মধ্য ইছলামীক দেশ
অনুশীলনী
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) টাবাৰীয়ে আৰবীৰ পৰা ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ টাবাৰীৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম আছিল তাৰিখ-উল-ৰুসুল ৱাল-মুলুক (সাধাৰণতে ‘তাৰিখ’ বুলি কোৱা হয়)।
(খ) হিজৰী চনটো কাৰ দিনত প্ৰৱৰ্তন হৈছিল?
উত্তৰঃ হিজৰী চনটো খলিফা Umar ibn al-Khattab-ৰ দিনত প্ৰৱৰ্তন হৈছিল।
(গ) ওমায়াদ বংশ কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ওমায়াদ বংশ Muawiya I-এ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
(ঘ) ‘দৱা’ কি?
উত্তৰঃ ‘দৱা’ আছিল আব্বাছিদসকলৰ দ্বাৰা সংগঠিত এক ধৰ্ম-ৰাজনৈতিক আন্দোলন।
(ঙ) আব্বাছিদ বিদ্ৰোহ ক’ত সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ আব্বাছিদ বিদ্ৰোহ খোৰাছান (পূৱ ইৰাণ) অঞ্চলত সংঘটিত হৈছিল।
(চ) মকামত কি?
উত্তৰঃ মকামত হৈছে আৰৱী গদ্য সাহিত্যৰ এটা জনপ্ৰিয় ৰূপ।
(ছ) In an Antique Land নামৰ গ্ৰন্থখন কোনে লিখিছিল?
উত্তৰঃ Amitav Ghosh-এ In an Antique Land গ্ৰন্থখন লিখিছিল।
(জ) বাগদাদৰ মুস্তানসিৰিয়া মাদ্ৰাছা কেতিয়া নিৰ্মিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১২৩৩ খ্ৰীষ্টাব্দত।
(ঝ) নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ পিতৃপুৰুষ বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ ৰুদাকী (ছামানিদ ৰাজকবি)ক নতুন পাৰ্চী ভাষাৰ পিতৃপুৰুষ বুলি কোৱা হয়।
(ঞ) শাহনামা গ্ৰন্থখন কোনে লিখিছিল?
উত্তৰঃ Ferdowsi-এ শাহনামা লিখিছিল।
(ট) আলবেৰুণীৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ আলবেৰুণীৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থখনৰ নাম আছিল তহকিক মা লিল-হিন্দ।
(ঠ) মঙ্গোলসকলে কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত বাগদাদ জয় কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত।
২। চমু উত্তৰ লিখা
(ক) সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিত বেডুইনসকলৰ জীৱন পদ্ধতিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ সপ্তম শতিকাৰ আৰম্ভণিত বেডুইনসকল মূলতঃ অঘৰী পশুপালক জনজাতি আছিল। তেওঁলোকে উট আৰু ছাগলী পোহি মৰুভূমিত পানী আৰু চাৰণভূমিৰ সন্ধানত ঘূৰি ফুৰিছিল। জনজাতিভিত্তিক সমাজ ব্যৱস্থা আছিল আৰু প্ৰধানজনক সাহস, জ্ঞান আৰু উদাৰতাৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল। বহুদেৱ-দেৱীৰ পূজা চলিছিল যদিও আল্লাৰ ধাৰণাও আছিল।
(খ) আব্বাছিদ বিপ্লৱ মানে কি বুজা?
উত্তৰঃ আব্বাছিদ বিপ্লৱ বুলিলে ওমায়াদ শাসনৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত বিদ্ৰোহক বুজায়, যাৰ ফলত ৭৫০ খ্ৰীষ্টাব্দত আব্বাছিদ বংশে ক্ষমতা দখল কৰে আৰু ৰাজধানী বাগদাদলৈ স্থানান্তৰ কৰে।
(গ) আৰব, ইৰাণী আৰু তুৰ্কীবিলাকে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ সাৰ্বজনীন চৰিত্ৰৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ এই ৰাষ্ট্ৰসমূহত বিভিন্ন জাতি, ভাষা আৰু ধৰ্মৰ লোক বাস কৰিছিল। প্ৰশাসনত আৰব, পাৰ্চী আৰু তুৰ্কী সকলোৰে অংশগ্ৰহণ আছিল। চৰকাৰী ভাষা আৰবী আছিল যদিও পাৰ্চী ভাষাও ব্যৱহৃত হৈছিল। বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু সংস্কৃতিৰ আদান-প্ৰদানত আন্তঃজাতিক স্বৰূপ দেখা গৈছিল।
(ঘ) ইউৰোপ আৰু এছিয়াত ধৰ্মযুদ্ধৰ প্ৰভাৱ কি আছিল?
উত্তৰঃ ধৰ্মযুদ্ধৰ ফলত ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ মাজত বাণিজ্য আৰু সাংস্কৃতিক যোগাযোগ বৃদ্ধি পায়। বহু লোক নিহত হৈছিল আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হৈছিল। লগতে নতুন জ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ আদান-প্ৰদান হৈছিল।
৩। ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন
(ক) ইছলামী স্থাপত্য ৰোমান স্থাপত্যতকৈ কেনেদৰে পৃথক?
উত্তৰঃ ইছলামী স্থাপত্যত গম্বুজ, মিনাৰ, মেহৰাব আৰু জ্যামিতিক অলংকৰণ বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ। মছজিদ আছিল কেন্দ্ৰীয় স্থাপত্য। আনহাতে ৰোমান স্থাপত্যত স্তম্ভ, খিলান আৰু বৃহৎ জনসাধাৰণৰ অট্টালিকা (যেনে আম্ফিথিয়েটাৰ) গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল। ইছলামী স্থাপত্যত জীৱন্ত প্ৰতিচ্ছবি কম ব্যৱহৃত হৈছিল, কিন্তু ৰোমান স্থাপত্যত ভাস্কৰ্য প্ৰচলিত আছিল।
(খ) চমৰখণ্ডৰ পৰা ডামাচকাছলৈ বাণিজ্যিক পথত কোনবোৰ নগৰ আছিল?
উত্তৰঃ চমৰখণ্ড, বুখাৰা, বাগদাদ, ইচফাহান আৰু ডামাচকাছ এই বাণিজ্যিক পথৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ আছিল। এই পথ ‘চিল্ক ৰুট’ৰ অংশ আছিল।
(গ) খলিফাতনৰ পতনৰ কাৰণসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ গৃহযুদ্ধ আৰু ৰাজনৈতিক দ্বন্দ্ব
দূৰৱৰ্তী প্ৰদেশসমূহৰ স্বায়ত্তশাসন
তুৰ্কী সামৰিক নেতাৰ উত্থান
বায়িদ আৰু ফাটিমিদৰ শক্তিবৃদ্ধি
১২৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত মঙ্গোল আক্ৰমণ
(ঘ) প্ৰাৰম্ভিক ইছলামী ৰাষ্ট্ৰত কৃষি অৰ্থনীতি আৰু নগৰীয়া জীৱনৰ স্বৰূপ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ কৃষি আছিল মুখ্য জীৱিকা। খাজনা ব্যৱস্থা চালু আছিল। কপাহ, চেনি, তৰমুজ আদি নতুন শস্যৰ চাষ বৃদ্ধি পাইছিল। নগৰসমূহত মছজিদ আৰু বজাৰ (সুক) কেন্দ্ৰীয় স্থান আছিল। বাগদাদ, ডামাচকাছ আদি নগৰ সাংস্কৃতিক আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ হিচাপে বিকশিত হৈছিল।
৪। চমু টোকা লিখা
(ক) ইছলামী কেলেণ্ডাৰ
উত্তৰঃ ইছলামী কেলেণ্ডাৰ চান্দ্ৰ পদ্ধতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়া। ৬২২ খ্ৰীষ্টাব্দত পয়গম্বৰ Muhammad-ৰ হিজৰত ঘটনাক প্ৰথম বছৰ ধৰা হয়। বছৰত ১২ মাহ আৰু ৩৫৪ দিন থাকে।
(খ) অব্দ অল-মালিকৰ মুদ্ৰা সংস্কাৰ
উত্তৰঃ খলিফা Abd al-Malik-এ ইছলামী মুদ্ৰাত গ্ৰীক আৰু পহ্লবী লিপিৰ সলনি আৰবী লিপি প্ৰৱৰ্তন কৰে। সোণৰ দিনাৰ আৰু ৰূপৰ দিৰহাম প্ৰচলন কৰে। ইয়াৰ ফলত ইছলামী ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় পৰিচয় স্পষ্ট হয়।
(গ) কোৰাণ
উত্তৰঃ কোৰাণ হৈছে ইছলাম ধৰ্মৰ পৱিত্ৰ গ্ৰন্থ। ই ১১৪টা ছুৰা লৈ গঠিত আৰু আৰবী ভাষাত ৰচিত। মুছলমানসকলৰ মতে, ই আল্লাহৰ বাণী।
(ঘ) মধ্য ইছলামী দেশৰ ধৰ্ম, সমাজ আৰু ৰাজনীতি
উত্তৰঃ মধ্য ইছলামী সমাজত ধৰ্ম, সমাজ আৰু ৰাজনীতি অতি ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আছিল। শাসন ব্যৱস্থাত খলিফা আৰু উলেমাসকলৰ গুৰুত্ব আছিল। সাহিত্য, ইতিহাস আৰু বিজ্ঞানচর্চাতো যথেষ্ট উন্নতি হৈছিল।