Lesson: 1
প্ৰাকৃতিক সম্পদ
১। প্ৰাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা স্বাভাৱিকভাৱে লাভ কৰা আৰু মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা সকলো উপাদানক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে। যেনে—মাটি, পানী, বায়ু, বনজ সম্পদ, খনিজ পদাৰ্থ, সূৰ্যৰ শক্তি আদি।
২। সম্পদৰ দুটা প্রধান বৈশিষ্ট্য কি কি?
উত্তৰঃ সম্পদৰ দুটা প্রধান বৈশিষ্ট্য হ’ল—
(i) সম্পদৰ কাৰ্যকাৰিতা থাকিব লাগিব।
(ii) সম্পদৰ উপযোগিতা বা উপকাৰিতা থাকিব লাগিব।
৩। সম্পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা।
উত্তৰঃ সম্পদক প্রধানকৈ তিনিটা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি—
(i) প্ৰাকৃতিক সম্পদ
(ii) মানৱসৃষ্ট সম্পদ
(iii) মানৱ সম্পদ
৪। ব্যৱহাৰযোগ্য ভূমি সম্পদৰ চাহিদা দিনক দিনে কিয় বাঢ়িছে?
উত্তৰঃ জনসংখ্যা বৃদ্ধি, নগৰীকৰণ, উদ্যোগ স্থাপন, ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণ, পথ-ঘাট নিৰ্মাণ আৰু কৃষিভূমিৰ প্ৰসাৰৰ বাবে ব্যৱহাৰযোগ্য মাটিৰ চাহিদা দিনক দিনে বৃদ্ধি পাইছে। বৰ্ধিত জনসংখ্যাৰ খাদ্য আৰু বাসস্থানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈ অধিক ভূমি ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হোৱাৰ ফলতো ভূমি সম্পদৰ ওপৰত চাপ বাঢ়িছে।
৫। ভূমি সম্পদৰ প্রধান সমস্যাসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ ভূমি সম্পদৰ প্রধান সমস্যাসমূহ হ’ল—
(i) ভূমিৰ অৱক্ষয়
(ii) ভূমিস্খলন
(iii) মাটিৰ ক্ষয়
(iv) গৰাখহনীয়া
(v) মৰূকৰণ
(vi) ভূমি প্ৰদূষণ
৬। কি কি কাৰণত ভূমিৰ অৱক্ষয় হয়?
উত্তৰঃ ভূমিৰ অৱক্ষয়ৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) অপৰিকল্পিত কৃষিকাৰ্য
(ii) অতিমাত্ৰা পশুচৰণ
(iii) অৰণ্য ধ্বংস
(iv) নগৰীকৰণ আৰু ঔদ্যোগীকৰণ
(v) খনন কাৰ্য
(vi) ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ
(vii) ইটাভাটা আৰু নিৰ্মাণকাৰ্য
৭। ভূমি সংৰক্ষণৰ বাবে কেনে ধৰণৰ ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ ভূমি সংৰক্ষণৰ বাবে তলৰ ব্যৱস্থাসমূহ ল’ব পাৰি—
(i) অধিক সংখ্যক গছ ৰোপণ কৰা।
(ii) পাহাৰীয়া ঢালত বেদিকা কৃষি কৰা।
(iii) সমোচ্চ ৰেখা অনুসৰি হাল বোৱা।
(iv) অতিমাত্ৰা পশুচৰণ ৰোধ কৰা।
(v) অৰণ্য ধ্বংস বন্ধ কৰা।
(vi) মাটিৰ উপযুক্ত আৰু পৰিকল্পিত ব্যৱহাৰ কৰা।
৮। চমুটোকা লিখা—
(ক) ভূমিস্খলন
উত্তৰঃ পাহাৰ বা ওখ ভূখণ্ডৰ মাটি, শিল আদি হঠাৎ তললৈ খহি পৰাকে ভূমিস্খলন বোলে। অতিবৃষ্টি, ভূমিকম্প, পাহাৰ কটা, বন ধ্বংস, পথ নিৰ্মাণ আদি ভূমিস্খলনৰ প্রধান কাৰণ। ই ঘৰ-দুৱাৰ, পথ-ঘাট, কৃষিভূমি আৰু জীৱন-সম্পত্তিৰ ক্ষতি কৰে।
(খ) গৰাখহনীয়া
উত্তৰঃ নদীৰ সোঁত আৰু প্ৰবাহৰ ক্ৰিয়াত নদীৰ পাৰৰ মাটি খহি পৰাকে গৰাখহনীয়া বোলে। বাৰিষা আৰু বানপানীৰ সময়ত গৰাখহনীয়া অধিক হয়। অসমত ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনৈসমূহৰ পাৰৰ বহু অঞ্চল গৰাখহনীয়াৰ সমস্যাত ভোগে।
(গ) মৰূকৰণ
উত্তৰঃ উৰ্বৰ ভূমি ধীরে ধীরে শুকান, অনুৰ্বৰ আৰু মৰুভূমিসদৃশ অৱস্থালৈ পৰিণত হোৱাৰ প্ৰক্ৰিয়াক মৰূকৰণ বোলে। অৰণ্য ধ্বংস, অতিমাত্ৰা পশুচৰণ, পানীৰ অভাৱ, মাটিৰ ক্ষয় আৰু জলবায়ু পৰিৱর্তন মৰূকৰণৰ প্রধান কাৰণ।
(ঘ) ভূমি প্ৰদূষণ
উত্তৰঃ বিভিন্ন আৱৰ্জনা, প্লাষ্টিক, ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক, কল-কাৰখানাৰ বৰ্জ্য পদাৰ্থ আদি মাটিত মিহলি হৈ মাটিৰ স্বাভাৱিক গুণ নষ্ট কৰাকে ভূমি প্ৰদূষণ বোলে। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায় আৰু উদ্ভিদ তথা জীৱজগতৰ ওপৰত বেয়া প্ৰভাৱ পৰে।
৯। পৃথিৱীত ব্যৱহাৰযোগ্য নির্মল পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বৃহৎ অংশ পানীৰে আৱৰা যদিও ইয়াৰ অধিকাংশই লৱণাক্ত সাগৰীয় পানী। পৃথিৱীৰ মুঠ পানীৰ প্ৰায় ২.৫ শতাংশহে মিঠা পানী, আৰু তাৰো বৃহৎ অংশ হিমবাহ আৰু ভূগৰ্ভত সঞ্চিত। সেয়ে সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা পানীৰ পৰিমাণ অতি কম। জনসংখ্যা বৃদ্ধি, অপচয় আৰু প্ৰদূষণৰ ফলত বিশুদ্ধ পানীৰ সংকট অধিক হৈছে।
১০। পানী প্ৰদূষণৰ প্রধান কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ পানী প্ৰদূষণৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) নলা-নৰ্দমাৰ লেতেৰা পানী নদী বা জলাশয়ত পেলোৱা।
(ii) কল-কাৰখানাৰ বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থ পানীত এৰি দিয়া।
(iii) আৱৰ্জনা, প্লাষ্টিক, মৃত জীৱ-জন্তু আদি পানীত পেলোৱা।
(iv) কৃষিক্ষেত্ৰৰ সাৰ আৰু কীটনাশক বৰষুণৰ পানীৰ সৈতে জলাশয়ত মিহলি হোৱা।
(v) গা ধোৱা, কাপোৰ ধোৱা আৰু পশু ধোৱাত জলাশয়ৰ পানী অপৰিষ্কাৰ হোৱা।
১১। পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা হাতত ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ পানী প্ৰদূষণ ৰোধৰ বাবে—
(i) আৱৰ্জনা আৰু প্লাষ্টিক পানীত পেলোৱা বন্ধ কৰিব লাগে।
(ii) উদ্যোগৰ বৰ্জ্য পানী শোধন কৰি তবেই বাহিৰলৈ এৰিব লাগে।
(iii) নলা-নৰ্দমাৰ পানী পৰিশোধন কৰিব লাগে।
(iv) ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশকৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰিব লাগে।
(v) নদী, বিল, পুখুৰী আদি পৰিষ্কাৰ ৰাখিব লাগে।
১২। পানী সংৰক্ষণৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা হাতত ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ পানী সংৰক্ষণৰ প্রধান উপায়সমূহ হ’ল—
(i) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰা।
(ii) পানীৰ অপচয় বন্ধ কৰা।
(iii) ড্ৰিপ আৰু স্প্ৰিংকলাৰ জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰা।
(iv) পুখুৰী, জলাশয় আৰু জলাভূমি সংৰক্ষণ কৰা।
(v) পানীৰ পুনঃব্যৱহাৰ আৰু পুনঃচক্ৰায়ন কৰা।
(vi) পাহাৰীয়া অঞ্চলত বেদিকা কৃষি আৰু সৰু বান্ধ নিৰ্মাণ কৰা।
১৩। বনজ সম্পদ আমি কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ বনজ সম্পদে পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে। বনাঞ্চলে অক্সিজেন যোগান ধৰে, কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড শোষণ কৰে, মাটিৰ ক্ষয় ৰোধ কৰে, বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান প্ৰদান কৰে আৰু বৰষুণৰ চক্ৰত সহায় কৰে। বন ধ্বংসৰ ফলত জীৱবৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস, মাটিৰ ক্ষয়, জলবায়ু পৰিৱর্তন আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায়। সেয়ে বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ অতি প্রয়োজনীয়।
১৪। বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ
(i) অবৈধ বন ধ্বংস বন্ধ কৰা।
(ii) বৃহৎ পৰিমাণে বৃক্ষৰোপণ আৰু পুনঃবনানীকৰণ কৰা।
(iii) সামাজিক বনানীকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰা।
(iv) বনজুই ৰোধ কৰা।
(v) বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ কৰা।
(vi) বন আৰু বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণৰ আইন কঠোৰভাৱে কাৰ্যকৰী কৰা।
(vii) জনসাধাৰণৰ মাজত বন সংৰক্ষণৰ বিষয়ে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰা।
১৫। শক্তি সম্পদ মানে কি?
উত্তৰঃ যিবোৰ উৎসৰ পৰা মানুহে বিভিন্ন কামত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা শক্তি আহৰণ কৰে, সেইবোৰক শক্তি সম্পদ বোলে। যেনে—কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি, জলশক্তি আৰু জৈৱ গেছ।
১৬। জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ চিৰদিন একে পৰিমাণে নথকাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ জীৱাশ্ম ইন্ধন অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ। কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ সৃষ্টি হ’বলৈ লাখ লাখ বছৰ লাগে। সেয়ে এবাৰ অধিক পৰিমাণে ব্যৱহাৰ কৰি শেষ কৰিলে অতি কম সময়ত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। এই কাৰণেই জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ভাণ্ডাৰ ক্ৰমে হ্ৰাস পায়।
১৭। পৰম্পৰাগত শক্তি আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ কি বুজা?
উত্তৰঃ বহুদিন ধৰি মানুহে ব্যৱহাৰ কৰি অহা শক্তিৰ উৎসসমূহক পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলে। যেনে—কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ আদি।
আনহাতে, তুলনামূলকভাৱে নতুন কৌশলেৰে ব্যৱহাৰ কৰা আৰু অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎসসমূহক অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলে। যেনে—সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি, জোৱাৰ শক্তি আৰু জৈৱ গেছ।
১৮। শক্তিৰ বিকল্প হিচাপে অপৰম্পৰাগত শক্তি কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ দৰে পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ সীমিত আৰু প্ৰদূষণকাৰী। ইয়াৰ বিপৰীতে সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি, জোৱাৰ শক্তি আদি পুনঃপূৰণযোগ্য আৰু তুলনামূলকভাৱে পৰিষ্কাৰ। সেয়ে শক্তিৰ চাহিদা পূৰণ, জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা কমোৱা আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ বাবে অপৰম্পৰাগত শক্তি গুৰুত্বপূর্ণ।
১৯। শক্তি সম্পদ কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ বহু শক্তি সম্পদ, বিশেষকৈ জীৱাশ্ম ইন্ধন, সীমিত আৰু অনৱীকৰণযোগ্য। বৰ্তমানৰ হাৰত ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে ভৱিষ্যতে ইয়াৰ অভাৱ হ’ব পাৰে। তদুপৰি অত্যধিক ব্যৱহাৰে প্ৰদূষণ আৰু জলবায়ু পৰিৱর্তনৰ সমস্যা বৃদ্ধি কৰে। সেয়ে শক্তিৰ মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰ আৰু নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ প্ৰসাৰ প্রয়োজন।
২০। পাৰ্থক্য লিখা—
(ক) নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ
উত্তৰঃ
| নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ | অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ |
|---|---|
| প্ৰকৃতিয়ে তুলনামূলক কম সময়ৰ ভিতৰত পুনৰ সৃষ্টি বা পূৰণ কৰিব পাৰে। | ব্যৱহাৰৰ পাছত অতি কম সময়ত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। |
| সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে দীঘলীয়া সময়লৈ লাভ কৰিব পাৰি। | ভাণ্ডাৰ সীমিত আৰু ক্ৰমে হ্ৰাস পায়। |
| উদাহৰণ—সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি, পানী, বনজ সম্পদ। | উদাহৰণ—কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, সোণ, ৰূপ। |
(খ) পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ
উত্তৰঃ
| পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ | অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ |
|---|---|
| বহুদিন ধৰি ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি অহা শক্তি। | তুলনামূলক নতুনভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা বিকল্প শক্তি। |
| বহু ক্ষেত্ৰত সীমিত আৰু প্ৰদূষণকাৰী। | অধিকাংশ ক্ষেত্ৰত নৱীকৰণযোগ্য আৰু কম প্ৰদূষণকাৰী। |
| উদাহৰণ—কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ। | উদাহৰণ—সৌৰশক্তি, বতাহ শক্তি, জোৱাৰ শক্তি, জৈৱ গেছ। |
২১। চমুটোকা লিখা—
(ক) জীৱাশ্ম ইন্ধন
উত্তৰঃ প্ৰাচীন উদ্ভিদ আৰু জীৱৰ অৱশেষ লাখ লাখ বছৰ ধৰি মাটিৰ তলত তাপ আৰু চাপৰ প্ৰভাৱত পৰিৱর্তিত হৈ গঠিত হোৱা ইন্ধনক জীৱাশ্ম ইন্ধন বোলে। কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ ইয়াৰ উদাহৰণ। এইবোৰ অনৱীকৰণযোগ্য আৰু অধিক ব্যৱহাৰে বায়ু প্ৰদূষণ বৃদ্ধি কৰে।
(খ) সৌৰশক্তি
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ পৰা লাভ কৰা শক্তিক সৌৰশক্তি বোলে। সৌৰ পেনেল বা সৌৰকোষৰ সহায়ত সূৰ্যৰ পোহৰক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি। ই নৱীকৰণযোগ্য আৰু ব্যৱহাৰৰ সময়ত অতি কম প্ৰদূষণ সৃষ্টি কৰে।
(গ) পাৰমাণৱিক শক্তি
উত্তৰঃ ইউৰেনিয়াম, থ’ৰিয়াম আদি তেজস্ক্ৰিয় পদাৰ্থৰ পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত হোৱা বিক্ৰিয়াৰ পৰা উৎপন্ন শক্তিক পাৰমাণৱিক শক্তি বোলে। অতি কম ইন্ধনৰ পৰা বহু শক্তি উৎপন্ন কৰিব পাৰি যদিও তেজস্ক্ৰিয় বর্জ্য আৰু দুৰ্ঘটনাৰ বিপদ আছে।
(ঘ) জোৱাৰ শক্তি
উত্তৰঃ সাগৰৰ জোৱাৰ-ভাটাৰ পানীৰ গতি আৰু উচ্চতাৰ পাৰ্থক্যৰ পৰা আহৰণ কৰা শক্তিক জোৱাৰ শক্তি বোলে। বান্ধ আৰু টাৰবাইনৰ সহায়ত এই শক্তিৰ পৰা বিদ্যুৎ উৎপন্ন কৰিব পাৰি। ই নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস।
(ঙ) জৈৱ গেছ
উত্তৰঃ গৰুৰ গোবৰ, কৃষিজ আৱৰ্জনা, খাদ্যৰ অৱশিষ্ট আদি জৈৱ পদাৰ্থ অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত পচাই উৎপন্ন কৰা গেছক জৈৱ গেছ বোলে। ইয়াৰ প্রধান উপাদান মিথেন। ই ৰন্ধন আৰু শক্তি উৎপাদনত ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি আৰু যথাযথভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলে ই তুলনামূলকভাৱে পৰিষ্কাৰ ইন্ধন।
২২। কোনো এখন ঠাইত জনবসতি ঘন হোৱাৰ কাৰণ কি বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ জনবসতি ঘন হোৱাৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) সাৰুৱা সমতল ভূমি
(ii) পানীৰ সহজলভ্যতা
(iii) উন্নত যাতায়ত আৰু যোগাযোগ
(iv) শিক্ষা আৰু চিকিৎসাৰ সুবিধা
(v) উদ্যোগ আৰু ব্যৱসায়ৰ বিকাশ
(vi) অধিক চাকৰি আৰু জীৱিকাৰ সুযোগ
(vii) অনুকূল জলবায়ু
২৩। বিভিন্ন ঠাইত বৰ্তমান পানীৰ সংকট দেখা দিয়াৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ
(i) জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু পানীৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
(ii) পানীৰ উৎসসমূহৰ প্ৰদূষণ আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ অতিমাত্ৰা আহৰণ।
২৪। কি কি প্ৰক্ৰিয়াৰে পানী বিভিন্ন উৎসত জমা হয়?
উত্তৰঃ জলচক্ৰৰ বিভিন্ন প্ৰক্ৰিয়াৰে পানী পৃথিৱীৰ বিভিন্ন উৎসত জমা হয়। বৰষুণ বা তুষাৰপাতৰ পানী—
(i) নদী-নলাত বৈ যায়,
(ii) পুখুৰী, বিল আৰু হ্ৰদত জমা হয়,
(iii) মাটিৰ ভিতৰলৈ সেঁধাই ভূগৰ্ভস্থ পানী গঠন কৰে,
(iv) হিমবাহ আৰু বৰফ হিচাপে সঞ্চিত হয়।
২৫। বনজ সম্পদক কি কি কাৰকে ক্ষতি কৰে?
উত্তৰঃ বনজ সম্পদ ধ্বংসৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) অবাধ বন উচ্ছেদ
(ii) বনজুই
(iii) অবৈধ কাঠ কটা
(iv) কৃষিভূমি আৰু বসতি সম্প্ৰসাৰণ
(v) খনন আৰু নিৰ্মাণ কাৰ্য
(vi) অতিমাত্ৰা পশুচৰণ
(vii) প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ আৰু জলবায়ু পৰিৱর্তন
২৬। বতাহ শক্তি কি?
উত্তৰঃ বতাহৰ গতিশক্তিৰ পৰা লাভ কৰা শক্তিক বতাহ শক্তি বোলে। বতাহচালিত টাৰবাইনৰ সহায়ত এই শক্তিক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰিব পাৰি। ই নৱীকৰণযোগ্য আৰু তুলনামূলকভাৱে পৰিষ্কাৰ শক্তিৰ উৎস।
২৭। সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ
সুবিধা
(i) ই নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস।
(ii) ব্যৱহাৰৰ সময়ত বায়ু প্ৰদূষণ অতি কম।
(iii) সূৰ্যৰ পোহৰ সহজে উপলব্ধ।
(iv) দূৰৱৰ্তী অঞ্চলতো ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
অসুবিধা
(i) সৌৰ পেনেল স্থাপনৰ প্ৰাথমিক খৰচ তুলনামূলকভাৱে বেছি।
(ii) ৰাতি বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব নোৱাৰি।
(iii) মেঘলা দিনত উৎপাদন কমে।
(iv) শক্তি সঞ্চয়ৰ বাবে বেটাৰি আদি প্রয়োজন হ’ব পাৰে।
২৮। পেট্ৰ’লিয়াম কি? ইয়াক কিয় “পনীয়া সোণ” বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ পেট্ৰ’লিয়াম ভূত্বকৰ শিলাস্তৰৰ মাজত সঞ্চিত হৈ থকা এবিধ তৰল জীৱাশ্ম ইন্ধন। ই যানবাহনৰ ইন্ধন, উদ্যোগ, প্লাষ্টিক, ৰাসায়নিক পদাৰ্থ আদি বহু ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰ হয়। ইয়াৰ উচ্চ অর্থনৈতিক মূল্য আৰু বহুমুখী ব্যৱহাৰৰ বাবে ইয়াক “পনীয়া সোণ” বুলি কোৱা হয়।
২৯। জোৱাৰ শক্তিৰ পৰা কেনেদৰে বিদ্যুৎ শক্তি উৎপাদন কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ জোৱাৰৰ সময়ত উঠি অহা পানী বান্ধ বা বেৰাজৰ সহায়ত আৱদ্ধ কৰি ৰখা হয়। পিছত পানী নিয়ন্ত্রিতভাৱে টাৰবাইনৰ মাজেৰে এৰি দিলে টাৰবাইন ঘূৰে আৰু জেনাৰেটৰৰ সহায়ত বিদ্যুৎ উৎপন্ন হয়।
৩০। খালী ঠাই পূৰ কৰা—
(ক) মানুহৰ কামত অহা প্ৰকৃতিৰ আটাইবোৰ উপাদানক _________ বোলে।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক সম্পদ।
(খ) পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ _________ শতাংশ স্থলভাগ।
উত্তৰঃ প্ৰায় ২৯ শতাংশ।
(গ) নদীৰ ক্ৰিয়াৰ বাবে পাৰৰ মাটি খহি পৰাকে _________ বোলে।
উত্তৰঃ গৰাখহনীয়া।
(ঘ) পানী এবিধ _________ অজৈৱিক সম্পদ।
উত্তৰঃ নৱীকৰণযোগ্য।
(ঙ) আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত সহজে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা মিঠা পানীৰ পৰিমাণ মুঠ পানীৰ অতি _________ অংশ।
উত্তৰঃ সামান্য অংশ।
(চ) চিৰসেউজীয়া ক্রান্তীয় অৰণ্যসমূহক _________ বুলিও কোৱা হয়।
উত্তৰঃ বৰ্ষাৰণ্য।
(ছ) সৌৰকোষৰ জৰিয়তে _________ উৎপন্ন কৰা হয়।
উত্তৰঃ বিদ্যুৎ শক্তি।
৩১। আমি কি কি উপায়েৰে পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰোঁ?
উত্তৰঃ পানী সংৰক্ষণৰ বাবে—
(i) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ কৰিব লাগে।
(ii) নল খোলা ৰাখি পানী অপচয় কৰা বন্ধ কৰিব লাগে।
(iii) পুখুৰী, বিল, জলাভূমি আদি ৰক্ষা কৰিব লাগে।
(iv) কৃষিক্ষেত্ৰত ড্ৰিপ আৰু স্প্ৰিংকলাৰ জলসিঞ্চন ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(v) ব্যৱহৃত পানী উপযুক্তভাৱে শোধন কৰি পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
(vi) বনাঞ্চল সংৰক্ষণ আৰু বৃক্ষৰোপণ কৰিব লাগে।
বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। তলৰ কোনটো প্ৰাকৃতিক সম্পদ?
(ক) প্লাষ্টিক
(খ) যন্ত্ৰ
(গ) পানী
(ঘ) ঘৰ
উত্তৰঃ (গ) পানী
২। সম্পদৰ প্রধান বৈশিষ্ট্য কোনটো?
(ক) উপযোগিতা
(খ) ৰং
(গ) ওজন
(ঘ) আকাৰ
উত্তৰঃ (ক) উপযোগিতা
৩। নদীৰ পাৰৰ মাটি খহি পৰাকে কি বোলে?
(ক) মৰূকৰণ
(খ) গৰাখহনীয়া
(গ) ভূমি প্ৰদূষণ
(ঘ) নগৰীকৰণ
উত্তৰঃ (খ) গৰাখহনীয়া
৪। তলৰ কোনটো অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ?
(ক) সূৰ্যৰ পোহৰ
(খ) বতাহ
(গ) বৰষুণৰ পানী
(ঘ) পেট্ৰ’লিয়াম
উত্তৰঃ (ঘ) পেট্ৰ’লিয়াম
৫। তলৰ কোনটো নৱীকৰণযোগ্য শক্তি?
(ক) সৌৰশক্তি
(খ) কয়লা
(গ) পেট্ৰ’লিয়াম
(ঘ) প্ৰাকৃতিক গেছ
উত্তৰঃ (ক) সৌৰশক্তি
৬। ভূমিৰ অৱক্ষয়ৰ কাৰণ কোনটো?
(ক) বৃক্ষৰোপণ
(খ) অৰণ্য ধ্বংস
(গ) পানী সংৰক্ষণ
(ঘ) পুনঃবনানীকৰণ
উত্তৰঃ (খ) অৰণ্য ধ্বংস
৭। জৈৱ গেছৰ প্রধান উপাদান কি?
(ক) অক্সিজেন
(খ) নাইট্ৰ’জেন
(গ) মিথেন
(ঘ) হাইড্ৰ’জেন
উত্তৰঃ (গ) মিথেন
৮। “পনীয়া সোণ” বুলি কাক কোৱা হয়?
(ক) পানী
(খ) কয়লা
(গ) জৈৱ গেছ
(ঘ) পেট্ৰ’লিয়াম
উত্তৰঃ (ঘ) পেট্ৰ’লিয়াম
৯। তলৰ কোনটো পানী সংৰক্ষণৰ উপায়?
(ক) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ
(খ) আৱৰ্জনা পানীত পেলোৱা
(গ) বন উচ্ছেদ
(ঘ) অতিমাত্ৰা ভূগৰ্ভস্থ পানী উঠোৱা
উত্তৰঃ (ক) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ
১০। তলৰ কোনটো অপৰম্পৰাগত শক্তিৰ উৎস?
(ক) কয়লা
(খ) বতাহ শক্তি
(গ) পেট্ৰ’লিয়াম
(ঘ) প্ৰাকৃতিক গেছ
উত্তৰঃ (খ) বতাহ শক্তি
১১। সৌৰকোষৰ সহায়ত কি উৎপন্ন কৰা হয়?
(ক) কয়লা
(খ) পেট্ৰ’লিয়াম
(গ) বিদ্যুৎ শক্তি
(ঘ) প্ৰাকৃতিক গেছ
উত্তৰঃ (গ) বিদ্যুৎ শক্তি
১২। তলৰ কোনটো ভূমি সংৰক্ষণৰ উপায় নহয়?
(ক) বৃক্ষৰোপণ
(খ) বেদিকা কৃষি
(গ) সমোচ্চ ৰেখা অনুসৰি হাল বোৱা
(ঘ) অবাধ বন উচ্ছেদ
উত্তৰঃ (ঘ) অবাধ বন উচ্ছেদ
১৩। তেজস্ক্ৰিয় পদাৰ্থৰ পৰা লাভ কৰা শক্তি কি?
(ক) পাৰমাণৱিক শক্তি
(খ) সৌৰশক্তি
(গ) বতাহ শক্তি
(ঘ) জোৱাৰ শক্তি
উত্তৰঃ (ক) পাৰমাণৱিক শক্তি
১৪। কোনটো পানী প্ৰদূষণৰ কাৰণ?
(ক) বৃক্ষৰোপণ
(খ) উদ্যোগৰ বিষাক্ত বৰ্জ্য পানীত এৰা
(গ) বৰষুণৰ পানী সংগ্ৰহ
(ঘ) পানীৰ পুনঃব্যৱহাৰ
উত্তৰঃ (খ) উদ্যোগৰ বিষাক্ত বৰ্জ্য পানীত এৰা
১৫। বনাঞ্চলে কোনটো কাম কৰে?
(ক) মাটিৰ ক্ষয় বৃদ্ধি কৰে
(খ) বায়ু প্ৰদূষণ বৃদ্ধি কৰে
(গ) পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে
(ঘ) মৰূকৰণ বৃদ্ধি কৰে
উত্তৰঃ (গ) পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰে
১৬। জোৱাৰ শক্তি কোন উৎসৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়?
(ক) সূৰ্য
(খ) কয়লা
(গ) বতাহ
(ঘ) সাগৰৰ জোৱাৰ-ভাটা
উত্তৰঃ (ঘ) সাগৰৰ জোৱাৰ-ভাটা
প্ৰাকৃতিক সম্পদ
১। প্রাকৃতিক সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ- যিবোৰ সামগ্ৰী মানুহে বিজ্ঞান প্ৰযুক্তি বা কৌশলৰদ্বাৰা মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈ ব্য়ৱহাৰ উপযোগী কৰি তোলে তেনে সম্পদবোৰকে প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে।
২। সম্পদৰ দুটা প্রধান বৈশিষ্ট্য কি কি?
উত্তৰঃ- সম্পদৰ দুটা প্ৰধান বৈশিষ্ট্য় হ’ল 一
(i) সম্পদৰ কাৰ্যকাৰী গুন থাকিব লাগিব।
(ii) সম্পদৰ উপকাৰীতা গুন থাকিব লাগিব।
৩। সম্পদৰ শ্ৰেণীবিভাজন কৰা।
উত্তৰঃ- সম্পদ সমূহক প্ৰধানকৈ ৩ টা ভাগত ভাগ কৰিব পাৰি যেনে ―
(i) প্ৰাকৃতিক সম্পদ।
(ii) মানৱসৃষ্ট সম্পদ।
(iii) মানৱ সম্পদ।
৪। ব্যৱহাৰযোগ্য ভূমি সম্পদৰ চাহিদা দিনক দিনে কিয় বাঢ়িছে?
উত্তৰঃ– বৰ্তমান পৃথিৱীত জনসংখ্য়া দ্ৰুত হাৰত বৃদ্ধিপোৱাৰ লগে লগে মাটিৰ চাহিদাও দ্ৰুত হাৰত বাঢ়িছে। বৰ্ধিত জনসংখ্য়াৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ কৃষিভূমি দখল কৰি ব্য়ৱসায়-বাণিজ্য়, ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণ, উদ্য়োগ আদি স্থাপন কৰিবলৈ লৈছে। আনহাতে খাদ্য়শস্য়ৰ বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ অৰণ্য় ধ্বংস কৰি কৃষিভূমিৰ প্ৰসাৰণ ঘটাইছে। এই সমূহ কাৰণতে ব্য়ৱহাৰযোগ্য় ভূমি সম্পদৰ চাহিদা দিনক দিনে বাঢ়িছে।
৫। ভূমি সম্পদৰ প্ৰধান সমস্যাসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ– ভূমি সম্পদৰ প্ৰধান সমস্য়াসমূহ হ’ল ―
(i) ভূমিৰ অৱক্ষয়।
(ii) ভূৃমিস্খলন।
(iii) মাটিৰ ক্ষয়ীভৱন।
(iv) গৰাখহনীয়া।
(v) মৰূকৰণ।
(vi) ভূমি প্ৰদূষণ।
৬। কি কি কাৰণত ভূমিৰ অৱক্ষয় হয়?
উত্তৰঃ- অপৰিকল্পিত কৃষিকাৰ্য, চৰণীয়া পথাৰৰ অত্য়ধিক ব্য়ৱহাৰ, অৰণ্য় ধবংস,নগৰীকৰণ, ঔদ্য়োগীকৰণ আদিৰ ফলত মাটিৰ অৱক্ষয় হয়। কৃষিক্ষেত্ৰত ৰাসায়নিক সাৰ, কীটনাশক আদিৰ অত্য়ধিক প্ৰয়োগে মাটি প্ৰদূষিত আৰু ইটা ভাটা স্থাপনৰ বাবে ভূমিৰ অৱক্ষয় হয়।
৭। ভূমি সংৰক্ষণৰ বাবে কেনে ধৰণৰ ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ- ১) বৃক্ষৰোপণৰদ্বাৰা মাটিৰ গুণাগুণ বৃদ্ধিৰ উপৰিও মাটিৰ ক্ষয়ীভৱন ৰোধ কৰিব পাৰি।
৮। চমুটোকা লিখা —
ভূমিস্খলন, গৰাখহনীয়া, মৰূকৰণ, ভূমি প্ৰদূষণ।
উত্তৰঃ–
ভূমিস্খলনঃ- ভূমিস্খলন হৈছে এক প্ৰকাৰৰ প্ৰাকৃতিক বা সামাজিক সমস্যা। সাধাৰণতে পাহাৰীয়া অঞ্চলত প্ৰাকৃতিক কাৰণতে ভূমিস্খলন হয় যদিও বৰ্তমান মানুহৰ কাৰ্য- কলাপৰ ফলত বেছিকৈ ভূমিস্খলন সংঘটিত হয়। নেৰানেপেৰা বৰষুণ, ভূমিকম্প আদিৰ ফলত ভূ- খণ্ড তললৈ খহি পৰাকে ভূমিস্খলন বুলি কোৱা হয়। বৰ্তমান সময়ত মানুহে পাহাৰীয়া অঞ্চলত ঘৰ- দুৱাৰ নিৰ্মাণ কৰিবৰ বাবে তাত থকা গছ- গছনি, হাবি আদি কাটি পেলোৱাৰ ফলত বৰ্তমান সমসত ভূমিস্খলন মাত্ৰা অতিকৈ বৃদ্ধি পাইছে।
গৰাখহনীয়াঃ– নদীৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত পাৰৰ মাটি খহি পৰাকে গৰাখহনীয়া বুলি কোৱা হয়। গৰাখহনীয়া হৈছে এক প্ৰকাৰৰ প্ৰাকৃতিক সমস্যা। কিন্তু বৰ্তমান সময়ত মানুহৰ কাৰ্য- কলাপৰ ফলতো গৰাখহনীয়া হয়। বানপানীৰ পাছত গৰাখহনীয়াৰ মাত্ৰা অখিল বৃদ্ধি পায় । অসমত প্ৰতি বছৰে বাৰিষাৰ দিনত গৰাখহনীয়াৰ ফলত বহুতো গাওঁ খেতি- পথাৰ, ঘৰ- দুৱাৰ, গৰু- ছাগলী আদি নদীৰ বুকুৰ জাহ যায়।
মৰূকৰণঃ- মৰুভূমিৰ সদৃশ প্ৰসাৰণকে মৰূকৰণ বুলিব পাৰি। কম পৰিমাণে বৰষুণ হােৱা আৰু অধিক মাত্রাত বাষ্পীভৱন হােৱা পৃথিৱীৰ যিবিলাক অঞ্চলত উদ্ভিদ , মানুহ আৰু অন্যান্য প্রাণীৰ জীৱন ধাৰণ কষ্টকৰ তেনে অঞ্চলসমূহকে মৰুভূমি বুলি জনা যায়। পৃথিৱীৰ ভূভাগৰ প্রায় ২০ শতাংশ মাটিকালি মৰুভূমি অঞ্চলসমূহে আগুৰি আছে। মৰুভূমিৰ আশে – পাশে থকা এলেকা বোৰলৈ মৰূসদৃশ অৱস্থাৰ সম্প্ৰসাৰণ ঘটাকে মৰূকৰণ হিচাপ সংজ্ঞাৱদ্ধ কৰা হয়।
ভূমি প্ৰদূষণঃ- ভূমি অৰ্থাৎ মাটি। ভূমি প্ৰদূষণ মানে হৈছে মাটি প্ৰদূষণ। ভূমি প্ৰদূষণ প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱসৃষ্ট এই দুয়োটা কাৰণতে হয়। ভূমি প্ৰদূষণৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হল বিভিন্ন ধৰণৰ কলকাৰখানা উদ্যােগ বাসগৃহ, কৃত্ৰিম কৃষি পদ্ধতি আদি। উদ্যোগ- সমূহৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা আৱৰ্জনা, বাসস্থানৰ পৰা পেলোৱা আৱৰ্জনা, কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহাৰ হোৱা ৰাসায়নিক পদাৰ্থ, খনন কাৰ্যৰ সময়ত বৰ্জনীয় পদাৰ্থ, প্লাষ্টিক আদি মাটিত মিহলি হৈ মাটি প্ৰদূষণ হয়। মাটি প্ৰদূষণ হলে মাটিৰ উৰ্বৰা শক্তি হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে মাটিৰ স্বাভাৱিক গুণাগুণো লোপ পায়।
৯। পৃথিৱীত ব্যৱহাৰযোগ্য নির্মল পানীৰ অভাৱ হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ- পৃথিৱীত জনসংখ্যা দ্ৰুত হাৰত বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে। জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে পানীৰ প্ৰয়োজনো দিনে দিনে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে। জনসংখ্যাৰ অনুপাতে পৃথিৱীত পানীৰ যোগান বঢ়া নাই। কিয়নো পৃথিৱীত ৭০ শতাংশ পানীৰে আৱৰি আছে যদিও নিৰ্মল ব্যৱহাৰে যোগ্য পানীৰ পৰিমাণ হৈছে মাত্ৰ ২.৫ শতাংশ।
সেইবাবে পৃথিৱীত ব্যৱহাৰযোগ্য নিৰ্মল পানীৰ অভাৱ হৈছে।
১০। পানী প্ৰদূষণৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ- পানী প্ৰদূষণৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হল 一
(i) নদীৰ, বিলৰ পানীত গা- ধোৱা, কোপোৰ ধোৱা, বাচন-বৰ্তন ধোৱা, গৰু- মহৰ গা- ধোৱাৰ ফলত পানী প্ৰদূষিত হয়।
(ii) কল- কাৰখানাসমূহৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা লেতেৰা আৰু বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্খসমূহ নদী, বিল, পুখুৰী, সাগৰ- মহাসাগৰত পেলোৱাৰ ফলত পানী প্ৰদূষিত হয়।
(iii) আৱাৰ্জনা, মৰাশ আদি পানীত পেলোৱাৰ ফলত পানী প্ৰদূষিত হয়।
১১। পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা হাতত ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ- পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবৰ বাবে লব পাৰা ব্যৱস্থাসমূহ হল 一
(i) আৱৰ্জনা মৰাশ আদি পানীত পেলোৱা বন্ধ কৰা।
(ii) কল- কাৰখানাৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা লেতেৰা আৰু বিষাক্ত ৰাসায়নিক পদাৰ্থসমূহ নদী, বিল, সাগৰ-মহগসাগৰৰ পানীত নেপেলায় অন্য ঠাইত পেলোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা।
(iii) নদী, পুখুৰী, বিল, নলা- নৰ্দমা, সাগৰ- মহাসাগৰ আদিত জাৱৰ-জোথৰ পেলোৱা বন্ধ কৰা।
১২। পানী সংৰক্ষণৰ বাবে কি কি ব্যৱস্থা হাতত ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ- পানী সংৰক্ষণৰ বাবে হাতত লব পৰা ব্যৱস্থাসমূহ হল 一
(i) পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ ব্যৱস্থা লব লাগিব।
(ii) পাহাৰীয়া অঞ্চলত বেদিকা কৃষিৰ জড়িয়তে পাহাৰৰ ঢালত পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
(iii) কৃষিক্ষেত্ৰেত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰিব লাগে যাতে পানীৰ অপচয় নহয়।
(iv) খৰাং অঞ্চলত দ নলীনাদৰ দ্বাৰা জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা কৰিব লাগে যাতে বাস্পীভৱনৰ যোগেদি পানীৰ অপচয় নহয়।
(v) পানীৰ পুনৰ চক্ৰায়নৰ যোগেদি পানীৰ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
১৩। বনজ সম্পদ আমি কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ- জনসংখ্যা দিনে দিনে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে। জনসংখ্যা যিমানে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে সিমানেই মানুহৰ থকা ঠাইৰ অভাৱ হবলৈ ধৰিছে। যাৰ বাবে মানুহে হাবি-বন কাটি সেই ঠাইত নিজৰ বাসস্থান সাজিছে। কেৱল ঘৰ- দুৱাৰ বনাৱৰ বাবেই নহয় বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্যোগ- প্ৰতিষ্ঠান, কল-কাৰখানা, দোকান- বজাৰ আদি বনাৱৰ বাবেও হাবি- বন, উদ্ভিদ আদি ধ্বংস কৰিছে। এনে কৰাৰৰ ফলত বৰ্তমান সময়ত উদ্ভিদৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পাইছে যাৰ ফলত বৰষুণ কমিছে। বৰষুণৰ পৰিমাণ কমাৰ ফলত ঠায়ে ঠায়ে খৰাং বতৰৰ সৃষ্টি হৈছে। যাৰ ফলত গোলকীয় উওাপ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে। যদি এই হাৰতে উওাপ বৃদ্ধি পায় ঠাকে তেনেহলে পৃথিৱীৰ দুয়ো মেৰুত থকা বৰফ গলি সাগৰ পৃষ্ঠৰ উচ্চতা পাব। যাৰ ফলত কেইবছৰ- মানৰ পাছত পৃথিৱী পানীৰ তলত বুৰ যাব।
এনে নহবৰ বাবে আমি বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিব লাগে।
১৪। বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবলৈ কি কি ব্যৱস্থা ল’ব পাৰি?
উত্তৰঃ- বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিবৰ বাবে লব পৰা ব্যৱস্থাসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল 一
(i) বিভিন্ন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী ভঁৰালস্বৰূপ বিল জলাহভূমিবিলাক ৰক্ষণাৱেক্ষণৰ ব্যৱস্থা লোৱা উচিত।
(ii) সামাজিক বননীকৰণৰ যোগেদি গছ- গছনি নথকা অঞ্চলত বিশেষকৈ ৰাস্তাৰ কাষে কাষে, নদীৰ পাকত, পতিত মাটিত গছ-গছনি ৰোপন ব্যৱস্থা যোগেদি বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
(iii) বিশেষকৈ দৰিদ্ৰতা দূৰীকৰণৰ জৰিয়তেও বনজ সম্পদৰ ধ্বংস কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিব পাৰি।
(iv) আইন প্ৰণয়ন কৰি বন ধ্বংস আৰু বন্য- প্ৰাণীৰ হত্যা বন্ধ কৰা।
১৫। শক্তি সম্পদ মানে কি?
উত্তৰঃ– কয়লা, পেট্ৰলিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, বতাহ, সৌৰশক্তি, জৈৱ গেছ আদিবোৰেই হল শক্তি সম্পদ।
১৬। জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ চিৰদিন একে পৰিমাণে নথকাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ– জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ চিৰদিন একে পৰিমাণে নাথাকে কাৰণ এই ইন্ধনসমূহ হৈছে অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ। যিবোৰ এবাৰ খৰচ হোৱাৰ পাছত সেই নাইকিয়া হৈ যোৱা ঠাই পূৰণ কৰিব পৰা ক্ষমতা জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ নাই। সেইবাবে জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ চিৰদিন একে পৰিমাণে নাথাকে।
১৭। পৰম্পৰাগত শক্তি আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ কি বুজা?
উত্তৰঃ– যিবোৰ শক্তি সম্পদ অতীজৰে পৰা ব্যৱহাৰ কৰি অহা হৈছে তাক পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলা হয়।
যিবোৰ সম্পদ অতীজৰ পৰা পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হোৱা নাই তাক অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলা হয়।
১৮। শক্তিৰ বিকল্প হিচাপে অপৰম্পৰাগত শক্তি কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ– পৰম্পৰাগত সম্পদসমূহ অত্যাধিক হাৰত ব্যৱহাৰ কৰাৰ ফলত এই সম্পদ বিধৰ নাটনি হোৱা দেখা গৈছে। এই নাটনি দূৰ কৰিবৰ বাবে মানুহ অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদৰ সন্ধান কৰিছে আৰু নতুন নতুন উৎসৰ পৰা শক্তি আহৰণ কৰি নতুন নতুন কৌশল- প্ৰয়োগ কৰি ব্য়ৱহাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে। যদি বৰ্তমানৰ হাৰত জীৱাশ্ম ইন্ধন বা পৰম্পৰাগত শক্তিৰ ব্য়ৱহাৰ কৰি থকা হয় তেনেহলে অতি সোনকালে জীৱাশ্মসম্পদ পৃথিৱীৰ পৰা নিঃশেষ হৈ যাব। ইয়াৰ উপৰিও জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰৰ ফলত বায়ু প্ৰদূষণ, পৰিৱেশ প্ৰদূষণ হয়। সেয়ে এইবোৰ সমস্য়া ৰোধ কৰিবৰ বাবে মানুহে পৰম্পৰাগত শক্তিৰ পৰিৱৰ্তে অপৰম্পৰাগত শক্তি ব্য়ৱহাৰ কৰাটো অতি প্ৰয়োজন।
১৯। শক্তি সম্পদ কিয় সংৰক্ষণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ– পৃথিৱীৰ প্ৰায় সকলো ঠাইতে শক্তি সম্পদ বিয়পি আছে। কিন্তু এই সম্পদবোৰ আহৰণৰ ক্ষেত্ৰত খৰচ, সময়, শ্ৰম, প্ৰযুক্তি আদি কাৰকবোৰ জড়িত হৈ আছে। এইবোৰ সম্পদ যি হাৰত বৰ্তমানৰ প্ৰজন্ময়ে ব্য়ৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰিছে, যদিহে এই হাৰত শক্তি সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি থকা হয় তেনেহলে ভৱিষ্য়ত প্ৰজন্মলৈ এই সম্পদ নাথাকিব। কাৰণ শক্তিসম্পদসমূহ হৈছে অনবীকৰণযোগ্য সম্পদ। সেইবাবে শক্তি সম্পদসমূহ ব্য়ৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত মিতব্য়য়ী হব লাগে আৰু সংৰক্ষণ কৰিব লাগে।
২০। পার্থক্য লিখা —
ক) নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ আৰু অনৱীকৰণযোগ্য সম্পদ।
উত্তৰঃ– নৱীকৰণযোগ্য় সম্পদ আৰু অনবীকৰণযোগ্য় সম্পদৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য়সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল-
(i) যিবোৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ প্ৰকৃতিৰ বুকুৰ পৰা পুনৰুদ্ধাৰ কৰা সম্ভৱ সেইবোৰক নবীকৰণযোগ্য় সম্পদ বোলে।
আনহাতে, যিবোৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্য়ৱহাৰৰ পাছত প্ৰকৃতিয়ে পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে নাইবা অতি মন্থৰ গতিত সৃষ্টি হয় সেইবোৰক অনবীকৰণযোগ্য় সম্পদ বোলে।
(ii) নৱীকৰণযোগ্য় সম্পদসমূহ হল উদ্ভিদ প্ৰাণী, সোণ, ৰূপ আদি।
আনহাতে, অৱীকৰণযোগ্য সম্পদসমূহ হল জীৱাশ্ম ইন্ধন।
খ) পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ।
উত্তৰঃ– পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদৰ মাজত থকা পাৰ্থক্য়সমূহ তলত উল্লেখ কৰা হল-
(i) যিবোৰ শক্তি সম্পদ অতীজৰে পৰা ব্য়ৱহাৰ কৰি অহা হৈছে তাকে পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলা হয়।
আনহাতে, যিবোৰ সম্পদ অতীজৰ পৰা পৰম্পৰাগতভাৱে ব্য়ৱহাৰ কৰা হোৱা নাই তাকে অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদ বোলা হয়।
(ii) পৰম্পৰাগত শক্তিসমূহ হৈছে অনৱীকৰণযোগ্য় সম্পদ।
আনহাতে, অপৰম্পৰাগত শক্তি হৈছে নৱীকৰণযোগ্য সম্পদ।
(iii) পৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদসমূহ হল কয়লা পেট্ৰলিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ আদি।
আনহাতে, অপৰম্পৰাগত শক্তি সম্পদসমূহ হল বতাহ শক্তি, জোৱাৰ শক্তি, জৈৱ গেছ, সৌৰ শক্তি আদি।
২১। চমুটোকা লিখা —
জীৱাশ্ম ইন্ধন, সৌৰশক্তি, পাৰমাণৱিক শক্তি, জোৱাৰ শক্তি, জৈৱ গেছ।
উত্তৰঃ–জীৱাশ্ম ইন্ধনঃ- জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ লগত প্ৰত্য়ক্ষ বা পৰোক্ষভাৱে জড়িত। জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহ হল কয়লা, পেট্ৰলিয়াম প্ৰাকৃতিক গেছ আদি। জীৱাশ্ম ইন্ধনসমূহৰ ব্ৰাপক ব্য়ৱহাৰৰ ফলত এইবোৰৰ পৰিমাণ দ্ৰুত গতিত কমি যাব ধৰিছে। সেয়েহে আমি এই ইন্ধনসমূহ ব্য়ৱহাৰ কৰোতে মিতব্য়য়ী হব লাগে। এইসমূহ সম্পদ ভৱিষ্য়ৎ প্ৰজন্মলৈ বচায় থোৱাতো আমাৰ কৰ্তব্য় আৰু দায়িত্ব।
সৌৰশক্তিঃ সূৰ্যৰ পৰা পোৱা শক্তি বিধেই হৈছে সৌৰশক্তি। সৌৰশক্তি এবিধ অক্ষয় সম্পদ। সূৰ্যৰ এই শক্তিক সৌৰকোষত ধৰি ৰাখি বিদ্য়ুৎ শক্তি উৎপাদন কৰা হয়। সৌৰশক্তি হৈছে এবিধ নৱীকৰণযোগ্য় সম্পদ। আৰু সৌৰশক্তি ব্য়ৱহাৰৰ ফলত প্ৰদূষণ নহয় । সৌৰশক্তি ব্য়ৱহাৰৰ কৰি সৌৰশক্তিযুক্ত ঘড়ী,গাড়ী,সৌৰ চৌকা,বাল্ব আদি ব্য়ৱহাৰ কৰিব পাৰি।
পাৰমানৱিক শক্তিঃ পাৰমানৱিক শক্তি তেজস্ত্ৰিয় পদাৰ্থৰ অণু-পৰমাণুত নিহিত হৈ থকা শক্তিৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়। পাৰমাণৱিক শক্তিৰ প্ৰধান উৎসসমূহ হ’ল থ’ৰিয়াম, জিৰকন, ইউৰেনিয়াম আদি। পৃথিৱীৰ মুঠ উৎপাদিত শক্তিৰ ১৭ শতাংশ শক্তি পাৰমানৱীক শক্তিৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়।
জোৱাৰ শক্তিঃ জোৱাৰ শক্তিৰ জোৱাৰ ক্ষমতা হ’ল জনশক্তিৰ ৰূপ যিয়ে জোৱাৰৰ পৰা লব্ধ শক্তিক, শক্তিৰ উপযোগী ৰূপ, বিদ্য়ুৎলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে। ৰাছিয়া, ফ্ৰান্স, কানাডা,চীন আদি দেশ জোৱাৰ শক্তি উৎপাদনত আগৱঢ়া। ভাৰতবৰ্ষৰ কচ্ছ উপসাগৰ, কাম্বে উপসাগৰ সুন্দৰবন ব-দ্বীপ অঞ্চলক চৰকাৰে জোৱাৰ শক্তি উৎ পাদনৰ সম্ভাৱনীয় কেন্দ্ৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে। এই শক্তি ব্য়ৱহাৰৰ ফলত প্ৰদূষণ নহয়।
জৈৱ গেছঃ মৃত উদ্ভিদ, মৃত জীৱ-জন্তুৰ অৱশিষ্ট, জীৱ-জন্তুৰ মল-মুত্ৰ, ৰান্ধনিঘৰৰ পেলনীয়া আৱৰ্জনা আদি এক বিশেষ প্ৰক্ৰিয়াৰে গেছীয় ইন্ধনলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়, এই গেছ বিধেই হৈছে জৈৱ গেছ। জৈৱ গেছে হৈছে এবিধ উৎকৃষ্ট ইন্ধন। এই গেছবিধ কম খৰচী আৰু উপলব্ধ। ইয়াক ৰন্ধন কাৰ্যত ব্য়ৱহাৰ কৰা হয় । এইবিধ গেছ ব্য়ৱহাৰৰ ফলত প্ৰদূষণ হয়।
২২। কোনো এখন ঠাইত জনবসতি ঘন হোৱাৰ কাৰণ কি বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ– কোনো এখন ঠাইত জনবসতি ঘন হোৱাৰ কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল-
ক) উন্নত যাতায়ত ব্য়ৱস্থা
খ) পলসুৱা আৰু সাৰুৱা মাটি
গ) উন্নত চিকিৎসা ব্য়ৱস্থা
ঘ) উদ্য়োগি চহৰ
ঙ) স্কুল-কলেজৰ সুবিধা
চ) নিযুক্তিৰ পথ সহজ।
২৩। বিভিন্ন ঠাইত বৰ্তমান পানীৰ সংকটে দেখা দিয়াৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ– পানীৰ সংকেটে দেখা দিয়াৰ কাৰণ দুটা হ’ল-
ক) বিশুদ্ধ খোৱা পানীৰ অভাৱ।
খ) খাল-বিল, পুখুপৰী, নদ-নদী, সাগৰ-মহাসাগৰৰ পানীত লেতেৰা আৱৰ্জনা পেলোৱা।
২৪। কি কি প্ৰক্ৰিয়াৰে পানী উৎসসমূহত জমা হয়?
উত্তৰঃ–
(i) পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ ব্যৱস্থা লব লাগিব।
(ii) পাহাৰীয়া অঞ্চলত বেদিকা কৃষিৰ জড়িয়তে পাহাৰৰ ঢালত পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
(iii) কৃষিক্ষেত্ৰেত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰিব লাগে যাতে পানীৰ অপচয় নহয়।
(iv) খৰাং অঞ্চলত দ নলীনাদৰ দ্বাৰা জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা কৰিব লাগে যাতে বাস্পীভৱনৰ যোগেদি পানীৰ অপচয় নহয়।
(v) পানীৰ পুনৰ চক্ৰায়নৰ যোগেদি পানীৰ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
২৫। বনজ সম্পদক কি কি কাৰকে ক্ষতি কৰে?
উত্তৰঃ– বনজ সম্পদক ক্ষতি কৰাৰ কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল-
১) অৰণ্য় ধবংস
২) গৰাখহনীয়া
৩) বন্য়প্ৰাণীৰ চোৰাং চিকাৰী
৪) ভূমিস্খলন
৫) বানপানী
৬) ছুনামি
৭) বনজুই।
২৬। বতাহ শক্তি কি?
উত্তৰঃ– বতাহ হৈছে এবিধ অক্ষয় শক্তি সম্পদ। ই ভূ-পৃষ্ঠৰ এবিধ বাহ্য়িক প্ৰক্ৰিয়া। বতাহ শক্তিৰ পৰা বিদ্য়ুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি ।
২৭। সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ– সৌৰ শক্তি ব্য়ৱহাৰৰ সুবিধাসমূহ হ’ল-
১) ই এবিধ নৱীকৰণযোগ্য় সম্পদ।
২) ই কোনো ধৰণৰ প্ৰদূষণৰ সৃষ্টি নকৰে।
সৌৰ শক্তি ব্য়ৱহাৰৰ অসুবিধাসমূহ হ’ল-
১) ই বৰ খৰচী।
২) মধ্য়বিত্তীয় লোকে সহজে ক্ৰয় কৰিব নোৱাৰে।
৩) সূৰ্য়ৰ তাপ ভালকৈ নপৰিলে ইয়াক বিদ্য়ুৎ শক্তি উৎপাদনৰ বাবে ব্য়ৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।
২৮। পেট্র’লিয়াম কি? ইয়াক কিয় পনীয়া সোণ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ– পেট্ৰ’লিয়াম হৈছে ভূ-ত্বকৰ শিলাস্তৰৰ মাজত জমা হৈ থকা এবিধ জুলীয়া জীৱাশ্ম ইন্ধন।
অতি মূল্য়ৱান সম্পদ হোৱাৰ বাবে প্ৰেট্ৰ’লিয়ামক “পনীয়া সোণ”বোলা হয়।
২৯। জোৱাৰ শক্তিৰপৰা কেনেদৰে বিদ্যুৎ শক্তি উৎপাদন কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ– জোৱাৰৰ সময়ত উঠি অহা পানী বান্ধ দি আৱদ্ধ কৰি ৰাখি সৰু বাটেৰে এৰি দি টাৰবাইনৰ সহায়ত বিদ্য়ুৎ উৎপন্ন কৰিব পাৰি।
৩০। খালী ঠাই পূৰ কৰা —
ক) মানুহৰ কামত অহা প্ৰকৃতিৰ আটাইবোৰ উপাদানকেই_________।
উত্তৰঃ- প্ৰাকৃতিক সম্পদ।
খ) পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ _______শতাংশ হৈছে ভূমি।
উত্তৰঃ– ২৯ শতাংশ ।
গ) নদীৰ ক্ৰিয়াৰ বাবে পাৰৰ মাটি খহি পৰাকে _________বোলে।
উত্তৰঃ– গৰাখহনীয়া ।
ঘ) পানী এবিধ_________ অজৈৱিক সম্পদ।
উত্তৰঃ– নৱীকৰণযোগ্য় ।
ঙ) আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা পানীৰ পৰিমাণ মুঠ পানীৰ_________।
উত্তৰঃ– ২শতাংশ ।
চ) চিৰসেউজীয়া ক্রান্তীয় অৰণ্যসমূহক _________ বুলিও কোৱা হয়।
উত্তৰঃ– বৰ্ষাৰণ্য় ।
ছ) সৌৰকোষৰ জৰিয়তে_________ উৎপন্ন কৰা হয়।
উত্তৰঃ– বিদ্য়ুৎ শক্তি।
৩১। আমি কি কি উপায়েৰে পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰোঁ।
উত্তৰঃ– (i) পানী প্ৰদূষণ ৰোধ কৰাৰ ব্যৱস্থা লব লাগিব।
(ii) পাহাৰীয়া অঞ্চলত বেদিকা কৃষিৰ জড়িয়তে পাহাৰৰ ঢালত পানী সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
(iii) কৃষিক্ষেত্ৰেত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা এনেদৰে কৰিব লাগে যাতে পানীৰ অপচয় নহয়।
(iv) খৰাং অঞ্চলত দ নলীনাদৰ দ্বাৰা জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা কৰিব লাগে যাতে বাস্পীভৱনৰ যোগেদি পানীৰ অপচয় নহয়।
(v) পানীৰ পুনৰ চক্ৰায়নৰ যোগেদি পানীৰ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post