ভাৰতবৰ্ষলৈ ইউৰোপীয়সকলৰ আগমন
অতি চমু / চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম পৰ্তুগীজ নাৱিকজন কোন? তেওঁ কেতিয়া আৰু ভাৰতৰ ক’ত পোন প্ৰথমে উপস্থিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ মুকলি কৰা পৰ্তুগীজ নাৱিকজন আছিল ভাস্ক’-ডা-গামা। তেওঁ ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ মে’ মাহত কালিকট বন্দৰত উপস্থিত হৈছিল।
২। জলপথেৰে পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা প্ৰথম ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল?
উত্তৰঃ জলপথেৰে পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা প্ৰথম ইংৰাজ নাৱিকজন আছিল ছাৰ ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেক। তেওঁ ১৫৭৭ চনত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি ১৫৮০ চনত পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ সম্পূৰ্ণ কৰে।
৩। জন মিলডেনহল কোন আছিল? তেওঁ কেতিয়া ভাৰতলৈ যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ জন মিলডেনহল এজন ইংৰাজ বণিক আৰু ভ্ৰমণকাৰী আছিল। তেওঁ ১৫৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত লণ্ডনৰ পৰা ভাৰত অভিমুখে যাত্ৰা আৰম্ভ কৰি ১৬০৩ চনত ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল।
বিশেষ সংশোধনঃ “১৫৯৯ চনত ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল” বুলি লিখাটো শুদ্ধ নহয়; ১৫৯৯ চনত তেওঁ লণ্ডনৰ পৰা যাত্ৰা আৰম্ভ কৰিছিল।
৪। ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি কেতিয়া আৰু ক’ত গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ৩১ ডিচেম্বৰত লণ্ডনত গঠন হৈছিল। ৰাণী প্ৰথম এলিজাবেথে কোম্পানিটোক ৰাজকীয় চনদ প্ৰদান কৰিছিল।
৫। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. ভাৰতৰ সৈতে লাভজনক বেহা-বেপাৰ কৰা আছিল কোম্পানিৰ প্ৰাথমিক উদ্দেশ্য।
২. পিছলৈ নিজৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত আৰু বিস্তৃত কৰিবলৈ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰা কোম্পানিৰ অন্যতম লক্ষ্য হৈ পৰে।
৬। ইংৰাজৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ ক’ত আৰু কেতিয়া স্থাপন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ পাঠ্যধাৰা অনুসৰি ইংৰাজসকলে ১৬১১ খ্ৰীষ্টাব্দত মছলিপট্টনমত এটা প্ৰাৰম্ভিক বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল।
টোকাঃ মছলিপট্টনম ১৬১১ চনৰ ইংৰাজ বাণিজ্য কেন্দ্ৰ আছিল; আনহাতে চুৰাটৰ কেন্দ্ৰটোক বহু ইতিহাসবিদে মোগল অনুমোদিত প্ৰথম স্থায়ী ইংৰাজ কাৰখানা/বাণিজ্য কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰে।
৭। ‘ফৰ্ট উইলিয়াম’ কি?
উত্তৰঃ ফৰ্ট উইলিয়াম হৈছে ইংৰাজসকলে কলিকতাত নিৰ্মাণ কৰা এটা সুৰক্ষিত দুৰ্গ। ইংলেণ্ডৰ ৰজা তৃতীয় উইলিয়ামৰ নাম অনুসৰি ইয়াৰ নাম “ফৰ্ট উইলিয়াম” ৰখা হৈছিল।
৮। পৰাধীন ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক কোন দুটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক মূলতঃ দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি—
১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ শাসনকাল—কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰৰ পৰা ১৮৫৭-৫৮ চনলৈ।
২. ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনকাল—১৮৫৮ চনৰ পৰা ১৯৪৭ চনত ভাৰত স্বাধীন হোৱালৈকে।
৯। ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন, ১৮৫৮’ কোনে কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্ৰণয়ন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ সংসদে ২ আগষ্ট, ১৮৫৮ তাৰিখে ভাৰত চৰকাৰ আইন প্ৰণয়ন কৰিছিল। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ শাসনৰ অন্ত ঘটাই ভাৰতৰ শাসনভাৰ পোনপটীয়াকৈ ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ অধীনলৈ নিয়া। আইনখন ১ নৱেম্বৰ ১৮৫৮ৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়।
১০। ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ সংসদে ১৮৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতীয় পৰিষদ আইন প্ৰণয়ন কৰে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল আইন প্ৰণয়ন ব্যৱস্থা পুনৰ্গঠন কৰা আৰু সীমিত ৰূপত ভাৰতীয়সকলক আইন প্ৰণয়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত কৰা।
অতিৰিক্ত অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১১। পৰ্তুগীজ নাৱিকসকলে ভাৰতলৈ নতুন নৌপথ বিচাৰি কিহৰ মাজেৰে নৌযাত্ৰা কৰিছিল?
উত্তৰঃ তেওঁলোকে সেই সময়ত ইউৰোপীয়সকলৰ বাবে অচিনাকি সাগৰীয় পথ অনুসন্ধান কৰি আফ্ৰিকাৰ উপকূলৰ কাষেৰে নৌযাত্ৰা কৰিছিল।
১২। বাৰ্থলোমিউ ডিয়াজ কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাৰ্থলোমিউ ডিয়াজ এজন প্ৰখ্যাত পৰ্তুগীজ নাৱিক আছিল। তেওঁ আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্তৰ Cape of Good Hope অতিক্ৰম কৰি ভাৰতলৈ সাগৰীয় পথ অনুসন্ধানৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।
১৩। ইংৰাজ সদাগৰসকলে লণ্ডনত বাণিজ্যিক প্ৰতিষ্ঠান কেতিয়া গঠন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৪। ইংলেণ্ডৰ কোন ৰজাই ভাৰতৰ সৈতে বেহা-বেপাৰৰ উদ্দেশ্যে মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰলৈ আবেদন-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম জেমছে ভাৰতৰ সৈতে বেহা-বেপাৰৰ উদ্দেশ্যে জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ আবেদন-পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল।
১৫। সেই আবেদন-পত্ৰ কোনে মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ লৈ গৈছিল?
উত্তৰঃ কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্সে আবেদন-পত্ৰখন লৈ ভাৰতলৈ আহিছিল।
১৬। উইলিয়াম হকিন্স কেতিয়া চুৰাটত উপস্থিত হৈছিল?
উত্তৰঃ উইলিয়াম হকিন্স ১৬০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত চুৰাটত উপস্থিত হৈছিল।
১৭। ইংলেণ্ডৰ কোন ৰজাই কাক বিয়া কৰাই বোম্বাই যৌতুক হিচাপে লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইংলেণ্ডৰ ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লছে পৰ্তুগালৰ ৰাজকন্যা কেথেৰিন অৱ ব্ৰাগানজাক বিয়া কৰাৰ চুক্তিৰ ফলত ১৬৬১ চনত বোম্বাই যৌতুকৰ অংশ হিচাপে লাভ কৰিছিল।
১৮। বোম্বাই কেতিয়া ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ হাতলৈ দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লছে ১৬৬৮ চনত বোম্বাই ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিক লীজত দিয়ে।
১৯। জন ছাৰমানে কোন মোগল সম্ৰাটৰ ওচৰত বাণিজ্যিক সুবিধাৰ বাবে আবেদন জনাইছিল?
উত্তৰঃ জন ছাৰমানৰ নেতৃত্বত ইংৰাজ প্ৰতিনিধি দলে মোগল সম্ৰাট ফাৰুখছিয়াৰৰ ওচৰত বাণিজ্যিক সুবিধা বিচাৰিছিল।
২০। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান উদ্দেশ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ কোম্পানিৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল বেহা-বেপাৰ কৰি লাভ অৰ্জন কৰা।
২১। কোন ইংৰাজ বিষয়াৰ নাম কলিকতাত ইংৰাজ বসতি স্থাপনৰ সৈতে জড়িত?
উত্তৰঃ জব চাৰ্ণকৰ নাম কলিকতাত ইংৰাজ বসতি স্থাপনৰ ইতিহাসৰ সৈতে জড়িত।
২২। ফাৰুখছিয়াৰে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিক কেতিয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ ফৰমান প্ৰদান কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৭১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত।
২৩। পলাচীৰ যুদ্ধ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ পলাচীৰ যুদ্ধ ১৭৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হৈছিল।
২৪। চিপাহী বিদ্ৰোহ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহ ১৮৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দত সংঘটিত হৈছিল।
২৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সময়ত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সময়ত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল লৰ্ড কেনিং।
২৬। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সময়ত মোগল সম্ৰাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সময়ত শেষ মোগল সম্ৰাট বাহাদুৰ শ্বাহ দ্বিতীয় বা বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ আছিল।
২৭। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় আছিল লৰ্ড কেনিং।
২৮। ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ লৰ্ড ৰিপণক ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কোৱা হয়।
২৯। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাত যোগদান কৰা প্ৰথম ভাৰতীয়জন কোন আছিল?
উত্তৰঃ সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ প্ৰথম ভাৰতীয় ICS বিষয়া আছিল। তেওঁ ১৮৬৩ চনত পৰীক্ষাত সফল হৈ ১৮৬৪ চনত সেৱাত যোগদান কৰে।
৩০। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষাত সফল হোৱা প্ৰথম অসমীয়া কোন?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষাত সফল হোৱা প্ৰথম অসমীয়া আছিল আনন্দৰাম বৰুৱা।
৩১। কোন চনত কোম্পানীৰ মুদ্ৰাৰ পৰা মোগল সম্ৰাটৰ নাম আঁতৰোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দত কোম্পানীৰ মুদ্ৰাৰ পৰা মোগল সম্ৰাটৰ নাম আঁতৰোৱা হৈছিল।
চমু / দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ইংৰাজে ভাৰতৰ লগত বাণিজ্যিক সুবিধা লাভ কৰিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টাৰ পদক্ষেপসমূহ সংক্ষেপে লিখা।
উত্তৰঃ ইংৰাজসকলে ভাৰতত বাণিজ্যিক অধিকাৰ লাভ কৰিবলৈ বহু বছৰ ধৰি মোগল সম্ৰাটসকলৰ ওচৰত চেষ্টা চলাইছিল।
প্ৰথমে ১৬০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ৰজা প্ৰথম জেমছে কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্সক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে। হকিন্স চুৰাটত উপস্থিত হৈ পিছত আগ্ৰাৰ ৰাজদৰবাৰত জাহাংগীৰক সাক্ষাৎ কৰে। তেওঁ ইংৰাজসকলৰ বাবে স্থায়ী বাণিজ্যিক সুবিধা আদায়ৰ চেষ্টা কৰিছিল যদিও আশা কৰা ধৰণৰ সফলতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে।
তাৰ পিছত ১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত ছাৰ টমাছ ৰ’ জাহাংগীৰৰ ৰাজদৰবাৰত ইংলেণ্ডৰ ৰজাৰ দূত হিচাপে উপস্থিত হয়। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত ইংৰাজ বণিকসকলে মোগল সাম্ৰাজ্যত বাণিজ্য বিস্তাৰৰ বাবে অধিক সুবিধা লাভ কৰে।
পুনৰ ১৭১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জন ছাৰমানৰ নেতৃত্বত ইংৰাজ প্ৰতিনিধি দল মোগল সম্ৰাট ফাৰুখছিয়াৰৰ দৰবাৰলৈ যায়। অৱশেষত ১৭১৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ফাৰুখছিয়াৰে কোম্পানিৰ অনুকূলে গুৰুত্বপূৰ্ণ ফৰমান জাৰি কৰে। এই ফৰমানৰ জৰিয়তে কোম্পানিয়ে বিশেষকৈ বংগত বহু বাণিজ্যিক সুবিধা লাভ কৰে।
এই সকলো পদক্ষেপে ভাৰতত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ বাণিজ্যিক ভিত্তি শক্তিশালী কৰি তোলে।
২। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে কেনেকৈ ভাৰতৰ বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে স্থানীয় শাসকৰ অনুমতি, ৰাজনৈতিক চুক্তি আৰু ইউৰোপীয় শক্তিসমূহৰ সৈতে হোৱা ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ভাৰতত নিজৰ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ বিস্তাৰ কৰিছিল।
মছলিপট্টনম আৰু মাদ্ৰাজঃ ১৬১১ চনত ইংৰাজসকলে মছলিপট্টনমত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। পিছলৈ দক্ষিণ ভাৰতত আন বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰি ১৬৩৯ চনত মাদ্ৰাজ অঞ্চলত ভূমি লাভ কৰে আৰু তাত ফৰ্ট ছেন্ট জৰ্জ স্থাপন কৰে।
বোম্বাইঃ ১৬৬১ চনত পৰ্তুগীজ ৰাজকন্যা কেথেৰিন অৱ ব্ৰাগানজাৰ সৈতে ইংলেণ্ডৰ ৰজা দ্বিতীয় চাৰ্লছৰ বিবাহ-চুক্তিৰ ফলত বোম্বাই ইংৰাজ ৰাজমুকুটে লাভ কৰে। ১৬৬৮ চনত ইয়াক ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিক লীজত দিয়া হয়।
কলিকতাঃ সপ্তদশ শতিকাৰ শেষভাগত কোম্পানিয়ে সুতানুটি, গোবিন্দপুৰ আৰু কলিকতা অঞ্চলত নিজৰ বাণিজ্যিক প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰে। এই অঞ্চলতে পিছলৈ ফৰ্ট উইলিয়াম নিৰ্মাণ কৰি কলিকতাক কোম্পানিৰ এটা মুখ্য কেন্দ্ৰত পৰিণত কৰা হয়।
এইদৰে মাদ্ৰাজ, বোম্বাই আৰু কলিকতা ইংৰাজ শক্তিৰ তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়।
৩। ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰি তোলা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন কোন? তেওঁ কেনেকৈ ব্ৰিটিছ শক্তিৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদৰ ভেটি শক্তিশালী কৰাত ৰবাৰ্ট ক্লাইভৰ ভূমিকা বিশেষ উল্লেখযোগ্য।
তেওঁ গ্ৰহণ কৰা প্ৰধান কৌশলসমূহ আছিল—
১. ভাৰতত ইংৰাজসকলৰ ইউৰোপীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ প্ৰভাৱ হ্ৰাস কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
২. দেশীয় শাসকসকলৰ মাজৰ আভ্যন্তৰীণ বিবাদ আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাৰ সুযোগ লৈছিল।
৩. যুদ্ধ, চুক্তি আৰু কূটনৈতিক কৌশলৰ সহায়ত কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰিছিল।
৪. ১৭৫৭ চনৰ পলাচীৰ যুদ্ধত বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাক পৰাস্ত কৰাৰ পিছত বংগত কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বহুগুণ বৃদ্ধি পায়।
এই ঘটনাই ভাৰতত ইংৰাজ ৰাজনৈতিক আধিপত্য বিস্তাৰৰ পথ মুকলি কৰে।
৪। ১৮৫৭ চনৰ চিপাহী বিদ্ৰোহ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ কোনো এটা কাৰণৰ ফল নাছিল। ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক, ধৰ্মীয় আৰু সামৰিক অসন্তোষ একেলগে জমা হৈ এই বিদ্ৰোহৰ সৃষ্টি কৰিছিল।
১. ৰাজনৈতিক কাৰণঃ লৰ্ড ডেলহাউছীৰ স্বত্ববিলোপ নীতিৰ ফলত বহু দেশীয় ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত চামিল কৰা হৈছিল। দেশীয় ৰজা আৰু ৰাজপৰিয়ালসমূহে ইয়াত গভীৰ অসন্তোষ অনুভৱ কৰিছিল।
২. অৰ্থনৈতিক কাৰণঃ ব্ৰিটিছ ৰাজহনীতি আৰু বিদেশী সামগ্ৰীৰ আগমনে কৃষক, কাৰিকৰ, তাঁতী আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পীসকলৰ জীৱন-জীৱিকা ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল।
৩. সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কাৰণঃ ব্ৰিটিছসকলে ভাৰতীয় সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় জীৱনত হস্তক্ষেপ কৰিব বুলি বহু ভাৰতীয়ৰ মাজত সন্দেহ সৃষ্টি হৈছিল। খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ কাৰ্যইও এই ভয় বৃদ্ধি কৰিছিল।
৪. সৈনিকৰ অসন্তোষঃ ভাৰতীয় চিপাহীসকলে বেতন, পদোন্নতি আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৈষম্যৰ অভিযোগ কৰিছিল।
৫. তাৎক্ষণিক কাৰণ—এনফিল্ড ৰাইফলঃ নতুন এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্টিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে বুলি খবৰ বিয়পি পৰে। কাৰ্টিজটো দাঁতেৰে কামুৰি খুলিব লাগিছিল। ইয়াৰ ফলত হিন্দু আৰু মুছলমান চিপাহী উভয়ৰে ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত লাগে আৰু বিদ্ৰোহৰ বিস্ফোৰণ ঘটে।
৫। চিপাহী বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা উল্লেখযোগ্য ফলাফল লিখা।
উত্তৰঃ
১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ শাসনৰ অন্তঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পিছত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক শাসনৰ অৱসান ঘটে।
২. ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ প্ৰত্যক্ষ শাসনঃ ১৮৫৮ চনৰ ভাৰত চৰকাৰ আইনৰ জৰিয়তে ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ অধীনলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।
৩. দেশীয় ৰাজ্যৰ প্ৰতি নীতিৰ পৰিৱৰ্তনঃ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে দেশীয় শাসকসকলৰ অধিকাৰ আৰু চুক্তিৰ প্ৰতি অধিক সতৰ্ক নীতি গ্ৰহণ কৰে আৰু স্বত্ববিলোপ নীতি পৰিত্যাগ কৰে।
৪. জাতীয় চেতনাৰ বিকাশঃ বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়সকলৰ মাজত বিদেশী শাসনৰ বিৰুদ্ধে ঐক্য আৰু জাতীয় চেতনাৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।
৬। ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন, ১৮৫৮’ৰ জৰিয়তে হোৱা চাৰিটা প্ৰশাসনীয় পৰিৱৰ্তন উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰত শাসনৰ অধিকাৰ সমাপ্ত কৰি ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ হাতলৈ ন্যস্ত কৰা হয়।
২. ভাৰতৰ শাসন তদাৰক কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ মন্ত্ৰীসভাত **ভাৰত সচিব (Secretary of State for India)**ৰ পদ সৃষ্টি কৰা হয়।
৩. ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ভাইচৰয়ৰ খিতাপ দিয়া হয়।
৪. কোম্পানিৰ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ পোনপটীয়া নিয়ন্ত্ৰণৰ অধীনলৈ অনা হয়।
৭। লৰ্ড কেনিঙৰ দুটা প্ৰধান সংস্কাৰৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ
১. শিক্ষা ক্ষেত্ৰতঃ ১৮৫৪ চনৰ উডৰ শিক্ষা-প্ৰস্তাৱ অনুসৰি আধুনিক শিক্ষা ব্যৱস্থা বিস্তাৰত তেওঁৰ সময়ত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰা হয়। ১৮৫৭ চনত কলিকতা, বোম্বাই আৰু মাদ্ৰাজ বিশ্ববিদ্যালয় স্থাপন হয়।
২. আৰ্থিক ক্ষেত্ৰতঃ ১৮৫৭ৰ বিদ্ৰোহৰ পিছত চৰকাৰৰ আৰ্থিক সংকট মোকাবিলাৰ বাবে তেওঁৰ শাসনকালত আয়কৰ প্ৰৱৰ্তন কৰা হয়। এই ব্যৱস্থা জেমছ উইলছনৰ প্ৰস্তাৱত আৰু কেনিঙৰ চৰকাৰৰ অনুমোদনত কাৰ্যকৰী হৈছিল।
ইয়াৰ উপৰিও সেনাবাহিনীৰ গঠনতো গুৰুত্বপূৰ্ণ পুনৰ্গঠন কৰা হৈছিল।
৮। ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১ৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ লিখা।
উত্তৰঃ
গুণ
১. প্ৰথমবাৰৰ বাবে কিছুমান ভাৰতীয়ক আইন প্ৰণয়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত কৰাৰ পথ মুকলি হয়।
২. বোম্বাই আৰু মাদ্ৰাজৰ দৰে প্ৰদেশক পুনৰ কিছু বিধানিক ক্ষমতা প্ৰদান কৰি প্ৰশাসনিক বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ আৰম্ভণি কৰা হয়।
দোষ
১. ভাৰতীয় সদস্যসকল মনোনীত আছিল; সেয়ে জনসাধাৰণৰ প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিনিধিত্ব নাছিল।
২. ভাইচৰয়ৰ হাতত ব্যাপক ক্ষমতা আছিল আৰু জৰুৰী অৱস্থাত পৰিষদৰ অনুমতি নোলোৱাকৈ অধ্যাদেশ জাৰি কৰিব পাৰিছিল।
৯। ইংৰাজৰ সময়ত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জৰিয়তে হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত লৰ্ড ৰিপণৰ অৱদান বিশেষ উল্লেখযোগ্য। সেয়েহে তেওঁক ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কোৱা হয়।
১৮৮২ চনৰ তেওঁৰ স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসন সম্পৰ্কীয় প্ৰস্তাৱৰ মূল লক্ষ্য আছিল স্থানীয় লোকক প্ৰশাসনৰ সৈতে জড়িত কৰা আৰু ৰাজনৈতিক শিক্ষা প্ৰদান কৰা।
ইয়াৰ ফলত—
১. বিভিন্ন অঞ্চলত লোকেল ব’ৰ্ড আৰু জিলা বা মহকুমা পৰ্যায়ৰ স্থানীয় সংস্থা গঠন কৰা হয়।
২. নগৰাঞ্চলত পৌৰসভা আৰু নগৰপালিকাৰ বিকাশ ঘটে।
৩. স্থানীয় শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পথ-ঘাট, পানী যোগান আদি কামত স্থানীয় সংস্থাৰ দায়িত্ব বৃদ্ধি পায়।
৪. স্থানীয় সংস্থাসমূহত অ-চৰকাৰী আৰু ভাৰতীয় সদস্যৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৫. অসমত মহকুমা পৰ্যায়তো লোকেল ব’ৰ্ডৰ বিকাশ ঘটে।
এই ব্যৱস্থাই ভাৰতীয়সকলক পৰৱৰ্তী সময়ৰ গণতান্ত্ৰিক আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যকলাপৰ প্ৰাথমিক অভিজ্ঞতা প্ৰদান কৰে।
১০। অসামৰিক সেৱাত কেনেকৈ ভাৰতীয়সকল অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল? এই সেৱাৰ বিকাশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ শাসনৰ আৰম্ভণিতে উচ্চ প্ৰশাসনিক পদসমূহ প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে ইংৰাজসকলৰ বাবে সংৰক্ষিত আছিল। কিন্তু ঊনবিংশ শতিকাত ক্ৰমান্বয়ে ভাৰতীয়সকলৰ বাবে অসামৰিক সেৱাৰ দুৱাৰ মুকলি হয়।
১৮৩৩ চনৰ চনদ আইনে জাতি বা জন্মস্থানৰ ভিত্তিত চৰকাৰী চাকৰিৰ পৰা ভাৰতীয়ক সম্পূৰ্ণৰূপে বঞ্চিত নকৰাৰ নীতি ঘোষণা কৰে।
১৮৫৩ চনৰ চনদ আইনৰ পিছত উচ্চ অসামৰিক সেৱাত প্ৰৱেশৰ বাবে মুক্ত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ হয়। ভাৰতীয়সকলেও পৰীক্ষাত অৱতীৰ্ণ হ’ব পাৰিছিল। কিন্তু পৰীক্ষা লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হোৱা আৰু বয়সৰ সীমা কম হোৱাৰ বাবে ভাৰতীয় প্ৰাৰ্থীৰ বাবে ই অত্যন্ত কঠিন আছিল।
সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ প্ৰথম ভাৰতীয় হিচাপে ১৮৬৩ চনত ICS পৰীক্ষাত সফল হয় আৰু ১৮৬৪ চনত সেৱাত যোগদান কৰে।
পিছলৈ অধিক ভাৰতীয়ে ICSত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী নেতাসকলে পৰীক্ষা ভাৰত আৰু ইংলেণ্ডত একেলগে অনুষ্ঠিত কৰা, বয়সৰ সীমা বৃদ্ধি কৰা আৰু ভাৰতীয়ৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰাৰ দাবী উত্থাপন কৰে।
এইদৰে ধীৰে ধীৰে ভাৰতীয়সকলৰ অসামৰিক প্ৰশাসনত অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি পায়।
১১। ব্ৰিটিছ অধীন ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক লোকসেৱাৰ তিনিটা পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
১. পৰীক্ষাৰ স্থানঃ ব্ৰিটিছ শাসনৰ প্ৰাৰম্ভিক সময়ত উচ্চ অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষা মূলতঃ লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। স্বাধীন ভাৰতত UPSC-ৰ পৰীক্ষা ভাৰততে অনুষ্ঠিত হয়।
২. সমান সুযোগঃ ব্ৰিটিছ যুগত উচ্চ পদত ইংৰাজসকলৰ প্ৰাধান্য আছিল আৰু ভাৰতীয়ৰ প্ৰৱেশৰ বাস্তৱ সুযোগ অতি সীমিত আছিল। স্বাধীন ভাৰতত সংবিধান অনুসৰি যোগ্য নাগৰিকে সমান সুযোগ লাভ কৰে।
৩. সেৱাৰ উদ্দেশ্যঃ ঔপনিৱেশিক যুগৰ অসামৰিক সেৱাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসন চলোৱা। স্বাধীন ভাৰতৰ লোকসেৱাৰ লক্ষ্য হৈছে সংবিধান, গণতান্ত্ৰিক চৰকাৰ আৰু জনসাধাৰণৰ কল্যাণৰ বাবে প্ৰশাসন চলোৱা।
ধাৰণাভিত্তিক প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ইউৰোপীয়সকল ভাৰতলৈ অহাৰ মূল কাৰণ কি আছিল?
উত্তৰঃ ইউৰোপীয়সকলৰ ভাৰতলৈ অহাৰ প্ৰধান কাৰণ আছিল লাভজনক বাণিজ্য। বিশেষকৈ ভাৰত আৰু পূবৰ দেশসমূহৰ মছলা, বস্ত্ৰ, ৰেচম আৰু অন্যান্য মূল্যবান সামগ্ৰীৰ সৈতে পোনপটীয়া বেহা-বেপাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে নতুন সাগৰীয় পথ বিচাৰিছিল।
২। ভাস্ক’-ডা-গামাৰ ভাৰত আগমনৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ১৪৯৮ চনত ভাস্ক’-ডা-গামাৰ কালিকট আগমনে ইউৰোপৰ পৰা ভাৰতলৈ পোনপটীয়া সাগৰীয় পথ কাৰ্যকৰীভাৱে মুকলি কৰে। ইয়াৰ ফলত ইউৰোপীয় শক্তিসমূহে ভাৰত মহাসাগৰীয় বাণিজ্যত প্ৰত্যক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু ভাৰতত ইউৰোপীয় ঔপনিৱেশিক প্ৰতিযোগিতাৰ নতুন অধ্যায় আৰম্ভ হয়।
৩। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে ভাৰতত নিজৰ প্ৰভাৱ কেনেকৈ বিস্তাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি প্ৰথমে বণিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে ভাৰতলৈ আহিছিল। পিছলৈ দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ মাজৰ বিবাদৰ সুযোগ, কূটনীতি, সামৰিক শক্তি আৰু বিভিন্ন চুক্তিৰ সহায়ত কোম্পানিয়ে ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰে। পলাচী আৰু বক্সাৰৰ দৰে যুদ্ধৰ পিছত এই প্ৰভাৱ অধিক শক্তিশালী হয়।
৪। পলাচীৰ যুদ্ধৰ তাৎপৰ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ ১৭৫৭ চনৰ পলাচীৰ যুদ্ধত ৰবাৰ্ট ক্লাইভৰ নেতৃত্বত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে বংগৰ নবাব চিৰাজউদ্দৌলাক পৰাস্ত কৰে। এই জয়ে বংগত কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি কৰি ভাৰতত ব্ৰিটিছ আধিপত্য বিস্তাৰৰ পথ মুকলি কৰে।
৫। ‘স্বত্ববিলোপ নীতি’ কি আছিল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ কি হৈছিল?
উত্তৰঃ স্বত্ববিলোপ নীতি লৰ্ড ডেলহাউছীৰ সৈতে জড়িত এক ৰাজ্য সংযুক্তিকৰণ নীতি আছিল। কোনো আশ্ৰিত দেশীয় ৰাজ্যৰ শাসকৰ স্বীকৃত স্বাভাৱিক পুৰুষ উত্তৰাধিকাৰী নাথাকিলে দত্তক পুত্ৰৰ উত্তৰাধিকাৰ নাকচ কৰি সেই ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত চামিল কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত বহু দেশীয় শাসকৰ মাজত তীব্ৰ অসন্তোষ সৃষ্টি হয় আৰু ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পটভূমি গঢ়াত সহায় কৰে।
৬। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহক কিয় “প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ” বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনত বিভিন্ন অঞ্চলৰ চিপাহী, দেশীয় শাসক আৰু সাধাৰণ লোক ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী ইতিহাসচৰ্চাত ইয়াক বিদেশী শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম বৃহৎ সশস্ত্ৰ প্ৰতিৰোধসমূহৰ এটা বুলি গণ্য কৰি “প্ৰথম স্বাধীনতা যুদ্ধ” নামে অভিহিত কৰা হয়।
৭। ভাৰত চৰকাৰ আইন, ১৮৫৮-ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ এই আইনখনে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰত শাসনৰ অধিকাৰ সমাপ্ত কৰে, ভাৰতৰ শাসন ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ অধীনলৈ আনে, ভাৰত সচিবৰ পদ সৃষ্টি কৰে আৰু গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলক ৰাজমুকুটৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ভাইচৰয়ৰ ভূমিকা প্ৰদান কৰে।
৮। লৰ্ড ৰিপণক কিয় ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ লৰ্ড ৰিপণে ১৮৮২ চনৰ প্ৰস্তাৱৰ জৰিয়তে স্থানীয় লোকসকলৰ অংশগ্ৰহণ থকা লোকেল ব’ৰ্ড আৰু পৌৰ সংস্থাৰ বিকাশত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। এই ব্যৱস্থাই ভাৰতীয়সকলক স্থানীয় প্ৰশাসন আৰু ৰাজনৈতিক শিক্ষাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁক স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কোৱা হয়।
৯। ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১-ৰ গুৰুত্ব কি আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, ১৮৬১-এ বিধানিক ব্যৱস্থাৰ পুনৰ্গঠন কৰে আৰু সীমিত পৰিসৰত ভাৰতীয়ক আইন প্ৰণয়ন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত কৰাৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয়সকলৰ সাংবিধানিক আৰু ৰাজনৈতিক অংশগ্ৰহণৰ আৰম্ভণি ঘটে।
১০। ব্ৰিটিছ শাসনকালত ICS-ৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ Indian Civil Service বা ICS ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ উচ্চ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ মুখ্য আধাৰ আছিল। ৰাজহ সংগ্ৰহ, আইন-শৃংখলা, জিলা প্ৰশাসন আৰু চৰকাৰী নীতি কাৰ্যকৰী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ICS বিষয়াসকলে মুখ্য ভূমিকা লৈছিল।
বহু বিকল্পীয় প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ভাৰতলৈ সাগৰীয় পথে অহা প্ৰথম ইউৰোপীয় শক্তি কোন আছিল?
(ক) ইংৰাজ
(খ) পৰ্তুগীজ
(গ) ফৰাচী
(ঘ) ওলন্দাজ
উত্তৰঃ (খ) পৰ্তুগীজ
২। ভাস্ক’-ডা-গামা কেতিয়া ভাৰতত উপস্থিত হৈছিল?
(ক) ১৪৯২ খ্ৰীষ্টাব্দ
(খ) ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ
(গ) ১৫০০ খ্ৰীষ্টাব্দ
(ঘ) ১৫১০ খ্ৰীষ্টাব্দ
উত্তৰঃ (খ) ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দ
৩। ১৫৮০ চনত পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ সম্পূৰ্ণ কৰা প্ৰথম ইংৰাজ নাৱিকজন কোন?
(ক) ভাস্ক’-ডা-গামা
(খ) জন মিলডেনহল
(গ) ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেক
(ঘ) উইলিয়াম হকিন্স
উত্তৰঃ (গ) ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেক
৪। ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি কেতিয়া গঠন হৈছিল?
(ক) ১৫৯৯
(খ) ১৬০০
(গ) ১৬০২
(ঘ) ১৬০৮
উত্তৰঃ (খ) ১৬০০
৫। ৰজা প্ৰথম জেমছৰ পত্ৰ লৈ জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ কোন আহিছিল?
(ক) জন ছাৰমান
(খ) ৰবাৰ্ট ক্লাইভ
(গ) উইলিয়াম হকিন্স
(ঘ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
উত্তৰঃ (গ) উইলিয়াম হকিন্স
৬। ফাৰুখছিয়াৰে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিক গুৰুত্বপূৰ্ণ ফৰমান কেতিয়া প্ৰদান কৰিছিল?
(ক) ১৬০৮
(খ) ১৬১৫
(গ) ১৬৯০
(ঘ) ১৭১৭
উত্তৰঃ (ঘ) ১৭১৭
৭। পলাচীৰ যুদ্ধ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
(ক) ১৭৫৭
(খ) ১৭৬৪
(গ) ১৮৫৭
(ঘ) ১৮৫৮
উত্তৰঃ (ক) ১৭৫৭
৮। পলাচীৰ যুদ্ধত ৰবাৰ্ট ক্লাইভৰ মুখ্য প্ৰতিদ্বন্দ্বী কোন আছিল?
(ক) টিপু চুলতান
(খ) চিৰাজউদ্দৌলা
(গ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
(ঘ) হায়দৰ আলী
উত্তৰঃ (খ) চিৰাজউদ্দৌলা
৯। ‘স্বত্ববিলোপ নীতি’ কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
(ক) লৰ্ড কেনিং
(খ) লৰ্ড ডেলহাউছী
(গ) লৰ্ড ৰিপণ
(ঘ) লৰ্ড কাৰ্জন
উত্তৰঃ (খ) লৰ্ড ডেলহাউছী
১০। চিপাহী বিদ্ৰোহ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
(ক) ১৮৫৩
(খ) ১৮৫৭
(গ) ১৮৫৮
(ঘ) ১৮৬১
উত্তৰঃ (খ) ১৮৫৭
১১। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত শেষ মোগল সম্ৰাট কোন আছিল?
(ক) শ্বাহ আলম
(খ) ঔৰংজেৱ
(গ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
(ঘ) আকবৰ দ্বিতীয়
উত্তৰঃ (গ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
১২। ভাৰত চৰকাৰ আইন, ১৮৫৮-এ কাৰ ৰাজনৈতিক শাসনৰ অন্ত পেলাইছিল?
(ক) মোগল সাম্ৰাজ্যৰ
(খ) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ
(গ) মাৰাঠাসকলৰ
(ঘ) শিখসকলৰ
উত্তৰঃ (খ) ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ
১৩। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
(ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
(খ) লৰ্ড কেনিং
(গ) লৰ্ড ৰিপণ
(ঘ) লৰ্ড কাৰ্জন
উত্তৰঃ (খ) লৰ্ড কেনিং
১৪। ভাৰতীয় পৰিষদ আইন কেতিয়া প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
(ক) ১৮৫৭
(খ) ১৮৫৮
(গ) ১৮৬১
(ঘ) ১৮৬৫
উত্তৰঃ (গ) ১৮৬১
১৫। ভাৰতত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জনক বুলি কাক কোৱা হয়?
(ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
(খ) লৰ্ড কেনিং
(গ) লৰ্ড ৰিপণ
(ঘ) লৰ্ড কাৰ্জন
উত্তৰঃ (গ) লৰ্ড ৰিপণ
১৬। ভাৰতত ICS-ৰ সংগঠিত অসামৰিক প্ৰশাসনৰ বিকাশৰ সৈতে বিশেষভাৱে কোনজনৰ নাম জড়িত?
(ক) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
(খ) লৰ্ড কেনিং
(গ) লৰ্ড ৰিপণ
(ঘ) লৰ্ড কাৰ্জন
উত্তৰঃ (ক) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
১৭। প্ৰথম ভাৰতীয় ICS বিষয়া কোন আছিল?
(ক) আনন্দৰাম বৰুৱা
(খ) সুৰেন্দ্ৰনাথ বন্দ্যোপাধ্যায়
(গ) সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
(ঘ) ৰমেশচন্দ্ৰ দত্ত
উত্তৰঃ (গ) সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ
১৮। ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষাত সফল হোৱা প্ৰথম অসমীয়া কোন?
(ক) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
(খ) আনন্দৰাম বৰুৱা
(গ) গোপীনাথ বৰদলৈ
(ঘ) নবীনচন্দ্ৰ বৰদলৈ
উত্তৰঃ (খ) আনন্দৰাম বৰুৱা
১৯। বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
(ক) ৰবাৰ্ট ক্লাইভ
(খ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
(গ) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
(ঘ) উইলিয়াম বেন্টিংক
উত্তৰঃ (খ) ৱাৰেন হেষ্টিংছ
২০। বংগ বিভাজন কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
(ক) ১৯০৫
(খ) ১৯১১
(গ) ১৯১৯
(ঘ) ১৯৪২
উত্তৰঃ (ক) ১৯০৫
২১। ‘মহীশূৰৰ বাঘ’ বুলি কাক জনা যায়?
(ক) হায়দৰ আলী
(খ) টিপু চুলতান
(গ) চিৰাজউদ্দৌলা
(ঘ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
উত্তৰঃ (খ) টিপু চুলতান
২২। কোন যুদ্ধৰ পিছত বংগত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ ভেটি শক্তিশালী হৈছিল?
(ক) বক্সাৰৰ যুদ্ধ
(খ) পলাচীৰ যুদ্ধ
(গ) পানীপথৰ যুদ্ধ
(ঘ) মহীশূৰ যুদ্ধ
উত্তৰঃ (খ) পলাচীৰ যুদ্ধ
২৩। ভাৰতত ৰেলপথ বিস্তাৰৰ সৈতে কোনজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ নাম বিশেষভাৱে জড়িত?
(ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
(খ) লৰ্ড কেনিং
(গ) লৰ্ড ৰিপণ
(ঘ) লৰ্ড কাৰ্জন
উত্তৰঃ (ক) লৰ্ড ডেলহাউছী
২৪। ১৮৩৫ চনৰ ইংৰাজী শিক্ষা নীতি গ্ৰহণৰ সময়ত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
(ক) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
(খ) লৰ্ড উইলিয়াম বেন্টিংক
(গ) লৰ্ড ডেলহাউছী
(ঘ) লৰ্ড কেনিং
উত্তৰঃ (খ) লৰ্ড উইলিয়াম বেন্টিংক
২৫। ভাৰতৰ শেষ মোগল সম্ৰাট কোন আছিল?
(ক) ঔৰংজেৱ
(খ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
(গ) আকবৰ
(ঘ) শ্বাহজাহান
উত্তৰঃ (খ) বাহাদুৰ শ্বাহ জাফৰ
২৬। সতীদাহ প্ৰথা আইনগতভাৱে কেতিয়া বিলুপ্ত কৰা হৈছিল?
(ক) ১৮২৯
(খ) ১৮৩৫
(গ) ১৮৫৭
(ঘ) ১৮৫৮
উত্তৰঃ (ক) ১৮২৯
২৭। ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া গঠন হৈছিল?
(ক) ১৮৭৫
(খ) ১৮৮৫
(গ) ১৮৯২
(ঘ) ১৯০৫
উত্তৰঃ (খ) ১৮৮৫
Teacher Generate Question Answer
অতি চমু / চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১. ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম পৰ্তুগীজ নাৱিকজন কোন? তেওঁ কেতিয়া আৰু ভাৰতৰ ক’ত পোন প্ৰথমে উপস্থিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত আৰু পাশ্চাত্যৰ মাজত সাগৰীয় পথ আৱিষ্কাৰ কৰা প্ৰথম পৰ্তুগীজ নাৱিকজন হ’ল ভাস্ক’-ডা-গামা। তেওঁ ১৪৯৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতৰ কালিকট বন্দৰত উপস্থিত হৈছিল।
২. জলপথেৰে পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা ইংৰাজ নাৱিকজন কোন আছিল?
উত্তৰঃ জলপথেৰে পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণ কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা ইংৰাজ নাৱিকজনৰ নাম হ’ল ফ্ৰান্সিছ ড্ৰেক।
৩. ভাৰত ভূমিত পোন প্ৰথমে কোন ইংৰাজ নাৱিকে অনুমতিপত্ৰ লৈ কেতিয়া প্ৰৱেশ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ভাৰত ভূমিত পোন প্ৰথমে জন মিলডেন হল নামৰ ইংৰাজ নাৱিকজনে অনুমতিপত্ৰ লৈ ১৫৯৯ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰৱেশ কৰিছিল।
৪. ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি কেতিয়া ক’ত গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানি ১৬০০ খ্ৰীষ্টাব্দত লণ্ডনত গঠন কৰা হৈছিল।
৫. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা?
উত্তৰঃ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিৰ ভাৰতত থিতাপি লোৱাৰ দুটা উদ্দেশ্য আছিলঃ-
ক) বেহা-বেপাৰ কৰা।
খ) ব্ৰিটিছ বা ইংৰাজ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰা।
৬. ইংৰাজৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ ক’ত কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ইংৰাজৰ প্ৰথম বাণিজ্য কেন্দ্ৰটো ভাৰতৰ মছলিপট্টনমত ১৬১১ খ্ৰীষ্টাব্দত স্থাপন কৰা হৈছিল।
৭. ‘ফৰ্ট উইলিয়াম’ কি?
উত্তৰঃ ইংলেণ্ডৰ ৰজা তৃতীয় উইলিয়ামৰ সন্মানাৰ্থে কলিকতাৰ বাণিজ্য কেন্দ্ৰটোৰ যি দুৰ্গ সাজি উলিওৱা হৈছিল, তাৰ নামেই আছিল ‘ফৰ্ট উইলিয়াম’।
৮. পৰাধীন ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক কোন দুটা মূল ভাগত ভগাব পাৰি সময় উল্লেখ কৰি লিখা।
উত্তৰঃ পৰাধীন ভাৰতৰ ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ছোৱাক দুটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰিঃ
ক) প্ৰথমটো হৈছে মোগল সাম্ৰাজ্যৰ পতনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ১৮৫৭ খ্ৰীষ্টাব্দৰ চিপাহী বিদ্ৰোহলৈকে (ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসন)।
খ) দ্বিতীয়টো হৈছে ১৮৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ পৰা ১৯৪৭ খ্ৰীষ্টাব্দত ভাৰতীয়ৰ হাতত ক্ষমতা হস্তান্তৰলৈকে (ব্ৰিটিছ ৰাজমুকুটৰ প্ৰত্যক্ষ শাসন)।
৯. ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ কোনে কেতিয়া কি উদ্দেশ্যত প্ৰণয়ন কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ সংসদে ১৮৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ ২ আগষ্ট তাৰিখে ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ প্ৰণয়ন কৰিছিল। এই আইনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অন্ত পেলাই ইংলেণ্ডৰ চৰকাৰৰ দ্বাৰা পোনপটীয়াকৈ ভাৰত শাসন কৰা।
১০. ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ কেতিয়া আৰু কি উদ্দেশ্যত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৬১ খ্ৰীষ্টাব্দত ব্ৰিটিছ সংসদে ‘ভাৰতীয় পৰিষদ আইন’ প্ৰণয়ন কৰিছিল। এই আইনখনৰ উদ্দেশ্য আছিল ভাৰতৰ আধুনিক প্ৰশাসন ব্যৱস্থাটোৰ সৈতে শিক্ষিত ভাৰতীয়ক চিনাকি কৰি দিয়া আৰু শাসনত তেওঁলোকৰ সহযোগিতা বিচাৰা।
চমু / দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১. ইংৰাজে ভাৰতৰ লগত বাণিজ্য চুক্তি কৰিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টা কেতিয়া সম্পূৰ্ণ হৈছিল, তাৰ পদক্ষেপসমূহ সংক্ষেপে লিখা।
উত্তৰঃ ইংৰাজে ভাৰতত বাণিজ্যিক ভেটি স্থাপন কৰিবলৈ কৰা প্ৰচেষ্টাসমূহ আছিল দীঘলীয়া:
১৬০৮ খ্ৰীষ্টাব্দত ইংলেণ্ডৰ ৰজা প্ৰথম জেমচে কেপ্টেইন উইলিয়াম হকিন্সক মোগল সম্ৰাট জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰে। হকিন্সে চুৰাট বন্দৰত উপস্থিত হৈছিল আৰু দুই বছৰ মোগল দৰবাৰত থাকিও কোনো আনুষ্ঠানিক বাণিজ্যিক চুক্তি কৰিব পৰা নাছিল।
১৬১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত পুনৰ ছাৰ টমাচ ৰ’ক জাহাংগীৰৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়। যদিও তেওঁ কোনো আনুষ্ঠানিক মিত্ৰতা চুক্তি কৰিব নোৱাৰিলে, তথাপিও সম্ৰাটৰ পৰা চুৰাটত বাণিজ্যিক কুঠি স্থাপনৰ অনুমতি আদায় কৰে।
সৰ্বশেষত ১৭১৫ খ্ৰীষ্টাব্দত জন ছাৰমানৰ নেতৃত্বত যোৱা এটা সঁজাতী দলৰ চিকিৎসক ডাঃ হেমিলটনে মোগল সম্ৰাট ফাৰুখছিয়াৰৰ এক দুৰাৰোগ্য ব্যাধি নিৰাময় কৰে। ইয়াতে সন্তুষ্ট হৈ সম্ৰাটে ১৭১৭ চনত এখন ‘ফৰমান’ জাৰি কৰে, যাৰ জৰিয়তে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে সমগ্ৰ ভাৰতবৰ্ষত নিৰ্বিঘ্নে আৰু শুল্কহীনভাৱে বেহা-বেপাৰ কৰাৰ ৰাজকীয় অনুমতি লাভ কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰাই ইংৰাজৰ বাণিজ্যিক প্ৰচেষ্টা সম্পূৰ্ণ হৈছিল।
২. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানিয়ে কেনেকৈ ভাৰতৰ তিনিটা মূল স্থানত বাণিজ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰিছিল তাৰ তিনিটা মূল কৌশল সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰঃ কোম্পানিয়ে কূটনীতি আৰু মিত্ৰতাৰ জৰিয়তে তিনিটা মূল স্থানত খোপনি পুতিছিল:
মছলিপট্টনম আৰু মাদ্ৰাজ: ১৬১১ চনত গোলকুণ্ডাৰ চুলতানৰ পৰা অনুমতি লৈ মছলিপট্টনমত কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৬৩৯ চনত চন্দ্ৰগিৰিৰ ৰজাৰ পৰা মাটি লৈ মাদ্ৰাজত ‘ফৰ্ট ছেন্ট জৰ্জ’ সাজি উলিয়ায়।
কলিকতা: ১৬৯০ চনত জন চাৰ্ণক নামৰ বিষয়াজনে বংগৰ নবাবৰ সৈতে কৰা চুক্তিৰ জৰিয়তে বছৰি মাত্ৰ ১২০০ টকাৰ বিনিময়ত সুতানুটি, কালীঘাট আৰু গোবিন্দপুৰৰ জমিদাৰী স্বত্ব লাভ কৰে। ইয়াতেই ফৰ্ট উইলিয়াম দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়।
ক্লাইভৰ কূটনীতি: ৰবাৰ্ট ক্লাইভে দেশীয় ৰজাসকলৰ দুৰ্বলতাৰ সুযোগ লৈ ‘মিত্ৰতাৰ পাশ’ বা যুদ্ধৰ জৰিয়তে তেওঁলোকক কোম্পানীৰ বশ কৰিছিল। বংগৰ নবাব, হায়দৰাবাদৰ নিজাম আদিৰ সৈতে কৰা চুক্তিয়ে কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰসমূহক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছিল।
৩. ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰি তোলা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন কোন? তেওঁ কি কি কৌশলেৰে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ লাইখুঁটা স্থাপন কৰিছিল চাৰিটা যুক্তিৰে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰি তোলা আটাইতকৈ উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিজন হ’ল ৰবাৰ্ট ক্লাইভ। ১৭৫৭ চনৰ পলাচীৰ যুদ্ধত জয়লাভ কৰি তেওঁ ইংৰাজ শাসনৰ লাইখুঁটা স্থাপন কৰিছিল।
তেওঁৰ কৌশলসমূহ আছিল:
ক) ইউৰোপীয় প্ৰতিদ্বন্দ্বী (ফৰাচী, ওলন্দাজ আদি) সকলক ভাৰতৰ পৰা বহিষ্কাৰ কৰাৰ পৰিকল্পিত আঁচনি লৈছিল।
খ) যুদ্ধ অথবা মিত্ৰতাৰ নীতিৰে দেশীয় ৰজাসকলক কোম্পানীৰ ফলীয়া কৰিছিল।
গ) দেশীয় ৰজাসকলৰ আভ্যন্তৰীণ বিবাদৰ সুযোগ লৈ মিত্ৰতাৰ জালত পেলাই তেওঁলোকৰ সাৰ্বভৌমত্ব কাঢ়ি লৈছিল।
ঘ) ব্ৰিটিছ শক্তিৰ স্থায়িত্বৰ বাবে তেওঁ প্ৰশাসনীয় সংস্কাৰ আৰু সৈন্যবাহিনীক সুসংবদ্ধ কৰিছিল।
৪. চিপাহী বিদ্ৰোহ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ লিখা।
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ সৃষ্টিৰ মূল কাৰণসমূহ আছিল:
ৰাজনৈতিক কাৰণ: লৰ্ড ডেলহাউছীৰ ‘স্বত্ব বিলোপ নীতি’ আৰু মোগল সম্ৰাটৰ নাম মুদ্ৰাৰ পৰা আঁতৰাই দিয়া কাৰ্যই ভাৰতীয়ৰ মনত ক্ষোভ জগাইছিল।
প্ৰশাসনীয় কাৰণ: ফাৰ্চী ভাষাৰ সলনি ইংৰাজী ভাষাৰ প্ৰচলনে পুৰণি চৰকাৰী কৰ্মচাৰী আৰু শিক্ষিত সমাজক অসন্তুষ্ট কৰিছিল।
ধৰ্মীয় কাৰণ: চিপাহীসকলৰ মাজত এনফিল্ড ৰাইফলৰ গুলীত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি থকাৰ উৰাবাতৰিয়ে হিন্দু আৰু মুছলমান উভয়ৰে ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰিছিল।
অৰ্থনৈতিক কাৰণ: কোম্পানীৰ শোষণে কৃষক আৰু ক্ৰিটি শিল্পীসকলক জুৰুলা কৰি পেলাইছিল।
৫. চিপাহী বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা উল্লেখযোগ্য ফলাফল উল্লখ কৰা।
উত্তৰঃ চিপাহী বিদ্ৰোহৰ ফলাফলসমূহ আছিল সুদূৰপ্ৰসাৰী:
কোম্পানীৰ শাসনৰ অন্ত: এই বিদ্ৰোহৰ ফলস্বৰূপে ইংলিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অন্ত পৰে আৰু ভাৰতৰ শাসনভাৰ ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতলৈ যায়।
ভাৰত চৰকাৰ আইন ১৮৫৮: ব্ৰিটিছ সংসদে ১৮৫৮ চনত নতুন আইন প্ৰণয়ন কৰি ভাৰত সচিব আৰু ভাইচৰয়ৰ পদ সৃষ্টি কৰে।
মহাৰাণীৰ ঘোষণা: মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াই ভাৰতীয়ৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক পৰম্পৰাত হস্তক্ষেপ নকৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে।
জাতীয়তাবাদৰ উন্মেষ: এই বিদ্ৰোহে ভাৰতীয়ৰ মনত পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে একতা আৰু জাতীয়তাবাদৰ ভাব জগাই তুলিছিল, যিটোৱে ভৱিষ্যতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ভেটি গঢ়িছিল।
৬. ‘ভাৰত চৰকাৰ আইন’ৰ জৰিয়তে হোৱা চাৰিটা প্ৰশাসনীয় পৰিৱৰ্তন উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনৰ আইনৰ প্ৰধান পৰিৱৰ্তনসমূহ হ’ল:
ভাৰতৰ শাসনৰ দায়িত্ব কোম্পানীৰ পৰা ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ হাতলৈ হস্তান্তৰ কৰা হয়।
‘ভাৰত সচিব’ (Secretary of State for India) নামৰ এজন মন্ত্ৰীৰ নিযুক্তি দিয়া হয় যিয়ে ভাৰত শাসনৰ তদাৰক কৰিছিল।
গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল পদটোক ‘ভাইচৰয়’ (Viceroy) বা ৰাজপ্ৰতিনিধিৰ খিতাপ দি সম্ৰাজ্ঞীৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰতিনিধি কৰা হয়।
কোম্পানীৰ সামৰিক বাহিনীকে ব্ৰিটিছ ৰাজকীয় সামৰিক বাহিনীৰ তলতীয়া কৰা হয়।
৭. লৰ্ড কেনিঙৰ দুটা প্ৰধান সংস্কাৰৰ বিষয় লিখা।
উত্তৰঃ প্ৰথম ভাইচৰয় লৰ্ড কেনিঙৰ দুটা সংস্কাৰ আছিল:
শিক্ষা সংস্কাৰ: ১৮৫৪ চনৰ ‘উডৰ শিক্ষা আঁচনি’ কাৰ্যকৰী কৰি তেওঁ প্ৰতিখন প্ৰদেশতে এজন সচিবৰ অধীনত শিক্ষা বিভাগ মুকলি কৰে।
আৰ্থিক সংস্কাৰ: বিদ্ৰোহৰ পিছত হোৱা আৰ্থিক ক্ষতি পূৰাবলৈ তেওঁ বাৰ্ষিক ৫০০ টকা বা ততোধিক উপাৰ্জন কৰা লোকৰ ওপৰত ‘আয়কৰ’ বহুৱাইছিল।
৮. ভাৰতীয় পৰিষদ আইনৰ দুটা গুণ আৰু দুটা দোষ লিখা।
উত্তৰঃ গুণ:
প্ৰথমবাৰৰ বাবে শাসন ব্যৱস্থাত দেশীয় (ভাৰতীয়) প্ৰতিনিধি অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ পথ মুকলি হয়।
কেন্দ্ৰীয় বিধানমণ্ডলত বেচৰকাৰী সদস্যৰ সংখ্যা ৬ জনৰ পৰা ১২ জনলৈ বৃদ্ধি কৰা হয়।
দোষ:
প্ৰাদেশিক বিধান পৰিষদসমূহৰ ক্ষমতা কেৱল নামমাত্ৰহে আছিল, প্ৰকৃত ক্ষমতা ভাইচৰয়ৰ হাততে কেন্দ্ৰীভূত আছিল।
ভাইচৰয়ৰ হাতত ‘অধ্যাদেশ’ (Ordinance) জাৰি কৰাৰ অসীম ক্ষমতা আছিল, যাৰ জৰিয়তে তেওঁ পৰিষদৰ অনুমোদন অবিহনেই যিকোনো আইন প্ৰয়োগ কৰিব পাৰিছিল।
৯. ইংৰাজৰ সময়ত স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ জৰিয়তে হোৱা পৰিৱৰ্তনসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ স্থানীয় স্বায়ত্ত শাসনৰ প্ৰকৃত জন্মদাতা আছিল লৰ্ড ৰিপণ। ১৮৭০ চনৰ বিত্তীয় বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ পিছত ১৮৮২ চনত ৰিপণে ঐতিহাসিক প্ৰস্তাৱৰ জৰিয়তে তলত দিয়া পৰিৱৰ্তনসমূহ আনিছিল:
প্ৰতিটো মহকুমাত একোখনকৈ লোকেল ব’ৰ্ড গঠন কৰা হৈছিল।
নগৰাঞ্চলত নগৰপালিকা আৰু পৌৰসভাৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল।
স্থানীয় লোকক নিজৰ এলেকাৰ শিক্ষা, স্বাস্থ্য, পথ নিৰ্মাণ আদি কামৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল যাতে তেওঁলোকে ৰাজনৈতিক শিক্ষা লাভ কৰিব পাৰে।
অসমত মহকুমা পৰ্যায়ত এই লোকেল ব’ৰ্ডসমূহ অধিক কাৰ্যকৰী হৈছিল।
১০. অসামৰিক সেৱাত কেনেকৈ ভাৰতীয়সকল অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল? এই সেৱাৰ বিকাশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ অসামৰিক সেৱাত ভাৰতীয়ৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ ইতিহাস এনেধৰণৰ:
১৮৩৩ চনৰ চনদ আইনে ভাৰতীয়ক যোগ্যতাৰ ভিত্তিত উচ্চ পদত মকৰল কৰাৰ সন্মতি দিছিল। ১৮৪৩ চনত ডেপুটি কালেক্টৰ পদৰ সৃষ্টি কৰা হয়।
১৮৫৩ চনৰ পৰা লোকসেৱাৰ বাবে প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়। আৰম্ভণিতে এই পৰীক্ষা কেৱল লণ্ডনত অনুষ্ঠিত হৈছিল আৰু বয়সৰ সীমা কম (১৯-২১ বছৰ) থকা বাবে ভাৰতীয়ৰ বাবে ই অতি কঠিন আছিল।
সত্যেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰ আছিল প্ৰথম ভাৰতীয় আই.চি.এছ (ICS) বিষয়া।
ভাৰতীয়ৰ তীব্ৰ দাবীৰ ফলত ১৯২৩ চনত লী আয়োগ গঠন কৰা হয়। এই আয়োগৰ পৰামৰ্শ মতে ভাৰত আৰু ইংলেণ্ডত একেলগে পৰীক্ষা পতাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হয় আৰু পৰৱৰ্তী ১৫ বছৰৰ ভিতৰত লোকসেৱাত ভাৰতীয়ৰ নিযুক্তি ৫০ শতাংশলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হয়।
১১. ব্ৰিটিছ অধীন ভাৰত আৰু স্বাধীন ভাৰতৰ অসামৰিক লোকসেৱা সম্পৰ্কে তিনিটা পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ তিনিটা পাৰ্থক্য তলত দিয়া হ’ল:
বয়সৰ সীমা: ব্ৰিটিছ কালত বয়সৰ সীমা বহু কম (১৯-২১ বছৰ) আছিল, কিন্তু স্বাধীন ভাৰতত সৰ্বনিম্ন বয়স ২১ বছৰ আৰু বৰ্তমান উচ্চ সীমা বহু বেছি।
পৰীক্ষা কেন্দ্ৰ: ব্ৰিটিছ কালৰ অধিক সময়ত পৰীক্ষা কেৱল ইংলেণ্ডত হৈছিল। কিন্তু স্বাধীন ভাৰতত ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত এই পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত হয়।
আয়োগ: ব্ৰিটিছৰ অধীনত কোনো স্থায়ী কেন্দ্ৰীয় আয়োগ নাছিল (পিছলৈহে গঠন হয়), কিন্তু স্বাধীন ভাৰতত সাংবিধানিকভাৱে ‘সৰ্বভাৰতীয় লোকসেৱা আয়োগ’ (UPSC) আৰু ৰাজ্যিক আয়োগসমূহ (যেনে APSC) গঠিত হৈছে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post