FYUGP GU BA 1st Sem AEC “যোগাযোগমূলক অসমীয়া” (Communicative Assamese) Chapter 1 যোগাযোগৰ-ধাৰণা Solution | BA 1st Sem AEC Assamese Chapter 1 যোগাযোগৰ-ধাৰণা Question Answer

Chapter 1

যোগাযোগৰ-ধাৰণা

১. যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়াত সৃষ্টি হোৱা বাধা বা প্ৰতিবন্ধকতাক কি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: ‘কোলাহল’ বা ‘নয়েজ’ (Noise)।

২. যোগাযোগৰ প্ৰক্ৰিয়াত বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা ব্যক্তিজনক কি বুলি কোৱা হয়?

উত্তৰ: বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা ব্যক্তিজনক ‘প্ৰেৰক’ (Sender) বুলি কোৱা হয়।

৩. লিখিত যোগাযোগৰ এটা মূল বৈশিষ্ট্য কি?

উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগ স্থায়ী আৰু ভৱিষ্যতৰ প্ৰমাণ বা নথি হিচাপে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি।

৪. ‘যোগাযোগ’ (Communication) শব্দটো কোনটো লেটিন শব্দৰ পৰা আহিছে?

উত্তৰ: ‘যোগাযোগ’ শব্দটো লেটিন শব্দ ‘Communicare’ (যাৰ অৰ্থ হৈছে ভাগ-বাটোৱাৰা কৰা বা উমৈহতীয়া কৰা) পৰা আহিছে।

৫. দৃশ্য যোগাযোগ (Visual Communication) ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: ৰাস্তাৰ ট্ৰেফিক চিগনেল বা প্ৰতীকাৰ্থক ছৱি (Icons/Symbols)।

৬. প্ৰেৰকে পঠোৱা বাৰ্তা গ্ৰহণকাৰীয়ে বুজি পাই দিয়া প্ৰতিক্ৰিয়াক কি বোলা হয়?

উত্তৰ: প্ৰতিক্ৰিয়াক ‘ফীডবেক’ (Feedback) বা প্ৰতিপুষ্টি বোলা হয়।

৭. অন্তৰ্ ব্যক্তিগত যোগাযোগ (Intrapersonal Communication) মানে কি?

উত্তৰ: যেতিয়া এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনৰ ভিতৰতে নিজেই নিজৰ সৈতে কথা পাতে বা চিন্তা কৰে, তাক অন্তৰ্ ব্যক্তিগত যোগাযোগ বোলে।

৮. ভুৱা বাতৰি (Fake News) চৰ্চা কৰাটো যোগাযোগৰ ইতিবাচক নে নেতিবাচক দিশ?

উত্তৰ: নেতিবাচক দিশ।

৯. গণযোগাযোগৰ (Mass Communication) এটা মূল মাধ্যমৰ নাম লিখা।

উত্তৰ: বাতৰিকাকত, ৰেডিঅ’ বা টেলিভিছন গণযোগাযোগৰ অন্যতম মূল মাধ্যম।

১০. অবাচিক যোগাযোগ (Non-verbal communication) ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: হাতৰ ঈঙ্গিত, মুখৰ অভিব্যক্তি বা চকুৰ ভাষা অবাচিক যোগাযোগৰ উদাহৰণ।

১১. ই-মেইল (E-mail) কি ধৰণৰ যোগাযোগ মাধ্যম?

উত্তৰ: ই-মেইল এবিধ আধুনিক ডিজিটেল বা আৱেগিকভাৱে মাধ্যম চালিত লিখিত যোগাযোগ।

১২. দলীয় যোগাযোগ (Group Communication) ৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।

উত্তৰ: শ্ৰেণীকোঠাৰ পাঠদান বা কোনো মিটিং-সভা দলীয় যোগাযোগৰ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।

১৩. আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ভাব-বিনিময়ৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী মাধ্যমটো কি?

উত্তৰ: মানৱ ভাষা।

১৪. মুখামুখী কথা-বাৰ্তা কোনবিধ যোগাযোগৰ অন্তৰ্গত?

উত্তৰ: প্ৰত্যক্ষ অৰ্থাৎ মৌখিক (Verbal) আৰু আন্তঃব্যক্তিগত (Interpersonal) যোগাযোগ।

১৫. যোগাত্মক বা ইতিবাচক যোগাযোগে সমাজত কি গঢ়ি তোলে?

উত্তৰ: সম্প্ৰীতি, সদ্ভাৱ আৰু আস্থা গঢ়ি তোলে।

২) ১৫ টা চমু প্ৰশ্নোত্তৰ :

১. গণযোগাযোগৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কে চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: যেতিয়া কোনো এটা বিশেষ বাৰ্তা কাৰিকৰী মাধ্যমৰ (যেনে— ৰেডিঅ’, টিভি, বাতৰিকাকত, ইণ্টাৰনেট) সহায়ত একে সময়তে সমগ্ৰ দেশ বা বিশ্বৰ বৃহৎ জনগোষ্ঠীৰ ওচৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়, তাকে গণযোগাযোগ বোলে। ইয়াৰ পৰিসৰ অতি ব্যাপক।

২. অবাচিক যোগাযোগ বা Non-verbal Communication বোলে কি?

উত্তৰ: কোনো ধৰণৰ মুখৰ শব্দ বা ভাষা ব্যৱহাৰ নকৰাকৈ কেৱল শৰীৰৰ অঙ্গভঙ্গী, মুখাবয়বৰ প্ৰকাশ, চকুৰ ইংগিত আদিৰ জৰিয়তে কৰা কথা-বাৰ্তাক অবাচিক যোগাযোগ বোলে। আমাৰ দৈনন্দিন মনৰ আৱেগ প্ৰকাশত ই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লয়।

৩. যোগাযোগৰ প্ৰাকৃতিক স্বৰূপ কি?

উত্তৰ: যোগাযোগ হ’ল এক গতিশীল আৰু সামাজিক প্ৰক্ৰিয়া। মানুহে নিজৰ মনৰ ভাৱ, চিন্তা, অনুভূতি আৰু তথ্য আনৰ সৈতে আদান-প্ৰদান কৰাৰ বাবে যি মাধ্যম বা উপায় ব্যৱহাৰ কৰে, সেয়াই যোগাযোগৰ স্বৰূপ। ই অবিৰত আৰু দুই-মুখী (Two-way) প্ৰক্ৰিয়া।

৪. আন্তঃব্যক্তিগত যোগাযোগ (Interpersonal Communication) বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: দুজন বা তাতোধিক ব্যক্তিৰ মাজত যেতিয়া প্ৰত্যক্ষভাৱে ভাৱ আৰু তথ্যৰ আদান-প্ৰদান ঘটে, তাক আন্তঃব্যক্তিগত যোগাযোগ বোলে। যেনে— দুজন বন্ধুৰ মাজত কথা-বাৰ্তা, শিক্ষক আৰু ছাত্ৰৰ আলোচনা ইত্যাদি। ইয়াত প্ৰতিপুষ্টি (Feedback) লগে লগে পোৱা যায়।

৫. মৌখিক আৰু লিখিত যোগাযোগৰ পাৰ্থক্য বুজাই লিখা।

উত্তৰ: মৌখিক যোগাযোগত মুখৰ মাত আৰু শব্দ ব্যৱহাৰ কৰি তাৎক্ষণিকভাৱে ভাব প্ৰকাশ কৰা হয় (যেনে— কথা-বাৰ্তা, ভাষণ)। আনহাতে, লিখিত যোগাযোগত আখৰ বা লিপি ব্যৱহাৰ কৰা হয় (যেনে— চিঠি, প্ৰতিবেদন)। লিখিত যোগাযোগ স্থায়ী কিন্তু মৌখিক যোগাযোগ ক্ষণস্থায়ী।

৬. যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়াত ‘ফীডবেক’ বা প্ৰতিপুষ্টিৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: প্ৰতিপুষ্টি যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ। ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰেৰকে গ্ৰহণকাৰীয়ে বাৰ্তাটো লাভ কৰিছে নে নাই আৰু সঠিকভাৱে বুজিছে নে নাই, সেই বিষয়ে জানিব পাৰে। ফলত যোগাযোগ অধিক ফলপ্ৰসূ আৰু সম্পূৰ্ণ হয়।

৭. আমাৰ ব্যক্তিগত জীৱনত যোগাযোগৰ প্ৰয়োজনীয়তা কি?

উত্তৰ: মানুহ সামাজিক প্ৰাণী। ইজনে-সিজনৰ সৈতে সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলা, নিজৰ প্ৰয়োজনীয়তা প্ৰকাশ কৰা, অনুভূতি ভাগ-বতৰা কৰা আৰু মনৰ ভাব প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে যোগাযোগৰ প্ৰয়োজন। যোগাযোগৰ অভাৱত মানুহে একাকীত্ব অনুভৱ কৰিব পাৰে।

৮. পেচাগত বা ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰত যোগাযোগৰ গুৰুত্ব কি?

উত্তৰ: পেচাগত আৰু ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰত কাম-কাজ সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ স্পষ্ট আৰু ফলপ্ৰসূ যোগাযোগৰ প্ৰয়োজন। ই কৰ্মচাৰীসকলৰ মাজত সমন্বয় বৃদ্ধি কৰে, গ্ৰাহকৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলে আৰু কামৰ গতি উন্নত কৰে।

৯. যোগাযোগৰ ইতিবাচক দিশ এটা উদাহৰণসহ লিখা।

উত্তৰ: ইতিবাচক যোগাযোগে মানুহৰ মাজত সহযোগিতা, বিশ্বাস, একতা আৰু সম্প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে— দুৰ্যোগৰ সময়ত সঠিক তথ্য আৰু সজাগতামূলক বাৰ্তা প্ৰচাৰ কৰিলে বহু মানুহক সুৰক্ষিত থাকিবলৈ সহায় কৰিব পাৰি।

১০. যোগাযোগৰ নেতিবাচক দিশ বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰ: ভুল তথ্য, গুজৱ, অপপ্ৰচাৰ বা অস্পষ্ট বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ ফলত যেতিয়া ভুল বুজাবুজি, সংঘাত আৰু অবিশ্বাসৰ সৃষ্টি হয়, তাক যোগাযোগৰ নেতিবাচক দিশ বোলে। এনে যোগাযোগে সমাজত বিশৃঙ্খলা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।

১১. দৃশ্য-শ্ৰাব্য (Audio-Visual) মাধ্যম কি?

উত্তৰ: যিবোৰ মাধ্যমৰ জৰিয়তে একে সময়তে শব্দ শুনিব আৰু দৃশ্য চাব পাৰি, সেইবোৰক দৃশ্য-শ্ৰাব্য মাধ্যম বোলে। যেনে— টেলিভিছন, চলচ্চিত্ৰ আৰু ইণ্টাৰনেটৰ ভিডিঅ’। শিক্ষা আৰু বিনোদনৰ ক্ষেত্ৰত এই মাধ্যম যথেষ্ট উপযোগী।

১২. যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত ভাষাগত বাধা (Language Barrier) কি?

উত্তৰ: প্ৰেৰক আৰু গ্ৰহণকাৰীৰ ভাষা বেলেগ হ’লে বা জটিল, অস্পষ্ট শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিলে বাৰ্তাটো বুজিবলৈ অসুবিধা হয়। এই অসুবিধাক ভাষাগত বাধা বোলে। ই যোগাযোগ সফল হোৱাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰে।

১৩. সামাজিক মাধ্যমত (Social Media) যোগাযোগৰ ভূমিকা চমুকৈ লিখা।

উত্তৰ: ফেচবুক, হোৱাটছএপ, এক্স (টুইটাৰ) আদি সামাজিক মাধ্যমে মানুহৰ মাজত যোগাযোগ দ্ৰুত আৰু সহজ কৰি তুলিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে অতি কম সময়তে বহু লোকৰ ওচৰলৈ তথ্য পঠিয়াব পাৰি। অৱশ্যে অসচেতন ব্যৱহাৰৰ ফলত ভুল তথ্য আৰু অপপ্ৰচাৰো বিয়পিব পাৰে।

১৪. ‘দলীয় যোগাযোগ’ (Group Communication) কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰ: কোনো নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য বা সমস্যা সমাধানৰ বাবে কেইবাজনো মানুহে একেলগে আলোচনা আৰু মত-বিনিময় কৰাকে দলীয় যোগাযোগ বোলে। ই গণতান্ত্ৰিক চিন্তাধাৰা, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু যৌথ নেতৃত্বৰ বিকাশত সহায় কৰে।

১৫. সু-যোগাযোগৰ (Effective Communication) দুটা মূল চৰ্ত কি কি?

উত্তৰ: সু-যোগাযোগৰ মূল চৰ্ত দুটা হৈছে—

১) বাৰ্তা সহজ, স্পষ্ট আৰু উদ্দেশ্যভিত্তিক হ’ব লাগে।

২) প্ৰেৰক আৰু গ্ৰহণকাৰীৰ মাজত মনোযোগ, বুজাবুজি আৰু সঠিক প্ৰতিপুষ্টি থাকিব লাগে।

৩) ১০ টা দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ :

প্ৰশ্ন ১: যোগাযোগৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ মৌলিক স্বৰূপ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ: ‘যোগাযোগ’ বা ‘Communication’ হৈছে মানুহৰ মাজত ভাব, তথ্য, অনুভূতি আৰু মতামত আদান-প্ৰদানৰ এক প্ৰক্ৰিয়া। মানৱ সমাজৰ বিকাশ আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত যোগাযোগৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।

যোগাযোগৰ মৌলিক স্বৰূপ:

• গতিশীল প্ৰক্ৰিয়া (Dynamic Process): যোগাযোগ সদায় পৰিৱৰ্তনশীল। পৰিস্থিতি আৰু সময় অনুসৰি ইয়াৰ ভাষা আৰু মাধ্যম সলনি হয়।
• দ্বি-মুখী প্ৰক্ৰিয়া (Two-way Process): প্ৰেৰকে বাৰ্তা পঠিওৱাৰ পাছত গ্ৰহণকাৰীৰ পৰা সঁহাৰি বা ‘ফীডবেক’ লাভ কৰিলেহে যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হয়।
• সামাজিক প্ৰক্ৰিয়া: মানুহ সামাজিক প্ৰাণী। ভাষা, সংকেত, চিহ্ন আৰু অঙ্গভঙ্গীৰ জৰিয়তে মানুহে পৰস্পৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰে।
• উদ্দেশ্যভিত্তিক: প্ৰতিটো যোগাযোগৰ এক নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্য থাকে। যেনে— তথ্য দিয়া, জ্ঞান প্ৰদান কৰা, অনুপ্ৰাণিত কৰা বা মনোৰঞ্জন কৰা।

সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, যোগাযোগ কেৱল শব্দৰ আদান-প্ৰদান নহয়; ই মানুহৰ মাজত বুজাবুজি আৰু সম্পৰ্ক গঢ়ি তোলাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম।

প্ৰশ্ন ২: যোগাযোগৰ প্ৰকাৰসমূহ বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: যোগাযোগৰ ধৰণ, প্ৰকাশৰ শৈলী আৰু পৰিসৰ অনুসৰি ইয়াক বিভিন্ন ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি। ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰকাৰসমূহ হ’ল—

১. প্ৰকাশৰ শৈলী অনুসৰি:

• মৌখিক যোগাযোগ (Verbal): মুখৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰি কৰা যোগাযোগক মৌখিক যোগাযোগ বোলে। যেনে— কথা-বাৰ্তা, ভাষণ আদি।
• লিখিত যোগাযোগ (Written): লিখিত ভাষাৰ জৰিয়তে কৰা যোগাযোগক লিখিত যোগাযোগ বোলে। যেনে— চিঠি, ই-মেইল, বাতৰিকাকত আদি।
• অবাচিক যোগাযোগ (Non-verbal): শৰীৰৰ অঙ্গভঙ্গী, ইঙ্গিত, চকুৰ সংকেত আৰু মুখৰ অভিব্যক্তিৰ জৰিয়তে কৰা যোগাযোগক অবাচিক যোগাযোগ বোলে।

২. পৰিসৰ আৰু ব্যক্তিৰ সংখ্যা অনুসৰি:

• অন্তঃব্যক্তিগত (Intrapersonal): এজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ মনৰ ভিতৰত কৰা চিন্তা-চৰ্চা।
• আন্তঃব্যক্তিগত (Interpersonal): দুজন বা ততোধিক ব্যক্তিৰ মাজত হোৱা প্ৰত্যক্ষ যোগাযোগ।
• দলীয় যোগাযোগ (Group): এদল মানুহৰ মাজত হোৱা আলোচনা বা মত-বিনিময়।
• গণযোগাযোগ (Mass Communication): বিভিন্ন কাৰিকৰী মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰি বৃহৎ সংখ্যক লোকৰ ওচৰলৈ বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা।

এই সকলোবোৰ প্ৰকাৰেই দৈনন্দিন জীৱনত নিজস্ব গুৰুত্ব বহন কৰে।

প্ৰশ্ন ৩: যোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যমসমূহ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: প্ৰেৰকৰ পৰা গ্ৰহণকাৰীলৈ বাৰ্তা বা তথ্য কঢ়িয়াই নিয়া পথ বা চেনেলক যোগাযোগৰ মাধ্যম বোলে। আধুনিক যুগত যোগাযোগৰ মাধ্যমৰ পৰিসৰ যথেষ্ট বিস্তৃত।

প্ৰধান মাধ্যমসমূহ:

• প্ৰাথমিক বা স্বাভাৱিক মাধ্যম: মানুহৰ মাত, শৰীৰৰ অঙ্গভঙ্গী আৰু বিভিন্ন সংকেত ইয়াৰ অন্তৰ্গত। এইবোৰ যোগাযোগৰ আটাইতকৈ স্বাভাৱিক মাধ্যম।
• মুদ্ৰণ মাধ্যম (Print Media): বাতৰিকাকত, আলোচনী, গ্ৰন্থ, পোষ্টাৰ আদি মুদ্ৰণ মাধ্যমৰ অন্তৰ্গত। এই মাধ্যমত তথ্য সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
• ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যম (Electronic Media): ৰেডিঅ’ আৰু টেলিভিছন ইয়াৰ প্ৰধান উদাহৰণ। ইয়াৰ জৰিয়তে অতি কম সময়তে বহু লোকৰ ওচৰলৈ তথ্য প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি।
• ডিজিটেল বা নতুন মাধ্যম (Digital/New Media): ইণ্টাৰনেট, ৱেবছাইট, সামাজিক মাধ্যম আৰু ই-মেইল আদি ইয়াৰ অন্তৰ্গত। এই মাধ্যমে যোগাযোগক দ্ৰুত, সহজ আৰু পাৰস্পৰিক কৰি তুলিছে।

সময়ৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে যোগাযোগৰ মাধ্যমসমূহো অধিক উন্নত আৰু আধুনিক হৈ পৰিছে।

প্ৰশ্ন ৪: মানৱ সমাজত যোগাযোগৰ প্ৰয়োজনীয়তা বা গুৰুত্ব সম্পৰ্কে লিখা।

উত্তৰ: যোগাযোগ অবিহনে মানৱ সমাজৰ সুস্থ অস্তিত্ব কল্পনা কৰিব নোৱাৰি। সামাজিক সম্পৰ্ক, জ্ঞানৰ প্ৰসাৰ আৰু সমাজ পৰিচালনাৰ বাবে যোগাযোগ অতি প্ৰয়োজনীয়।

প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ:

• সামাজিক সম্পৰ্ক ৰক্ষা: ভাব আৰু অনুভূতিৰ আদান-প্ৰদানৰ জৰিয়তে মানুহে ইজনে-সিজনৰ সৈতে সু-সম্পৰ্ক বজাই ৰাখে।
• জ্ঞান আৰু শিক্ষা সম্প্ৰসাৰণ: যোগাযোগৰ জৰিয়তে এটা প্ৰজন্মৰ পৰা আন এটা প্ৰজন্মলৈ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতা সঞ্চাৰিত হয়।
• প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক সফলতা: চৰকাৰ, কাৰ্যালয় বা ব্যৱসায়িক প্ৰতিষ্ঠান সুচাৰুৰূপে পৰিচালনা কৰিবলৈ স্পষ্ট যোগাযোগৰ প্ৰয়োজন।
• সমস্যা সমাধান আৰু নীতি নিৰ্ধাৰণ: আলোচনা আৰু মত-বিনিময়ৰ জৰিয়তে বিভিন্ন সমস্যা সমাধান আৰু সঠিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিব পাৰি।

সেয়েহে, মানুহৰ সামাজিক, মানসিক আৰু বৌদ্ধিক বিকাশৰ বাবে যোগাযোগ এক অপৰিহাৰ্য উপাদান।

প্ৰশ্ন ৫: যোগাত্মক বা ইতিবাচক যোগাযোগৰ (Positive Communication) সুফলসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰ: যি যোগাযোগ গঠনমূলক, স্পষ্ট, সহানুভূতিশীল আৰু সত্যৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত, তাক ইতিবাচক বা যোগাত্মক যোগাযোগ বোলে।

ইতিবাচক যোগাযোগৰ সুফলসমূহ:

• বিশ্বাস আৰু আস্থাবৃদ্ধি: স্পষ্ট আৰু ইতিবাচক বাৰ্তাই মানুহৰ মাজত বিশ্বাস আৰু আস্থা বৃদ্ধি কৰে।
• সংঘাত নিৰসন: ইতিবাচক আলোচনাই ভুল বুজাবুজি দূৰ কৰি সংঘাত আৰু মতভেদ কমোৱাত সহায় কৰে।
• উৎসাহ আৰু মানসিক শক্তি: প্ৰশংসা আৰু গঠনমূলক পৰামৰ্শই ব্যক্তিক কামৰ প্ৰতি উৎসাহিত কৰে আৰু আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰে।
• সামাজিক একতা: সংকটৰ সময়ত সঠিক আৰু ইতিবাচক তথ্য প্ৰচাৰে সমাজত শান্তি, শৃংখলা আৰু সহযোগিতা বজাই ৰাখে।

এনে যোগাযোগে সমাজত সুস্থ, শান্তিপূৰ্ণ আৰু সহযোগিতামূলক পৰিৱেশ গঢ়ি তোলে।

প্ৰশ্ন ৬: নেতিবাচক যোগাযোগ (Negative Communication) কি? ই সমাজত কি প্ৰভাৱ পেলায়?

উত্তৰ: যোগাযোগত অস্পষ্টতা, অসত্য তথ্য, বিদ্বেষপূৰ্ণ ভাষা বা বিভ্ৰান্তিকৰ বাৰ্তা ব্যৱহাৰ কৰিলে তাক নেতিবাচক যোগাযোগ বোলে।

সমাজত ইয়াৰ প্ৰভাৱ:

• ভুল বুজাবুজি আৰু সংঘাত: অস্পষ্ট বা অসত্য কথাই মানুহৰ মাজত ভুল বুজাবুজি আৰু সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে।
• অপপ্ৰচাৰ আৰু গুজৱ: ভুৱা বাতৰি আৰু গুজৱ দ্ৰুতগতিত বিয়পি সমাজত ভীতি আৰু বিভ্ৰান্তিৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
• মানসিক চাপ: কটুকথা আৰু অপমানজনক ভাষাই ব্যক্তিৰ মনত নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
• আস্থাৰ সংকট: বাৰে বাৰে ভুল বা অসত্য তথ্য প্ৰচাৰ হ’লে ব্যক্তি বা মাধ্যমৰ ওপৰত মানুহৰ বিশ্বাস কমি যায়।

গতিকে, নেতিবাচক যোগাযোগ ৰোধ কৰিবলৈ সচেতনতা আৰু দায়িত্বশীলতা অতি প্ৰয়োজনীয়।

প্ৰশ্ন ৭: যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়াৰ মূল উপাদানসমূহ (Elements of Communication Process) চিত্ৰসহ/ক্ৰমানুসাৰে আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: যোগাযোগ এক শৃংখলাবদ্ধ প্ৰক্ৰিয়া। ইয়াত কেইবাটাও উপাদানে ক্ৰম অনুসৰি কাম কৰে।

১. প্ৰেৰক (Sender): যিগৰাকী ব্যক্তিয়ে বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰে বা যোগাযোগ আৰম্ভ কৰে।

২. বাৰ্তা (Message): যি তথ্য, ভাব বা মতামত আনলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়।

৩. সাংকেতিকৰণ (Encoding): ভাব বা তথ্যক গ্ৰহণযোগ্য শব্দ, ভাষা বা চিহ্নলৈ ৰূপান্তৰ কৰা।

৪. মাধ্যম (Channel): বাৰ্তা প্ৰেৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা পথ বা মাধ্যম। যেনে— ফোন, চিঠি বা মুখামুখী কথা-বাৰ্তা।

৫. গ্ৰহণকাৰী (Receiver): যিজন ব্যক্তি বা গোটে বাৰ্তাটো গ্ৰহণ কৰে।

৬. বি-সাংকেতিকৰণ (Decoding): গ্ৰহণকাৰীয়ে লাভ কৰা বাৰ্তাৰ অৰ্থ বুজি লোৱা প্ৰক্ৰিয়া।

৭. প্ৰতিপুষ্টি (Feedback): গ্ৰহণকাৰীয়ে বাৰ্তাটো বুজি পোৱাৰ পাছত দিয়া সঁহাৰি। ইয়াৰ জৰিয়তে যোগাযোগ প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হয়।

ক্ৰম:
প্ৰেৰক → বাৰ্তা → সাংকেতিকৰণ → মাধ্যম → গ্ৰহণকাৰী → বি-সাংকেতিকৰণ → প্ৰতিপুষ্টি

প্ৰশ্ন ৮: আধুনিক ডিজিটেল যুগত গণযোগাযোগৰ পৰিৱৰ্তিত ৰূপ সম্পৰ্কে চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: একৈশ শতিকাত তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশৰ ফলত গণযোগাযোগৰ ৰূপত ব্যাপক পৰিৱৰ্তন ঘটিছে। পূৰ্বতে ৰেডিঅ’, টেলিভিছন আৰু বাতৰিকাকত গণযোগাযোগৰ প্ৰধান মাধ্যম আছিল আৰু যোগাযোগ প্ৰায় একমুখী আছিল।

আধুনিক ৰূপ আৰু বৈশিষ্ট্য:

• ইন্টাৰেক্টিভ বা দ্বিমুখী প্ৰকৃতি: সামাজিক মাধ্যম আৰু অনলাইন প্লেটফৰ্মত ব্যৱহাৰকাৰীয়ে তৎক্ষণাত মতামত বা Feedback দিব পাৰে।
• দ্ৰুততা: পৃথিৱীৰ যিকোনো ঠাইত সংঘটিত ঘটনা অতি কম সময়তে সমগ্ৰ বিশ্বলৈ বিয়পি পৰে।
• নাগৰিক সাংবাদিকতা (Citizen Journalism): সাধাৰণ মানুহেও স্মাৰ্টফোনৰ সহায়ত ঘটনা বা তথ্য সংগ্ৰহ কৰি প্ৰচাৰ কৰিব পাৰে।
• ডিজিটেল মাধ্যমৰ সুবিধা: স্মাৰ্টফোনৰ দৰে এটা সঁজুলিৰ জৰিয়তে একেলগে পঢ়িব, শুনিব আৰু চাব পৰা যায়।

এই পৰিৱৰ্তনে যোগাযোগ সহজ আৰু দ্ৰুত কৰাৰ লগতে তথ্যৰ সত্যতা পৰীক্ষা কৰাৰ প্ৰত্যাহ্বানো বৃদ্ধি কৰিছে।

প্ৰশ্ন ৯: যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত দেখা দিয়া প্ৰধান বাধা বা প্ৰতিবন্ধকতাসমূহ (Barriers to Communication) কি কি?

উত্তৰ: প্ৰেৰকৰ বাৰ্তা গ্ৰহণকাৰীয়ে সঠিকভাৱে বুজি পোৱাত যিবোৰ কাৰণে বাধাৰ সৃষ্টি হয়, সেইবোৰক যোগাযোগৰ বাধা বোলে।

প্ৰধান বাধাসমূহ:

• ভাষাগত বা অৰ্থগত বাধা (Semantic Barriers): কঠিন ভাষা, জটিল শব্দ বা ভাষাৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে বাৰ্তা বুজিবলৈ অসুবিধা হয়।
• পৰিৱেশগত বা ভৌতিক বাধা (Physical Barriers): যান্ত্ৰিক বিজুতি, অত্যধিক হুলস্থূল, কম পোহৰ বা অধিক দূৰত্বই যোগাযোগত বাধা দিয়ে।
• মানসিক বা মনস্তাত্ত্বিক বাধা (Psychological Barriers): মনোযোগৰ অভাৱ, মানসিক চাপ, ক্ৰোধ বা আগতীয়া ধাৰণাই বাৰ্তা বুজাত অসুবিধা সৃষ্টি কৰে।
• সাংস্কৃতিক বাধা (Cultural Barriers): বিভিন্ন সংস্কৃতিৰ ভাষা, সংকেত আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ পাৰ্থক্যৰ বাবে ভুল বুজাবুজি হ’ব পাৰে।

সু-যোগাযোগৰ বাবে এই বাধাসমূহ চিনাক্ত কৰি যথাসম্ভৱ আঁতৰোৱা উচিত।

প্ৰশ্ন ১০: এজন শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত আৰু শৈক্ষিক উন্নয়নে সফল যোগাযোগ কৌশলৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।

উত্তৰ: শিক্ষাৰ্থীৰ ব্যক্তিগত আৰু শৈক্ষিক বিকাশত সফল যোগাযোগ কৌশলৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট। জ্ঞান আহৰণৰ লগতে সেই জ্ঞান সঠিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিবলৈ যোগাযোগ দক্ষতা প্ৰয়োজন।

ভূমিকা:

• শ্ৰেণীকোঠাৰ পাঠদান আৰু ভাব প্ৰকাশ: শিক্ষাৰ্থীয়ে শিক্ষকক প্ৰশ্ন সোধা, নিজৰ সন্দেহ দূৰ কৰা আৰু আলোচনাত অংশগ্ৰহণ কৰাত সু-যোগাযোগে সহায় কৰে।
• আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি: নিজৰ ভাব স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰাৰ দক্ষতাই শিক্ষাৰ্থীৰ আত্মবিশ্বাস বৃদ্ধি কৰে।
• পৰীক্ষা আৰু প্ৰতিযোগিতাত সফলতা: লিখিত আৰু মৌখিক প্ৰকাশভংগী উন্নত হ’লে পৰীক্ষা আৰু বিভিন্ন প্ৰতিযোগিতাত ভাল প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰি।
• ভৱিষ্যতৰ কেৰিয়াৰ: সাক্ষাৎকাৰ, Group Discussion আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰত সফলতা লাভ কৰিবলৈ উন্নত যোগাযোগ দক্ষতা অতি প্ৰয়োজনীয়।

সেয়েহে, শিক্ষাৰ্থীসকলে ছাত্ৰ জীৱনৰ পৰাই নিজৰ যোগাযোগ কৌশল উন্নত কৰাত গুৰুত্ব দিয়া উচিত।