ভাৰতত বৃটিছ শাসনৰ প্রতিষ্ঠা , সম্প্রসাৰণ আৰু দৃঢ়ীকৰণ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। কিমান শতিকাৰ শেষ আৰু কিমান শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কালছোৱাই ভাৰতৰ ইতিহাসত এক দিশ নিৰ্ণয়কাৰী ভূমিকা পালন কৰিছিল?
উত্তৰঃ সোতৰ শতিকাৰ শেষ আৰু ওঠৰ শতিকাৰ আৰম্ভণিৰ কালছোৱাই ভাৰতৰ ইতিহাসত এক দিশ নিৰ্ণয়কাৰী ভূমিকা পালন কৰিছিল।
২। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত ঔৰংজেৱৰ মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ঔৰংজেৱৰ মৃত্যু হৈছিল।
৩। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতবৰ্ষৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলত ফৰাচী জাহাজ অৱৰুদ্ধ কৰি পণ্ডিচেৰীলৈ ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতবৰ্ষৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলত ফৰাচী জাহাজ অৱৰুদ্ধ কৰি পণ্ডিচেৰীলৈ ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।
৪। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত অষ্ট্ৰিয়াত উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধ আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত অষ্ট্ৰিয়াত উত্তৰাধিকাৰী যুদ্ধ আৰম্ভ হৈছিল।
৫। কৰ্ণাটকৰ প্ৰথম যুদ্ধ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ইউৰোপত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীৰ মাজত সন্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভাৰততো দুয়োপক্ষৰ মাজত সন্ধি হয়। সেই সন্ধি অনুসৰি ফৰাচীসকলে ইংৰাজৰপৰা দখল কৰা ঠাইসমূহ পুনৰ ঘূৰাই দিয়ে। এই ঘটনাপ্ৰবাহক ইতিহাসত কৰ্ণাটকৰ প্ৰথম যুদ্ধ বুলি জনা যায়।
৬। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ষষ্ঠ চাৰ্লছৰ মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত সম্ৰাট ষষ্ঠ চাৰ্লছৰ মৃত্যু হৈছিল।
৭। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ মৃত্যু হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৪৮ খ্ৰীষ্টাব্দত হায়দৰাবাদৰ নিজামৰ মৃত্যু হৈছিল।
৮। কৰ্ণাটকৰ নৱাব চান্দ চাহিবে ফৰাচীসকলক পণ্ডিচেৰীৰ আশে-পাশে প্ৰায় কিমানখন গাঁৱৰ কৰ্তৃত্ব সমৰ্পণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ প্ৰায় ৮০খন গাঁৱৰ কৰ্তৃত্ব সমৰ্পণ কৰিছিল।
৯। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত ইউৰোপত আৰম্ভ হোৱা সাত বছৰীয়া যুদ্ধৰ প্ৰতিক্ৰিয়া ভাৰততো দেখা দিয়ে?
উত্তৰঃ ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১০। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত নতুন ফৰাচী গৱৰ্ণৰ তথা সেনাধ্যক্ষ লালিয়ে মাদ্ৰাজত থকা বৃটিছৰ চেণ্ট ডেভিদ দুৰ্গ জয় কৰে?
উত্তৰঃ ১৭৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১১। কি যুদ্ধই ভাৰতবৰ্ষত ফৰাচী প্ৰভাৱ লুপ্ত কৰিলে বুলি ক’ব পাৰি?
উত্তৰঃ ৱান্দিয়াছৰ যুদ্ধই ভাৰতবৰ্ষত ফৰাচী প্ৰভাৱ লুপ্ত কৰিলে বুলি ক’ব পাৰি।
১২। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত বংগৰ নৱাব আলিবৰ্দি খাঁৰ মৃত্যু হয়?
উত্তৰঃ ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৩। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত কৰ্ণেল ৰবাৰ্ট ক্লাইৱে ফৰাচী অধিকৃত চন্দ্ৰনগৰ দখল কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৪। কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত মোগল সম্ৰাট আৰু অযোধ্যাৰ নৱাবৰ সৈতে সন্ধি হয়?
উত্তৰঃ ১৭৬৫ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৫। সম্ৰাটে কিমান লাখ টকা কোম্পানীৰপৰা পাব বুলি চুক্তিবদ্ধ হয়?
উত্তৰঃ সম্ৰাটে ২৬ লাখ টকা কোম্পানীৰপৰা পাব বুলি চুক্তিবদ্ধ হয়।
১। উত্তৰ দিয়া—
(ক) বৃটিছ আৰু ফৰাচীৰ মাজত কিহৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল?
উত্তৰঃ বৃটিছ আৰু ফৰাচীৰ মাজত ভাৰতত ৰাজনৈতিক আধিপত্য আৰু সাম্ৰাজ্য স্থাপনৰ বাবে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা হৈছিল।
(খ) প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় কৰ্ণাটক যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাচীসকলৰ গৱৰ্ণৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰথম আৰু দ্বিতীয় কৰ্ণাটক যুদ্ধৰ সময়ত ফৰাচীসকলৰ গৱৰ্ণৰ আছিল যোচেফ ফ্ৰান্সিছ ডুপ্লে।
(গ) চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ প্ৰধান সেনাপতি কোন আছিল?
উত্তৰঃ চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ প্ৰধান সেনাপতি আছিল মীৰজাফৰ।
(ঘ) বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
উত্তৰঃ বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল ৱাৰেণ হেষ্টিংছ।
(ঙ) কোনে স্বত্ববিলোপ নীতি উদ্ভাৱন কৰিছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউচিয়ে স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
২। শুদ্ধ/অশুদ্ধ নিৰ্ণয় কৰা—
(ক) পণ্ডিচেৰী বৃটিছসকলৰ বাণিজ্য কুঠি আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(খ) ফৰাচীসকলে চালাবৎ জঙক হায়দৰাবাদৰ নিজাম পাতিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(গ) চিৰাজউদ্দৌল্লা আলিবৰ্দি খাঁৰ ডাঙৰ জীয়েকৰ পুত্ৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
(ঘ) পলাশী নামৰ ঠাইখন ভাগীৰথী নদীৰ পাৰত অৱস্থিত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(ঙ) ৰেগুলেটিং এক্টে বংগৰ গৱৰ্ণৰ গৰাকীক গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পদলৈ উন্নীত কৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
(চ) লৰ্ড ৱেলেচলিয়ে স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৩। ক্ৰমানুসাৰে সজোৱা—
চিৰাজউদ্দৌল্লা, মীৰজাফৰ, আলিবৰ্দি খাঁ, মীৰকাছিম।
উত্তৰঃ
১) আলিবৰ্দি খাঁ
২) চিৰাজউদ্দৌল্লা
৩) মীৰজাফৰ
৪) মীৰকাছিম
৪। চমু টোকা লিখা—
(ক) প্ৰথম কৰ্ণাটক যুদ্ধ
উত্তৰঃ ১৭৪০ খ্ৰীষ্টাব্দত অষ্ট্ৰিয়াত আৰম্ভ হোৱা উত্তৰাধিকাৰীকেন্দ্ৰিক যুদ্ধত ইংৰাজ আৰু ফৰাচীসকল পৰস্পৰৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বী হৈ পৰে। ইয়াৰ প্ৰভাৱ ভাৰততো পৰে।
১৭৪৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংৰাজ নৌবাহিনীয়ে ভাৰতবৰ্ষৰ দক্ষিণ-পূব উপকূলত ফৰাচী জাহাজ অৱৰুদ্ধ কৰি পণ্ডিচেৰীৰ ওপৰত ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰে। সেই সময়ত যোচেফ ফ্ৰান্সিছ ডুপ্লে পণ্ডিচেৰীৰ গৱৰ্ণৰ আছিল। ডুপ্লেই প্ৰত্যুত্তৰত ইংৰাজৰ অধীনত থকা মাদ্ৰাজ দখল কৰে।
ইংৰাজসকলে কৰ্ণাটকৰ নৱাবৰ সহায় বিচাৰে যদিও নৱাবে পঠোৱা সৈন্যবাহিনী ফৰাচীৰ হাতত পৰাজিত হয়। পাছত ইউৰোপত দুয়ো পক্ষৰ মাজত সন্ধি হোৱাৰ লগে লগে ভাৰততো সন্ধি হয় আৰু ফৰাচীসকলে ইংৰাজৰপৰা দখল কৰা ঠাইসমূহ পুনৰ ঘূৰাই দিয়ে। এই সংঘাতকে প্ৰথম কৰ্ণাটক যুদ্ধ বুলি জনা যায়।
(খ) ডুপ্লে
উত্তৰঃ যোচেফ ফ্ৰান্সিছ ডুপ্লে পণ্ডিচেৰীৰ ফৰাচী গৱৰ্ণৰ আছিল। তেওঁ চতুৰ, দূৰদৰ্শী আৰু তীক্ষ্ণ বুদ্ধিসম্পন্ন প্ৰশাসক আছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত ফৰাচীসকলে ভাৰতত নিজৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। ডুপ্লেই ইংৰাজৰ অধীনত থকা মাদ্ৰাজ দখল কৰিছিল।
(গ) পলাশীৰ যুদ্ধ
উত্তৰঃ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত মুৰ্ছিদাবাদৰ পৰা প্ৰায় ২৩ মাইল দক্ষিণে ভাগীৰথী নদীৰ পাৰৰ পলাশী নামৰ ঠাইত বংগৰ নৱাব চিৰাজউদ্দৌল্লা আৰু ইংৰাজৰ মাজত যুদ্ধ হৈছিল। এই যুদ্ধকে পলাশীৰ যুদ্ধ বোলে।
চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ প্ৰধান সেনাপতি মীৰজাফৰৰ বিশ্বাসঘাতকতাৰ ফলত নৱাবৰ সৈন্য পৰাজিত হয়। যুদ্ধৰ পাছত চিৰাজউদ্দৌল্লাক মীৰজাফৰৰ পুত্ৰ মীৰাণে হত্যা কৰে আৰু ইংৰাজে মীৰজাফৰক বংগৰ নৱাব পাতে।
এই যুদ্ধত জয়ী হৈ ইংৰাজসকলে ভাৰতৰ আভ্যন্তৰীণ ৰাজনীতিত শক্তিশালীভাৱে খোপনি পুতিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
(ঘ) ৰেগুলেটিং এক্ট
উত্তৰঃ ভাৰতত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসন নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সুদৃঢ় কৰাৰ উদ্দেশ্যে বৃটিছ সংসদে ৰেগুলেটিং এক্ট প্ৰণয়ন কৰে।
এই আইনৰ দ্বাৰা বংগৰ গৱৰ্ণৰৰ পদটো গৱৰ্ণৰ জেনেৰেললৈ উন্নীত কৰা হয়। তেওঁৰ কাম-কাজত সহায় কৰিবলৈ এখন চাৰিজনীয়া পৰিষদ গঠন কৰা হয়। বোম্বাই আৰু মাদ্ৰাজৰ গৱৰ্ণৰক বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ অধীনস্থ কৰা হয়। এই আইনে ভাৰতত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্যকলাপক অধিক সংগঠিত ৰূপ দিয়ে।
(ঙ) পিটৰ ভাৰত শাসন আইন
উত্তৰঃ ৰেগুলেটিং এক্টৰ বিভিন্ন আসোঁৱাহ আঁতৰোৱাৰ বাবে ইংলণ্ডৰ সংসদে ১৭৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত পিটৰ ভাৰত শাসন আইন বলবৎ কৰে। এই আইন ইংলণ্ডৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী উইলিয়াম পিটৰ নামেৰে নামাকৰণ কৰা হৈছিল।
এই আইনৰ অধীনত ছয়জনীয়া সদস্যৰে এখন নিয়ন্ত্ৰক মণ্ডলী গঠন কৰা হয়। বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ পৰিষদৰ সদস্য সংখ্যা চাৰিজনৰপৰা তিনিজনলৈ হ্ৰাস কৰা হয়। এই আইনৰ জৰিয়তে বংগৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু ভাৰতত কেন্দ্ৰীয়ভাৱে শাসন চলোৱাৰ ব্যৱস্থা অধিক সুদৃঢ় হয়।
(চ) চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত
উত্তৰঃ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড কৰ্ণৱালিছৰ সময়ত চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। কৃষিভূমিসমূহ ভাগ কৰি জমিদাৰসকলৰ তত্ত্বাৱধানত দিয়া হৈছিল আৰু জমিদাৰে বছৰি নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক দিব লাগিছিল।
যদি কোনো জমিদাৰে নিৰ্ধাৰিত ৰাজহ দিব নোৱাৰিছিল, তেন্তে তেওঁৰ জমিদাৰী নিলামত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত নতুন ধনী জমিদাৰ শ্ৰেণীৰ উত্থান ঘটে। এই শ্ৰেণীৰ বহু লোকৰ কৃষিৰ লগত প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক নাছিল। ফলত কৃষকসকলৰ ওপৰত খাজনাৰ বোজা বৃদ্ধি পায় আৰু তেওঁলোক ঋণগ্ৰস্ত হৈ পৰে।
৫। ‘বংগৰ ঘৰুৱা বিবাদেই ইংৰাজৰ বংগ দখলৰ প্ৰধান কাৰণ’— কথাষাৰৰ যথাৰ্থতা নিৰ্ণয় কৰা।
উত্তৰঃ ১৭৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত বংগৰ নৱাব আলিবৰ্দি খাঁৰ মৃত্যুৰ পাছত বংগৰ সিংহাসনক লৈ গৃহবিবাদৰ সৃষ্টি হয়। মৃত্যুৰ আগতে আলিবৰ্দি খাঁই তেওঁৰ সৰু জীয়েকৰ পুত্ৰ চিৰাজউদ্দৌল্লাক উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে মনোনীত কৰিছিল।
কিন্তু ঘাচিতি বেগম আৰু ছৌকৎজঙো সিংহাসনৰ দাবীদাৰ আছিল। বংগৰ দেৱান ৰাজবল্লভো ঘাচিতি বেগমৰ সমৰ্থক আছিল। ফলত চিৰাজউদ্দৌল্লাৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ আৰম্ভ হয়।
এই ঘৰুৱা বিবাদ আৰু ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাৰ সুযোগ লৈ ইংৰাজসকলে বংগত নিজৰ শক্তি বৃদ্ধি কৰে। সেয়েহে বংগৰ গৃহকন্দলে ইংৰাজসকলক বংগত খোপনি পুতিবলৈ বিশেষ সুবিধা দিছিল বুলি ক’ব পাৰি।
৬। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ কোনবোৰ কাৰ্যকলাপে চিৰাজউদ্দৌল্লাক অসন্তুষ্ট কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ তলত দিয়া কাৰ্যকলাপসমূহে চিৰাজউদ্দৌল্লাক অসন্তুষ্ট কৰিছিল—
১) বংগৰ গৃহবিবাদৰ সুযোগ লৈ ইংৰাজসকলে সামৰিক দুৰ্গ শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। চিৰাজউদ্দৌল্লাই দুৰ্গ নিৰ্মাণ বন্ধ কৰিবলৈ আদেশ দিয়াৰ পাছতো ইংৰাজসকলে সেই আদেশ মানি লোৱা নাছিল।
২) ইংৰাজসকলক বংগত বেহা-বেপাৰৰ বাবে প্ৰদান কৰা বিশেষ সুবিধাৰ অপব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
৩) কোম্পানীৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰি ইংৰাজ বণিকসকলে ব্যক্তিগত ব্যৱসায় চলোৱাৰ ফলত নৱাব প্ৰাপ্য ৰাজহৰ পৰা বঞ্চিত হৈছিল।
৪) নৱাবৰ বিষয়া দেৱান ৰাজবল্লভৰ পুত্ৰ কৃষ্ণদাসক নৱাবৰ ইচ্ছাৰ বিৰুদ্ধে ইংৰাজসকলে কলিকতাত আশ্ৰয় দিছিল।
৭। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সাম্ৰাজ্যবাদী নীতি কি কি কাৰ্যাৱলীৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ পাইছিল আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সাম্ৰাজ্যবাদী নীতি মূলত তলৰ ব্যৱস্থাসমূহৰ জৰিয়তে প্ৰকাশ পাইছিল—
(ক) চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত
লৰ্ড কৰ্ণৱালিছৰ সময়ত কৃষিভূমিৰ ওপৰত চিৰস্থায়ী বন্দোবস্ত প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। জমিদাৰসকলক নিৰ্দিষ্ট ৰাজহ আদায়ৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। ৰাজহ দিব নোৱাৰিলে জমিদাৰী নিলামত বিক্ৰী কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত নতুন ধনী জমিদাৰ শ্ৰেণীৰ সৃষ্টি হয় আৰু কৃষকৰ ওপৰত খাজনাৰ বোজা বৃদ্ধি পায়।
(খ) কৰদ মৈত্ৰী নীতি
গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ৱেলেচলিয়ে এই নীতি প্ৰয়োগ কৰিছিল। এই নীতি মানি লোৱা দেশীয় ৰজাসকলক ইংৰাজ সৈন্যবাহিনীয়ে সুৰক্ষা দিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল, কিন্তু সৈন্যবাহিনীৰ খৰচ সেই দেশীয় ৰজাই বহন কৰিব লাগিছিল।
এই নীতিৰ ফলত বহু দেশীয় ৰাজ্য ইংৰাজৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ পৰে আৰু ইংৰাজৰ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ পথ সহজ হয়।
(গ) স্বত্ববিলোপ নীতি
ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সাম্ৰাজ্যবাদী নীতিৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য দিশ আছিল স্বত্ববিলোপ নীতি। এই নীতি অনুসৰি কোনো দেশীয় ৰাজ্যৰ স্বাভাৱিক উত্তৰাধিকাৰী নাথাকিলে আৰু বৃটিছ চৰকাৰৰ অনুমতি অবিহনে তোলনীয়া উত্তৰাধিকাৰী গ্ৰহণ কৰিলে সেই ৰাজ্য কোম্পানীৰ অধীনলৈ যাব পাৰিছিল।
এই নীতিৰ জৰিয়তে বহু দেশীয় ৰাজ্য কোম্পানীৰ শাসনাধীন কৰা হৈছিল।
৮। লৰ্ড ডেলহাউচিয়ে স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰয়োগ কৰি কোন কেইখন ৰাজ্য কোম্পানীৰ শাসনাধীন কৰিছিল? তাৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ তোমাৰ দিয়া উৎস অনুসৰি তালিকাখন—
| সময় | অধীন কৰা ৰাজ্য বা অঞ্চল |
|---|---|
| ১৮৩৯ খ্ৰীষ্টাব্দ | মন্দতী |
| ১৮৪০ খ্ৰীষ্টাব্দ | ক’লাবা |
| ১৮৪৪ খ্ৰীষ্টাব্দ | চাতৰা, জৈৎপুৰ আৰু সম্বলপুৰ |
| ১৮৫০-১৮৫৪ খ্ৰীষ্টাব্দ | ভাগলপুৰ, উদয়পুৰ, নাগপুৰ আৰু বান্সী |
৯। ভাৰতবৰ্ষৰ এখন মানচিত্ৰ আঁকি তলত উল্লেখ কৰা স্থানসমূহ বহুওৱা—
পণ্ডিচেৰী, মাদ্ৰাজ, বোম্বাই, এলাহাবাদ, অযোধ্যা, পলাশী আৰু কৰ্ণাটক।
উত্তৰঃ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে শিক্ষকৰ সহায় লৈ মানচিত্ৰখন নিজে অংকন কৰি স্থানসমূহ বহুৱাব।
১০। শিক্ষকৰ সহায়ত ইউৰোপৰ মানচিত্ৰ চাই অষ্ট্ৰিয়া, ইংলণ্ড, ফ্ৰান্স, জাৰ্মানী আদি বিচাৰি উলিওৱা।
উত্তৰঃ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে শিক্ষকৰ সহায়ত ইউৰোপৰ মানচিত্ৰত অষ্ট্ৰিয়া, ইংলণ্ড, ফ্ৰান্স আৰু জাৰ্মানী চিনাক্ত কৰিব।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post