হাতী
১। ‘হাতী’ গল্পত মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ৰ চিত্ৰ কেনেদৰে অঙ্কিত হৈছে? আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ ‘হাতী’ গল্পত গল্পকাৰ হোমেন বৰগোহাঞিয়ে সমাজত হোৱা মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ৰ এক হৃদয়স্পৰ্শী ছবি অঙ্কন কৰিছে। এই অৱক্ষয় মূলত পুৰণি প্ৰজন্ম আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ চিন্তাধাৰাৰ পাৰ্থক্যৰ ফলত দেখা যায়।
গল্পত বলোৰাম মেধি পুৰণি মূল্যবোধৰ প্ৰতিনিধি। তেওঁ নিজৰ মৰমৰ হাতী ‘বাপধন’ক অত্যন্ত স্নেহেৰে ৰাখিছিল আৰু ইয়াক নিজৰ ঘৰৰ সৌভাগ্যৰ প্ৰতীক বুলি ভাবিছিল। তেওঁৰ বিশ্বাস আছিল যে বাপধনৰ আগমনৰ পিছতেই তেওঁৰ ধন-সম্পত্তি আৰু প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধি পাইছিল।
কিন্তু সময়ৰ পৰিবর্তনৰ লগে লগে নতুন প্ৰজন্মৰ দৃষ্টিভংগী সলনি হয়। বলোৰাম মেধিৰ পুতেকসকল আধুনিক চিন্তাধাৰাৰ প্ৰতিনিধি। তেওঁলোকৰ মতে হাতী এখন পুৰণি যুগৰ বস্তু, যাৰ কোনো ব্যৱহাৰ নাই। তেওঁলোকে হাতীটো বিক্ৰী কৰি তাৰ টকাৰে মটৰ গাড়ী কিনিবলৈ বিচাৰে।
গল্পত মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ৰ আন এটা স্পষ্ট উদাহৰণ দেখা যায় সৰু পুতেকৰ বিয়াৰ সময়ত। বলোৰাম মেধিয়ে ইচ্ছা কৰিছিল যে দৰা হাতীত উঠি কইনাঘৰলৈ যাব। কিন্তু কণমইনাই হাতীত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি এম্বেছেডৰ গাড়ীতহে যাত্ৰা কৰে।
এই ঘটনাবোৰৰ মাজেদি দেখা যায় যে পুৰণি পৰম্পৰা আৰু মূল্যবোধক নতুন প্ৰজন্মে গুৰুত্ব নিদিয়ে। এইদৰে গল্পটোত মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ৰ চিত্ৰ সুস্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ পাইছে।
২। প্ৰজন্মৰ ব্যৱধানে মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ত কেনে অৰিহণা যোগাইছে — ‘হাতী’ গল্পৰ আধাৰত বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ ‘হাতী’ গল্পত প্ৰজন্মৰ ব্যৱধানৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা মূল্যবোধৰ অৱক্ষয় সুন্দৰভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। গল্পটোৰ পুৰণি প্ৰজন্মৰ প্ৰতিনিধি বলোৰাম মেধি আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ প্ৰতিনিধি তেওঁৰ পুতেকসকল।
বলোৰাম মেধি পুৰণি সমাজব্যৱস্থাৰ মানুহ। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে হাতী এখন ঘৰৰ আভিজাত্য আৰু প্ৰতিপত্তিৰ প্ৰতীক। সেই কাৰণে তেওঁ চাৰিকুঠলীয়া ভঁৰাল বিক্ৰী কৰি ‘বাপধন’ নামৰ হাতী এখন কিনি আনিছিল। তেওঁ বাপধনক ঘৰৰ লক্ষ্মী বুলি ভাবিছিল আৰু বিশ্বাস কৰিছিল যে তেওঁৰ উন্নতিৰ মূল কাৰণো বাপধন।
কিন্তু নতুন প্ৰজন্মৰ চিন্তাধাৰা সম্পূৰ্ণ ভিন্ন। বলোৰাম মেধিৰ পুতেকসকল আধুনিক শিক্ষাৰে শিক্ষিত আৰু নতুন যুগৰ প্ৰভাৱত গঢ় লৈ উঠা। তেওঁলোকৰ মতে হাতী এখন পুৰণি যুগৰ বাহন, যাৰ আধুনিক সমাজত কোনো প্ৰয়োজন নাই। তেওঁলোকে মটৰ গাড়ীক অধিক সুবিধাজনক আৰু গৌৰৱৰ প্ৰতীক বুলি ভাবে।
এই প্ৰজন্মগত পাৰ্থক্য স্পষ্টভাৱে দেখা যায় কণমইনাৰ বিয়াৰ দিনাখন। বলোৰাম মেধিয়ে দৰাজনে হাতীত উঠি বিয়া কৰিবলৈ যোৱাটো বিচাৰিছিল। কিন্তু কণমইনাই সেই পৰম্পৰা মানি নল’লে আৰু এম্বেছেডৰ গাড়ীতহে যাত্ৰা কৰিলে।
এই ঘটনাৰ জৰিয়তে স্পষ্ট হয় যে পুৰণি আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ চিন্তাধাৰা আৰু মূল্যবোধৰ মাজত ডাঙৰ ব্যৱধান সৃষ্টি হৈছে। এই ব্যৱধানেই গল্পটোৰ মাজত সংঘাত আৰু মূল্যবোধৰ অৱক্ষয়ৰ মূল কাৰণ হিচাপে প্ৰকাশ পাইছে।
৩। “এন্ধাৰত নিবিড় মিলন সম্ভাষণত মগ্ন অৱস্থাত হাতে হাতে ধৰা পৰি যোৱা প্ৰণয়ী যুগলৰ দৰে বুঢ়া আৰু বাপধন দুয়ো অতি সংকুচিত দৃষ্টিৰে…” — ইয়াত ‘বুঢ়া’ বুলি কাৰ কথা কোৱা হৈছে? বাপধন কোন? পৰিস্থিতিটো বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ
ইয়াত ‘বুঢ়া’ বুলি বলোৰাম মেধিৰ কথা কোৱা হৈছে। বাপধন হৈছে বলোৰাম মেধিৰ অত্যন্ত মৰমৰ হাতীটোৰ নাম।
এদিন আহাৰ মাহৰ গধূলি সময়ত বলোৰাম মেধি পিৰালিতে বহি আছিল। বয়সৰ লগে লগে তেওঁৰ চকু-কাণৰ শক্তি কমি গৈছিল। সেই কাৰণে ঘৰৰ মানুহে তেওঁৰে লগত কম কথা পাতিছিল আৰু তেওঁ নিজকে কিছু অৱহেলিত অনুভৱ কৰিছিল।
এসময়ত হাতীৰ মাউত ৰাতিয়া তেওঁৰ ওচৰেৰে পাৰ হৈ ভিতৰলৈ সোমাই গ’ল। বুঢ়াই মাত দিলেও ৰাতিয়াই উত্তৰ নিদিলে। কিন্তু বাপধনে শুঁৰডাল মেলি বুঢ়াৰ কপাল স্পৰ্শ কৰিলে। সেই চিৰপৰিচিত স্নেহৰ স্পৰ্শ পাই বলোৰাম মেধি অতি আৱেগাকুল হৈ পৰিল আৰু তেওঁ বাপধনৰ শুঁৰত হাত বুলাই মৰম কৰিবলৈ ধৰিলে।
ঠিক সেই সময়তে বৰমইনাৰ মটৰ গাড়ীখনৰ তীব্ৰ হেডলাইটেৰে চোতালখন উজলি উঠিল। তেতিয়া বুঢ়া আৰু বাপধন যেন গোপনে মিলি থকা প্ৰণয়ী যুগলৰ দৰে লাজত সংকুচিত হৈ গ’ল আৰু দুয়ো কিংকৰ্তব্যবিমূঢ় হৈ থিয় হৈ থাকিল।
৪। বাপধনক কেন্দ্ৰ কৰি বাপেক-পুতেকৰ মাজত কেনেধৰণৰ কাজিয়াৰ সূত্ৰপাত হৈছিল?
উত্তৰঃ
‘হাতী’ গল্পত বাপধন নামৰ হাতীটোক কেন্দ্ৰ কৰি বলোৰাম মেধি আৰু তেওঁৰ পুতেকসকলৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই সংঘাত মূলত পুৰণি আৰু নতুন মূল্যবোধৰ সংঘাত।
বলোৰাম মেধিয়ে নিজৰ ঘৰৰ আভিজাত্য বৃদ্ধি কৰিবলৈ চাৰিকুঠলীয়া ভঁৰাল বিক্ৰী কৰি বাপধন নামৰ হাতীটো কিনিছিল। তেওঁৰ দৃষ্টিত বাপধন কেৱল এটা বাহন নহয়, ই আছিল তেওঁৰ জীৱনৰ সাফল্য আৰু সন্মানৰ প্ৰতীক।
কিন্তু তেওঁৰ পুতেকসকল আধুনিক যুগৰ চিন্তাধাৰাৰে গঢ় লৈ উঠা। তেওঁলোকৰ মতে হাতী এখন ৰখাটো অপ্রয়োজনীয় খৰচ। তেওঁলোকে হাতীটো বিক্ৰী কৰি তাৰ টকাৰে মটৰ গাড়ী কিনিবলৈ বিচাৰিছিল।
এইদৰে বাপধনক লৈ বাপেক আৰু পুতেকসকলৰ মাজত পুৰণি আৰু নতুন মূল্যবোধৰ সংঘাতৰ সৃষ্টি হৈছিল।
৫। বলোৰাম মেধি কোন? তেওঁ কিয় হাতী কিনিছিল? হাতীটো পিছত কি হ’ল?
উত্তৰঃ
বলোৰাম মেধি মৌজাখনৰ ভিতৰত ধনে-ধানে আৰু মাটিয়ে-বাৰীয়ে সমৃদ্ধ এজন ধনী খেতিয়ক আছিল।
যুৱ অৱস্থাত তেওঁ অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁৰ ঘৰৰ ধন-সম্পত্তি আৰু প্ৰতিপত্তি যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে। সেয়ে তেওঁ ভাবিছিল যে যদি ঘৰৰ পদূলিমুখত এটা দঁতাল হাতী বান্ধি ৰাখিব পাৰে তেন্তে তেওঁৰ আভিজাত্য আৰু গৌৰৱ সম্পূৰ্ণ হ’ব।
এই চিন্তাৰে তেওঁ চাৰিকুঠলীয়া ভঁৰাল বিক্ৰী কৰি এটা হাতী কিনি আনিলে আৰু তাৰ নাম দিলে বাপধন।
পিছত এক মৰ্মস্পৰ্শী পৰিস্থিতিত বলোৰাম মেধিয়ে বাপধনক হাতীৰ মাউত ৰাতিয়াৰ হাতত দান কৰি দিলে।
৬। “সিতো কেৱল এটা হাতী নহয়, কেৱল অভিজাত বাহনো নহয়, সি যে তেওঁৰ জীৱনৰ সাফল্যৰ প্ৰতীক।” — এই কথাখিনিৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
এই কথাখিনি বলোৰাম মেধিৰ জীৱনৰ প্ৰসংগত কোৱা হৈছে।
যুৱ অৱস্থাত বলোৰাম মেধি ধনে-ধানে আৰু সম্পত্তিৰ ক্ষেত্ৰত মৌজাখনৰ ভিতৰতে অতি সমৃদ্ধ হৈছিল। সেই সময়ত তেওঁ চাৰিকুঠলীয়া ভঁৰাল বিক্ৰী কৰি বাপধন নামৰ হাতী এটা কিনি আনিছিল।
বাপধনক তেওঁ অত্যন্ত মৰমেৰে ৰাখিছিল আৰু তাক পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰে মানিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে বাপধনৰ আগমনৰ পিছতেই তেওঁৰ জীৱনত ধন-সম্পত্তি, সন্মান আৰু প্ৰতিপত্তি বৃদ্ধি পাইছে।
সেয়ে বাপধন তেওঁৰ বাবে কেৱল এটা হাতী বা বাহন নহয়, বৰং তেওঁৰ জীৱনৰ সফলতা আৰু গৌৰৱৰ প্ৰতীক আছিল।
৭। “শূন্য বিয়া ঘৰৰ পদূলিমুখত স্তব্ধ স্তম্ভিত হৈ ৰ’ল কেৱল বলোৰাম বুঢ়া আৰু বাপধন।” — বুঢ়া আৰু বাপধন তেনে অৱস্থাত ৰোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ
বলোৰাম মেধিয়ে সৰু পুতেক কণমইনাৰ বিয়াৰ দিনাখন দৰাজনে হাতীত উঠি কইনাঘৰলৈ যাব বুলি আশা কৰিছিল। সেই উদ্দেশ্যে তেওঁ নিজে বাপধনক সজাই-পৰাই পদূলিমুখত সাজু কৰি ৰাখিছিল।
কিন্তু নতুন প্ৰজন্মৰ চিন্তাধাৰাৰে গঢ়ি উঠা কণমইনাই হাতীত উঠিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি ককায়েক বৰমইনাৰ এম্বেছেডৰ গাড়ীত উঠি বিয়ালৈ ৰাওনা হৈছিল। তেওঁৰ লগত বাকী বৰযাত্ৰীসকলেও গাড়ী আৰু বাছত উঠি গুচি গৈছিল।
ফলত বিয়াঘৰৰ পদূলিমুখত কেৱল বলোৰাম বুঢ়া আৰু বাপধন থিয় হৈ ৰ’ল। বাপেকৰ আশা ভঙ্গ হোৱা আৰু অপমানৰ বেদনাত দুয়ো স্তব্ধ আৰু নিস্তব্ধ হৈ ৰৈ গ’ল।
(ক) অতি চমু প্রশ্ন
১। হোমেন বৰগোহাঞিৰ সাহিত্য অকাডেমী বঁটা লাভ কৰা উপন্যাসখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘পিতাপুত্ৰ’।
২। হোমেন বৰগোহাঞিয়ে ৰচনা কৰা এখন গল্প সংকলনৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘প্ৰেম আৰু মৃত্যুৰ কাৰণে’।
৩। বলোৰাম মেধিয়ে শেষত হাতীটো কাক দান কৰিছিল?
উত্তৰঃ মাউত ৰাতিয়াক।
৪। হোমেন বৰগোহাঞিৰ কাব্য সংকলনখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘হৈমন্তী’।
৫। হোমেন বৰগোহাঞিৰ এখন আত্মজীৱনীমূলক গ্ৰন্থৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘মোৰ সাংবাদিক জীৱন’।
৬। হোমেন বৰগোহাঞিয়ে কোনখন উপন্যাসৰ বাবে অসম প্ৰকাশন পৰিষদ বঁটা লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘পিতাপুত্ৰ’ উপন্যাসৰ বাবে।
(খ) চমু প্রশ্ন
১। হোমেন বৰগোহাঞিৰ দুখন গল্পপুথিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘প্ৰেম আৰু মৃত্যুৰ কাৰণে’ আৰু ‘গল্প আৰু নক্সা’।
২। বৰগোহাঞিৰ দুখন উপন্যাসৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘সুবালা’ আৰু ‘পিতাপুত্ৰ’।
৩। ‘হাতী’ গল্পটোৰ আৰম্ভণীতে কোনটো অসমীয়া মাহৰ উল্লেখ আছে?
উত্তৰঃ আহাৰ মাহ।
৪। গল্পটোত বুঢ়াৰ বয়স কিমান হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে?
উত্তৰঃ বুঢ়াৰ বয়স চাৰি-কুৰি পাৰ হৈছিল বুলি উল্লেখ আছে।
৫। চকুৰে কম দেখা আৰু কাণেৰে কম শুনা বুঢ়াই ৰাতিয়াক কেনেকৈ চিনি পাইছিল?
উত্তৰঃ ভৰিৰ খোজৰ শব্দৰ দ্বাৰা চিনি পাইছিল।
৬। বৰমইনা কোন আছিল?
উত্তৰঃ বৰমইনা বুঢ়াৰ ডাঙৰ পুতেক।
৭। হৰিচৰণ কোন আছিল?
উত্তৰঃ হৰিচৰণ তেওঁলোকৰ গাড়ীৰ ড্ৰাইভাৰ আছিল।
৮। বৰমইনাই হৰিচৰণক কি নিৰ্দেশ দিছিল?
উত্তৰঃ গাড়ীখন চাফা নকৰাকৈ নাযাবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল।
৯। কণমইনা কোন আছিল?
উত্তৰঃ কণমইনা বুঢ়াৰ সৰু পুতেক।
বৰ্ণনামূলক প্রশ্ন
১। “কিনো কাণৰ কাষত চিঞৰি চিঞৰি কথা ক’ৱ অ’? মোক কলা বুলি ভাবিছ নেকি?” — কথাষাৰ কোনে কাক আৰু কি প্ৰসংগত কৈছিল?
উত্তৰঃ
এই কথাষাৰ বলোৰাম মেধি (বুঢ়া)ই তেওঁৰ ডাঙৰ বোৱাৰীয়েকক কৈছিল।
এদিন বুঢ়া বাহিৰত বহি আছিল। সেই সময়ত ডাঙৰ বোৱাৰীয়েকে তেওঁক ভাত খাবলৈ মাতিবলৈ আহিছিল আৰু ডাঙৰকৈ মাতিছিল। বুঢ়াই শুনি এইদৰে ক’লে যে তেওঁক কাণৰ কাষত চিঞৰি চিঞৰি কথা নক’বলৈ, কাৰণ তেওঁ নিজকে কলা বুলি গণ্য কৰা হৈছে বুলি ভাবিছিল।
এই ঘটনাৰ দ্বাৰা বুঢ়াৰ আত্মসম্মানবোধ আৰু তেওঁৰ সংবেদনশীল মানসিক অৱস্থা প্ৰকাশ পাইছে।