বায়ু আৰু পানীৰ প্ৰদূষণ
অনুশীলনী
১। কি কি প্ৰকাৰে পানী প্ৰদূষিত হ’ব পাৰে?
উত্তৰঃ পানী বিভিন্ন ধৰণে প্ৰদূষিত হ’ব পাৰে। যেনে—
(i) উদ্যোগৰ বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ দ্বাৰা: কল-কাৰখানাৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ নদী, বিল, পুখুৰী আদিত পেলালে পানী প্ৰদূষিত হয়।
(ii) ঘৰুৱা আৱৰ্জনাৰ দ্বাৰা: নলা-নৰ্দমাৰ পানী, আবৰ্জনা, প্লাষ্টিক, মৰাশ আদি পানীৰ উৎসত পেলালে পানী প্ৰদূষিত হয়।
(iii) কৃষিক্ষেত্ৰৰ ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ দ্বাৰা: ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক আৰু অপতৃণনাশক বৰষুণৰ পানীৰ সৈতে উটি গৈ নদী, পুখুৰী আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীত মিহলি হৈ পানী প্ৰদূষিত কৰে।
(iv) মানুহৰ বিভিন্ন কাৰ্যকলাপৰ দ্বাৰা: নদী বা পুখুৰীত কাপোৰ ধোৱা, গা ধোৱা আদি কাৰ্যৰ ফলতো পানীৰ গুণাগুণ নষ্ট হয়।
(v) অশোধিত মল-মূত্ৰ আৰু নিকাশী পানীৰ দ্বাৰা: অশোধিত নিকাশী পানীত বহুতো ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱ থাকে, যিয়ে পানী প্ৰদূষিত কৰে।
২। তোমালোকে ব্যক্তিগতভাৱে বায়ু প্ৰদূষণ কেনেকৈ হ্ৰাস কৰিবা?
উত্তৰঃ ব্যক্তিগতভাৱে বায়ু প্ৰদূষণ হ্ৰাস কৰিবলৈ আমি তলৰ ব্যৱস্থাসমূহ ল’ব পাৰোঁ—
(i) অধিক গছপুলি ৰোপণ আৰু গছ-গছনি সংৰক্ষণ কৰা।
(ii) ব্যক্তিগত গাড়ীৰ ব্যৱহাৰ কমাই খোজকাঢ়ি, চাইকেল বা ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰা।
(iii) শুকান পাত, প্লাষ্টিক বা আৱৰ্জনা পুৰি নেপেলোৱা।
(iv) যান-বাহনৰ নিয়মীয়া পৰীক্ষা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা।
(v) পেট্ৰ’ল-ডিজেলৰ ব্যৱহাৰ কমাই CNG বা কম প্ৰদূষণকাৰী ইন্ধন ব্যৱহাৰ কৰা।
(vi) সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি আদি নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা।
(vii) বায়ু প্ৰদূষণ সম্পৰ্কে জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগতা সৃষ্টি কৰা।
৩। “পৰিষ্কাৰ, স্বচ্ছ বা ফটফটীয়া পানী খোৱাৰ উপযোগী”— তোমাৰ মতামত আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ “পৰিষ্কাৰ আৰু স্বচ্ছ পানী সদায় খোৱাৰ উপযোগী”— এই কথাষাৰ সম্পূৰ্ণ শুদ্ধ নহয়।
দেখাত পৰিষ্কাৰ পানীতো খালী চকুৰে দেখা নোপোৱা বেক্টেৰিয়া, ভাইৰাছ, পৰজীৱী আৰু বিভিন্ন দ্ৰৱীভূত ক্ষতিকাৰক পদাৰ্থ থাকিব পাৰে।
সেয়েহে পানী দেখাত পৰিষ্কাৰ আৰু স্বচ্ছ হ’লেও খোৱাৰ আগতে পানী উতলাই, ফিল্টাৰ কৰি বা উপযুক্ত পদ্ধতিৰে বিশুদ্ধ কৰি লোৱা উচিত।
৪। ধৰি লোৱা তুমি তোমাৰ নগৰখনৰ পৌৰ নিগমৰ এজন সদস্য। সকলো বাসিন্দাৰ ঘৰলৈ বিশুদ্ধ পানী যোগান ধৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা ল’বা?
উত্তৰঃ সকলো বাসিন্দালৈ বিশুদ্ধ পানী যোগান নিশ্চিত কৰিবলৈ মই তলৰ ব্যৱস্থাসমূহ ল’ম—
(i) পানীৰ উৎসৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা পানী ভালদৰে শোধন আৰু বীজাণুমুক্ত কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিম।
(ii) পানী শোধনাগাৰত পলস আঁতৰোৱা, পৰিস্ৰাৱণ আৰু ক্ল’ৰিনেচনৰ ব্যৱস্থা কৰিম।
(iii) পানীৰ টেংকি আৰু জলাধাৰ নিয়মীয়াকৈ পৰিষ্কাৰ কৰিম।
(iv) পানী যোগান ধৰা পাইপসমূহত যাতে ফাট বা বিন্ধা নাথাকে তাৰ নিয়মীয়া পৰীক্ষা কৰিম।
(v) পানীৰ পাইপ যাতে নলা-নৰ্দমাৰ পানীৰ সৈতে সংস্পৰ্শলৈ নাহে তাৰ ব্যৱস্থা কৰিম।
(vi) যোগান ধৰা পানীৰ গুণাগুণ নিয়মীয়াকৈ পৰীক্ষা কৰিম।
(vii) কল-কাৰখানাৰ অশোধিত বৰ্জ্য পানী নদী বা জলাশয়ত পেলোৱাত বাধা দিম।
(viii) জনসাধাৰণৰ মাজত পানীৰ অপচয় ৰোধ আৰু বিশুদ্ধ পানীৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে সজাগতা বৃদ্ধি কৰিম।
৫। বিশুদ্ধ বায়ু আৰু প্ৰদূষিত বায়ুৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
| বিশুদ্ধ বায়ু | প্ৰদূষিত বায়ু |
|---|---|
| বায়ুৰ স্বাভাৱিক গঠন প্ৰায় অক্ষুণ্ণ থাকে। | ক্ষতিকাৰক গেছ, ধোঁৱা, ধূলি আৰু সূক্ষ্ম কণা অধিক পৰিমাণে থাকে। |
| প্ৰায় ৭৮% নাইট্ৰ’জেন আৰু ২১% অক্সিজেন থাকে। | কাৰ্বন মন’ক্সাইড, ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন অক্সাইড আদি দূষক থাকিব পাৰে। |
| স্বাস্থ্যৰ বাবে উপযোগী। | স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতিকাৰক। |
| শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে উপযোগী। | হাঁপানী, কাহ, শ্বাসকষ্ট আদি সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। |
| পৰিৱেশৰ স্বাভাৱিক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে। | এচিড বৰষুণ, ধোঁৱাশা আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ দৰে সমস্যাত অৰিহণা যোগাব পাৰে। |
৬। কেনেকুৱা পৰিস্থিতিত এছিড বৰষুণ হ’ব পাৰে? এছিড বৰষুণে কেনেকৈ অপকাৰ কৰে?
উত্তৰঃ কল-কাৰখানা, তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড (SO₂) আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইডসমূহ বায়ুমণ্ডলত থকা জলীয় বাষ্পৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি ছালফিউৰিক এছিড আৰু নাইট্ৰিক এছিড সৃষ্টি কৰে।
এই এছিডসমূহ বৰষুণৰ পানীত মিহলি হৈ আম্লিক বৰষুণ সৃষ্টি কৰে। ইয়াক এছিড বৰষুণ বোলা হয়।
এছিড বৰষুণৰ অপকাৰিতাঃ
(i) মাটিৰ অম্লতা বৃদ্ধি কৰি কৃষি উৎপাদন হ্ৰাস কৰিব পাৰে।
(ii) নদী, হ্ৰদ আৰু পুখুৰীৰ পানীৰ অম্লতা বৃদ্ধি কৰি মাছ আৰু অন্যান্য জলজ জীৱৰ ক্ষতি কৰে।
(iii) গছ-গছনিৰ পাত, ফুল আৰু ফলৰ ক্ষতি কৰে।
(iv) মাৰ্বল, চূণশিল আৰু ধাতুৰ নিৰ্মাণসমূহ ক্ষয় কৰে।
(v) ঐতিহাসিক স্মৃতিসৌধ আৰু অট্টালিকাৰ ক্ষতি কৰে।
৭। তলত দিয়া গেছবোৰৰ ভিতৰত কোনকেইটা সেউজগৃহ গেছ নহয়?
(ক) কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড
(খ) ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড
(গ) মিথেন
(ঘ) নাইট্ৰ’জেন
উত্তৰঃ (খ) ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড আৰু (ঘ) নাইট্ৰ’জেন।
কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু মিথেন সেউজগৃহ গেছ। ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড মূলত বায়ু প্ৰদূষক আৰু এছিড বৰষুণৰ কাৰক; নাইট্ৰ’জেনো সেউজগৃহ গেছ নহয়।
৮। নিজৰ ভাষাৰে ‘সেউজগৃহ প্ৰভাৱ’ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ ৰশ্মি পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠত পৰি ইয়াক গৰম কৰে। গৰম হোৱা পৃথিৱীয়ে পুনৰ তাপ বিকিৰণৰূপে মহাকাশলৈ এৰি দিয়ে।
বায়ুমণ্ডলত থকা কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড, মিথেন, জলীয় বাষ্প, নাইট্ৰাছ অক্সাইড আদি কিছুমান গেছে এই তাপৰ এটা অংশ ধৰি ৰাখে। ফলত পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠ আৰু নিম্ন বায়ুমণ্ডল উষ্ণ হৈ থাকে। এই পৰিঘটনাক সেউজগৃহ প্ৰভাৱ বোলা হয়।
স্বাভাৱিক সেউজগৃহ প্ৰভাৱ জীৱন ধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু সেউজগৃহ গেছৰ পৰিমাণ অধিক হ’লে অধিক তাপ আবদ্ধ হৈ পৃথিৱীৰ গড় উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়। ইয়াক গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি বোলা হয়।
ইয়াৰ ফলত হিমবাহ গলি যোৱা, সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধি, বৰষুণৰ ধৰণ সলনি হোৱা আৰু উদ্ভিদ-প্ৰাণীৰ জীৱনত প্ৰভাৱ পৰাৰ দৰে সমস্যা দেখা দিব পাৰে।
৯। তাজমহলৰ সৌন্দৰ্যৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিৰ বিষয়ে বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ আগ্ৰা আৰু ইয়াৰ ওচৰ-পাজৰৰ উদ্যোগ, তাপবিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ আৰু যান-বাহনৰ পৰা নিৰ্গত ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড আৰু নাইট্ৰ’জেনৰ অক্সাইডে তাজমহলৰ সৌন্দৰ্যৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলায়।
এই গেছসমূহ বায়ুমণ্ডলৰ জলীয় বাষ্পৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি এছিড সৃষ্টি কৰে। তাৰ ফলত হোৱা এছিড বৰষুণে তাজমহলৰ মাৰ্বলৰ ওপৰত বিক্ৰিয়া কৰি মাৰ্বল ক্ষয় আৰু বিবৰ্ণ কৰে।
ধূলি, ধোঁৱা আৰু সূক্ষ্ম কণাবোৰেও তাজমহলৰ বগা মাৰ্বল মলিন আৰু হালধীয়া কৰি তুলিব পাৰে।
সেয়েহে তাজমহলৰ চাৰিওফালে বায়ু প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ, পৰিষ্কাৰ ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ আৰু যান-বাহনৰ ধোঁৱা হ্ৰাস কৰাটো অতি প্ৰয়োজনীয়।
১০। পানীত পোষক দ্ৰব্যৰ বৃদ্ধিয়ে কেনেকৈ জলজ জীৱৰ জীৱনধাৰণৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়?
উত্তৰঃ খেতিপথাৰত ব্যৱহাৰ কৰা নাইট্ৰেট আৰু ফছফেটযুক্ত সাৰ বৰষুণৰ পানীৰ সৈতে উটি গৈ পুখুৰী, হ্ৰদ বা নদীত পৰিব পাৰে।
এই অতিৰিক্ত পোষক দ্ৰব্যৰ ফলত শেলাইৰ অস্বাভাৱিক বৃদ্ধি ঘটে। ইয়াক algal bloom বোলা হয়।
পিছত এই শেলাইসমূহ মৰি গেলে বেক্টেৰিয়াই ইহঁতক বিয়োজন কৰিবলৈ পানীৰ দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন ব্যৱহাৰ কৰে। ফলত পানীত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ যথেষ্ট কমি যায়।
অক্সিজেনৰ অভাৱত মাছ আৰু অন্যান্য জলজ জীৱৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াক ইউট্ৰ’ফিকেচন (eutrophication) বোলা হয়।
অতিৰিক্ত প্ৰশ্ন
(ক) সেউজগৃহ গেছসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰধান সেউজগৃহ গেছসমূহ হ’ল—
(i) কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড (CO₂)
(ii) মিথেন (CH₄)
(iii) নাইট্ৰাছ অক্সাইড (N₂O)
(iv) জলীয় বাষ্প
(v) অ’জ’ন
(vi) কিছুমান কৃত্ৰিম গেছ, যেনে CFC আদি।
ছালফাৰ ডাই-অক্সাইড (SO₂) সেউজগৃহ গেছ নহয়।
(খ) পানীৰ প্ৰদূষক বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ অপকাৰী পদাৰ্থ পানীত মিহলি হৈ পানীৰ ভৌতিক, ৰাসায়নিক বা জৈৱিক গুণ নষ্ট কৰে আৰু পানীক জীৱ-জন্তু বা মানুহৰ বাবে অনুপযোগী কৰি তোলে, সেইবোৰ পদাৰ্থক পানীৰ প্ৰদূষক বোলা হয়।
উদাহৰণঃ নলা-নৰ্দমাৰ পানী, বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, কীটনাশক, ৰাসায়নিক সাৰ, প্লাষ্টিক, তেল, ৰোগ সৃষ্টিকাৰী অণুজীৱ আদি।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post