সমাজতত্ত্ব আৰু সমাজ
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সমাজতত্ত্বৰ কেতিয়া জন্ম হৈছিল?
উত্তৰঃ সমাজতত্ত্বৰ জন্ম ১৮৩৯ চনত হৈছিল।
২। ‘What is Sociology’ গ্ৰন্থখন কোনে লিখিছিল?
উত্তৰঃ ‘What is Sociology’ গ্ৰন্থখন Norbert Elias-এ লিখিছিল।
৩। সমাজতত্ত্বৰ পিতৃ কোন?
উত্তৰঃ সমাজতত্ত্বৰ পিতৃ হৈছে আগষ্ট ক’ট।
৪। সমাজতত্ত্ব শব্দটো ক’ৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ ‘সমাজতত্ত্ব’ শব্দটো লেটিন ভাষাৰ Socious আৰু গ্ৰীক ভাষাৰ Logos শব্দ দুটাৰ সমন্বয়ত উৎপত্তি হৈছে।
৫। সমাজতত্ত্ব আৰু অৰ্থনীতিৰ দুটা উমৈহতীয়া অধ্যয়নৰ বিষয় উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ সমাজতত্ত্ব আৰু অৰ্থনীতিৰ দুটা উমৈহতীয়া অধ্যয়নৰ বিষয় হ’ল—
(ক) শ্ৰমবিভাজন
(খ) বিতৰণ ব্যৱস্থা
৬। প্ৰত্যক্ষবাদৰ লগত জড়িত দুটা বিপ্লৱ কি কি?
উত্তৰঃ প্ৰত্যক্ষবাদৰ লগত জড়িত দুটা বিপ্লৱ হ’ল—
(ক) ইংলেণ্ডৰ শিল্প বিপ্লৱ
(খ) ফৰাছী বিপ্লৱ
৭। এজন ভাৰতীয় সমাজতত্ত্ববিদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ডঃ ৰাধাকমল মুখাৰ্জী।
৮। সম্বন্ধয়াত্মক চিন্তাধাৰাৰ যিকোনো এজন সমৰ্থকৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইমাইল দুৰখেইম।
৯। সমাজতত্ত্ব কি?
উত্তৰঃ সমাজতত্ত্ব হৈছে মানৱ সমাজৰ বিজ্ঞানসম্মত অধ্যয়ন। ই মানুহৰ সামাজিক জীৱন, সামাজিক গোট আৰু সমাজৰ বিভিন্ন দিশসমূহ অধ্যয়ন কৰে।
১০। বিশেষাত্মক চিন্তাধাৰাৰ মুখ্য সমৰ্থকজন কোন?
উত্তৰঃ বিশেষাত্মক চিন্তাধাৰাৰ মুখ্য সমৰ্থকজন হৈছে জৰ্জ চিমেল।
প্ৰশ্নোত্তৰ (Regenerated)
১। সমাজতত্ত্বৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশৰ বিষয়ে কিয় অধ্যয়ন কৰিব লাগে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
মানৱ সমাজৰ বিভিন্ন দিশ বুজিবলৈ সমাজতত্ত্বৰ গুৰুত্ব অত্যন্ত বেছি। সমাজতত্ত্বৰ সহায় নোহোৱাকৈ মানুহৰ সামাজিক জীৱনৰ সকলো দিশ সঠিকভাৱে অধ্যয়ন কৰা সম্ভৱ নহয়। কোনো বিষয় ভালদৰে বুজিবলৈ সেই বিষয়ৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশৰ বিষয়ে জনাটো অত্যন্ত প্ৰয়োজনীয়।
সমাজতত্ত্বৰ উৎপত্তি ইউৰোপত হৈছিল আৰু ইয়াৰ অধিকাংশ ধাৰণা ইউৰোপীয় সমাজৰ পৰা আহিছে। সেয়ে সমাজতত্ত্বৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশৰ বিষয়ে অধ্যয়ন নকৰিলে ইয়াৰ মূল অৰ্থ আৰু প্ৰকৃতি ভালদৰে বুজা সম্ভৱ নহয়।
১৭শ শতিকাৰ পৰা ইউৰোপত আৰম্ভ হোৱা জ্ঞানোদয় আন্দোলন, শিল্প বিপ্লৱ আৰু পুঁজিবাদী ব্যৱস্থাৰ বিকাশে সমাজত গভীৰ পৰিৱৰ্তন আনিছিল। এই পৰিৱৰ্তনসমূহক বৈজ্ঞানিকভাৱে বিশ্লেষণ কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ফলতেই সমাজতত্ত্বৰ জন্ম হয়। সেয়ে সমাজতত্ত্বৰ উৎপত্তি আৰু বিকাশৰ অধ্যয়নে বিষয়টো বুজিবলৈ সহায় কৰে।
২। সমাজ সম্পৰ্কীয় বিভিন্ন দিশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজ এখন বহুতো দিশ বা উপাদানৰ সমন্বয়ে গঠিত। সমাজ সম্পৰ্কীয় প্রধান দিশসমূহ হ’ল—
সামাজিক সম্বন্ধ – মানুহে একে-অপরৰ লগত গঢ়া সম্বন্ধ সমাজৰ মূল ভিত্তি।
সামাজিক গোট – পৰিয়াল, বিদ্যালয়, সংগঠন আদি সমাজৰ বিভিন্ন গোট।
সামাজিক সংস্থা – বিবাহ, শিক্ষা, ধৰ্ম, অৰ্থনীতি আদি সংস্থাই সমাজক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
সংস্কৃতি – মানুহৰ ভাষা, বিশ্বাস, আচার-ব্যৱহাৰ, পৰম্পৰা আদি সমাজৰ সংস্কৃতিৰ অংশ।
সামাজিক নিয়ম – সমাজত মানুহে মানি চলা নিয়ম-নীতি আৰু মূল্যবোধ।
এই সকলো দিশ মিলি এখন সমাজ গঢ় লৈ উঠে আৰু সমাজতত্ত্বই এইবোৰৰ অধ্যয়ন কৰে।
৩। বৰ্তমান সময়ত বিভিন্ন বিষয়ৰ মাজত আদান-প্ৰদান নীতি কেনেদৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ?
উত্তৰঃ
বৰ্তমান সময়ত কোনো বিষয় সম্পূৰ্ণভাৱে পৃথক হৈ নাথাকে। বিভিন্ন বিষয়ৰ মাজত জ্ঞানৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে বিষয়সমূহ অধিক সমৃদ্ধ হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে সমাজতত্ত্বৰ লগত অৰ্থনীতি, ৰাজনীতি বিজ্ঞান, ইতিহাস, মনোবিজ্ঞান আদি বিষয়ৰ গভীৰ সম্পৰ্ক আছে। এই বিষয়সমূহৰ মাজত আদান-প্ৰদানৰ ফলত সমাজৰ সমস্যা আৰু ঘটনাবোৰ অধিক স্পষ্টভাৱে বুজা যায়।
সেয়ে বৰ্তমান যুগত বিভিন্ন বিষয়ৰ মাজত আদান-প্ৰদান নীতি অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ক’ব পাৰি।
৪। তোমাৰ বন্ধু বা আত্মীয়ৰ সন্মুখীন হোৱা এটা ব্যক্তিগত সমস্যা সমাজতাত্ত্বিক দৃষ্টিভঙ্গীৰে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
ধৰাহক এজন বন্ধু বেকাৰত্ব সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছে। প্ৰথমতে ই এটা ব্যক্তিগত সমস্যা যেন লাগে, কিন্তু সমাজতাত্ত্বিক দৃষ্টিভঙ্গীৰে চালে দেখা যায় যে এই সমস্যাৰ পিছত বহুতো সামাজিক কাৰণ আছে।
উদাহৰণস্বৰূপে—
জনসংখ্যা বৃদ্ধি
শিক্ষা আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ অসামঞ্জস্য
আৰ্থিক বৈষম্য
উদ্যোগৰ অভাৱ
এইবোৰ কাৰণৰ ফলতেই বহু লোক বেকাৰ হয়। সেয়ে বেকাৰত্ব কেৱল ব্যক্তিগত সমস্যা নহয়, ই এটা সামাজিক সমস্যাও।
৫। সমাজতাত্ত্বিক কল্পনা বুলিলে কি বুজা? ব্যক্তিগত আৰু সামাজিক সমস্যাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ
সমাজতাত্ত্বিক কল্পনা (Sociological Imagination) হৈছে ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু বৃহৎ সমাজৰ মাজৰ সম্বন্ধ বুজি পোৱাৰ ক্ষমতা। এই ধাৰণাটো সমাজতত্ত্ববিদ সি. ৰাইট মিলছ-এ আগবঢ়াইছিল। তেওঁ ১৯৫৯ চনত প্ৰকাশ কৰা The Sociological Imagination গ্ৰন্থত এই বিষয়ে আলোচনা কৰিছে।
ব্যক্তিগত সমস্যা আৰু সামাজিক সমস্যা একে নহয়।
ব্যক্তিগত সমস্যা – কোনো এজন ব্যক্তিকহে প্ৰভাৱিত কৰে।
সামাজিক সমস্যা – সমাজৰ বহু মানুহক প্ৰভাৱিত কৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে এজন মানুহ দৰিদ্ৰ হ’লে ই ব্যক্তিগত সমস্যা। কিন্তু যদি সমাজৰ বহু লোক দৰিদ্ৰ হয় তেন্তে ই সামাজিক সমস্যালৈ পৰিণত হয়।
৬। সমাজৰ বহুত্বতাৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ
সমাজৰ বহুত্বতা মানে এখন সমাজত বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম, জাতি, সংস্কৃতি আৰু জনগোষ্ঠীৰ লোক একেলগে বাস কৰা অৱস্থা।
উদাহৰণস্বৰূপে ভাৰতীয় সমাজ এখন বহুত্ববাদী সমাজ। ইয়াত বিভিন্ন ভাষা, ধৰ্ম, জাতি-জনজাতি আৰু সংস্কৃতিৰ মানুহে একেলগে বসবাস কৰে। এই বৈচিত্ৰ্যই সমাজখনক বহুত্ববাদী সমাজ হিচাপে পৰিচয় দিয়ে।
৭। সামাজিক অসমতাৰ দুটা কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
১. ধন-সম্পত্তিৰ অসম বণ্টন।
২. শিক্ষা আৰু সুযোগ-সুবিধাৰ অসমতা।
৮। সমাজতত্ত্বৰ অৰ্থ প্ৰকাশ কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব হৈছে মানৱ সমাজৰ বিজ্ঞানসম্মত অধ্যয়ন। ই মানুহৰ সামাজিক জীৱন, সামাজিক সম্বন্ধ, সামাজিক গোট আৰু সমাজৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।
৯। সমাজতত্ত্বৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু ইয়াৰ অধ্যয়ন ক্ষেত্ৰ চমুৱাই লিখা।
উত্তৰঃ
বিভিন্ন সমাজতত্ত্ববিদে সমাজতত্ত্বৰ বিভিন্ন সংজ্ঞা আগবঢ়াইছে।
আগষ্ট ক’টৰ মতে সমাজতত্ত্ব হৈছে সমাজৰ সামাজিক পদ্ধতি আৰু ইয়াৰ স্বৰূপৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন।
মেক্স ৱেবাৰৰ মতে, “Sociology is the science which attempts the interpretative understanding of social action.”
সমাজতত্ত্বৰ অধ্যয়ন ক্ষেত্ৰ সম্বন্ধে দুটা প্ৰধান মতামত আছে—
বিশেষাত্মক বা স্বৰূপাত্মক চিন্তাধাৰা
সমন্বয়াত্মক চিন্তাধাৰা
জৰ্জ চিমেল, মেক্স ৱেবাৰ আদি সমাজতত্ত্ববিদে বিশেষাত্মক চিন্তাধাৰাক সমৰ্থন কৰিছে। আনহাতে ইমাইল দুৰখেইম, মৰিছ জিন্সবাৰ্গ আদি সমাজতত্ত্ববিদে সমন্বয়াত্মক চিন্তাধাৰাক সমৰ্থন কৰিছে।
১০। সমাজতত্ত্বক বিজ্ঞান হিচাপে ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্বক বিজ্ঞান বুলি কোৱা হয় কাৰণ ই সমাজৰ ঘটনা আৰু সমস্যাবোৰক বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিত অধ্যয়ন কৰে।
সমাজতত্ত্বৰ অধ্যয়নত পৰ্যবেক্ষণ, তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু যুক্তিপূর্ণ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰা হয়। ধৰ্মীয় বিশ্বাস বা অনুমানৰ ওপৰত নহয়, বৰং প্ৰমাণ আৰু তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সিদ্ধান্ত দিয়া হয়।
১১। সমাজতত্ত্ব আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞানৰ মাজত দুটা পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব আৰু ব্যৱহাৰিক জ্ঞানৰ মাজত কিছু উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য আছে। সেইবোৰৰ ভিতৰত দুটা হ’ল—
ব্যৱহাৰিক জ্ঞান সাধাৰণ অভিজ্ঞতা আৰু দৈনন্দিন জীৱনৰ পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। কিন্তু সমাজতত্ত্ব বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি, তথ্য আৰু বিশ্লেষণৰ আধাৰত সমাজক অধ্যয়ন কৰে।
ব্যৱহাৰিক জ্ঞান সাধাৰণতে ব্যক্তিগত মতামত বা অভিজ্ঞতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। কিন্তু সমাজতাত্ত্বিক জ্ঞান তথ্যভিত্তিক, বিশ্লেষণধর্মী আৰু যুক্তিসংগত।
১২। সমাজতত্ত্বক বিজ্ঞান হিচাপে আখ্যা দিয়াৰ দুটা যুক্তি আগবঢ়োৱা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্বক বিজ্ঞান হিচাপে কোৱাৰ কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ যুক্তি আছে। তাৰ ভিতৰত দুটা হ’ল—
সমাজতত্ত্বই সমাজৰ বিভিন্ন ঘটনা আৰু আচৰণসমূহ পৰ্যবেক্ষণ, তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণৰ মাধ্যমে অধ্যয়ন কৰে।
সমাজতত্ত্বৰ সিদ্ধান্তসমূহ প্ৰমাণ, পৰিসংখ্যা আৰু বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি স্থাপন কৰা হয়।
১৩। সমাজতত্ত্ব গঠনত বৌদ্ধিক ধাৰণাৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে চমুৱাই লিখা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব গঠনত বৌদ্ধিক চিন্তাধাৰাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে। ইউৰোপত জ্ঞানোদয় আন্দোলনৰ ফলত যুক্তিবাদ, ব্যক্তিবাদ আৰু বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰাৰ বিকাশ ঘটে। এই চিন্তাধাৰাই মানুহক সমাজক যুক্তিসংগত আৰু বৈজ্ঞানিকভাৱে বুজিবলৈ উৎসাহিত কৰে।
ডাৰউইনৰ জীৱবিকাশ তত্ত্বই সমাজৰ বিকাশকো এক ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে ব্যাখ্যা কৰাত সহায় কৰিছিল। এই সকলো বৌদ্ধিক চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱত সমাজক বৈজ্ঞানিকভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা অনুভৱ কৰা হয় আৰু ইয়াৰ ফলত সমাজতত্ত্বৰ বিকাশ ঘটে।
১৪। জ্ঞানোদয় যুগৰ বিকাশ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ
জ্ঞানোদয় যুগৰ বিকাশ ১৭ শতিকাৰ শেষৰ পৰা ১৮ শতিকালৈকে হৈছিল।
১৫। জ্ঞানোদয় যুগৰ চিন্তাবিদসকলে কোন দুটা দিশত গুৰুত্ব দিছিল?
উত্তৰঃ
জ্ঞানোদয় যুগৰ চিন্তাবিদসকলে মূলত দুটা দিশত গুৰুত্ব দিছিল—
যুক্তিবাদ
ব্যক্তিবাদ
১৬। সমাজতত্ত্ব গঠনত সহায় কৰা দুটা বস্তুবাদী কাৰক লিখা।
উত্তৰঃ
শিল্প বিপ্লৱ
উদ্যোগীকৰণ
১৭। ইউৰোপত সমাজতত্ত্ব বিকাশৰ প্ৰধান কাৰকসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
১৮ আৰু ১৯ শতিকাত ইউৰোপত ঔদ্যোগীকৰণ আৰু পুঁজিবাদৰ বিকাশ ঘটে। ইয়াৰ ফলত সমাজত নগৰীকৰণ, শিল্প কাৰখানাৰ বৃদ্ধি আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। এই অভূতপূৰ্ব পৰিৱৰ্তনসমূহে সমাজক বৈজ্ঞানিকভাৱে অধ্যয়ন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা সৃষ্টি কৰে। এই পৰিস্থিতিৰ ফলতেই সমাজতত্ত্বৰ বিকাশ ঘটে।
১৮। ভাৰতবৰ্ষত সমাজতত্ত্বৰ বিকাশ কেনেদৰে হৈছিল? চমুৱাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
ভাৰতবৰ্ষত সমাজতত্ত্বৰ বিকাশত ইউৰোপীয় সমাজতত্ত্বৰ প্ৰভাৱ উল্লেখযোগ্য। ঔপনিৱেশিক কালত পশ্চিমীয়া চিন্তাধাৰা ভাৰতলৈ আহে আৰু সমাজৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত নতুন ধৰণৰ অধ্যয়ন আৰম্ভ হয়।
প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত ভাৰতৰ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত সমাজতত্ত্ব বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। ১৯১৯ চনত বোম্বে বিশ্ববিদ্যালয়ত প্ৰথমে সমাজতত্ত্বৰ স্নাতকোত্তৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ হয়। পাছত লক্ষ্ণৌ বিশ্ববিদ্যালয়তো সমাজতত্ত্বৰ পাঠ্যক্ৰম আৰম্ভ হয়। এইদৰে ধীৰে ধীৰে ভাৰতত সমাজতত্ত্বৰ বিকাশ ঘটিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
১৯। সমাজতত্ত্ব আৰু অৰ্থনীতিৰ মাজত সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব আৰু অৰ্থনীতিৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। অৰ্থনীতিয়ে উৎপাদন, বিতৰণ আৰু ভোগৰ দৰে বিষয় অধ্যয়ন কৰে। কিন্তু এই অৰ্থনৈতিক কাৰ্যকলাপসমূহ সমাজৰ নিয়ম, মূল্যবোধ আৰু সংস্কৃতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হয়।
সমাজতত্ত্বই এই সামাজিক কাৰকসমূহৰ অধ্যয়ন কৰে আৰু অৰ্থনৈতিক আচৰণসমূহক সামাজিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা ব্যাখ্যা কৰে। সেইকাৰণে সমাজতত্ত্ব আৰু অৰ্থনীতি পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত।
২০। সমাজতত্ত্ব আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞান কিদৰে পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কযুক্ত? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞান দুয়োটা সমাজবিজ্ঞানৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ শাখা। ৰাজনীতি বিজ্ঞান মূলত চৰকাৰ, ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠান আৰু ক্ষমতাৰ বণ্টনৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে।
আনহাতে সমাজতত্ত্বই সমাজৰ বিভিন্ন দিশৰ লগতে ৰাজনৈতিক আচৰণ, ৰাজনৈতিক সংগঠন আৰু সমাজৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱসমূহ অধ্যয়ন কৰে। এইদৰে সমাজতত্ত্ব আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞান একে সময়তে সমাজৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰি পৰস্পৰ সহযোগিতা কৰে।
২১। সমাজতত্ত্ব আৰু সামাজিক নৃতত্ত্বৰ মাজত থকা সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সমাজতত্ত্ব আৰু সামাজিক নৃতত্ত্বৰ মাজত ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে। সামাজিক নৃতত্ত্বই সাধাৰণতে সহজ-সৰল বা জনজাতীয় সমাজসমূহৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে। আনহাতে সমাজতত্ত্বই আধুনিক আৰু জটিল সমাজসমূহৰ অধ্যয়ন কৰে।
যদিও অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰ পৃথক, দুয়োটা বিষয়েই সমাজ, সংস্কৃতি আৰু সামাজিক আচৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। সেইবাবে এই দুয়োটা বিষয় পৰস্পৰ সম্পৰ্কযুক্ত।
২২। সমাজতত্ত্ব আৰু মনোবিজ্ঞানৰ মাজত থকা দুটা সম্পৰ্ক লিখা।
উত্তৰঃ
মনোবিজ্ঞান মানুহৰ মানসিক প্ৰক্ৰিয়া আৰু আচৰণৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে, আনহাতে সমাজতত্ত্বই মানুহৰ সামাজিক জীৱন আৰু সামাজিক সম্বন্ধসমূহৰ অধ্যয়ন কৰে।
সামাজিক মনোবিজ্ঞান সমাজতত্ত্ব আৰু মনোবিজ্ঞানৰ মাজত এক সাঁকুৰ দৰে কাম কৰে, যিয়ে ব্যক্তিৰ আচৰণ সমাজৰ সৈতে কেনেদৰে সম্পৰ্কিত তাক ব্যাখ্যা কৰে।