A) অন্তৰ্দেশীয় বন্দৰ
B) সামুদ্ৰিক বন্দৰ
C) স্থলবন্দৰ
D) গ্ৰাম্য বন্দৰ
উত্তৰঃ B) সামুদ্ৰিক বন্দৰ
১৮। শুল্ক-বাধা হ্ৰাস কৰি বাণিজ্য বৃদ্ধি কৰাৰ উদ্দেশ্যে গঠন হয়—
A) আঞ্চলিক বাণিজ্য গোট
B) খনন গোট
C) কৃষি গোট
D) পৰ্যটন গোট
উত্তৰঃ A) আঞ্চলিক বাণিজ্য গোট
১৯। বিশ্ব বাণিজ্যৰ মুখ্য প্ৰৱেশদ্বাৰ—
A) বিমানবন্দৰ মাত্ৰ
B) বন্দৰ
C) গাঁও
D) খনি
উত্তৰঃ B) বন্দৰ
২০। মুক্ত বাণিজ্যৰ মূল বৈশিষ্ট্য—
A) অধিক বাধা
B) সীমিত বজাৰ
C) কম বাণিজ্যিক বাধা
D) পণ্য বিনিময় বন্ধ
উত্তৰঃ C) কম বাণিজ্যিক বাধা
Teacher Generate Question Answer
Chapter 9
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য
(ক) এটা শব্দ / বাক্যত উত্তৰ কৰা ( প্রতিটো প্ৰশ্নৰ মূল্যাংক ) ঃ
১। আর্থিক কাম – কাজ কাক বােলে?
উত্তৰঃ-
২। অঘৰী পশুপালন কার্যত উৎপন্ন হােৱা প্রধান দ্রব্য চাৰিবিধ কি কি?
উত্তৰঃ-
৩। তলৰ কোন শ্রেণীৰ পশুপালনত পােহনীয়া পশুৰ বংশগতিৰ উৎকৰ্ষৰ কাৰ্যসূচী লােৱা হয়?
(ক) অঘৰী পশুপালন
(খ) এণ্ডিজ পার্বত্যভূমিৰ পশুপালন
(গ) বাণিজ্যিক পশুপালন
(ঘ) ঋতুপ্ৰব্ৰজন
উত্তৰঃ
৪। পিগমীসকলৰ প্রধান জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ-
৫। পূর্ব আফ্রিকাৰ তৃণাঞ্চলৰ পশুপালক শ্ৰেণীটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ-
৬। পৃথিৱীৰ কোনটো অঞ্চলৰ অন্তৰণ কৃষিক মিলপা নামে জনা যায়?
উত্তৰঃ-
৭। ছেদন আৰু দাহন কৃষিৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰঃ-
৮। পৰম্পৰাগত স্থাবৰ কৃষিৰ মূল আহিলা দুবিধ কি কি?
উত্তৰঃ-
৯। বাণিজ্যিক কৃষিত কৃষকে শস্য উৎপাদন কৰাৰ মূল লক্ষ্য কি?
উত্তৰঃ-
১০। পৃথিৱীত দুগ্ধ উৎপাদনৰ প্রসিদ্ধ অঞ্চল চাৰিটা কি কি?
উত্তৰঃ-
১১। উদ্যান কৃষিত ঘাইকৈ কি কি শ্রেণীৰ শস্য উৎপন্ন কৰা হয়?
উত্তৰঃ-
১২। যৌথ কৃষিৰ আৰ্হি কোনে উপস্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ-
১৩। খনিজ নিষ্কাশনৰ বিকল্প পদ্ধতি দুটা কি কি?
উত্তৰঃ-
১৪। তলৰ কোনবিধ শস্য উৎপাদন ৰােপণ কৃষিৰ উৎপাদন নহয়?
(ক) চাহ (খ) ধান (গ) ৰবৰ (ঘ) কফি
উত্তৰঃ (খ) ধান।
১৫। কোনখন দেশ সমবায় কৃষিৰ বাটকটীয়াত নপৰে?
(ক) ডেনমার্ক (খ) বেলজিয়াম (গ) ছুইডেন (ঘ) ৰাছিয়া
উত্তৰঃ
১৬। ইউৰােপীয় ঔপনিবেশিক উদ্যোগত কোনটো কৃষি পদ্ধতিৰ প্ৰসাৰ ঘটিছিল?
(ক) ৰােপণ কৃষি (খ) সমবায় কৃষি (গ) মিশ্র কৃষি (ঘ) উদ্যান কৃষি
উত্তৰঃ
১৭৷ তলৰ কোনটো অঞ্চলত বাণিজ্যিক পৰিসৰত খাদ্যশস্য উৎপন্ন কৰা নহয়?
(ক) ইউৰােপৰ ষ্টেপছ (খ) উত্তৰ আমেৰিকাৰ প্ৰেইৰী (গ) ভূমিধ্য সাগৰীয় ইউৰােপ (ঘ) অষ্ট্রেলিয়াৰ ডাউনছ
উত্তৰঃ
১৮। তলৰ কোনটো শ্ৰেণীৰ কৃষিকার্যত টেঙা ফলৰ প্রাধান্য বেছি?
(ক) উদ্যান কৃষি (খ) ৰােপণ কৃষি (গ) ভূমধ্য সাগৰীয় কৃষি (ঘ) সমবায় কৃষি
উত্তৰঃ
১৯। তলৰ কোনবিধ কৃষি পদ্ধতিত একাধিক শস্য উৎপাদন কৰা হয়?
(ক) মিশ্র কৃষি (খ) ৰােপণ কৃষি (গ) বাণিজ্যিক কৃষি (ঘ) উদ্যান কৃষি
উত্তৰঃ
২০। প্রাথমিক খণ্ডত উৎপাদিত দ্রব্যৰ লগত উদ্যোগৰ সম্পর্ক কি?
উত্তৰঃ-
২১। উদ্যোগসমূহক কেঁচামালভিত্তিক শ্রেণী বিভাজন কৰিলে তলৰ কোনটো শ্ৰেণীৰ উদ্যোগ অক্তভুক্ত নহয়?
(ক) কৃষিজাত উদ্যোগ (খ) ৰাসায়নিক উদ্যোগ (গ) গুৰু উদ্যোগ
(ঘ) পশুজ উদ্যোগ
উত্তৰঃ
২২। পৰিসজ্জিত সম্ভাৰভিত্তিক উদ্যোগৰ মূল শ্ৰেণী দুটা কি কি?
উত্তৰঃ-
২৩। প্ৰযুক্তিগ্ৰাম কি?
উত্তৰঃ-
২৪। তলত কোনটো উদ্যোগ অৱস্থাপক উদ্যোগ শ্ৰেণীত নপৰে?
(ক) লো-তীখা
(খ) পেট্ৰ’ৰাসায়নিক
(গ) বয়ন উদ্যোগ
(ঘ) খাদ্য প্ৰস্তুতকৰণ
উত্তৰঃ
২৫। তলৰ কোনটো উক্তি শুদ্ধ নহয়?
(ক) চেনি, কপাহী বয়ন আৰু খোৱা তেল প্ৰস্তুতকৰণ পদস্থালন উদ্যোগৰ অন্তৰ্ভুক্ত।
(খ) জলবিদুৎআৰু পেট্ৰ’লজাত ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত কয়লাখনি অঞ্চলত উদ্যোগৰ পুঞ্জীভৱন বহুখিনি কমিল।
(গ) ভাৰতৰ ভালেসংখ্যক তেল শোধনাগাৰ বন্দৰ অৱস্থানত গঢ় লৈছে?
(ঘ) কাটনি আৰু শাহজানৱাৰ মৰাপাটৰ কল দুটাৰ অৱস্থান বজাৰকেন্দ্ৰিক।
উত্তৰঃ
২৬। তলৰ কোনধৰণৰ অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাত উৎপাদনৰ উপাদানবোৰ ব্যক্তিগত মালিকানাৰ হয়?
(ক) পুঁজিবাদী (খ) সাম্যবাদী (গ) মিশ্ৰ অৰ্থব্যৱস্থা (ঘ) সমাজবাদী
উত্তৰঃ
২৭। তলৰ কোন শ্ৰেণীৰ উদ্যোগত আন কোনো উদ্যোগৰ কেঁচামাল প্ৰস্তুত কৰা হয়?
(ক) কুটীৰ শিল্প
(খ) পদস্খলন উদ্যোগ
(গ) বুনিয়াদী উদ্যোগ
(ঘ) উপযােগী উদ্যোগ
উত্তৰঃ
২৮। তলৰ কোনটো যুটিত উক্তি শুদ্ধ ৰূপত দেখা গৈছে?
(ক) লাে-তীখা উদ্যোগ বার্মিংহাম
(খ) বিমান নির্মাণ কাইৰাে
(গ) জাহাজ নির্মাণ মাস্কো।
(ঘ) উচ্চ প্রযুক্তি উদ্যোগ পম্পাছ ।
উত্তৰঃ
২৯। তলৰ কোনধৰণৰ সেৱাৰ মূল্য উৎপাদন ব্যয়ৰ আধাৰত নিৰ্ধাৰণ কৰিব নােৱাৰি?
(ক) ৰে’ল ভাড়া
(খ) টেলিফোন সেৱা
(গ) শিক্ষকৰ দৰমহা
(ঘ) শ্ৰমিকৰ মজুৰি
উত্তৰঃ
৩০। বাণিজ্যিক লেনদেনৰ মূল প্রকাৰ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ
৩১। পাইকাৰী বাণিজ্যৰ লগত তলৰ কোনটো অৱস্থা প্রযােজ্য নহয়?
(ক) ক্রেতাই নিজা উপভােগৰ অৰ্থে ক্রয় কৰে।
(খ) বেচা – কিনা সম্পূর্ণ হােৱাৰ পাছতো পণ্যসমূহ আগৰ ভাণ্ডাৰতে থাকি যায়। ” ”
(গ) ভাণ্ডাৰ শৃংখল ব্যৱস্থাই সামৰি লয়।
(ঘ) উপভােক্তা শ্ৰেণীৰ প্ৰৱেশ নঘটে।
উত্তৰঃ
৩১। তলত উল্লেখ কৰা দূৰত্বৰ উদাহৰণসমূহৰ কোনটোৱে নিৰপেক্ষ দূৰত্ব প্রকাশ কৰে?
(ক) ৩০৮ কিলােমিটাৰ
(খ) ৭ ঘণ্টাৰ বাট
(গ) ২৪০ টকাৰ যাত্রা
(ঘ) তেজপুৰতকৈ লামডিং বেছি দূৰ
উত্তৰঃ
৩২। যােগাযােগৰ কোনটো মাধ্যম পৰিবহনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?
(ক) ইণ্টাৰনেট (খ) দূৰভাষ (গ) ৰে’ল – ডাক সেৱা (ঘ) দূৰদর্শন
উত্তৰঃ
৩৩। তলৰ কোনটো পর্যটন কেন্দ্ৰত বেছিসংখ্যক পর্যটকৰ সমাৱেশ ঘটে?
(ক) খাজুৰাহু
(খ) অমৰনাথ
(গ) গােৰা
(ঘ) জয়সলমেৰ
উত্তৰঃ
৩৪। তলৰ কোনটো জীৱিকা তৃতীয়ক খণ্ডৰ ভিতৰত পৰে?
(ক) মৌ পালন (খ) চুলি কটা (গ) গছকটা (ঘ) মাছ ধৰা
উত্তৰঃ
৩৫। তলৰ কোনটো কার্য দ্বিতীয়ক খণ্ডৰ জীৱিকাৰ অন্তর্ভুক্ত নহয়?
(ক) লাে গলােৱা (খ) কাপােৰ সিয়া (গ) পুতলা সজা (ঘ) আকৰ নিষ্কাশন
উত্তৰঃ
৩৬। উচ্চ পর্যায়ৰ উদ্ভাৱন সংস্কাৰ কাৰ্যৰ লগত জড়িত কাম কাজ।
(ক) তৃতীয়ক খণ্ড (খ) চতুর্থক খণ্ড (গ) পঞ্চমক খণ্ড (ঘ) সেৱা খণ্ড
উত্তৰঃ
৩৭। পৃথিৱীত সৰ্বমুঠ প্রায় কিলােমিটাৰ ৰে’লপথ আছে ( খালী ঠাই পূৰণ কৰা )।
উত্তৰঃ
৩৮। তলৰ কোনখন দেশত ৰে’ল পৰিবহনক যাত্রী আৰু সামগ্রী পৰিবহনৰ উমৈহতীয়া মাধ্যমৰূপে ব্যৱহাৰ কৰা নহয়?
(ক) ৰাছিয়া (খ) চীন (গ) ভাৰত (ঘ) কানাডা
উত্তৰঃ
৩৯। পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম ৰে’লপথটোৰ দূইমূৰে অৱস্থিত বন্দৰ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ
৪০। যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ নিউয়ৰ্কৰ পৰা চাঁ – ফ্রান্সিস্ক ’ বন্দৰলৈ যােৱা ৰেলপথটোৰ নামঃ
(ক) অৰিয়েন্ট এক্সপ্ৰেছ (খ) ইউনিয়ন পেচিফিক ৰে’লপথ
(গ) ট্রান্স কন্টিনেন্টেল ৰেলপথ (ঘ) ৰকি মাউন্টেনাচ মিচিচিপি ৰেলপথ
উত্তৰঃ
৪১। তলৰ কোনটো সমুদ্রপথক বিগ ট্রাংক ৰুট বােলা হয়?
(ক) চুয়েজ খাল পথ
(খ) উত্তৰ আটলান্টিক পথ
(গ) অন্তৰীপ পথ
(ঘ) উত্তৰ প্রশান্ত পথ
উত্তৰঃ
৪২। খাল এলেকা মানে তলৰ কোনটো অবয়ব বুজায়?
(ক) চুয়েজ খালৰ পূব তীৰত অৱস্থিত ইজিপ্টৰ ভূ – ভাগ।
(খ) পঞ্জাব আৰু হৰিয়াণাৰ খালৰ দ্বাৰা জলসিঞ্চন কৰা এলেকা।
(গ) পানামা খালৰ দুয়ােপাৰে ৮ কিলােমিটাৰ দূৰত্বলৈ যুক্তৰাষ্ট্রৰ অধীনস্থ ভূভাগ।
(ঘ) মিচিগান হ্রদ আৰু মিচিচিপি নদী সংযােগী ইলিয়নইজ খালৰ দুয়ােপাৰ।
উত্তৰঃ
৪৩। পৃথিৱীৰ সুবৃহৎ বন্দৰসমূহ প্রধানভাৱে
(ক) নৌ – সৈনিক বন্দৰ
(খ) তৈল সংগ্রহী বৰ
(গ) ঔদ্যোগিক বন্দৰ
(ঘ) ব্যাপকধর্মী বন্দৰ
উত্তৰঃ
৪৪। তলৰ কোনখন দেশ তেল উৎপাদন আৰু ৰপ্তানি সংগঠনৰ (OPEC ) সদস্যভুক্ত?
(ক) ব্ৰাজিল (খ) ভেনিজুয়েলা (গ) পেৰু (ঘ) চিলি
উত্তৰঃ
৪৫। তলৰ কোনটো আঞ্চলিক বাণিজ্য গােটৰ ভাৰত এখন সদস্য ৰাষ্ট্র?
(ক) SAFTA (খ) ASEAN (গ) NAFTA (ঘ) OPEC
উত্তৰঃ
৪৬। ৰােমৰ পৰা ভাৰত হৈ চীন অভিমুখী বাণিজ্য পথটোৰ নাম কি আছিল?
(ক) ভূমধ্য সাগৰীয় পথ
(খ) ৰেচম পথ
(গ) অন্তৰীপ পথ
(ঘ) প্রাচ্য -পাশ্চাত্য পথ
উত্তৰঃ
৪৭। ভাৰতত ইউৰােপীয় বণিকসকলে প্ৰধানকৈ কি কি দ্রব্য সংগ্রহ কৰিছিল?
উত্তৰঃ
৪৮। কি অৱস্থাত এখন দেশৰ আন্তঃৰাজ্যিক বাণিজ্যিক ঘাটি উদ্ভৱ হয়?
উত্তৰঃ
৪৯। গােলকীয় বাণিজ্য প্রণালীৰ তদাৰকী প্রতিষ্ঠানটোৰ নাম কি?
(ক) উমৈহতীয়া মূল্যমানৰ বাণিজ্য সংস্থা ( GATT )
(খ ) বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থা ( WTO )
(গ) আঞ্চলিক বাণিজ্য গােট ( RTB)
(ঘ) আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সমুত্থান ( CIT )
উত্তৰঃ
৫০। তলৰ কোনটো বন্দৰ শোধনাগাৰসেৱী বন্দৰৰ শ্ৰেণীভুক্ত?
(ক) কাণ্ডালা
(খ) পাড়াদ্বীপ
(গ) কলম্বো
(ঘ) এটাও নহয়।
উত্তৰঃ
(খ) তলৰ প্রশ্নসমূহৰ ৩০ টা শব্দৰ ভিতৰত উত্তৰ কৰা ( প্রতিটো প্রশ্নৰ মূল্যাংক -৩ )
১। আর্থিক কাম – কাজ আৰু জীৱিকাৰ প্ৰভেদ উদাহৰণসহ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
২। প্রাথমিক খণ্ডৰ আর্থিক কাম – কাজৰ লক্ষণবােৰ আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
৩। আধুনিক যুগৰ সংগ্রহ বৃত্তিৰ ধৰণ কৰণৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ-
৪। অঘৰী পশুপালনৰ মূল লক্ষণবােৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ-
৫। অঘৰী পশুপালন প্রণালীৰে পৃথিৱীৰ কোন কোন অঞ্চলত কি কি জন্তু পালন কৰা হয়?
উত্তৰঃ-
৬। ঋতুপ্ৰব্ৰজন কি? অনুভূমিক আৰু উলম্ব ঋতুপ্ৰব্ৰজনৰ পার্থক্য দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
৭। সাম্প্রতিক ঔদ্যোগিক অর্থব্যৱস্থাত কৃষিকাৰ্যৰ গুৰুত্ব হ্রাস পােৱা নাই কিয়?
উত্তৰঃ-
৮। ‘ অন্তৰণ কৃষিৰ ভৱিষ্যৎ উজ্জ্বল নহয়। এই উক্তিৰ যুক্তিযুক্ততা নির্ধাৰণ কৰা।
উত্তৰঃ-
৯। পৰম্পৰাগত পােষক কৃষিৰ লক্ষণসমূহ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
১০। বাণিজ্যিক কৃষিৰ মূল লক্ষণবােৰ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
১১। ৰােপণ কৃষি কি ? এই পদ্ধতিৰে কি কি শস্য উৎপন্ন কৰা হয়?
উত্তৰঃ-
১২। মিশ্র কৃষিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ উপস্থাপন কৰা।
উত্তৰঃ-
১৩। উদ্যান শস্যৰ ক্ষেত্রসমূহ চহৰৰ নাতিদূৰত অৱস্থিত কিয়?
উত্তৰঃ-
১৪। যৌথ কৃষি আৰু সমবায় কৃষিৰ মাজত কি কি মিল দেখা যায়?
উত্তৰঃ-
১৫। বিস্তীর্ণ দুগ্ধপামসমূহ শীতলন আৰু পৰিবহন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল কিয়?
উত্তৰঃ-
১৬। খনিজ দ্রব্যৰ মুক্ত খননৰ তুলনাত ভুগভীয় খননকার্য ব্যয়বহুল কিয়?
উত্তৰঃ-
১৭। সম্পদৰ প্ৰকৰণ পৰিক্ৰমাত প্রযুক্তি প্রয়ােগ কার্যই উদ্যোগ। ” উক্তিটোৰ যথার্থতা বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ-
১৮। উদ্যোগ অথবা শিল্পকর্মীক দ্বিতীয় পর্যায়ৰ আর্থিক কাম কাজ বােলে কিয়?
উত্তৰঃ-
১৯। আধুনিক গুৰু উদ্যোগ যন্ত্ৰীকৰণৰ বৈশিষ্ট্য উপস্থাপন কৰা।
উত্তৰঃ-
২০। ঔদ্যোগিক ক্ষেত্রসমূহত কাৰিকৰী নতুনত্বৰ তাৎপর্য কি?
উত্তৰঃ-
২১। ৰাসায়নিক উদ্যোগ কাক বােলে? এই শ্ৰেণীৰ উদ্যোগৰ পৰিসৰ উল্লেখ কৰা ।
উত্তৰঃ-
২২। উদাহৰণসহ উপভােগী আৰু বুনিয়াদী উদ্যোগৰ পাৰ্থক্য দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
২৩। যৌথ উদ্যোগৰ ধৰণ কৰণ চমুকৈ আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
২৪। ৰুঢ় কয়লাখনি এলেকাত সম্প্রতি লাে – তীখা উদ্যোগৰ সমস্যাবােৰ কি কি?
উত্তৰঃ-
২৫। ধূমায়ন উদ্যোগ কি? এনে উদ্যোগ ক্ষেত্ৰৰ সমস্যাসমূহ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
২৬। লাে – তীখা উদ্যোগক বুনিয়াদী উদ্যোগ বােলে কিয়?
উত্তৰঃ-
২৭। কেনে পৰিৱেশৰ অৱস্থানত লাে – তীখা উদ্যোগ গঢ় লােৱা দেখা যায় ?
উত্তৰঃ-
২৮। কপাহী বয়ন উদ্যোগ কেৱল কপাহতলী অঞ্চলত ঘনীভূত হােৱাৰ কোনাে কাৰণ নাই। ” উক্তিটোৰ সত্যাসত্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ-
২৯। তৃতীয়ক জীৱিকা খণ্ডৰ মূল প্ৰকাৰসমূহ কি কি? প্ৰতিটো প্ৰকাৰৰ একোটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ-
৩০। গ্রামাঞ্চলৰ বাণিজ্যৰ মূল লক্ষণবােৰ কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ-
৩১। পাইকাৰী বাণিজ্যৰ মূল লক্ষণসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ-
৩২। খুচুৰা বাণিজ্যৰ পৰিৱেশন পদ্ধতিসমূহৰ চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ-
৩৩। পৰিবহনক মানৱ আৰু পণ্যসম্পদৰ মূল্যদায়ী সেৱা বােলা হয় কিয়?
উত্তৰঃ-
৩৪। পর্যটন কাক বােলে? এই উদ্যোগৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ-
৩৫। পর্যটনৰ লগত ধাতুৰ সম্পর্ক পর্যালােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
৩৬। চতুর্থক খণ্ডৰ জীৱিকা কাক বােলে? এনে শ্রেণীৰ জীৱিকাৰ অন্তৰ্গত কাম – কাজৰ পৰিসৰ চমুকৈ আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
৩৭। পঞ্চমক খণ্ডৰ জীৱিকা কি? এইসমূহ জীৱিকাৰ সাধাৰণ লক্ষণবােৰ কি কি?
উত্তৰঃ-
৩৮। পৃথিবী ব্যাপী পৰিবহন প্রণালীটোত পথ পৰিবহনৰ জনপ্রিয়তা আটাইতকৈ বেছি হােৱাৰ কাৰণসমূহ বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ-
৩৯। পাৰ – মহাদেশীয় ৰে’লপথ কাক বােলে? অৰিয়েন্ট এক্সপ্ৰেছ ৰে’লপথৰ সংৰেখন আৰু আৰ্থ – সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
৪০। ট্রান্স ছাইবেৰিয়ান ৰে’লপথৰ সংৰেখন আৰু বাণিজ্যিক তাৎপর্য বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ-
৪১। পানামা আৰু চুয়েজ খাল প্রযুক্তিগত পার্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ-
৪২। সমুদ্র পৰিবহনৰ তিনিটা সুবিধা উল্লেখ কৰা ।
উত্তৰঃ-
৪৩। কেতিয়া কেনেকৈ ৰেচম পথটো মুকলি হৈছিল? এই পথৰ তাৎপর্য কি?
উত্তৰঃ-
৪৪। দাস প্রথা কি ? এই প্রথাৰ চমু ইতিহাস দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
৪৫। বিশ্ব বাণিজ্য সংস্থাৰ মূল প্রকার্য কি?
উত্তৰঃ-
৪৬। আঞ্চলিক বাণিজ্য গােটসমূহ গঠন হােৱাৰ কাৰণ আৰু সাম্ভাব্য পৰিণতি সম্পর্কে চমু আলােচনা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ-
৪৭। ৰাষ্ট্র এখনৰ উন্নয়ন পর্যায় অনুসৰি আমদানি আৰু ৰপ্তানিৰ লক্ষণ সলনি হােৱাৰ কাৰণ পর্যালােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
৪৮। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ ওপৰত এখন ৰাষ্ট্ৰৰ পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ কেনেদৰে প্রতিফলিত হয়?
উত্তৰঃ-
৪৯। মুক্ত বাণিজ্যৰ সাম্ভাব্য ক্ষতিসমূহ থােৰতে আলােকপাত কৰা ।
উত্তৰঃ-
৫০। সামুদ্রিক বন্দৰ আৰু অন্তর্দেশীয় বন্দৰৰ প্রভেদ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
( গ ) কম – বেছি ১৫০ টা শব্দত উত্তৰ কৰা ( প্রতিটো প্ৰশ্নৰ মূল্যাংক -৫ )
১। পৰম্পৰাগত চিকাৰ আৰু সংগ্রহ কার্যসমূহ বর্তমান কেনেকুৱা অৱস্থাত ক’ত ক’ত পােৱা যায়?
উত্তৰঃ-
২। পৃথিৱীৰ ভিন্ ভিন্ অঞ্চলৰ অঘৰী পশুপালন সম্পর্কে এটি বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ-
৩। বাণিজ্যিক পশুপালনৰ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ এটি আভাস প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ-
৪। অঘৰী পশুপালন আৰু বাণিজ্যিক পশুপালনৰ পাৰ্থক্যসমূহ আলােকপাত কৰা।
উত্তৰঃ-
৫। আজিৰ অৰ্থব্যৱস্থাত প্রয়ােজনীয় সম্পদ উৎপাদনৰ আধাৰ হিচাপে কৃষিকাৰ্যৰ গুৰুত্ব আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
৬। পৰম্পৰাগত পােষক কৃষি কেইপ্ৰকাৰৰ? কেনে পৰিৱেশত পৰম্পৰাগত কৃষিৰ বিস্তাৰ ঘটে? যিকোনাে এটা প্ৰকাৰৰ পৰম্পৰাগত কৃষিৰ লক্ষণবােৰ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
৭। ৰােপণ কৃষিৰ মূল লক্ষণবােৰ উপস্থাপন কৰা। বিভিন্ন দেশৰ ৰােপণ শস্যৰ দুটামান উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ-
৮। বাণিজ্যিক দুগ্ধপামসমূহৰ বৈশিষ্ট্য কি? পৃথিৱীৰ কোনবােৰ অঞ্চলত এই শিল্পৰ প্ৰসাৰ দেখা যায়।
উত্তৰঃ-
৯। প্রাথমিক আৰু দ্বিতীয় খণ্ডৰ কাম – কাজৰ সম্পর্ক উদাহৰণসহ আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
১০। বৃহৎ কাৰিকৰী উদ্যোগৰ অৱস্থানৰ ওপৰত কেঁচামাল , বজাৰ আৰু শক্তি সম্পদৰ অৱস্থানিক প্রভাৱ। থােৰতে উপস্থাপন কৰা।
উত্তৰঃ-
১১। শিল্প – উদ্যোগৰ লগত পৰিবহন আৰু যােগাযােগ ব্যৱস্থাৰ সম্পর্ক বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ-
১২। উচ্চপ্রযুক্তি উদ্যোগ কি? এই উদ্যোগক আন কি নামে জনা যায়? এই শ্রেণীৰ উদ্যোগৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ এটি বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ-
১৩। পৃথিৱীত বৃহৎ লাে – তীখা উদ্যোগৰ বিতৰণ সম্পর্কে এটি টোকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ-
১৪। কপাহী বয়ন উদ্যোগৰ বিস্তৃতিৰ কাৰকসমূহ উল্লেখ কৰি পৃথিৱীত এই উদ্যোগৰ বিতৰণ সম্পর্কে এটি প্রতিবেদন প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ-
১৫। কেনেধৰণৰ পৰিৱেশ আৰু অবয়বে পর্যটকক আকর্ষণ কৰে? এনেধৰণৰ পৰিৱেশ আৰু অৱয়বে কি কাৰণত কোন কোন শ্রেণীৰ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ-
১৬। পৰিবহনৰ প্রণালী এটাত গ্রন্থি আৰু পথখণ্ডসমূহৰ লক্ষণ আৰু গুৰুত্ব নির্ধাৰণ কৰি এটা টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ-
১৭।পৰিবহন প্রণালী মানে কি? পৰিবহনৰ প্রধান মাধ্যমসমূহ কি কি? ৰাষ্ট্রৰ বিভিন্ন কাম – কাজসমূহ পৰিবহন বিভিন্ন সেৱাৰ ওপৰত কিমানদূৰ নিৰ্ভৰশীল হৈ থাকে?
উত্তৰঃ-
১৮। বাণিজ্য, পৰিবহন আৰু যােগাযােগৰ পাৰস্পৰিক সম্পর্ক উদাহৰণসহ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
১৯। পৃথিৱীৰ বিভিন্ন মহাদেশৰ মূখ্য পথসমূহৰ বিস্তৃতি সম্পর্কে এটি বিৱৰণ দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ-
২০। পৃথিৱীৰ কোনবােৰ দেশত ৰে’ল পৰিবহনৰ গুৰুত্ব অধিক দেখা যায়? ভাৰত, কানাডা আৰু ভূমধ্য সাগৰীয় ইউৰােপৰ ৰেলৈ পৰিবহনৰ মাজত প্ৰকার্যগত পার্থক্য আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
২১। বিশ্ব বাণিজ্য ঘাইকৈ সমুদ্র পৰিবহনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ থকাৰ কাৰণসমূহ পর্যালােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
২২। উৎপাদনৰ আঞ্চলিক বৈশিষ্ট্যৰ লগত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সম্পর্ক আলােচনা কৰা।
উত্তৰঃ-
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post