Lesson: 5
সাগৰ-মহাসাগৰ
১। পৃথিৱীক নীলা গ্রহ বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ প্ৰায় ৭১ শতাংশ অংশ পানীৰে আৱৰি আছে। মহাকাশৰ পৰা পৃথিৱীখন অধিকাংশ নীলা দেখা যায়। সেইবাবে পৃথিৱীক “নীলা গ্ৰহ” বুলি কোৱা হয়।
২। সাগৰ, উপসাগৰ আৰু মহাসাগৰৰ মাজৰ মিল আৰু অমিল লিখা।
উত্তৰঃ
মিল
(i) তিনিওটাই বৃহৎ জলভাগ।
(ii) সাধাৰণতে পানী লৱণাক্ত।
(iii) জোৱাৰ-ভাটা, ঢৌ আৰু জলসোঁত দেখা যায়।
(iv) সামুদ্ৰিক জীৱ আৰু খনিজ সম্পদ পোৱা যায়।
অমিল
মহাসাগৰঃ পৃথিৱীৰ বৃহৎ আৰু বিস্তৃত লৱণাক্ত জলভাগক মহাসাগৰ বোলে।
সাগৰঃ মহাসাগৰৰ তুলনাত সৰু আৰু সাধাৰণতে মহাদেশ বা দ্বীপৰ কাষত অৱস্থিত জলভাগক সাগৰ বোলে।
উপসাগৰঃ সাগৰ বা মহাসাগৰৰ যি অংশ স্থলভাগৰ ভিতৰলৈ সোমাই যায় আৰু অধিকাংশ ফালে স্থলভাগে আগুৰি থাকে, তাক উপসাগৰ বোলে।
৩। উৎপত্তিৰ সময়ত পৃথিৱীখন কেনেকুৱা অৱস্থাত আছিল?
উত্তৰঃ উৎপত্তিৰ প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত পৃথিৱীখন অতি উত্তপ্ত অৱস্থাত আছিল। পাছলৈ ক্ৰমে তাপ বিকিৰণ কৰি শীতল হ’বলৈ ধৰিছিল।
৪। পৃথিৱীৰ উপৰিভাগত ওখ-চাপৰ আৱৰণৰ সৃষ্টি কেনেদৰে হ’ল?
উত্তৰঃ পৃথিৱী শীতল আৰু সংকুচিত হোৱাৰ সময়ত ভূত্বক সকলো ঠাইতে সমানভাবে গঢ় লৈ উঠা নাছিল। বিভিন্ন অভ্যন্তৰীণ ভূ-প্ৰক্ৰিয়া, সংকোচন আৰু ভূত্বকৰ চলাচলৰ ফলত কিছুমান অংশ ওখ আৰু কিছুমান অংশ চাপ বা নিম্ন হৈ পৰে। এইদৰে স্থলভাগ আৰু সাগৰীয় অৱবাহিকাৰ সৃষ্টি হয়।
৫। নিৰক্ষীয় অঞ্চলৰ মহাসাগৰৰ পানীভাগ কিয় সহজে গৰম হয়?
উত্তৰঃ নিৰক্ষীয় অঞ্চলত সূৰ্যৰ ৰশ্মি প্ৰায় লম্বভাৱে পৰে। ফলত একে পৰিমাণৰ সৌৰশক্তি কম অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত হয় আৰু পানী তুলনামূলকভাৱে সহজে গৰম হয়।
৬। বেলেগ বেলেগ উষ্ণতাৰ দুটা মহাসাগৰীয় সোঁত লগ লগা ঠাইবোৰ কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ উষ্ণ আৰু শীতল সোঁত লগ লগা ঠাইত পানীৰ তাপমাত্রা, পুষ্টি উপাদান আৰু প্লৱকৰ পৰিমাণ অধিক হয়। ফলত মাছৰ খাদ্য বেছি পোৱা যায় আৰু বহু ক্ষেত্ৰত উন্নত মৎস্যক্ষেত্ৰ গঢ়ি উঠে। কিছুমান অঞ্চলত কুঁৱলীও সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
৭। গৰম আৰু চেঁচা সাগৰীয় সোঁতৰ দুটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
গৰম সাগৰীয় সোঁত
(i) কিউৰ’শিঅ’ সোঁত
(ii) গাল্ফ ষ্ট্ৰীম
চেঁচা সাগৰীয় সোঁত
(i) অয়াশিঅ’ সোঁত
(ii) লাব্ৰাডৰ সোঁত
৮। সাগৰত কি কি কাৰণত ঢৌৰ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ সাগৰত ঢৌ সৃষ্টি হোৱাৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) বতাহ
(ii) সমুদ্ৰতলৰ ভূমিকম্প
(iii) আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণ
(iv) ভূমিস্খলন
(v) কিছুমান ক্ষেত্ৰত জোৱাৰৰ প্ৰভাৱ
৯। আগ্নেয় বলয় বুলি ক’লে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ অঞ্চলত বহু আগ্নেয়গিৰি আৰু ভূমিকম্প সংঘটিত হয়, তেনে ভূতাত্ত্বিক বেল্ট বা অঞ্চলক আগ্নেয় বলয় বোলে। প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ চাৰিওফালে থকা “Pacific Ring of Fire” ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
১০। ছুনামিৰ উচ্চতা আৰু গতিবেগ সাধাৰণতে কিমান হয়?
উত্তৰঃ গভীৰ সাগৰত ছুনামিৰ ঢৌৰ উচ্চতা সাধাৰণতে কম থাকে, কিন্তু ইয়াৰ গতিবেগ ঘণ্টাত প্ৰায় ৭০০–৮০০ কিলোমিটাৰলৈ হ’ব পাৰে। উপকূলৰ অগভীৰ পানীত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে ঢৌৰ উচ্চতা বহুগুণে বৃদ্ধি পাব পাৰে আৰু বহু ক্ষেত্ৰত ১০–১৫ মিটাৰ বা তাতকৈও অধিক হ’ব পাৰে।
১১। জোৱাৰ-ভাটা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ মহাকর্ষণীয় আকৰ্ষণৰ ফলত সাগৰ-মহাসাগৰৰ পানী নিয়মীয়াকৈ ওপৰলৈ উঠা আৰু তললৈ নামা ঘটনাক জোৱাৰ-ভাটা বোলে। পানী ওপৰলৈ উঠাকে জোৱাৰ আৰু নামি যোৱাকে ভাটা বোলে।
১২। পৃথিৱীৰ ওপৰত চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱ বেছি হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ সূৰ্য চন্দ্ৰতকৈ বহুগুণে ডাঙৰ হলেও চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ বহু ওচৰত অৱস্থিত। সেইবাবে জোৱাৰ-ভাটাৰ ওপৰত চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱ অধিক।
১৩। মুখ্য জোৱাৰৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ যি অংশ চন্দ্ৰৰ মুখামুখি থাকে, সেই অংশৰ সমুদ্ৰজল চন্দ্ৰৰ মহাকর্ষণীয় আকৰ্ষণত ওপৰলৈ উঠি জোৱাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াক মুখ্য জোৱাৰ বুলি কোৱা হয়।
১৪। বাসন্তী জোৱাৰ আৰু নাটনি জোৱাৰ কাক বোলে?
উত্তৰঃ
বাসন্তী জোৱাৰ
অমাৱস্যা আৰু পূৰ্ণিমাৰ সময়ত সূৰ্য, পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰ প্ৰায় এক সৰল ৰেখাত থাকে। তেতিয়া সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণ মিলি অধিক শক্তিশালী জোৱাৰ সৃষ্টি কৰে। ইয়াক বাসন্তী জোৱাৰ বোলে।
নাটনি জোৱাৰ
শুক্ল আৰু কৃষ্ণ পক্ষৰ অষ্টমীৰ ওচৰত সূৰ্য, পৃথিৱী আৰু চন্দ্ৰ প্ৰায় সমকোণীয় অৱস্থানত থাকে। তেতিয়া সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণ আংশিকভাৱে বিপৰীত দিশত কাম কৰে আৰু জোৱাৰৰ উচ্চতা কম হয়। ইয়াক নাটনি জোৱাৰ বোলে।
১৫। নদীৰ মোহনা আৰু জোৱাৰ-ভাটাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ জোৱাৰৰ সময়ত নদীৰ মোহনাত পানীৰ গভীৰতা বৃদ্ধি পায়। ফলত ডাঙৰ নাও আৰু জাহাজৰ চলাচল সহজ হয়। জোৱাৰ-ভাটাই কিছুমান মোহনাত গেদ স্থানান্তৰ কৰাতো সহায় কৰে। বহু বন্দৰ জোৱাৰৰ সুবিধা লৈ গঢ়ি উঠিছে। জোৱাৰপ্ৰভাৱিত মোহনা মৎস্য সম্পদৰ বাবেও গুৰুত্বপূর্ণ।
১৬। সাগৰ-মহাসাগৰৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবোৰক কেইভাগত ভাগ কৰা হয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
(i) প্লৱক বা প্লেংকটন
(ii) নেক্টন
(iii) বেনথ’জ
১৭। বেনথ’জ শ্ৰেণীৰ সাগৰীয় জীৱৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ বেনথ’জ শ্ৰেণীৰ জীৱবোৰ সাগৰৰ তলদেশত বা তলদেশৰ কাষত বাস কৰে। কিছুমান অগভীৰ পানীত আৰু কিছুমান গভীৰ সাগৰতো বাস কৰিব পাৰে। যেনে—তাৰামাছ, কিছুমান শামুক, কেঁকোৰা আদি।
১৮। প্লৱক আৰু মৎস্যক্ষেত্ৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কেনে?
উত্তৰঃ প্লৱক হৈছে পানীৰ সোঁতৰ সৈতে উটি ফুৰা অতি সৰু উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী। উদ্ভিদ প্লৱক বা ফাইটোপ্লেংকটন বহু সামুদ্ৰিক জীৱৰ খাদ্যশৃংখলৰ ভিত্তি। যি অঞ্চলত প্লৱকৰ পৰিমাণ অধিক, তাত সৰু মাছ আৰু আন সামুদ্ৰিক জীৱ অধিক হয়। ফলত তেনে অঞ্চলত উন্নত মৎস্যক্ষেত্ৰ গঢ়ি উঠে।
১৯। কেইবিধমান সাগৰীয় মাছৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ টুনা, কড, হেৰিং, মেকৰেল, ছাৰ্ডিন, ছালমন আদি।
২০। সাগৰ-মহাসাগৰত কি কি খনিজ সম্পদ পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ সাগৰ-মহাসাগৰত খাৰুৱা তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ, মেংগানিজ নডিউল, লৱণ, টিন, ম’নাজাইট, সোণ, প্লেটিনাম আদি খনিজ সম্পদ পোৱা যায়।
ইয়াৰ ভিতৰত খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ অতি গুৰুত্বপূর্ণ, কাৰণ এইবোৰ ইন্ধন, পেট্ৰ’কেমিকেল আৰু বহু উদ্যোগত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
২১। জল পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত সাগৰ-মহাসাগৰৰ ভূমিকা সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ সাগৰ-মহাসাগৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলপৰিবহণৰ প্রধান পথ।
(i) বৃহৎ পৰিমাণৰ সামগ্ৰী কম খৰচত কঢ়িয়াব পাৰি।
(ii) পৃথক পথ নিৰ্মাণৰ প্রয়োজন নাথাকে।
(iii) গধুৰ আৰু বৃহৎ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ বাবে উপযোগী।
(iv) মহাদেশসমূহৰ মাজত বাণিজ্যিক সংযোগ স্থাপন কৰে।
(v) বৈদেশিক বাণিজ্যৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূর্ণ।
২২। মহাসাগৰীয় সোঁতৰ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ মহাসাগৰীয় সোঁতৰ প্রধান কাৰণসমূহ হ’ল—
(i) নিয়ত বতাহ
(ii) পৃথিৱীৰ আৱৰ্তন
(iii) পানীৰ তাপমাত্রাৰ পাৰ্থক্য
(iv) লৱণতাৰ পাৰ্থক্য
(v) পানীৰ ঘনত্বৰ পাৰ্থক্য
(vi) মহাদেশ আৰু উপকূলৰ বিন্যাস
২৩। গৰম পানীৰ সোঁত আৰু ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁতৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
গৰম পানীৰ সোঁত
(i) সাধাৰণতে উষ্ণ অঞ্চলৰ পৰা ঠাণ্ডা অঞ্চললৈ যায়।
(ii) উপকূলীয় অঞ্চলৰ তাপমাত্রা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে।
(iii) বায়ুত আৰ্দ্ৰতা বৃদ্ধি কৰি বৰষুণত সহায় কৰিব পাৰে।
(iv) কিছুমান উচ্চ অক্ষাংশৰ বন্দৰ বৰফমুক্ত ৰখাত সহায় কৰে।
ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁত
(i) সাধাৰণতে উচ্চ অক্ষাংশৰ পৰা নিম্ন অক্ষাংশলৈ যায়।
(ii) উপকূলীয় অঞ্চলৰ তাপমাত্রা হ্ৰাস কৰে।
(iii) বাষ্পীভৱন কমায়।
(iv) কিছুমান অঞ্চলত কুঁৱলী আৰু শুকান উপকূলীয় জলবায়ুৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
২৪। সাগৰৰ কেনেকুৱা অঞ্চলত মৎস্যক্ষেত্ৰ গঢ়ি উঠে?
উত্তৰঃ যি সাগৰীয় অঞ্চলত প্লৱক, পুষ্টি উপাদান আৰু অক্সিজেনৰ পৰিমাণ অধিক, তাত উন্নত মৎস্যক্ষেত্ৰ গঢ়ি উঠে। বিশেষকৈ অগভীৰ মহীসোপান অঞ্চল আৰু উষ্ণ-শীতল সোঁত মিলিত হোৱা স্থানসমূহ মৎস্যক্ষেত্ৰৰ বাবে উপযোগী।
২৫। আমি কিয় নির্মল পানীৰ অভাৱ অনুভৱ কৰোঁ?
উত্তৰঃ পৃথিৱীত পানীৰ পৰিমাণ অধিক হলেও অধিকাংশই লৱণাক্ত সাগৰীয় পানী। মিঠা পানীৰ পৰিমাণ অতি কম, আৰু তাৰো বৃহৎ অংশ বৰফ, হিমবাহ আৰু ভূগৰ্ভত সঞ্চিত। তদুপৰি জনসংখ্যা বৃদ্ধি, পানীৰ অপচয় আৰু প্ৰদূষণৰ বাবে ব্যৱহাৰযোগ্য বিশুদ্ধ পানীৰ সংকট দেখা যায়।
২৬। পৃথিৱীৰ মুঠ মহাসাগৰ কেইখন আৰু কি কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ মুঠ পাঁচখন মহাসাগৰ—
(i) প্ৰশান্ত মহাসাগৰ
(ii) আটলান্টিক মহাসাগৰ
(iii) ভাৰত মহাসাগৰ
(iv) উত্তৰ মহাসাগৰ বা আৰ্কটিক মহাসাগৰ
(v) দক্ষিণ মহাসাগৰ
২৭। ছুনামি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সমুদ্ৰতলৰ ভূমিকম্প, আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণ বা বৃহৎ ভূমিস্খলনৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা দীঘল তরংগদৈৰ্ঘ্যৰ বৃহৎ সাগৰীয় ঢৌসমূহক ছুনামি বোলে।
২৮। মহাসাগৰীয় সোঁত কাক বোলে আৰু ই কেনেদৰে সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ মহাসাগৰৰ পানী এক নিৰ্দিষ্ট দিশত নিয়মিতভাৱে বৃহৎ পৰিমাণে গতি কৰাকে মহাসাগৰীয় সোঁত বোলে।
ই নিয়ত বতাহ, পৃথিৱীৰ আৱৰ্তন, তাপমাত্রা, লৱণতা, পানীৰ ঘনত্ব আৰু উপকূলৰ বিন্যাসৰ ফলত সৃষ্টি হয়।
২৯। জোৱাৰ-ভাটাৰ প্ৰভাৱত কি কি সুবিধা হয়?
উত্তৰঃ
(i) নদীৰ মোহনাত পানীৰ গভীৰতা বৃদ্ধি হয়।
(ii) বন্দৰলৈ জাহাজ চলাচল সহজ হয়।
(iii) কিছুমান অঞ্চলত মাছ ধৰাত সুবিধা হয়।
(iv) জোৱাৰ শক্তিৰ পৰা বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি।
(v) কিছুমান মোহনাত গেদ স্থানান্তৰত সহায় কৰে।
৩০। কাৰণ দর্শোৱা
(ক) নাটনি জোৱাৰ বাসন্তী জোৱাৰৰ সমান শক্তিশালী নহয়।
উত্তৰঃ বাসন্তী জোৱাৰৰ সময়ত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণ একেদিশে বা প্ৰায় একে ৰেখাত কাম কৰে। কিন্তু নাটনি জোৱাৰৰ সময়ত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণ পৰস্পৰ সমকোণীয় হয়। ফলত দুয়োটাৰ আকৰ্ষণ সম্পূৰ্ণৰূপে যোগ নহয় আৰু জোৱাৰ দুৰ্বল হয়।
(খ) আজিকালি পৃথিৱীৰ বহু ঠাইতে সাগৰীয় মাছ কিনিবলৈ পোৱা যায়।
উত্তৰঃ আধুনিক মাছধৰা জাহাজ, শীতলীকৰণ ব্যৱস্থা, হিমায়িত সংৰক্ষণ, টিনজাতকৰণ আৰু দ্ৰুত পৰিবহণৰ উন্নতিৰ বাবে সাগৰীয় মাছ দূৰ-দূৰণিৰ বজাৰলৈ পঠিয়াব পৰা যায়। সেইবাবে বহু অন্তৰ্ভাগীয় অঞ্চলতো সাগৰীয় মাছ সহজে পোৱা যায়।
(গ) জাপানত সঘনাই ছুনামি হয়।
উত্তৰঃ জাপান প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আগ্নেয় বলয়ৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ কাষৰীয়া অঞ্চলত টেকটনিক প্লেটৰ সীমা আছে। ইয়াত সঘনাই সমুদ্ৰতলৰ ভূমিকম্প হয়। সেইবাবে জাপান ছুনামি-প্ৰৱণ দেশ।
(ঘ) বৈদেশিক বাণিজ্যৰ বাবে জাহাজ পৰিবহণ ব্যৱস্থা উৎকৃষ্ট।
উত্তৰঃ জাহাজে একেলগে বৃহৎ পৰিমাণৰ গধুৰ সামগ্ৰী বহন কৰিব পাৰে আৰু প্ৰতি একক সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ ব্যয় তুলনামূলকভাৱে কম। সাগৰীয় পথত পৃথক রাস্তা নিৰ্মাণৰ প্রয়োজন নাই। সেয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ বাবে জাহাজ পৰিবহণ অতি উপযোগী।
৩১। শুদ্ধ উত্তৰটোত চিন দিয়া
(ক) সাধাৰণতে শীতল পানীৰ সোঁতৰ উৎপত্তি হয়—
১। মেৰু অঞ্চলত
২। নিৰক্ষীয় অঞ্চলত
৩। এটাও নহয়
উত্তৰঃ ১। মেৰু অঞ্চলত
(খ) সাগৰৰ পানী নিয়মীয়াকৈ উঠা-নমা কৰাকে—
১। সাগৰীয় সোঁত
২। জোৱাৰ-ভাটা
৩। ঢৌ
উত্তৰঃ ২। জোৱাৰ-ভাটা
(গ) “ছুনামি” শব্দৰ অৰ্থ হ’ল—
১। ভূমিকম্প
২। সাগৰৰ বতাহ
৩। পোতাশ্ৰয়ৰ ঢৌ
উত্তৰঃ ৩। পোতাশ্ৰয়ৰ ঢৌ
(ঘ) স্বতন্ত্ৰভাৱে সাঁতুৰিব পৰা সাগৰীয় প্ৰাণীবোৰ—
১। নেক্টন
২। বেনথ’জ
৩। প্লৱক
উত্তৰঃ ১। নেক্টন
৩২। খালী ঠাই পূৰ কৰা
(ক) মহাসাগৰত চলাচল কৰা পৰিবহণ ব্যৱস্থাক ________ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ জলপৰিবহণ
(খ) জলপথবোৰ ________ ঘাইপথ।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক
(গ) সমুদ্ৰতলৰ ________ বা আগ্নেয়গিৰিৰ উদগীৰণৰ ফলত ছুনামি সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
উত্তৰঃ ভূমিকম্প
(ঘ) মহাসাগৰৰ বুকুৰ খনিজ সম্পদসমূহৰ ভিতৰত ________ আৰু ________ অতি গুৰুত্বপূর্ণ।
উত্তৰঃ খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ
(ঙ) উৎপত্তিৰ পৰা বৰ্তমানলৈকে পৃথিৱীয়ে প্ৰায় ________ নিযুত বছৰ অতিক্ৰম কৰিছে।
উত্তৰঃ প্ৰায় ৪৬০০ নিযুত বছৰ
(চ) ________ আৰু প্ৰতিকূল বতৰে সাগৰত জাহাজ চলাচলত সমস্যা সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
উত্তৰঃ ঘন কুঁৱলী
বহুবিকল্পী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ কিমান অংশ প্ৰায় পানীৰে আৱৰা?
(ক) ২৯%
(খ) ৫০%
(গ) ৭১%
(ঘ) ৯০%
উত্তৰঃ (গ) ৭১%
২। পৃথিৱীৰ বৃহত্তম মহাসাগৰ কোনখন?
(ক) আটলান্টিক
(খ) প্ৰশান্ত
(গ) ভাৰত
(ঘ) আৰ্কটিক
উত্তৰঃ (খ) প্ৰশান্ত
৩। গাল্ফ ষ্ট্ৰীম কেনেধৰণৰ সোঁত?
(ক) গৰম
(খ) ঠাণ্ডা
(গ) স্থিৰ
(ঘ) ভূগৰ্ভস্থ
উত্তৰঃ (ক) গৰম
৪। লাব্ৰাডৰ সোঁত কেনেধৰণৰ?
(ক) গৰম
(খ) লৱণহীন
(গ) স্থিৰ
(ঘ) ঠাণ্ডা
উত্তৰঃ (ঘ) ঠাণ্ডা
৫। জোৱাৰ-ভাটাৰ প্রধান কাৰণ কি?
(ক) কেৱল বতাহ
(খ) চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ মহাকর্ষণ
(গ) বৰষুণ
(ঘ) নদীৰ সোঁত
উত্তৰঃ (খ) চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ মহাকর্ষণ
৬। বাসন্তী জোৱাৰ কেতিয়া হয়?
(ক) পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাত
(খ) প্ৰতিদিন দুপৰীয়া
(গ) কেৱল অষ্টমীত
(ঘ) শীতকালত
উত্তৰঃ (ক) পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্যাত
৭। তলৰ কোনটো প্লৱকৰ উদাহৰণ?
(ক) টুনা
(খ) তিমি
(গ) ডায়েটম
(ঘ) অক্টোপাছ
উত্তৰঃ (গ) ডায়েটম
৮। স্বাধীনভাৱে সাঁতুৰি ফুৰা সামুদ্ৰিক জীৱক কি বোলে?
(ক) প্লৱক
(খ) বেনথ’জ
(গ) শৈবাল
(ঘ) নেক্টন
উত্তৰঃ (ঘ) নেক্টন
৯। সমুদ্ৰৰ তলদেশত বাস কৰা জীৱক কি বোলে?
(ক) বেনথ’জ
(খ) প্লৱক
(গ) নেক্টন
(ঘ) প্ৰবাল
উত্তৰঃ (ক) বেনথ’জ
১০। উন্নত মৎস্যক্ষেত্ৰ সাধাৰণতে ক’ত গঢ়ি উঠে?
(ক) মৰুভূমিত
(খ) প্লৱকসমৃদ্ধ সাগৰীয় অঞ্চলত
(গ) পৰ্বতৰ ওপৰত
(ঘ) গভীৰ স্থলভাগত
উত্তৰঃ (খ) প্লৱকসমৃদ্ধ সাগৰীয় অঞ্চলত
১১। ছুনামিৰ প্রধান কাৰণ কোনটো?
(ক) মৃদু বতাহ
(খ) সাধাৰণ জোৱাৰ
(গ) সমুদ্ৰতলৰ ভূমিকম্প
(ঘ) বৰষুণ
উত্তৰঃ (গ) সমুদ্ৰতলৰ ভূমিকম্প
১২। জাপান কোন ভূতাত্ত্বিক অঞ্চলৰ ওচৰত অৱস্থিত?
(ক) সাহাৰা
(খ) আৰ্কটিক বলয়
(গ) বিষুৱীয় বলয়
(ঘ) প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আগ্নেয় বলয়
উত্তৰঃ (ঘ) প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় আগ্নেয় বলয়
১৩। তলৰ কোনটো সাগৰীয় খনিজ সম্পদ?
(ক) খাৰুৱা তেল
(খ) চাউল
(গ) চাহ
(ঘ) কপাহ
উত্তৰঃ (ক) খাৰুৱা তেল
১৪। বৈদেশিক বাণিজ্যৰ বাবে কোনটো পৰিবহণ বিশেষ উপযোগী?
(ক) গৰুগাড়ী
(খ) জাহাজ পৰিবহণ
(গ) চাইকেল
(ঘ) খোজকাঢ়ি
উত্তৰঃ (খ) জাহাজ পৰিবহণ
১৫। নাটনি জোৱাৰ কেতিয়া হয়?
(ক) সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰ একে দিশত থাকিলে
(খ) পূৰ্ণিমাত
(গ) সূৰ্য-পৃথিৱী-চন্দ্ৰ সমকোণীয় অৱস্থানত থাকিলে
(ঘ) অমাৱস্যাত
উত্তৰঃ (গ) সূৰ্য-পৃথিৱী-চন্দ্ৰ সমকোণীয় অৱস্থানত থাকিলে
১৬। পৃথিৱীৰ মুঠ মহাসাগৰ কেইখন?
(ক) তিনিখন
(খ) চাৰিখন
(গ) ছয়খন
(ঘ) পাঁচখন
উত্তৰঃ (ঘ) পাঁচখন
সাগৰ-মহাসাগৰ
১। পৃথিৱীক নীলা গ্রহ বুলি কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বেছি অংশ পানীৰে আৱৰি আছে বাবে পৃথিৱাক নীলা গ্ৰহ বুলি কোৱা হয়।
২। সাগৰ, উপসাগৰ আৰু মহাসাগৰ— এই তিনিওটাৰ মাজৰ মিল আৰু অমিল কেনে লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ বিস্তীৰ্ণ জলভাগক পাঁচটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। ইয়াৰ একো একোটা ভাগেই হৈছে এখন এখন মহাসাগৰ।
দেশ বা মহাদেশৰ ওচৰৰ মহাসাগৰৰ একোটা অংশই হৈছে সাগৰ।
তিনিওফালে স্থলভাগে আগুৰি থকা সাগৰ-মহাসগৰৰ একোটা অংশকে উপসাগৰ বোলা হয়।
সাগৰ, মহাসাগৰ আৰু উপসাগৰ সকলোৰে পানী লুণীয়া আৰু নীলা।
সাগৰ, মহাসাগৰ আৰু উপসাগৰত দিনটোত দুবাৰকৈ জোৱাৰ ভাটাৰ সৃষ্টি হয়। আৰু ইয়াৰ জলৰাশি সকলো সময়ত উঠা নমা কৰি থাকে। ইয়াকে অৰঙ্গ বা ঢৌ বোলে। এইবোৰ কাৰণতে সাগৰ, মহাসাগৰ আৰু উপ-সাগৰৰ মাজত সাদৃশ্য় দেখা যায়।
৩। উৎপত্তিৰ সময়ত পৃথিৱীখন কেনেকুৱা অৱস্থাত আছিল?
উত্তৰঃ উৎপওিৰ সময়ত পৃথিৱীখন এটা উওপ্ত বাস্পপিণ্ড আছিল।
৪। পৃথিৱীৰ উপৰিভাগত ওখ-চাপৰ আৱৰণটোৰ সৃষ্টি কেনেদৰে হ’ল লিখা।
উত্তৰঃ উৎপওিৰ সময়ত আৰু তাৰ বহু কাল পিছলৈকে পৃথিৱীখন এটি উওপ্ত গেছীয় পিণ্ড আছিল। আবৰ্ওনৰ যোগেদি তাপ বিকিৰণ কৰি কৰি পৃথিৱীখন ক্ৰমাৎ শীতল আৰু সংকুচিত হ’বলৈ ধৰিলে। কালক্ৰমত বাস্প অৱস্থাৰ পৰা কঠিন অৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন হওঁতে সংকোচনৰ ফলত ভূ-ত্বকৰ কিছু অংশ উচ্চ আৰু কিছু অংশ নিম্ন হৈ থাকিল।
৫। নিৰক্ষীয় অঞ্চলৰ মহাসাগৰৰ পানীভাগ কিয় সহজে গৰম হয়?
উত্তৰঃ নিৰক্ষীয় অঞ্চলত সূৰ্যৰ তাপ লম্বভাৱে পৰে বাবে মহাসাগৰৰ পানীভাগ সহজে গৰম হয়।
৬। বেলেগ বেলেগ উষ্ণতাৰ দুটা মহাসাগৰীয় সোঁত লগ লগা ঠাইবোৰ লাহে লাহে বাম হৈ পৰা দেখা যায় কিয় ?
উত্তৰঃ মেৰু অঞ্চলৰ পৰা অহা শীতল পানীৰ সোঁত যিমানে ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ ফালে আগবাঢ়ে সিমালে উষ্ণ হবলৈ ধৰে। গৰম পানীৰ সোঁতৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ লগে লগে শীতল পানীৰ সোঁতৰ লগত উটি অহা তুষাৰখণ্ডবোৰ গলিবলৈ ধৰে। তুষাৰখণ্ডসমূহৰ মাজত সোমাই থকা শিল, মাটি আৰু গেদবোৰ সমুদ্ৰতলত জমা হ’বলৈ ধৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াটোৰ ফলতেই বেলেগ বেলেগ উষ্ণতাৰ দুটা মহাসাগৰায় সোঁত লগ লগা ঠাইবোৰ লাহে লাহে বাম হৈ পৰা দেখা যায়।
৭। গৰম সাগৰীয় সোঁত আৰু চেঁচা সাগৰীয় সোঁতৰ দুটাকৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ গৰম সাগৰীয় সোঁতৰ উদাহৰণ—–
(i) কিউৰ’ছিঅ’ সোঁত আৰু
(ii) আলাস্কা সোঁত।
চেঁচা সাগৰীয় সোঁতৰ দুটা উদাহৰণ—–
(i) অয়াচিত’সোঁত আৰু
(ii) লব্ৰাড’ৰ সোঁত।
৮। সাগৰত কি কি কাৰণত ঢৌৰ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ সাগৰত ঢৌ সৃষ্টি হোৱাৰ কাৰণসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—-
(i) সমুদ্ৰতলিত ভূমিকম্প,জ্বালামুখী উদগিৰণ আৰু সমুদ্ৰপৃষ্ঠত জোৱাৰ উঠিলেই সাগৰ-মহাসাগৰত প্ৰচণ্ড ঢৌৰ সৃষ্টি হয়।
(ii) সমুদ্ৰপৃষ্ঠৰ ওপৰেদি সদায় প্ৰৱাহিত হোৱা বতাহৰ ফলত সমুদ্ৰপৃষ্ঠত ঢৌৰ সৃষ্টি হয়।
৯। আগ্নেয় বলয় বুলি ক’লে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ অঞ্চলত ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় গিৰি উদগীৰণৰ সম্ভাৱনা প্ৰৱল তাকে আগ্নেয় বলয় বুলি কোৱা হয়।
১০। ছুনামিৰ উচ্চতা আৰু গতিবেগ সাধাৰণতে কিমান হয়।
উত্তৰঃ ছুনামিৰ উচ্চতা ১৫ মিটাৰমান হোৱা দেখা যায় আৰু ইয়াৰ গতিবেগ ঘন্টাত ৭০০ কিলো মিটাৰৰো অধিক হয়।
১১। জোৱাৰ ভাটা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সমুদ্ৰৰ পানী দৈনিক দুবাৰকৈ নিসমিত ব্য়ৱধানত ওফন্দি ওপৰলৈ উঠে আৰু তাৰ পাছত তললৈ নামি যায়। এই দৰে সমুদ্ৰৰ জল ৰাশি ওফন্দি উঠাকে জোৱাৰ আৰু নামি যোৱাক ভাটা বোলা হস।
১২। পৃথিৱীৰ ওপৰত চন্দ্ৰৰ আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱ বেছি হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ তুলনাত চন্দ্ৰ যথেষ্ট সৰু যদিও পৃথিৱীৰ নিচেই ওচৰতে থকাৰ বাবে পৃথিৱীৰ ওপৰত ইয়াৰ আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱ বেছি।
১৩। মুখ্য জোৱাৰৰ উৎপত্তিৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ সাগৰ-মহাসাগৰৰ জলৰাশি যেতিয়া চন্দ্ৰৰ মুখামুখি হয় তেতিয়া তাত আকৰ্ষণৰ প্ৰভাৱ বেছিকৈ পৰে আৰু মুখ্য জোৱাৰৰ উৎপওি হয়।
১৪। বাসন্তী জোৱাৰ আৰু নাটনি জোৱাৰ কাক বোলে? চিত্র আঁকি বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ পূৰ্ণিমা আৰু অমাৱস্য়া দুয়োটা দিনতে চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ মিলিত আকৰ্ষণৰ ফলত যি প্ৰৱল জোৱাৰৰ সৃষ্টি হস তাৰে বাসন্তী জোৱাৰ বোলে।
সপ্তমী আৰু অষ্টমী তিথিত পৃথিৱী, চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যই সমকোণত অৱস্থান কৰে। গতিকে সেই দুটা দিনত চন্দ্ৰৰ মুখামুখি হোৱা ঠাইৰ লগত সূৰ্যৰ মুখামুখি হোৱা ঠাইতো জোৱাৰ হয়। ফলত কোনো এটা জোৱাই শক্তিশালী নহয়। এই জোৱাৰকে নাটনি জোৱাৰ বোলা হয়।
১৫। নদীৰ মোহনা আৰু জোৱাৰ ভাটাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বিচাৰ কৰা।
উত্তৰঃ নদীৰ মোহনা অঞ্চলত জোৱাৰৰ ঢোৱে নদীৰ মোহনাত জমা হোৱা গেদ উটুৱাই নিয়াৰ ফলত নাও, জাহাজ আদিৰ চলাচলৰ বাবে সুবিধা অধিক। জোৱাৰৰ সময়ত পানী ওফন্দি উঠাৰ কাৰণে তগভীৰ নদীৰ মোহনা অঞ্চলত অৱস্থিত বন্দৰলৈ সহজতে জাহাজ্য চলাচল কৰিব পাৰে। জোৱাৰৰ প্ৰভাৱ পৰা নদীৰ মোহমাত প্ৰচুৰ মাছ পোৱা যায়।
১৬। সাগৰ-মহাসাগৰৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবোৰক কেইভাগত ভাগ কৰা হৈছে আৰু কি কি?
উত্তৰঃ সাগৰ-মহাসাগৰৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীবোৰক তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছে। সেই ভাগসমূহ হ’ল—-
(i) প্লেংকটন বা প্লৱক।
(ii) বেনথ’জ।
(iii) নেক্টন।
১৭। বেনথ’জ শ্ৰেণীৰ সাগৰীয় জীৱৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ বেনথ’জ শ্ৰেণীৰ জীৱবোৰে সূৰ্যৰ ৰশ্মি সহজে সোমাব পৰা অগভীৰ পানীত বাস কৰে।
১৮। প্লৱক আৰু মৎস্যক্ষেত্ৰৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কেনে ধৰণৰ লিখা?
উত্তৰঃ প্লৱক সাগৰীয় উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ এবিধ প্রজাতি। প্লৱকবোৰে নিজে লৰচৰ কৰিব নোৱাৰে। পানীৰ সোঁতৰ লগে লগে ইহঁতে উটি ভাহি ফুৰে। প্লৱকবোৰৰ বেছি ভাগেই একেকোষী আৰু চকুৰে মণিব নোৱাৰা বিধৰ। উদ্ভিদ প্লৱকৰ বেছিভাগেই ডায়েটম প্ৰজাতিৰ শেলুৱৈ জাতীয় উদ্ভিদ। এই ডায়েটম মাছৰ প্ৰধান আহাৰ। গতিকে সূৰ্যৰ ৰশ্মিয়ে ঢুকি পোৱা সমুদ্ৰৰ অগভীৰ অংশ প্লৱকৰ বাসস্থান হোৱাৰ লগে লগে ডায়েটমৰ সন্ধানত এই অঞ্চল মৎস কুলৰো ক্ষেত্ৰ হৈ পৰে।
১৯। কেইবিধমান সাগৰীয় মাছৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ তিমি, ডিমি, অক্টোপাছ, কেঁকোৰা, শামুক আদি।
২০। সাগৰ-মহাসাগৰত কি কি খনিজ সম্পদ পোৱা যায় আৰু ইয়াৰ গুৰুত্ব কেনে ধৰণৰ?
উত্তৰঃ সাগৰ-মহাসাগৰত পোৱা খনিজ সম্পদসমূহ হ’ল—- মেংগানিজ, ছালফাৰ, টাইটেনিয়াম, ম’নাজইট, সোণ, প্লেটিনাম, হীৰা, তাম, টিন, লো খাৰুৱা তেল, প্ৰাকৃতিক গেছ ইত্যাদি।
সাগৰ-মহাসাগৰৰ বুকুত পোৱা আটাইবোৰ খনিজ সম্পদেই মূল্য়ৱান। কিন্তু ইয়াৰ ভিতৰত খাৰুৱা তেল আৰু প্ৰাকূতিক গেছ আটাইতকৈ বেছি মূল্যৱান সম্পদ। এই দুবিধ খনিজ সম্পদ উদ্ ঘাটন কৰাত ভূ-বিজ্ঞানীসকলে আটাইতকৈ বেছি গুৰুত্ব দিছে, কাৰণ এই দুয়োবিধ খনিজ সম্পদ ইন্ধন হিচাপে উদ্যোগত ব্য়ৱহাৰ কৰা হয়।
২১। জল পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত সাগৰ-মহাসাগৰৰ ভূমিকা সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ জল পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত সাগৰ-মহাসাগৰৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—-
(i) জল পৰিবহণ কম খৰচী আৰু আটাইতকৈ সহজ।
(ii) জল পৰিবহণত পথ নিৰ্মাণ খৰচ নাই।
(iii) পানীৰ ওপৰেৰে চলা জাহাজ বোৰত ইন্ধনৰ খৰচ কম।
(iv) জল পৰিবহণত স্থল পৰিবহণৰ দৰে বাধা নাথাকে।
২২। মহাসাগৰীয় সোঁতৰ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ মহাসাগৰীয় সোঁতৰ সৃষ্টিৰ কাৰণবোৰ হ’ল পৃথিৱীৰ আৱৰ্তন আৰু মাধ্য়াকৰ্ষণ শক্তি, বায়ুমণ্ডলৰ চাপ, নিয়ত বতাহ, বৰষুণৰ পানী, তাপ, চাপ, ঘনত্ব লৱণতা আদি।
২৩। গৰম পানীৰ সোঁত আৰু ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁতৰ বৈশিষ্ট্য সম্পর্কে লিখা।
উত্তৰঃ গৰম পানীৰ সোঁতৰ বৈশিষ্ট্য সম্পৰ্কে তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—-
(i) গৰম সোঁতৰ ওপৰেদি প্ৰবাহিত বতাহে অধিক জলীয় বাষ্প ধাৰণ কৰে। যাৰবাবে স্থলভাগত এই বতাহৰ প্ৰভাৱত বৰষুণ হয়।
(ii) গৰম উপসাগৰীয় সোঁতৰ বাবে নৰৱে দেশৰ উওৰ উপকূলায় অঞ্চলত বৰফ নপৰে।
ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁতৰ বৈশিষ্ট্য সম্পৰ্কে তলত উল্লেখ কৰা হ’ল—-
(i) ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁতৰ ওপৰেদি প্ৰবাহিত হোৱা বতাহে জলীয় বাস্প ধাৰণ কৰিব নোৱাৰে।
(ii) উওৰ আমেৰিকাৰ লাব্ৰাড’ৰ ঠাণ্ডা পানীৰ সোঁতৰ প্ৰভাৱত বছৰত ন মাহ বৰফৰ দ্বাৰা আবৃত হৈ থাকে।
২৪। সাগৰৰ কেনেকুৱা অঞ্চলত মৎস্যক্ষেত্র গঢ়ি উঠে?
উত্তৰঃ সাগৰৰ বুকুৰ একে বাম ঠাইবোৰত মাছৰ খাদ্য় প্লেংকটন বা প্লৱক মাছৰ বাবে উপযোগ্য় খাদ্য়। সেয়ে এনে অঞ্চলবোৰত মৎস্য়ক্ষেত্ৰ গঢ় লৈ উঠে।
২৫। আমি কিয় নির্মল পানীৰ অভাৱ অনুভৱ কৰোঁ?
উত্তৰঃ ধৰাপৃষ্ঠত প্ৰায় ৭১ শতাংশ পানী আৰু ২৯ শতাংশ মাটিৰে আৱৰি আছে। অৰ্থাৎ, পৃথিৱীত মাটিৰে পৰিমাণ বেছি। পৃথিৱীত পানীৰ পৰিমাণ বেছি হ’লেও কিন্তু নিৰ্মল আৰু বিশুদ্ধ পানীৰ অভাৱ।
২৬। পৃথিৱীৰ মুঠ মহাসাগৰ কেইখন আৰু কি কি?
উওৰঃ পৃথিৱীৰ মুঠ মহাসাগৰ পাঁচখন। সেই কেইখন হ’ল—-
(i) প্ৰশান্ত মহাসাগৰ।
(ii) আটলান্টিক মহাসাগৰ।
(iii) ভাৰত মহাসাগৰ।
(iv) উওৰ মহাসাগৰ।
(v) দক্ষিণ মহাসাগৰ।
২৭। ছুনামি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ভূমিকম্প বা আগ্নেয়গিৰিৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা সাগৰীয় ঢৌকে ছুনামি বোলে।
২৮। মহাসাগৰীয় সোঁত কাক বোলে আৰু ই কেনেদৰে সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ মহাসাগৰৰ পানীভাগ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ গতি কৰাকে মহাসাগকীয় সোঁত বোলে।
মহাসাগৰীয় সোঁত সৃষ্টি হোৱাৰ কাৰণবোৰ হ’ল—-
(i) নিয়ত বতাহৰ ফলত সাগৰ-মহাসাগৰত সোঁতৰ সৃষ্টি হয়।
(ii) পানীৰ ঘনত্বৰ তাৰতম্য় আৰু অসমতাৰ কাৰণে সহাসাগৰীয় সোঁতৰ সৃষ্টি হয়।
২৯। জোৱাৰ ভাটাৰ প্ৰভাৱত কি কি সুবিধা হয়?
উত্তৰঃ জোৱাৰৰ সময়ত নদীৰ মোহনা অঞ্চল পানীৰে উপচি পৰে আৰু ইয়াৰ ফলত ডাঙৰ জাহাজবোৰ নদীয়েদি দেশৰ ভিতৰলৈ প্ৰবেশ কৰিবলৈ সুবিধা পায়। আকৌ ভাটাৰ সময়ত জাহাজ সহজে মোহনাত নামি যাবলৈ সুবিধা পায়। এনেধৰণৰ সুবিধা পোৱাৰ বাবেই কলকতাৰ হুগলী নদী আৰু লণ্ডনৰ টেমছ নদীৰ মোহনাত বিখ্যাত বন্দৰ গঢ়ি উঠিছে।
৩০। কাৰণ দর্শোৱা :
ক) নাটনি জোৱাৰ বাসন্তী জোৱাৰৰ সমান শক্তিশালী নহয়।
উত্তৰঃ বাসন্তী জোৱাৰত চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্যৰ মিলিত আকৰ্ষণৰ ফলত সমুদ্ৰত প্ৰৱল জোৱাৰৰ সৃষ্টি হয়। আনহাতে শুক্লপক্ষ আৰু কৃষ্ণ পক্ষৰ সপ্তমী, অষ্টমী তিথিত সূর্য, চন্দ্ৰ আৰু পৃথিৱীয়ে পৰস্পৰ সমকোণীয় ভাবে অৱস্থান কৰে। সেই বাবে এই দুটা দিনত চন্দ্ৰৰ মুখামুখি হোৱা জলভাগৰ লগতে সূৰ্যৰ মুখামুখি হোৱা জলভাগতো জোৱাৰৰ সৃষ্টি হয়। দুয়োস্থানত জোৱাৰৰ সৃষ্টি হয় যদিও আনদিনাৰ জোৱাৰৰ সমান শক্তিশালী নহয় আৰু সেয়ে বেছি উচ্চতা লাভ কৰিব নোৱাৰে। এয়ে নাটনি জোৱাৰ যি বাসন্তী জোৱাৰৰ সমান শক্তিশালী নহয়।
খ) আজিকালি পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে সাগৰীয় মাছ কিনিবলৈ পোৱা যায়।
উত্তৰঃ বৰ্ত্তমান পৃথিৱীৰ সকলোবোৰ সাগৰ-মহাসাগৰৰ নিকটবর্তী দেশবিলাকত সাগৰীয় মাছ উদ্যোগত পৰিণত হৈছে আৰু এই ক্ষেত্রত যথেষ্ট উন্নতি লাভ কৰিছে। আজিকালি মৎস্য ক্ষেত্ৰবোৰৰ অৱস্থান নির্ণয় কৰিবলৈ মাছ ধৰা জাহাজবোৰত কম্পিউটাৰ নিয়ন্ত্ৰিত প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত মাছধৰা আৰু শীতলীকৰণ ব্যৱস্থাৰ সংৰক্ষণ কৰি টিনত ভৰাই বিশ্বৰ বিভিন্ন প্রান্তলৈ পঠোৱা হয়। জাপানত পৃথিৱীৰ ভিতৰতে ডাঙৰ মাছধৰা উদ্যোগ আছে। এই ব্যৱস্থাবোৰৰ বাবেই আজিকালি পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে সাগৰীয় মাছ কিনিবলৈ পোৱা যায়।
গ) জাপানত সঘনাই ছুনামি হয়।
উত্তৰঃ জাপান দেশখন প্রশান্ত মহাসাগৰীয় আগ্নেয় বলয়ত অৱস্থিত। এই বলয়টো পৃথিৱীৰ ভিতৰতে ভূমিকম্প প্রৱণ অঞ্চল। গতিকে জাপানত সঘনাই ভূমিকম্প হৈছুনামিৰ সৃষ্টি হয়।
ঘ) বৈদেশিক বাণিজ্যৰ বাবে জাহাজ পৰিবহণ ব্যৱস্থা উৎকৃষ্ট।
উত্তৰঃ জল পৰিবহণ হৈছে আটাইতকৈ কম খৰছী আৰু আটাইতকৈ সহজ। জল পৰিবহণত পথ নিৰ্মানৰ খৰছ নাই। পানীৰ ওপৰেৰে চলা-জাহাজবোৰত ইন্ধনৰ খৰছ তুলনামূলক ভাবে কম। জল পথত স্থলপথৰ দৰে বাধাও নাথাকে। গধুৰ ডাঙৰ আকাৰৰ বস্তুবোৰ কঢ়িওৱাত জল পৰিবহণ হৈছে উৎকৃষ্ট ব্যবস্থা। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যৰ বা বৈদেশিক বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত সাগৰ মহাসাগৰৰ পৰিবহন ব্যৱস্থাই উৎকৃষ্ট বুলি বিবেচিত হৈছে।
৩১। শুদ্ধ উত্তৰটোত চিন দিয়া
ক) সাধাৰণতে শীতল পানীৰ সোঁতৰ উৎপত্তি হয়—
১। মেৰু অঞ্চলত
২। নিৰক্ষীয় অঞ্চলত
৩। এটাও নহয়।
উত্তৰঃ ১। মেৰু অঞ্চলত
খ) দিনটোত দুবাৰ সাগৰৰ পানী উঠা-নমা কৰাকে—
১। সাগৰীয় সোঁত
২। জোৱাৰ ভাটা
৩। ঢৌ বোলে।
উত্তৰঃ ২। জোৱাৰ ভাটা
গ) ছুনামি শব্দৰ অৰ্থ হ’ল—
১। ভূমিকম্প
২। সাগৰৰ ঢৌ
৩। পোতাশ্ৰয়ৰ ঢৌ।
উত্তৰঃ ৩। পোতাশ্ৰয়ৰ ঢৌ।
ঘ) সাঁতুৰিব পৰা সাগৰীয় প্ৰাণীবোৰ—
১। নেক্টন
২। বেনথ’জ
৩। প্লেংকটন শ্ৰেণীৰ।
উত্তৰঃ ১। নেক্টন –
৩২। খালী ঠাই পূৰ কৰা :
ক) মহাসাগৰত চলাচল কৰা পৰিবহণ ব্যৱস্থাক ________ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ জলপৰিবহণ
গ) জলপথবোৰ ________ঘাইপথ।
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক
ঘ) ________ফলত সাগৰৰ বুকুত সৃষ্টি হোৱা ঢৌক ছুনামি বোলে।
উত্তৰঃ কুৱলী
(ঙ) মহাসাগৰৰ বুকুৰ খনিজ দ্রব্যবোৰৰ ভিতৰত _______ আৰু ________আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
উত্তৰঃ খাৰুৱা তেল , প্ৰাকৃতিক গেছ
চ) উৎপত্তিৰপৰা বৰ্তমানলৈকে পৃথিৱীয়ে প্রায় ________বছৰ অতিক্ৰম কৰিছে।
উত্তৰঃ৪৫০০ নিযুত
ছ)________ আৰু________ ই সাগৰত জাহাজ চলাচলত সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰে।
উত্তৰঃ ঘনকুঁৱলী
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post