(ক) অতি চমু প্ৰশ্নঃ
১। ‘এখন চিঠি’ কবিতাটো হেম বৰুৱাৰ কোনখন পুথিৰ পৰা লোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটো হেম বৰুৱাৰ “মন ময়ুৰী কাব্য়পুথিৰ” অন্তৰ্গত।
২। হেম বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা অসমীয়া আলোচনীখনৰ নাম লিখা ৷
উত্তৰঃ হেম বৰুৱাই সম্পাদনা কৰা অসমীয়া আলোচনী খনৰ নাম হল- ‘পছোৱা’।
৩। চেলা গিৰিপথ ক’ত আছে?
উত্তৰঃ চেলা গিৰিপথ চীন আৰু অৰুণাচল প্ৰদেশ সীমান্তত অৱস্থিত।
৪। কবিয়ে কেনে মৃত্যু আত্মাৰ দৰে অবিনশ্বৰ বুলি কৈছে?
উত্তৰঃ কবিয়ে দেশৰ বাবে কৰা মৃত্য়ু বা যি মৃত্য়ুৱে আন দহ জনক প্ৰাণ দিয়ে তেনে মৃত্য়ুক আত্মাৰ দৰে অবিনশ্বৰ বুলি কৈছে।
৫। ‘এখন চিঠি’ কবিতাটোত উল্লেখ কৰা সৈনিক জনৰ পত্নীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটোত উল্লেখ থকা সৈনিক জনৰ পত্নীৰ নাম হল- “মমতা” ।
খ) চমু প্ৰশ্নঃ
১। ‘এখন চিঠি’ কবিতাত সৈনিকজন যুদ্ধলৈ যাবৰ সময়ত তেওঁৰ পত্নীয়ে কি কৰিছিল?
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটিত সৈনিকজনে যুদ্ধলৈ যাবৰ সময়ত তেওঁৰ পত্নী আৱেগত মৌন হৈ পৰিছিল। দুচকুৱেদি চকলু ওলাই পৰিছিল সৈনিকজনেও কোনাে কথা ক’ব পৰা নাছিল। তেওঁৰ মনত যি আবেগ আৰু বিৰহ বেদনাৰ উদয় হৈছিল তাৰ গভীৰতা তেওঁ ভাষাৰে প্রকাশ কৰিবলৈ অপাৰগ হৈছিল।
২। ‘এখন চিঠি’ কবিতাত সৈনিকজনে যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ কেনে বিৱৰণ আগবঢ়াইছে?
উত্তৰঃ সৈনিকজনে যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ এটি নিখুঁত বৰ্ণনা দাঙি ধৰিছে। কবিতাৰ সৈনিকজন যি ঠাইত থিয় হৈ আছে, সেই স্থানটোৰ চৌদিশে কেৱল পৰ্বত আৰু পৰ্বত। চৌদিশৰ পৰা পৰ্বতে যেন সৈনিকজনক সাৱটি ধৰিছে; ইয়াত কোনো কল্পনাৰ স্থান নাই।
কবিয়ে সৈনিকজনৰ অৱস্থাক পিঞ্জৰাত বন্দী পক্ষীৰ দৰে বৰ্ণনা কৰিছে—শ্বাসৰুদ্ধ, সীমাবদ্ধ, আৰু এক তীব্ৰ মানসিক চাপৰ মাজত। অতি কাব্যিকভাৱে কবিয়ে উল্লেখ কৰিছে যে পৰ্বতৰ কঠোৰ বাহু-বন্ধনত সৈনিকজনৰ মন আৰু কল্পনা দুয়োয়ে প্ৰসাৰিত হোৱাৰ সুযোগ নাপায়। ইয়াত কল্পনা বিলীন হৈ যায়, আৰু সকলো মনোযোগ পূৰ্ণৰূপে বাস্তৱৰ সীমান্তৰ কঠোৰতাত কেন্দ্ৰীভূত হয়।
৩। সৈনিকজনে মৃত্যুক কেনেদৰে গ্ৰহণ কৰিছে?
উত্তৰঃ সৈনিকৰ জীৱনৰ মৃত্যুক কবিয়ে স্বৰ্গীয় পাৰিজাত ফুলৰ লগত তুলনা কৰিছে য’ত দেৱতাৰ আশীৰ্বাদ আছে। সৈনিকজনৰ মৃত্যুত আশা, আকাংক্ষা, প্ৰেম-প্ৰীতি, মায়া-মোহ—এই সকলো মানৱীয় অনুভূতি বিসর্জন পাইছে। তেওঁলোকে নিজৰ ব্যক্তিগত স্বাৰ্থ ত্যাগ কৰি দেশৰ হকে আত্ম উচৰ্গা কৰিছে। এই আত্মত্যাগৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ জীৱনে বহু অন্যৰ জীৱন দান কৰিছে; অৰ্থাৎ, এজন সৈনিকৰ বলিদান বহু প্ৰাণৰ সংৰক্ষণৰ পথ প্ৰস্তুত কৰিছে। এনে মৃত্য়ুক আত্মাৰ দৰে অবিনশ্বৰ বুলি কৈ সৈনিকজনে মৃত্য়ুক আকোৱালি লৈছে।
৪। নিজৰ সন্তান দুটাক কি কথাৰে বুজনি দিবলৈ সৈনিকজনে কৈছে?
উত্তৰঃ সৈনিকজন তেওঁৰ পত্নীক কৈছে যে যদি শত্ৰুৰ আঘাটত তেওঁৰ মৃত্য়ু হয় তেন্তে তেওঁৰ সন্তান দুটিক পিতৃৰ অভাৱ অনুভৱ নোহোকৈ যেন ডাঙৰ-দীঘল কৰে। লগতে তেওঁ সন্তান দুটিক বুজনি দিবলৈ দি কৈছে যে যি মৃত্য়ুৱে এজনৰ প্ৰাণ লৈ আন দহ জনক জীৱন দান দিয়ে তেনে মৃত্য়ু আত্মাৰ দৰে অৱিনশ্বৰ।
৫। সৈনিকজনে চিঠিখন সেইদিনাই ডাকত দিব নোৱাৰাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ সৈনিক জন যুদ্ধত যাবলৈ আদেশ অহাৰ বাবে চিঠিখন সিদিনা ডাকত দিব নোৱাৰিলে বুলি কৈছে।
গ) দীঘল প্ৰশ্নঃ
১। ‘এখন চিঠি’ কবিতাত পত্নীৰ প্ৰতি সৈনিকজনৰ কেনে মনোভাৱ প্ৰকাশ পাইছে?
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটোত এগৰাকী সৈনিকে তেওঁৰ পত্নীলৈ লিখা এখন হৃদয়স্পৰ্শী চিঠিৰ জৰিয়তে সৈনিক জনৰ জীৱনৰ ত্যাগ, বিৰহ আৰু আত্মবলিদানৰ কথা প্ৰকাশ পাইছে। সৈনিকজন আদেশ পালে যিকোনো মুহূৰ্ততে যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ যাবলৈ সম্পূৰ্ণৰূপে সাজু। ওখ পৰ্বতমালাৰ মাজত থিয় হৈ তেওঁ পত্নীৰ পৰা বিদায় লৈ অহা সেই নিস্তব্ধ আৰু কৰুণ মুহূৰ্তসমূহ চিঠিখনত স্মৰণ কৰিছে।
পত্নীৰ পৰা বিদায় লওঁতে তেওঁৰ পত্নীগৰাকীৰ মানসিক অৱস্থা অতি দুখলগা আছিল। গভীৰ বিৰহ-বেদনাত তেওঁ মুখেৰে একো ক’ব পৰা নাছিল। মৌনতাই যেন সকলো কথা কৈ পেলাইছিল। কেৱল দু-চকুৰ পৰা অশ্ৰুৱে বাৰিষাৰ ঢলৰ দৰে বৈ পৰিছিল। পত্নীৰ এনে অসহায় আৰু বেদনাভৰা অৱস্থা দেখি সৈনিকগৰাকীও শোকত বিহ্বল হৈ পৰিছিল। তেওঁৰ মুখেৰেও এটা শব্দ ওলোৱা নাছিল; দুয়োৰে অন্তৰত কেৱল নীৰৱ বেদনাই স্থান লৈছিল।
চিঠিখনত সৈনিকজনে মৃত্যুৰ বিষয়ে তেওঁৰ পত্নীক গভীৰ ভাবনাৰে কৈছে যে যদি যুদ্ধক্ষেত্ৰত তেওঁৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে সেয়া স্বৰ্গীয় পাৰিজাত ফুল সদৃশ আৰু দেৱতাৰ আশীৰ্বাদস্বৰূপ বুলি মানিব। কিয়নো এজন সৈনিকৰ আত্মবলিদানে বহুজনৰ জীৱন ৰক্ষা কৰে। তেওঁৰ মৃত্যু ব্যক্তিগত ক্ষতি নহয়, ই দেশৰ সুৰক্ষাৰ হকে এক মহৎ দান।
শেষত, সৈনিকজনে তেওঁৰ পত্নীক এটি হৃদয়স্পৰ্শী অনুৰোধ জনাইছে— তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছতো যাতে তেওঁলোকৰ ল’ৰা দুটাই কেতিয়াও পিতৃৰ অভাৱ অনুভৱ নকৰে। এই অনুৰোধৰ জৰিয়তে সৈনিকজনৰ পিতৃত্ববোধ, দায়িত্ববোধ আৰু গভীৰ দেশপ্ৰেম উজ্জ্বল ৰূপত প্ৰকাশ পাইছে। কবিতাটোৱে পাঠকৰ হৃদয়ত বিৰহ, ত্যাগ আৰু দেশপ্ৰেমৰ এক গভীৰ অনুভূতি জগাই তোলে।
২। সৈনিকৰ দেশ প্ৰেম ‘এখন চিঠি’ কবিতাটোত কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে আলোচনা কৰা ৷
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটিত সৈনিকজনৰ অকৃত্ৰিম দেশপ্ৰেম স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ পাইছে। এজন সৈনিক হিচাপে তেওঁ স্বদেশ আৰু স্বদেশবাসীৰ নিৰাপত্তাৰ বাবে যিকোনো সময়তে যুদ্ধলৈ আগবাঢ়ি যাবৰ বাবে সদায় সাজু। কবিতাটিৰ সৈনিকজনে উপলব্ধি কৰিব পাৰিছে যে যুদ্ধক্ষেত্ৰত তেওঁৰ মৃত্যু যিকোনো মুহূৰ্ততে ঘটিব পাৰে।
সৈনিক জনৰ মতে, যদি যুদ্ধত তেওঁৰ মৃত্যু হয়, তেন্তে সেয়া হ’ব দেশৰ জনগণৰ কল্যাণৰ বাবে কৰা এক মহান ত্যাগ। সেই বাবে যুদ্ধক্ষেত্ৰত মৃত্যু তেওঁ পাৰিজাত ফুলৰ দৰে পৱিত্ৰ বুলি গণ্য কৰিছে। তেনে মৃত্যুত দেৱতাৰ আশীৰ্বাদ থাকে বুলিও তেওঁ দৃঢ় বিশ্বাস কৰে, কিয়নো এজন সৈনিকৰ ত্যাগে বহুজনৰ জীৱন সুৰক্ষিত কৰে লগতে তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে যি মৃত্য়ুয়ে এজনৰ প্ৰাণ লৈ আন দহজনক জীৱন দান দিয়ে তেনে মৃত্য়ু আত্মাৰ দৰে অৱিনশ্বৰ।
৩। ‘এখন চিঠি’ কবিতাত যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ ভয়াৱহতা কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছে লিখা ৷
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ কবিতাটিত সৈনিকজনে যুদ্ধক্ষেত্ৰৰ ভয়াবহতা গভীৰভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে। সৈনিকজন সমতলভূমিৰ পৰা বহু উচ্চতাত অৱস্থিত এখন পৰ্বতৰ ওপৰত প্ৰহৰী সৈনিক হিচাপে কৰ্তব্যত নিয়োজিত হৈ আছে। সেই ঠাইখন অত্যন্ত নিৰ্জন আৰু ভয়াল। এনে একাকী আৰু আতংকময় পৰিৱেশত তেওঁৰ মনৰ সকলো আবেগ আৰু কল্পনাবোৰ নিস্তব্ধ হৈ পৰে। মনৰ ভিতৰত জ্বলি থকা বিৰহ-বেদনাবোৰ যেন পৰ্বতৰ কঠোৰতাত ঠেকা খাই উভতি আহে।
সৈনিকজনে অৱস্থান কৰা সেই স্থানত অতীতত বহু যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। অসংখ্য সৈনিকৰ বুকুৰ তেজে সেই মাটিক ৰঞ্জিত কৰি থৈ গৈছে। সেই যুদ্ধৰ ঘটনাবোৰ যদি লিখি ৰখা হ’লহেঁতেন, তেন্তে এখন মহাকাব্যই সৃষ্টি হ’লহেঁতেন। সেই একেই স্থানৰ পৰা সৈনিকজনে শত্রুসেনাৰ কামানৰ গর্জন শুনিবলৈ পাইছে আৰু গুলি-বাৰুদৰ ধোঁৱাও দেখিবলৈ পাইছে। এই সকলোবোৰ বৰ্ণনাৰ জৰিয়তে কবিয়ে যুদ্ধৰ নিষ্ঠুৰতা আৰু ভয়াবহ বাস্তৱতাক সুস্পষ্ট ৰূপত প্ৰকাশ কৰিছে।
৪। ‘তোমাৰ চকু উপচি বাৰিষাৰ বান নামিছিল’ কথাষাৰৰ মৰ্মাৰ্থ বুজাই লিখা৷
উত্তৰঃ ‘এখন চিঠি’ শীৰ্ষক কবিতাটি যুদ্ধকালীন এখন মুহূর্তৰ হৃদয়স্পৰ্শী বৰ্ণনা। মেঘে আৱৰা পৰ্বতত অৱস্থান কৰি দেশৰ হকে যুদ্ধত লিপ্ত এজন সৈনিকৰ অন্তৰৰ কথা কবিতাটোত প্ৰকাশ পাইছে। কবিতাটিত পত্নী আৰু পুত্ৰৰ পৰা আঁতৰত থাকিবলগীয়া হোৱা বিৰহ-বেদনাৰ লগতে গভীৰ দেশপ্ৰেমৰ মাহাত্ম্য অতি সাৱলীল আৰু সংবেদনশীল ৰূপত উপস্থাপন কৰা হৈছে।
চিঠিখন লিখিবলৈ লওঁতেই সৈনিকজনৰ মনত বিদায় ক্ষণত নিথৰ হৈ থকা তেওঁৰ পত্নীৰ মুখখন স্পষ্টকৈ ভাঁহি উঠিছিল। পত্নীৰ ওচৰৰ পৰা বিদায় লোৱাৰ সময়ত তেওঁৰ মানসিক অৱস্থা আছিল অতি শোকাবহ। বিৰহৰ যন্ত্ৰণাত পত্নীগৰাকী যেন বোবা হৈ পৰিছিল আৰু বাৰিষাৰ বান বোৱাৰ দৰে চকুলু পৰিছিল। ‘তোমাৰ চকু উপচি বাৰিষাৰ বান নামিছিল’ — এই কথাষাৰে ইয়াকেই বুজায় যে স্বামীৰ যুদ্ধক্ষেত্ৰলৈ যোৱাৰ সময়ত পত্নীগৰাকী দুখত ভাগি পৰিছিল। ঠিক যেনেকৈ বৰষুণৰ সময়ত বানপানীয়ে সংহাৰী ৰূপ লৈ সকলো উজাৰি নিয়ে, তেনেদৰে সেই দুখেও পত্নীৰ অন্তৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ভাঙি পেলাইছিল। সেই মুহূর্তত নিজৰ মনৰ কথা বুজিবলৈ বা ভাগ-বতৰা কৰিবলৈ তেওঁৰ ওচৰত কোনো নাছিল।
৫। প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা-
ক) এইখন এখন মহাকাব্য, পৰ্বতৰ মৌন ভাষাই
লেখি যোৱা তেজৰ বুৰঞ্জী ৷
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাথ্য়পুথিৰ অন্তৰ্গত হেম বৰুৱা ৰচিত ‘এখন চিঠি’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।
সৈনিকজন সীমান্তত কৰ্তব্যৰত আছিল। সামৰিক দিশৰ পৰা আৰু দেশখনৰ নিৰাপত্তাৰ ক্ষেত্ৰত সেই ঠাইখিনি আছিল অতি ভয়াবহ তেনে সীমান্ত অঞ্চলত প্ৰায়ে শত্রুসেনাৰ সৈতে গুলিয়া-গুলি সংঘটিত হয়।
সৈনিকজনে উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁ কৰ্তব্যৰত হৈ থকা সেই অঞ্চলত ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত বহু যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল। সেই যুদ্ধসমূহৰ কাহিনীবোৰ যদি কোনোবাই লিখি ৰাখিলেহেঁতেন, তেন্তে এখন মহাকাব্যৰ সৃষ্টি হ’লহেঁতেন। তদুপৰি, সৈনিকজনে ৰৈ থকা সেই স্থানৰ পৰা শত্রুসেনাৰ কামানৰ গর্জন শুনিবলৈ পাইছে আৰু গুলি-বাৰুদৰ ধোঁৱাও দেখিবলৈ পাইছে। এই সকলো বৰ্ণনাৰ জৰিয়তে কবিয়ে যুদ্ধৰ ভয়াবহতা স্পষ্টভাৱে প্ৰকাশ কৰিছে।
খ) মৃত্যুৱে যদি অভিনন্দন জনায়
সেই মৃত্যু পাৰিজাত ফুল
তাত দেৱতাৰ আশীৰ্বাদ আছে ৷
উত্তৰঃ উক্ত কবিতাফাঁকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত হেম বৰুৱাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘এখন চিঠি’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।
কবিয়ে এই বাক্য় কেইশাৰীৰ এজন সৈনিকে দেশৰ হকে নিজৰ প্ৰাণ আহুতি দিয়া মহৎ ত্যাগক প্ৰকাশ কৰিছে।
এগৰাকী সৈনিকে নিজৰ পত্নী, সন্তান আৰু মাক-দেউতাক সকলোকে ত্যাগ কৰি কেৱল দেশৰ স্বাৰ্থতে আত্মবলিদান দিয়ে। কাৰণ তেওঁৰ এই ত্যাগে বহু জীৱন ৰক্ষা কৰিব পাৰে। সেয়েহে কবিয়ে সেই মৃত্যুক স্বৰ্গীয় পাৰিজাতৰ লগত তুলনা কৰিছে। তেওঁৰ মতে, এনে মহান ত্যাগ হৈছে দেৱতাৰ আশীৰ্বাদৰ দৰে। এজন সৈনিকৰ মৃত্যু অপৰাজেয় আৰু বিশেষত্বপূর্ণ। এজন সাধাৰণ ব্যক্তিৰ মৃত্যুৰ লগত সৈনিকৰ মৃত্যুক তুলনা কৰা এক অন্যায় হ’ব। লগতে তেওঁ কব বিচাৰিছে যে যি মৃত্য়ুৱে এজনৰ প্ৰাণ লৈ আন দহজনক জীৱন দান দিয়ে তেনে মৃত্য়ু আত্মাৰ দৰে অৱিনশ্বৰ।
Post Views: 257