কৈশোৰ কাল আৰু ইয়াৰ উপযোগী শিক্ষা

---

(ক) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। কৈশোৰ কালৰ এটি বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালৰ এটি উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হ’ল দ্ৰুত শাৰীৰিক আৰু মানসিক পৰিৱৰ্তন।

২। কোন সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে ১০–১১ বছৰৰ পৰা ১৮–১৯ বছৰ বয়সলৈকে সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়।

৩। মানৱ জীৱনৰ কোন সময়ছোৱাক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ মানৱ জীৱনৰ কৈশোৰ কালক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়।

৪। নৈতিকতাৰ বিকাশে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত কেনে ভাবৰ উন্মেষ ঘটায়?

উত্তৰঃ নৈতিকতাৰ বিকাশে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত সামাজিক দায়বদ্ধতা, দেশপ্ৰেম আৰু বিশ্বপ্ৰেমৰ ভাব জগাই তোলে।

৫। কৈশোৰ কালৰ বাবে প্ৰচলিত শিক্ষাক কি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালৰ বাবে প্ৰচলিত শিক্ষাক মাধ্যমিক শিক্ষা বুলি কোৱা হয়।

৬। কৈশোৰ কালক কি কি দুখন জগতৰ সংযোগী কাল বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালক শিশুৰ জগত আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ জগতৰ সংযোগী কাল বুলি কোৱা হয়।

৭। ভাৰত চৰকাৰে কোন চনত নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ঘোষণা কৰিছিল?

উত্তৰঃ ভাৰত চৰকাৰে ১৯৮৬ চনত নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ঘোষণা কৰিছিল।

৮। কৈশোৰ কাল আন কি নামেৰে পৰিচিত?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালক বয়ঃসন্ধিকাল বা ধুমুহা আৰু পীড়নৰ সময় বুলিও কোৱা হয়।

৯। মাধ্যমিক শিক্ষাক জীৱনৰ ‘আলি-দোমোজা’ বুলি কোনে অভিহিত কৰিছে?

উত্তৰঃ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা আয়োগে মাধ্যমিক শিক্ষাক জীৱনৰ ‘আলি-দোমোজা’ বুলি অভিহিত কৰিছে।

১০। ‘প্ৰতীতি’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘প্ৰতীতি’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল বিশ্বাস, ধাৰণা বা উপলব্ধি।

---

(খ) চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। কৈশোৰ কালৰ শাৰীৰিক বিকাশৰ লক্ষণসমূহ চমুকৈ লিখা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দেহৰ বিকাশ খুব দ্ৰুতগতিত হয়। ল’ৰা-ছোৱালী উভয়ৰে উচ্চতা, ওজন আৰু দেহৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়। দেহত লিংগভেদে বিশেষ পাৰ্থক্য স্পষ্ট হৈ উঠে। কণ্ঠস্বৰ, মুখমণ্ডল, দেহৰ গঠন আৰু বিভিন্ন অংগত পৰিৱৰ্তন দেখা যায়। প্ৰজনন অংগসমূহ পৰিপক্ব হয় আৰু প্ৰজনন ক্ষমতা বিকাশ লাভ কৰে। এই পৰিৱৰ্তনসমূহে আত্মসচেতনতা, লাজ, ভয় বা উৎকণ্ঠাৰো সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

২। কৈশোৰ কালত দেখা দিয়া নৈতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ লিখা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীৰ নিজস্ব মতাদৰ্শ আৰু মূল্যবোধ গঢ়ি উঠিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে ন্যায়-অন্যায়, ধৰ্ম, সমাজ, জীৱনৰ লক্ষ্য আদি বিষয়ে ভাবিবলৈ লয়। সামাজিক দায়বদ্ধতা, নিঃস্বাৰ্থতা, দেশপ্ৰেম, বিশ্বপ্ৰেম আৰু ন্যায়ৰ পক্ষে থিয় দিয়াৰ মনোভাৱ বৃদ্ধি পায়। বহু সময়ত তেওঁলোকে বয়োজ্যেষ্ঠসকলৰ মতৰ পৰা পৃথক নিজা ধাৰণাও গঢ়ি তোলে।

৩। কৈশোৰ কালত মানসিক শক্তিৰ বিকাশ কেনেকৈ হয়?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত বুদ্ধি, যুক্তিশক্তি, স্মৃতি, কল্পনাশক্তি আৰু বিমূৰ্ত চিন্তনৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়। শৈশৱৰ অনুকৰণমূলক শিক্ষাৰ সলনি কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ বিচাৰ-বুদ্ধিৰে চিন্তা কৰিবলৈ শিকে। বিভিন্ন বিষয়ত আগ্ৰহ জন্মে আৰু স্বাধীন তথা মৌলিক চিন্তাধাৰাৰ বিকাশ ঘটে।

৪। মাধ্যমিক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমৰ চাৰিটা মৌলিক বিষয় কি কি?

উত্তৰঃ মাধ্যমিক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমৰ চাৰিটা মৌলিক বিষয় হ’ল—

১. ভাষা শিক্ষা
২. গণিত
৩. বিজ্ঞান
৪. সমাজবিজ্ঞান

৫। কিশোৰ-সংস্কৃতি কি?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত সমনীয়াৰ মাজত গঢ়ি উঠা বিশেষ চাল-চলন, সাজ-পোছাক, ভাষা, ধ্যান-ধাৰণা, ৰুচি আৰু আচৰণৰ সমষ্টিক কিশোৰ-সংস্কৃতি বুলি কোৱা হয়। ইয়াক এক প্ৰকাৰৰ উপ-সংস্কৃতি বুলিও ক’ব পাৰি।

৬। কিশোৰ অৱস্থাপ্ৰাপ্তি কোন দুটা ক্ষেত্ৰত আগতীয়া হয়?

উত্তৰঃ
১. সাধাৰণতে ছোৱালীয়ে ল’ৰাতকৈ আগতে কৈশোৰ অৱস্থালৈ প্ৰৱেশ কৰে।
২. উষ্ণ জলবায়ুৰ দেশৰ শিশুসকলে শীতল জলবায়ুৰ দেশৰ শিশুতকৈ আগতে কৈশোৰ অৱস্থা লাভ কৰে।

৭। বীৰপূজাৰ প্ৰবৃত্তি কৈশোৰ কালৰ বৈশিষ্ট্য কেনেকৈ?

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে কোনো জনপ্ৰিয় বা মহান ব্যক্তিক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰ চাল-চলন, ভাষা, ব্যক্তিত্ব আৰু আচৰণ অনুকৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। এই প্ৰবৃত্তিক বীৰপূজা বোলা হয়। খেলুৱৈ, অভিনেতা, নেতা বা মহৎ ব্যক্তিসকল সাধাৰণতে কিশোৰৰ আদৰ্শ হয়।

৮। মানসিক শক্তি মানে কি?

উত্তৰঃ কোনো সমস্যা বা পৰিস্থিতিক যুক্তিৰে বিশ্লেষণ কৰি শান্ত, সুস্থ আৰু বিবেচনাপূৰ্ণভাৱে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতাক মানসিক শক্তি বুলি কোৱা হয়।

---

(গ) দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

১। কৈশোৰ কালৰ আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ অতি দ্রুত আৰু গভীৰভাৱে ঘটে।

আৱেগিক বিকাশঃ
এই সময়ত কিশোৰ-কিশোৰীৰ আৱেগ অত্যন্ত তীব্ৰ আৰু অস্থিৰ হয়। কেতিয়াবা তেওঁলোক অত্যন্ত আশাবাদী হয়, আকৌ কেতিয়াবা সামান্য কথাতেই হতাশ বা নিৰাশ হৈ পৰে। আশা-নিৰাশা, আনন্দ-বিষাদ, আত্মবিশ্বাস-হীনমন্যতা আদি বিপৰীত অনুভূতিয়ে মনত সংঘাত সৃষ্টি কৰে। কেতিয়াবা পিতৃ-মাতৃ বা সমাজৰ নিয়মৰ প্ৰতি বিদ্ৰোহী মনোভাৱো দেখা যায়। সঠিক দিশ-নিৰ্দেশনা নাপালে আৱেগিক অস্থিৰতাই অপৰাধপ্ৰৱণতা বা সমাজবিৰোধী আচৰণৰ ৰূপ ল’ব পাৰে।

সামাজিক বিকাশঃ
কৈশোৰ কালত সমনীয়াৰ প্ৰভাৱ বহুগুণে বৃদ্ধি পায়। বন্ধুত্ব, সহযোগিতা, দলীয় মনোভাৱ আৰু সহমৰ্মিতা গঢ়ি উঠে। সমনীয়াৰ মাজত বিশেষ আচৰণ, ৰুচি, সাজ-পোছাক আৰু চিন্তাধাৰাৰ এক নিজস্ব ধৰণ গঢ়ি উঠে, যাক ‘কিশোৰ-সংস্কৃতি’ বোলা হয়।

এই সময়ত সামাজিক দায়বদ্ধতা, ন্যায়বোধ, দেশপ্ৰেম আৰু বিশ্বভ্ৰাতৃত্বৰ মনোভাৱো বিকাশ লাভ কৰে। কিন্তু বেয়া সংগ, মাদক দ্ৰব্য বা অপসংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱত বিপথগামী হোৱাৰ সম্ভাৱনাও থাকে।

সেয়েহে কৈশোৰ কালত স্নেহ, সহানুভূতি, সুশিক্ষা আৰু উপযুক্ত পথ-নিৰ্দেশনা অতি প্ৰয়োজনীয়।

২। কৈশোৰ কালৰ বাবে কেনে ধৰণৰ শিক্ষা উপযোগী? উদাহৰণসহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালৰ বাবে এনে শিক্ষা উপযোগী যিয়ে কিশোৰ-কিশোৰীৰ শাৰীৰিক, মানসিক, আৱেগিক, সামাজিক আৰু নৈতিক বিকাশৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিব পাৰে। এই সময়ৰ বাবে প্ৰধান আনুষ্ঠানিক শিক্ষা হৈছে মাধ্যমিক শিক্ষা।

মাধ্যমিক শিক্ষা কেৱল পাঠ্যপুথি আৰু পৰীক্ষাকেন্দ্ৰিক নহৈ জীৱনমুখী আৰু সামগ্ৰিক হোৱা উচিত। এই স্তৰত—

১. মৌলিক শিক্ষা: ভাষা, গণিত, বিজ্ঞান আৰু সমাজবিজ্ঞান আদি বিষয়ৰ সুদৃঢ় ভিত্তি গঢ়ি তুলিব লাগে।

২. বৃত্তিমুখী শিক্ষা: কিশোৰ-কিশোৰীক ভবিষ্যৎ জীৱিকাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰিবলৈ কাৰিকৰী আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা থাকিব লাগে।

৩. স্বাস্থ্য আৰু শাৰীৰিক শিক্ষা: দ্ৰুত শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তন বুজিবলৈ স্বাস্থ্য, পুষ্টি, শাৰীৰিক ব্যায়াম আৰু কৈশোৰ-সম্পৰ্কীয় সঠিক জ্ঞান দিব লাগে।

৪. মূল্যবোধ শিক্ষা: সততা, দায়িত্ববোধ, সহযোগিতা, দেশপ্ৰেম, মানৱীয়তা আৰু সামাজিক শৃঙ্খলা গঢ়ি তুলিব লাগে।

৫. সহ-পাঠ্যক্ৰমিক কাৰ্য: খেল-ধেমালি, সংগীত, নাটক, সাহিত্যচৰ্চা, সমাজসেৱা আদি কাৰ্যৰ সুযোগ দিব লাগে।

৬. ব্যক্তিগত দিশ-নিৰ্দেশনা: শিক্ষক আৰু অভিভাৱকে কিশোৰ-কিশোৰীৰ আগ্ৰহ, সমস্যা আৰু মানসিক অৱস্থা বুজি উপযুক্ত পৰামৰ্শ দিব লাগে।

বীৰপূজাৰ প্ৰবৃত্তিক সঠিক দিশ দিবলৈ পাঠ্যক্ৰমত মহৎ ব্যক্তিৰ জীৱনী অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো ইয়াৰ এটা ভাল উদাহৰণ।

এইদৰে কৈশোৰৰ শিক্ষা সামগ্ৰিক, জীৱনমুখী, বৃত্তিমুখী আৰু মূল্যবোধভিত্তিক হোৱা উচিত।

৩। চমুটোকা লিখা— দিবাস্বপ্ন, বীৰপূজা, অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰ।

উত্তৰঃ

(ক) দিবাস্বপ্নঃ
কৈশোৰ কালত কল্পনাশক্তিৰ দ্রুত বিকাশ ঘটে। ফলত বহু কিশোৰ-কিশোৰীয়ে বাস্তৱ জগতৰ পৰা আঁতৰি কল্পনাৰ জগতত বিচৰণ কৰে। ইয়াক দিবাস্বপ্ন বা অলীক কল্পনা বোলা হয়। দিবাস্বপ্ন অত্যধিক হলে বাস্তৱতাৰ পৰা দূৰত্ব বৃদ্ধি কৰিব পাৰে যদিও সৃষ্টিশীলতাক সঠিক দিশে নিলে সাহিত্য, সংগীত, চিত্ৰকলা আদি ক্ষেত্ৰত প্ৰতিভা বিকাশত সহায় কৰে।

(খ) বীৰপূজাঃ
কৈশোৰ কালত নিজৰ ভাল লগা বা মহান ব্যক্তিক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰি তেওঁৰ ব্যক্তিত্ব অনুকৰণ কৰাৰ প্ৰবৃত্তিক বীৰপূজা বোলা হয়। খেলুৱৈ, অভিনেতা, নেতা বা মহৎ ব্যক্তিসকলক কিশোৰ-কিশোৰীয়ে আদৰ্শ হিচাপে লয়। এই প্ৰবৃত্তিক ভাল দিশে নিবলৈ মহৎ ব্যক্তিৰ জীৱনী পাঠ অতি উপযোগী।

(গ) অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰঃ
আৱেগিক অস্থিৰতা, পৰিয়ালৰ অবহেলা, বেয়া সংগ, নেশাজাতীয় বস্তুৰ প্ৰভাৱ বা মানসিক সংঘাতৰ ফলত কিছুমান কিশোৰ সমাজবিৰোধী আচৰণত জড়িত হ’ব পাৰে। এনে কিশোৰক অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰ বোলা হয়। তেওঁলোকক শাস্তিৰ সলনি মৰম, সহানুভূতি, সঠিক শিক্ষা আৰু পথ-নিৰ্দেশনাৰে সুধাৰিব লাগে।

৪। ‘কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল পৰিচিতিৰ সংঘাত’ — ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ ব্যক্তিত্ব, স্থান আৰু জীৱনৰ লক্ষ্য সম্পৰ্কে গভীৰভাৱে চিন্তা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে মনে মনে প্ৰশ্ন কৰে— “মই কোন?”, “মোৰ লক্ষ্য কি?”, “সমাজত মোৰ স্থান ক’ত?”।

এই সময়ত তেওঁলোক শিশু নহয়, কিন্তু সম্পূৰ্ণ প্ৰাপ্তবয়স্কও নহয়। এফালে স্বাধীনতা বিচাৰে, আনফালে পৰিয়াল আৰু সমাজৰ নিয়ন্ত্ৰণ মানিবলগীয়া হয়। তেওঁলোকৰ আদৰ্শ আৰু বাস্তৱ সমাজৰ মাজতো বহু ক্ষেত্ৰত অমিল দেখা যায়।

এই দ্বন্দ্ব আৰু আত্মপৰিচয়ৰ অনিশ্চয়তাকেই পৰিচিতিৰ সংঘাত বা Identity Crisis বুলি কোৱা হয়।

যদি উপযুক্ত দিশ-নিৰ্দেশনা পায়, তেন্তে এই সংঘাতে ব্যক্তিত্ব গঠন, স্বাধীন চিন্তা আৰু জীৱনৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণত সহায় কৰে। কিন্তু সঠিক সহায় নাপালে হতাশা, বিদ্ৰোহ বা বিপথগামিতাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।

সেয়েহে পৰিচিতিৰ সংঘাত কৈশোৰ মনৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য।

৫। ‘বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ কৈশোৰ কালৰ এক প্ৰধান বৈশিষ্ট্য’ — আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দেহৰ অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থিসমূহ অধিক সক্ৰিয় হয় আৰু বিভিন্ন জৈৱিক পৰিৱৰ্তন ঘটে। প্ৰজনন অংগসমূহ পৰিপক্ব হয় আৰু দেহত যৌৱনৰ লক্ষণ প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰে।

এই জৈৱিক পৰিৱৰ্তনৰ ফলতেই কিশোৰ-কিশোৰীৰ মাজত বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি স্বাভাৱিক আকৰ্ষণ জন্মে। এই আকৰ্ষণ কেৱল শাৰীৰিক নহয়; মানসিক আৰু আৱেগিক দিশো থাকে। তেওঁলোকে বিপৰীত লিংগৰ সমনীয়াৰ লগত বন্ধুত্ব, কথা-বতৰা আৰু মানসিক সান্নিধ্য বিচাৰিব পাৰে।

এই আকৰ্ষণ কৈশোৰৰ স্বাভাৱিক বিকাশৰ অংশ। সেয়েহে ইয়াক ভয় বা লাজৰ বিষয় হিচাপে নলৈ স্বাস্থ্য, সম্পৰ্ক, ব্যক্তিগত সীমা, দায়িত্ব আৰু পাৰস্পৰিক সন্মানৰ বিষয়ে সঠিক শিক্ষা দিয়া উচিত।

সঠিক দিশ-নিৰ্দেশনাই এই স্বাভাৱিক শক্তিক সুস্থ ব্যক্তিত্ব আৰু দায়িত্বশীল আচৰণৰ দিশে আগবঢ়াই নিয়ে।

৬। ‘আজিৰ যুগ বিশ্বায়নৰ যুগ’ — ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰঃ বিজ্ঞান, প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ অভূতপূৰ্ব উন্নতিৰ ফলত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশ আৰু সমাজ আজিৰ দিনত পৰস্পৰৰ সৈতে গভীৰভাৱে সংযুক্ত হৈ পৰিছে। ইয়াকেই বিশ্বায়ন বুলি কোৱা হয়।

ইণ্টাৰনেট, মোবাইল ফোন, উপগ্ৰহ যোগাযোগ, টেলিভিছন আৰু উন্নত যাতায়াত ব্যৱস্থাই বিশ্বৰ এক প্ৰান্তৰ মানুহক আন প্ৰান্তৰ মানুহৰ সৈতে মুহূৰ্ততে সংযোগ কৰিব পৰা কৰি তুলিছে।

শিক্ষা, চিকিৎসা, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, বিজ্ঞান, সংস্কৃতি, ৰাজনীতি আৰু তথ্যৰ আদান-প্ৰদান আজিৰ যুগত ৰাষ্ট্ৰীয় সীমা অতিক্ৰম কৰি বিশ্বব্যাপী হৈ পৰিছে।

ইয়াৰ ফলত বিশ্বখন যেন এখন ‘বিশ্ব-গাঁও’ত পৰিণত হৈছে। সেইবাবে বৰ্তমান যুগক বিশ্বায়নৰ যুগ বুলি কোৱা হয়।

---

অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। কৈশোৰ কালক বয়ঃসন্ধিকাল কিয় কোৱা হয়?

উত্তৰঃ এই সময়তে শৈশৱৰ পৰা যৌৱনলৈ ৰূপান্তৰ ঘটে আৰু দেহ-মন দুয়োটাতে যৌৱনৰ লক্ষণ প্ৰকাশ পায়।

২। কৈশোৰ কালৰ এটা আৱেগিক বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰঃ তীব্ৰ আৰু অস্থিৰ আৱেগ।

৩। কৈশোৰ কালৰ এটা সামাজিক বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰঃ সমনীয়াৰ প্ৰতি অধিক আকৰ্ষণ আৰু দলীয় মনোভাৱ।

৪। কৈশোৰ কালত বিমূৰ্ত চিন্তা মানে কি?

উত্তৰঃ চকুৰে দেখা বস্তুৰ বাহিৰেও ধাৰণা, নীতি, আদৰ্শ আৰু সম্ভাৱনা বিষয়ে চিন্তা কৰিব পৰা ক্ষমতা।

৫। কৈশোৰ কালত বিদ্ৰোহী মনোভাৱ কিয় দেখা যায়?

উত্তৰঃ স্বাধীনতাৰ আকাংক্ষা, আৱেগিক অস্থিৰতা আৰু বয়োজ্যেষ্ঠৰ মতৰ সৈতে সংঘাতৰ ফলত।

৬। কিশোৰ-সংস্কৃতি কিহৰ দ্বাৰা অধিক প্ৰভাৱিত হয়?

উত্তৰঃ সমনীয়া গোটৰ আচৰণ, সাজ-পোছাক, ভাষা, ৰুচি আৰু ধ্যান-ধাৰণাৰ দ্বাৰা।

৭। মাধ্যমিক শিক্ষাৰ এটা লক্ষ্য লিখা।

উত্তৰঃ দায়িত্বশীল আৰু সুনাগৰিক গঢ়ি তোলা।

৮। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি, ১৯৮৬-এ মাধ্যমিক শিক্ষাৰ কোন দিশত গুৰুত্ব দিছিল?

উত্তৰঃ বৃত্তিমুখীকৰণত।

৯। পৰিচিতিৰ সংঘাতৰ ইংৰাজী নাম কি?

উত্তৰঃ Identity Crisis।

১০। কৈশোৰ কালত সঠিক পথ-নিৰ্দেশনা কিয় প্ৰয়োজন?

উত্তৰঃ মানসিক সংঘাত, আৱেগিক অস্থিৰতা আৰু বিপথগামিতা কমাই সুস্থ ব্যক্তিত্ব গঢ়িবলৈ।

---

MCQ

১। কোন সময়ছোৱাক সাধাৰণতে কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়?

A) ৫–১০ বছৰ
B) ১০–১১ বছৰৰ পৰা ১৮–১৯ বছৰ
C) ২০–২৫ বছৰ
D) ২৫–৩০ বছৰ

উত্তৰঃ B) ১০–১১ বছৰৰ পৰা ১৮–১৯ বছৰ

২। কৈশোৰ কালক কি কাল বুলি কোৱা হয়?

A) ৰূপান্তৰকাল
B) বৃদ্ধিকাল
C) শৈশৱকাল
D) জৰাজীৰ্ণ কাল

উত্তৰঃ A) ৰূপান্তৰকাল

৩। কৈশোৰ কালৰ বাবে প্ৰচলিত শিক্ষা কি?

A) প্ৰাথমিক শিক্ষা
B) উচ্চ শিক্ষা
C) মাধ্যমিক শিক্ষা
D) প্ৰাক্-প্ৰাথমিক শিক্ষা

উত্তৰঃ C) মাধ্যমিক শিক্ষা

৪। নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি কোন চনত ঘোষণা কৰা হৈছিল?

A) ১৯৭৬
B) ১৯৯২
C) ২০০৫
D) ১৯৮৬

উত্তৰঃ D) ১৯৮৬

৫। কৈশোৰ কালৰ এটা মুখ্য শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্য কি?

A) দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশ
B) শাৰীৰিক বিকাশ বন্ধ হোৱা
C) ওজন কমি যোৱা
D) স্মৃতিশক্তি লোপ পোৱা

উত্তৰঃ A) দ্ৰুত শাৰীৰিক বিকাশ

৬। পৰিচিতিৰ সংঘাতৰ ইংৰাজী নাম কি?

A) Moral Crisis
B) Identity Crisis
C) Social Crisis
D) Mental Conflict

উত্তৰঃ B) Identity Crisis

৭। মাধ্যমিক স্তৰৰ এটা মৌলিক বিষয় কোনটো?

A) চিকিৎসাবিজ্ঞান
B) আইন
C) সমাজবিজ্ঞান
D) স্থাপত্য

উত্তৰঃ C) সমাজবিজ্ঞান

৮। কৈশোৰ কালত কোন শক্তিৰ বিকাশ ঘটে?

A) কেৱল শাৰীৰিক শক্তি
B) কেৱল স্মৃতি
C) কেৱল কল্পনা
D) বিমূৰ্ত চিন্তা আৰু যুক্তিশক্তি

উত্তৰঃ D) বিমূৰ্ত চিন্তা আৰু যুক্তিশক্তি

৯। ‘কিশোৰ-সংস্কৃতি’ মূলত কিহৰ মাজত গঢ়ি উঠে?

A) সমনীয়াৰ মাজত
B) শিক্ষকসকলৰ মাজত
C) বৃদ্ধসকলৰ মাজত
D) অভিভাৱকৰ মাজত

উত্তৰঃ A) সমনীয়াৰ মাজত

১০। বীৰপূজা মানে কি?

A) বীৰৰ মূৰ্তি পূজা কৰা
B) কোনো আদৰ্শ ব্যক্তিক অনুসৰণ কৰা
C) যুদ্ধ কৰা
D) দল গঠন কৰা

উত্তৰঃ B) কোনো আদৰ্শ ব্যক্তিক অনুসৰণ কৰা

১১। কৈশোৰ কালত কোনটো আৱেগিক বৈশিষ্ট্য দেখা যায়?

A) সম্পূৰ্ণ স্থিৰতা
B) কোনো আৱেগ নথকা
C) আশা-নিৰাশাৰ দোদুল্যমানতা
D) কেৱল আনন্দ

উত্তৰঃ C) আশা-নিৰাশাৰ দোদুল্যমানতা

১২। কৈশোৰ কালক আন কি নামেৰে কোৱা হয়?

A) বৃদ্ধিকাল
B) শৈশৱকাল
C) প্ৰৌঢ়কাল
D) বয়ঃসন্ধিকাল

উত্তৰঃ D) বয়ঃসন্ধিকাল

১৩। নৈতিকতাৰ বিকাশে কিশোৰৰ মনত কি জগাই তোলে?

A) সামাজিক দায়বদ্ধতা
B) লোভ
C) ভয়
D) অলসতা

উত্তৰঃ A) সামাজিক দায়বদ্ধতা

১৪। অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰক কিদৰে সঠিক পথত আনিব পাৰি?

A) একেবাৰে এৰি দি
B) মৰম, শিক্ষা আৰু পথ-নিৰ্দেশনাৰে
C) কেৱল শাস্তিৰে
D) সমাজৰ পৰা আঁতৰাই

উত্তৰঃ B) মৰম, শিক্ষা আৰু পথ-নিৰ্দেশনাৰে

১৫। কৈশোৰ কালত বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ কিয় বৃদ্ধি পায়?

A) কেৱল সমাজৰ বাবে
B) কেৱল পঢ়াশোনাৰ বাবে
C) জৈৱিক আৰু হৰমোনীয় পৰিৱৰ্তনৰ বাবে
D) কেৱল বন্ধুৰ বাবে

উত্তৰঃ C) জৈৱিক আৰু হৰমোনীয় পৰিৱৰ্তনৰ বাবে

১৬। দিবাস্বপ্ন কি?

A) নিশাৰ সপোন
B) বাস্তৱ ঘটনা
C) স্মৃতি
D) অলীক বা কল্পনামূলক চিন্তা

উত্তৰঃ D) অলীক বা কল্পনামূলক চিন্তা

১৭। মাধ্যমিক শিক্ষাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য কি?

A) সুনাগৰিক গঢ়ি তোলা
B) কেৱল চাকৰি দিয়া
C) কেৱল পৰীক্ষা পাছ কৰোৱা
D) কেৱল খেল শিক্ষা দিয়া

উত্তৰঃ A) সুনাগৰিক গঢ়ি তোলা

১৮। কিশোৰ অৱস্থাপ্ৰাপ্তি সাধাৰণতে কাৰ ক্ষেত্ৰত আগতীয়া হয়?

A) ল’ৰাৰ
B) ছোৱালীৰ
C) দুয়োৰে একে সময়ত
D) বৃদ্ধৰ

উত্তৰঃ B) ছোৱালীৰ

১৯। কৈশোৰ কালত সামাজিক বিকাশৰ এটা লক্ষণ কোনটো?

A) একাকীত্ব বাঢ়ে
B) সকলো বন্ধুত্ব শেষ হয়
C) দলীয় মনোভাৱ আৰু সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়
D) সমাজৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ অনীহা জন্মে

উত্তৰঃ C) দলীয় মনোভাৱ আৰু সহযোগিতা বৃদ্ধি পায়

২০। ‘আজিৰ যুগ বিশ্বায়নৰ যুগ’ বুলি কোৱাৰ মূল কাৰণ কি?

A) দেশসমূহ বিচ্ছিন্ন হোৱা
B) শিক্ষাৰ হ্ৰাস
C) যাতায়াত বন্ধ হোৱা
D) প্ৰযুক্তি আৰু যোগাযোগে বিশ্বক ঘনিষ্ঠ কৰি তোলা

উত্তৰঃ D) প্ৰযুক্তি আৰু যোগাযোগে বিশ্বক ঘনিষ্ঠ কৰি তোলা

Teacher Generate Question Answer

কৈশোৰ কাল আৰু ইয়াৰ উপযোগী শিক্ষা

অতি চমু প্ৰশ্ন

১। কৈশোৰ কালৰ এটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দ্রুত শাৰীৰিক বিকাশ দেখা যায়।

২। কোন সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে ১০–১১ বছৰৰ পৰা ১৮–১৯ বছৰলৈকে সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়। এইটো বাল্যকাল আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ মাজৰ সময়।

৩। মানৱ জীৱনৰ কোন সময়ছোৱাক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়।

৪। নৈতিকতাৰ বিকাশে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত কেনে ভাবৰ উন্মেষ ঘটায়?
উত্তৰঃ নৈতিকতাৰ বিকাশে সামাজিক দায়বদ্ধতা, দেশপ্রেম আৰু বিশ্বপ্ৰেমৰ ভাৱ জগাই তোলে।

৫। কৈশোৰ কালৰ বাবে প্রচলিত শিক্ষাক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মাধ্যমিক শিক্ষা।

৬। কৈশোৰ কালক কি কি দুখন জগতৰ সংযোগী কাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ শিশুৰ জগত আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ জগতৰ সংযোগী কাল।

৭। ভাৰত চৰকাৰে কোন চনত নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ঘোষণা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনত।

৮। কৈশোৰ কাল আন কি নামেৰে পৰিচিত?
উত্তৰঃ ধুমুহা আৰু পীড়নৰ সময় বা বয়ঃসন্ধি কাল।

৯। মাধ্যমিক শিক্ষাক জীৱনৰ ‘আলি-দোমোজা’ বুলি কোনে অভিহিত কৰিছে?
উত্তৰঃ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা আয়োগে।

১০। ‘প্ৰতীতি’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ বিশ্বাস বা ধাৰণা।

চমু প্ৰশ্ন (মূল্যাংক–২/৩)

১। কৈশোৰ কালৰ শাৰীৰিক বিকাশৰ লক্ষণসমূহ চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দেহৰ দ্রুত বিকাশ ঘটে। যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লগে লগে ল’ৰা-ছোৱালীৰ দেহৰ আকাৰ, ওজন আৰু দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত নাৰী আৰু পুৰুষৰ দেহগঠনত স্পষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়। কণ্ঠস্বৰৰ পৰিৱৰ্তন, বিভিন্ন অংগৰ বিকাশ আৰু প্রজনন ক্ষমতাৰ বিকাশো এই সময়ৰ বিশেষ লক্ষণ। এনে পৰিৱৰ্তনে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত আত্মসচেতনতা, লাজ বা উৎকণ্ঠাৰ সৃষ্টি কৰে। বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণো এই সময়ৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ বৈশিষ্ট্য।

২। কৈশোৰ কালত দেখা দিয়া নৈতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত ব্যক্তিৰ নিজস্ব মতাদর্শ গঢ়ি উঠে। ধৰ্ম, দর্শন আৰু জীৱনৰ লক্ষ্য উদ্দেশ্যৰ বিষয়ে চিন্তা-চৰ্চা আৰম্ভ হয়। সমাজ চেতনা বৃদ্ধি পায় আৰু নিঃস্বার্থ মনোভাৱ গঢ়ি উঠে। এই সময়ত সামাজিক দায়বদ্ধতা, দেশপ্রেম আৰু বিশ্বপ্ৰেমৰ অনুভূতি বিকাশ লাভ কৰে।

৩। কৈশোৰ কালত মানসিক শক্তিৰ বিকাশ কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত বুদ্ধি, যুক্তিশক্তি, বিমূর্ত চিন্তন আৰু বিভিন্ন বিষয়ত আগ্ৰহৰ বিকাশ ঘটে। আৰম্ভণিতে বৌদ্ধিক বিকাশ কিছু ধীৰ হলেও শেষৰফালে দ্রুত বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত কিশোৰে যুক্তিৰ সহায়ত চিন্তা কৰিব পাৰে আৰু স্বাধীন চিন্তাধাৰা গঢ়ি উঠে।

৪। মাধ্যমিক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমৰ চাৰিটা মৌলিক বিষয় কি কি?
উত্তৰঃ
১। ভাষা শিক্ষা
২। গণিত
৩। বিজ্ঞান
৪। সমাজবিজ্ঞান

৫। কিশোৰ-সংস্কৃতি কি?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত সমনীয়াৰ মাজত গঢ়ি উঠা বিশেষ আচৰণ, ধ্যান-ধাৰণা, চাল-চলন, সাজ-পোছাক আৰু চিন্তাধাৰাৰ সমষ্টিক কিশোৰ-সংস্কৃতি বুলি কোৱা হয়।

৬। কিশোৰ অৱস্থাপ্ৰাপ্তি কোন দুটা ক্ষেত্ৰত আগতীয়া হয়?
উত্তৰঃ
১। ছোৱালীয়ে ল’ৰাতকৈ আগতে কৈশোৰ অৱস্থালৈ প্ৰৱেশ কৰে।
২। গৰম জলবায়ুৰ দেশৰ শিশুসকলে শীতল জলবায়ুৰ দেশতকৈ আগতেই কৈশোৰ অৱস্থা লাভ কৰে।

৭। বীৰ পূজাৰ প্ৰবৃত্তি কৈশোৰ কালৰ বৈশিষ্ট্য কেনেকৈ?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ আদৰ্শ ব্যক্তি নিৰ্বাচন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ চাল-চলন, ভাষা বা আচৰণ অনুসৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। সাধাৰণতে খেলুৱৈ, চিনেমাৰ অভিনেতা বা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এই প্রবৃত্তিক সঠিক দিশত নিবলৈ পাঠ্যত মহৎলোকৰ জীৱনী অন্তর্ভুক্ত কৰা হয়।

৮। মানসিক শক্তি মানে কি?
উত্তৰঃ সমস্যাবোৰ যুক্তিসংগতভাবে বিশ্লেষণ কৰি শান্ত আৰু সুস্থভাৱে চিন্তা কৰি সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতাক মানসিক শক্তি বুলি কোৱা হয়।

দীঘল প্ৰশ্ন (মূল্যাংক–৪/৫)

১। কৈশোৰ কালৰ আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ উল্লেখযোগ্যভাৱে দেখা যায়।

আৱেগিক বিকাশঃ
এই সময়ত কিশোৰ-কিশোৰীৰ আৱেগ অত্যন্ত তীব্ৰ হয়। তেওঁলোক কেতিয়াবা অত্যন্ত আশাবাদী আৰু কেতিয়াবা অতি নিৰাশাবাদী হৈ পৰে। আশা আৰু নিৰাশাৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। কেতিয়াবা বিদ্রোহী মনোভাৱো দেখা যায়।

সামাজিক বিকাশঃ
এই সময়ত সমনীয়াৰ সৈতে বন্ধুত্ব, সহযোগিতা আৰু দলীয় মনোভাৱ বৃদ্ধি পায়। সমনীয়াৰ সৈতে যোগাযোগৰ মাধ্যমে এক ধৰণৰ ‘কিশোৰ সংস্কৃতি’ গঢ়ি উঠে। কেতিয়াবা সমাজবিৰোধী আচৰণ বা নেশাজাতীয় বস্তুৰ প্ৰতি আকৰ্ষণো দেখা যায়। সেয়েহে সঠিক শিক্ষা আৰু দিশ-নির্দেশনা এই সময়ত অতি প্ৰয়োজন।

২। কৈশোৰ কালৰ বাবে কেনে ধৰণৰ শিক্ষা উপযোগী?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালৰ বাবে মাধ্যমিক শিক্ষা উপযোগী। এই শিক্ষা ব্যৱস্থাই কিশোৰ-কিশোৰীৰ মানসিক, সামাজিক আৰু নৈতিক বিকাশত সহায় কৰে। মাধ্যমিক শিক্ষা আয়োগে মাধ্যমিক শিক্ষাৰ তিনিটা মুখ্য লক্ষ্য উল্লেখ কৰিছে—
১। সমাজ আৰু দেশৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি শিক্ষা গঢ়ি তোলা
২। দায়িত্বশীল নাগৰিক গঢ়ি তোলা
৩। জাতীয় সংহতিৰ বিকাশ কৰা

মাধ্যমিক স্তৰত ভাষা শিক্ষা, গণিত, বিজ্ঞান আৰু সমাজবিজ্ঞান মুখ্য বিষয় হিচাপে অন্তর্ভুক্ত থাকে। ইয়াৰ লগতে স্বাস্থ্য শিক্ষা, কাৰিকৰী শিক্ষা, পৰিবেশ শিক্ষা, মূল্যবোধ শিক্ষা আদিও অন্তর্ভুক্ত কৰা হয়।

৩। চমুটোকা লিখা।

(ক) দিবাস্বপ্নঃ
দিবাস্বপ্ন মানে অলীক কল্পনা। কৈশোৰ কালত কল্পনাশক্তি অধিক বৃদ্ধি পায় আৰু কিশোৰ-কিশোৰীয়ে বহু সময় কল্পনাৰ জগতত বিচৰণ কৰে। যদিও ইয়াৰ ইতিবাচক প্ৰভাৱ সৃজনীশীল কামত দেখা যায়।

(খ) বীৰপূজাঃ
কৈশোৰ কালত নিজৰ আদৰ্শ ব্যক্তি অনুসৰণ কৰাৰ প্রবণতা দেখা যায়। কিশোৰে খেলুৱৈ, অভিনেতা বা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ আচৰণ অনুসৰণ কৰে।

(গ) অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰঃ
অত্যাধিক আৱেগ আৰু মানসিক সংঘাতৰ ফলত কেতিয়াবা কিশোৰে সমাজবিৰোধী আচৰণ কৰিব পাৰে। এনে অৱস্থাত মৰম, সহানুভূতি আৰু সঠিক পথনির্দেশনা অতি প্ৰয়োজন।

৪। ‘কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল পৰিচিতিৰ সংঘাত’ — ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰে। এই সময়ত তেওঁলোকে বিভিন্ন আদৰ্শ আৰু বাস্তৱৰ মাজত সংঘাত অনুভৱ কৰে। এই সংঘাতক পৰিচিতিৰ সংঘাত বা Identity Crisis বুলি কোৱা হয়।

৫। ‘বিপৰীত লিংগকামিতা কৈশোৰ কালৰ এক প্রধান বৈশিষ্ট্য’ — আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থিৰ কাৰ্য্য সক্ৰিয় হোৱাৰ ফলত কিশোৰ-কিশোৰীৰ মাজত বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ জন্মায়। এই আকৰ্ষণ স্বাভাৱিক জৈৱিক পৰিৱৰ্তনৰ ফল।

৬। ‘আজিৰ যুগ বিশ্বায়নৰ যুগ’ — ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ উন্নতিৰ ফলত বিশ্বখন আজি একে গাঁৱৰ দৰে হৈ পৰিছে। ইণ্টাৰনেট, মোবাইল, টেলিভিছন আদি যোগাযোগ ব্যৱস্থাই বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশক ওচৰ চপাই আনিছে। বিজ্ঞানৰ উন্নতিয়ে চিকিৎসা, উদ্যোগ, মহাকাশ অভিযান আদিতো বিপুল উন্নতি সাধন কৰিছে। সেইবাবে আজিৰ যুগক বিশ্বায়নৰ যুগ বুলি কোৱা হয়।