ASSEB Class 12 Anthropology Chapter 3 মানৱৰ জৈৱিক বিভিন্নতা আৰু প্ৰজাতিৰ ধাৰণা পাঠটোৰ উত্তৰ

মানৱৰ জৈৱিক বিভিন্নতা আৰু প্ৰজাতিৰ ধাৰণা

ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। মানৱ জৈৱিক বিভিন্নতা কি?

উত্তৰঃ মানুহৰ মাজত ছালৰ ৰং, চুলিৰ গঠন, মুখমণ্ডল, দেহৰ গঠন, ৰক্তগোট, আঙুলিৰ ছাপ আদি জৈৱিক বৈশিষ্ট্যত দেখা পোৱা স্বাভাৱিক পাৰ্থক্যক মানৱ জৈৱিক বিভিন্নতা বোলে।

২। “প্ৰজাতি” বা Race বুলিলে ঐতিহাসিক নৃতত্ত্বত কি বুজোৱা হৈছিল?

উত্তৰঃ ঐতিহাসিক নৃতত্ত্বত কিছুমান বংশগত শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যৰ গড় পাৰ্থক্যৰ ভিত্তিত মানৱ জনসমষ্টিক ভাগ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা শ্ৰেণীক “Race” বা প্ৰজাতি বুলি কোৱা হৈছিল।

৩। আধুনিক জৈৱ-নৃতত্ত্বত Race-ক পৃথক জৈৱিক শ্ৰেণী বুলি ধৰা হয়নে?

উত্তৰঃ নহয়। আধুনিক জৈৱ-নৃতত্ত্ব অনুসৰি মানৱ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য ধাৰাবাহিক আৰু overlapping; মানুহ স্পষ্ট সীমাৰ পৃথক জৈৱিক race-ত বিভক্ত নহয়।

৪। প্ৰজাতীয় নিকষ কি?

উত্তৰঃ ঐতিহাসিকভাৱে মানৱ জনসমষ্টিৰ শাৰীৰিক বৈচিত্ৰ্য তুলনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা বংশগত বা তুলনামূলকভাৱে স্থায়ী শাৰীৰিক বৈশিষ্ট্যসমূহক প্ৰজাতীয় নিকষ বুলি কোৱা হৈছিল।

৫। ঋজু বা পোন চুলি ঐতিহাসিক শ্ৰেণীবিভাজনত কোন গোটৰ সৈতে অধিক জড়িত বুলি ধৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ মংগোলীয় নামেৰে বৰ্ণিত পূব এচীয় জনসমষ্টিৰ সৈতে।

৬। অতি কুঞ্চিত বা উলসদৃশ চুলি ঐতিহাসিকভাৱে কোন গোটৰ বৈশিষ্ট্য বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ আফ্ৰিকাৰ বহু জনসমষ্টিৰ সৈতে।

৭। মুখমণ্ডলীয় সূচক কি?

উত্তৰঃ মুখমণ্ডলৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থৰ আনুপাতিক মানক মুখমণ্ডলীয় সূচক বা Facial Index বোলে।

৮। মুখমণ্ডলীয় সূচকৰ সূত্ৰ কি?

উত্তৰঃ

মুখমণ্ডলীয় সূচক = (মুখমণ্ডলৰ দৈৰ্ঘ্য × ১০০) ÷ মুখমণ্ডলৰ প্ৰস্থ

৯। মুখমণ্ডলীয় প্ৰক্ষিপ্ততা কি?

উত্তৰঃ মুখমণ্ডলৰ কোনো অংশ, বিশেষকৈ চোয়াল বা মুখৰ তলৰ অংশ সন্মুখলৈ তুলনামূলকভাৱে ওলাই থকা অৱস্থাক মুখমণ্ডলীয় প্ৰক্ষিপ্ততা বা Prognathism বোলে।

১০। হস্তাংগুলি অনুৰেখা বা Fingerprint-ৰ প্ৰাথমিক বৈজ্ঞানিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ সৈতে কাৰ নাম জড়িত?

উত্তৰঃ ছাৰ ফ্ৰান্সিছ গেল্টনৰ নাম জড়িত।

১১। Triradius বা ত্ৰিত্ৰিজ্যা কি?

উত্তৰঃ আঙুলিৰ ছাপত তিনিটা ভিন্ন দিশৰ ridge system মিলিত হোৱা ত্ৰিকোণসদৃশ বিন্দুক triradius বোলে।

১২। Whorl বা চক্ৰ আকৃতিত সাধাৰণতে কেইটা triradius থাকে?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে দুটা।

১৩। Loop বা শংখ আকৃতিত সাধাৰণতে কেইটা triradius থাকে?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে এটা।

১৪। Arch বা বৃত্তাখণ্ডাকাৰ ছাপত সাধাৰণতে triradius থাকে নে?

উত্তৰঃ সাধাৰণতে নাথাকে।

১৫। Loop বা শংখৰ প্ৰধান ভাগ দুটা কি কি?

উত্তৰঃ

1. Ulnar loop

2. Radial loop

১৬। হস্তাংগুলি অনুৰেখাকৃতিৰ মুখ্য ভাগ তিনিটা কি কি?

উত্তৰঃ

1. Whorl বা চক্ৰ

2. Loop বা শংখ

3. Arch বা বৃত্তাখণ্ডাকাৰ

১৭। Dermatoglyphic index-ৰ তিনিটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ কি?

উত্তৰঃ

1. Furuhata Index

2. Dankmeijer Index

3. Pattern Intensity Index

১৮। মানুহৰ প্ৰধান ABO ৰক্তগোট কি কি?

উত্তৰঃ A, B, AB আৰু O।

১৯। ABO ৰক্তগোটৰ আৱিষ্কাৰৰ সৈতে কোন বিজ্ঞানীৰ নাম জড়িত?

উত্তৰঃ কাৰ্ল লেণ্ডষ্টেইন।

২০। চকুৰ ৰং কাক নেত্ৰবৰ্ণ বোলে?

উত্তৰঃ চকুৰ iris-ৰ ৰংক নেত্ৰবৰ্ণ বোলে।

২১। Epicanthic fold কি?

উত্তৰঃ চকুৰ ভিতৰৰ কোণৰ ওচৰত ওপৰৰ পতাৰ চৰ্মে সৃষ্টি কৰা ভাঁজক epicanthic fold বোলে।

২২। Epicanthic fold কেৱল এটা মানৱ গোটতহে দেখা যায়নে?

উত্তৰঃ নহয়। ই পূব আৰু মধ্য এচিয়াৰ বহু জনসমষ্টিত অধিক দেখা যায় যদিও আন জনসমষ্টি আৰু শিশুৰ মাজতো দেখা যাব পাৰে।

খ. প্ৰজাতিৰ ধাৰণা আৰু আধুনিক ব্যাখ্যা

১। প্ৰজাতি বা Race-ৰ ধাৰণা বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ

পুৰণি শাৰীৰিক নৃতত্ত্বত মানুহৰ চর্মবৰ্ণ, চুলিৰ গঠন, মুখমণ্ডল, নাকৰ গঠন, চকুৰ বৈশিষ্ট্য, মূৰৰ অনুপাত আদি লক্ষণৰ ভিত্তিত বৃহৎ মানৱ জনসমষ্টিক পৃথক “Race” বা প্ৰজাতি হিচাপে শ্ৰেণীবিভাজন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।

কিন্তু আধুনিক genetics আৰু biological anthropology-এ দেখুৱাইছে যে মানুহৰ মাজৰ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য স্পষ্ট race-সীমা অনুসৰি ভাগ হোৱা নহয়। বহু বৈশিষ্ট্য ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মাজেৰে ধীৰে ধীৰে সলনি হয় আৰু এটা জনসমষ্টিৰ ভিতৰতো যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য থাকে।

সেয়েহে আধুনিক অধ্যয়নত “race”ৰ সলনি population, ancestry, genetic variation আৰু clinal variation আদি ধাৰণাক অধিক বৈজ্ঞানিক বুলি ধৰা হয়।

গ. প্ৰজাতীয় নিকষ

১। প্ৰজাতীয় নিকষ বুলিলে কি বুজা?

উত্তৰঃ

পুৰণি শাৰীৰিক নৃতত্ত্বত মানৱ জনসমষ্টিৰ মাজত পাৰ্থক্য অধ্যয়ন কৰিবলৈ কিছুমান শাৰীৰিক আৰু জৈৱিক লক্ষণ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই মাপকাঠিসমূহক প্ৰজাতীয় নিকষ বুলি কোৱা হৈছিল।

ইয়াৰ ভিতৰত আছিল—

• চর্মবৰ্ণ

• চুলিৰ গঠন আৰু ৰং

• নেত্ৰবৰ্ণ

• মুখমণ্ডলৰ আকৃতি

• নাকৰ আকৃতি

• Epicanthic fold

• Fingerprint pattern

• ৰক্তগোট

• দেহৰ উচ্চতা আৰু অনুপাত

এই লক্ষণবোৰৰ কোনো এটাকেই এককভাৱে ব্যৱহাৰ কৰি মানুহক পৃথক জৈৱিক race-ত নিৰ্ভুলভাৱে ভাগ কৰিব নোৱাৰি।

ঘ. মুখমণ্ডলীয় সূচক

১। মুখমণ্ডলীয় আনুপাতিক সূচক কেনেদৰে নিৰ্ণয় কৰা হয়?

উত্তৰঃ

মানুহৰ মুখমণ্ডলৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থৰ আনুপাতিক মান নিৰ্ণয় কৰিবলৈ Facial Index ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

সূত্ৰটো হ’ল—

Facial Index = (Facial Height × 100) ÷ Facial Breadth

মুখমণ্ডলৰ উচ্চতা নিৰ্দিষ্ট anthropometric landmark-ৰ মাজত জোখা হয় আৰু মুখৰ প্ৰস্থ দুয়োফালৰ zygomatic বা কপোলাস্থিৰ সৰ্বাধিক বহল অংশৰ মাজত জোখা হয়।

এই সূচকৰ সহায়ত মুখ তুলনামূলকভাৱে বহল, মধ্যম বা দীঘল নে সেই বিষয়ে বৰ্ণনা কৰিব পাৰি।

ঙ. মুখমণ্ডলীয় প্ৰক্ষিপ্ততা

১। মুখমণ্ডলীয় প্ৰক্ষিপ্ততা কি?

উত্তৰঃ

মুখমণ্ডলৰ সামগ্ৰিক গঠন অধ্যয়ন কৰোঁতে চোয়াল বা মুখৰ তলৰ অংশ কিমান আগলৈ ওলাই আছে তাক মুখমণ্ডলীয় প্ৰক্ষিপ্ততা বা Prognathism বুলি কোৱা হয়।

যদি মুখমণ্ডল তুলনামূলকভাৱে সোজা হয়, তেতিয়া প্ৰক্ষিপ্ততা কম। আনহাতে চোয়াল বা মুখৰ কিছু অংশ আগলৈ অধিক ওলাই থাকিলে প্ৰক্ষিপ্ততা অধিক বুলি কোৱা হয়।

ই ব্যক্তিভেদে আৰু জনসমষ্টিভেদে ভিন্ন হ’ব পাৰে।

চ. হস্তাংগুলি অনুৰেখাকৃতি বা Dermatoglyphics

১। Dermatoglyphics কি?

উত্তৰঃ

আঙুলি, হাতৰ তলুৱা আৰু ভৰিৰ তলুৱাত থকা সূক্ষ্ম ridge pattern-সমূহৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নক Dermatoglyphics বোলে।

এই pattern-সমূহ ভ্ৰূণীয় বিকাশৰ সময়তেই গঢ় লৈ উঠে আৰু জীৱনকালত মূল গঠন বহুলাংশে স্থিৰ থাকে।

২। হস্তাংগুলি অনুৰেখাকৃতিৰ প্ৰধান ভাগসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ

(ক) Whorl বা চক্ৰ

Ridge-সমূহ কেন্দ্ৰৰ চাৰিওফালে চক্ৰাকাৰে বা ঘূৰণীয়াকৈ সজ্জিত থাকে। সাধাৰণতে দুটা triradius থাকে।

(খ) Loop বা শংখ

Ridge-সমূহ এটা দিশে সোমাই বেঁকা হৈ প্ৰায় একে দিশে ওলাই যায়। সাধাৰণতে এটা triradius থাকে।

Loop দুবিধ—

• Ulnar loop

• Radial loop

(গ) Arch বা বৃত্তাখণ্ডাকাৰ

Ridge-সমূহ এটা ফালৰ পৰা সোমাই মাজত উঠি আন ফালে ওলাই যায়। সাধাৰণতে triradius নাথাকে।

ছ. Triradius

১। ত্ৰিত্ৰিজ্যা বা Triradius কি?

উত্তৰঃ

হস্তাংগুলিৰ ridge pattern-ত তিনিটা ridge system প্ৰায় ১২০° কোণত মিলিত হোৱা ত্ৰিমুখী বিন্দুক triradius বোলে।

Fingerprint pattern চিনাক্তকৰণ আৰু dermatoglyphic analysis-ত triradius অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।

সাধাৰণতে—

• Arch = ০টা

• Loop = ১টা

• Whorl = ২টা triradius

জ. Furuhata Index

১। Furuhata Index-ৰ বিষয়ে চমুটোকা লিখা।

উত্তৰঃ

Furuhata Index-এ কোনো জনসমষ্টিৰ fingerprint-ত Whorl আৰু Loop pattern-ৰ আপেক্ষিক অনুপাত প্ৰকাশ কৰে।

সূত্ৰ—

Furuhata Index = (Whorl-ৰ সংখ্যা ÷ Loop-ৰ সংখ্যা) × 100

অথবা শতকৰা মান ব্যৱহাৰ কৰিলে—

FI = (% Whorl ÷ % Loop) × 100

এই সূচক fingerprint pattern-ৰ population variation তুলনা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ঝ. Dankmeijer Index

১। Dankmeijer Index-ৰ বিষয়ে চমুটোকা লিখা।

উত্তৰঃ

Dankmeijer Index-এ Arch আৰু Whorl fingerprint pattern-ৰ আপেক্ষিক অনুপাত প্ৰকাশ কৰে।

সূত্ৰ—

Dankmeijer Index = (Arch-ৰ সংখ্যা ÷ Whorl-ৰ সংখ্যা) × 100

অথবা—

DI = (% Arch ÷ % Whorl) × 100

এই সূচকটোৱে কোনো জনসমষ্টিত arch pattern whorl-ৰ তুলনাত কিমান দেখা যায় তাৰ আনুপাতিক মান প্ৰকাশ কৰে।

ঞ. Pattern Intensity Index

১। অনুৰেখাকৃতি প্ৰবলতা সূচক কি?

উত্তৰঃ

Pattern Intensity Index fingerprint pattern-ৰ জটিলতা বা triradius-ৰ গড় পৰিমাণ প্ৰকাশ কৰা এটা dermatoglyphic সূচক।

কাৰণ—

• Whorl-ত সাধাৰণতে ২টা triradius

• Loop-ত ১টা

• Arch-ত ০টা

সেয়ে ১০টা আঙুলিৰ pattern-ৰ শতকৰা মান ব্যৱহাৰ কৰিলে সাধাৰণ সূত্ৰটো—

PII = [2(% Whorl) + % Loop] ÷ 10

এই সূচক জনসমষ্টিৰ fingerprint pattern তুলনাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ট. কৰতলৰ প্ৰধান ৰেখা

১। কৰতলৰ প্ৰধান ৰেখা কেনেদৰে নিৰ্ণয় কৰা হয়?

উত্তৰঃ

কৰতলত আঙুলিৰ গুৰিৰ তলত সাধাৰণতে digital triradii থাকে। এই triradii-ৰ পৰা কিছুমান মুখ্য ridge line ওলাই কৰতলৰ বিভিন্ন অংশলৈ আগবাঢ়ে।

এই মুখ্য ৰেখাসমূহক সাধাৰণতে A, B, C আৰু D নামেৰে চিহ্নিত কৰা হয়।

প্ৰতিটো ৰেখা কৰতলৰ কোন অংশত শেষ হৈছে সেয়া নিৰ্ণয় কৰি main-line formula প্ৰস্তুত কৰা হয়।

সাধাৰণতে formula-টো D-C-B-A ক্ৰমত লিখা হয়।

ঠ. চর্মবৰ্ণ

১। চর্মবৰ্ণৰ বিষয়ে চমুটোকা লিখা।

উত্তৰঃ

মানুহৰ চর্মবৰ্ণ মূলতঃ melanin নামৰ ৰঞ্জক পদাৰ্থৰ পৰিমাণ আৰু প্ৰকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ লগতে বংশগতি, সূৰ্যৰ অতিবেঙুনীয়া ৰশ্মি আৰু বিবৰ্তনীয় অভিযোজনেও ভূমিকা পালন কৰে।

মানৱ চর্মবৰ্ণ এটা ধাৰাবাহিক বৈশিষ্ট্য—অতি পাতলৰ পৰা অতি গাঢ়লৈ বহু মধ্যৱৰ্তী ৰূপ আছে।

পুৰণি নৃতত্ত্বত সুবিধাৰ বাবে “শ্বেত”, “পীত” আৰু “কৃষ্ণ” আদি বহল শ্ৰেণী ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল; কিন্তু আধুনিক বিজ্ঞানত এই শ্ৰেণীসমূহক পৃথক জৈৱিক race-ৰ নিৰ্ভৰযোগ্য সীমা বুলি ধৰা নহয়।

বিশেষকৈ বিষুৱীয় অঞ্চলত অধিক UV radiation-ৰ সৈতে গাঢ় pigmentation আৰু উচ্চ অক্ষাংশৰ অঞ্চলত তুলনামূলক পাতল pigmentation-ৰ মাজত অভিযোজনমূলক সম্পৰ্ক দেখা যায়।

ড. কেশ বা চুলিৰ বৈচিত্ৰ্য

১। চুলি অধ্যয়নত কি কি বৈশিষ্ট্য বিবেচনা কৰা হয়?

উত্তৰঃ

মানৱ চুলিৰ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য অধ্যয়নত সাধাৰণতে তলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ বিবেচনা কৰা হয়—

1. চুলিৰ আকৃতি বা form

2. চুলিৰ ৰং

3. চুলিৰ বিন্যাস বা texture

4. চুলিৰ ঘনত্ব

5. Hair whorl বা চুলিৰ চক্ৰ

আকৃতি অনুসৰি চুলি সাধাৰণতে পোন, ঢৌখেলোৱা, কুঞ্চিত আৰু অতি কুঞ্চিত আদি ৰূপত দেখা যায়।

চুলিৰ গঠনো ধাৰাবাহিক বৈচিত্ৰ্য; কোনো এটা গঠন কেৱল এটা মানৱ গোটৰ মাজতেই সীমাবদ্ধ নহয়।

ঢ. Epicanthic Fold

১। নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজ বা Epicanthic fold কি?

উত্তৰঃ

চকুৰ ভিতৰৰ কোণ বা medial canthus-ৰ ওপৰত ওপৰৰ পতাৰ পৰা নামি অহা চৰ্মৰ ভাঁজক epicanthic fold বোলে।

ই পূব আৰু মধ্য এচিয়াৰ বহু জনসমষ্টিত অধিক সঘনাই দেখা যায়। কিন্তু ই একমাত্ৰ সেইসকল লোকৰ বৈশিষ্ট্য নহয়; পৃথিৱীৰ আন জনসমষ্টি আৰু বহু শিশুৰ মাজতো এই fold দেখা যায়।

২। নেত্ৰচ্ছেদ ভাঁজৰ প্ৰকাৰসমূহ বৰ্ণনা কৰা।

উত্তৰঃ

চৰ্মৰ ভাঁজৰ আৰম্ভণি আৰু অৱস্থানৰ ভিত্তিত epicanthic fold-ৰ বিভিন্ন ৰূপ বৰ্ণনা কৰা হয়।

চমুকৈ—

• চকুৰ ভিতৰৰ কোণক অধিক ঢাকি ৰখা fold

• ওপৰৰ পতাৰ পৰা তললৈ বিস্তৃত fold

• তলৰ পতাৰ দিশৰ পৰা ওপৰলৈ বিস্তৃত fold

• পতাৰ বহল অংশ জুৰি বিস্তৃত fold

ব্যক্তিভেদে ইয়াৰ আকৃতি আৰু তীব্ৰতা যথেষ্ট ভিন্ন হ’ব পাৰে।

ণ. ৰক্তগোট

১। ABO ৰক্তগোটৰ আৱিষ্কাৰক কোন?

উত্তৰঃ
কাৰ্ল লেণ্ডষ্টেইনে ১৯০১ চনত মানুহৰ ভিন্ন ৰক্তগোট থকাৰ বৈজ্ঞানিক ভিত্তি প্ৰকাশ কৰিছিল।

২। মানুহৰ ABO ৰক্তগোট কি কি?

উত্তৰঃ

• A

• B

• AB

• O

৩। ABO ৰক্তগোট কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ

লোহিত ৰক্তকণিকাৰ পৃষ্ঠত A আৰু B antigen আছে নে নাই, তাৰ ওপৰত ABO ৰক্তগোট নিৰ্ভৰ কৰে।

• A group → A antigen

• B group → B antigen

• AB group → A আৰু B দুয়োটা

• O group → A বা B antigen কোনোটো নাই

ত. ৰক্তগোট আৰু মানৱ বৈচিত্ৰ্য

১। ৰক্তগোটক মানৱ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য অধ্যয়নত কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?

উত্তৰঃ

ABO আদি ৰক্তগোট বংশগতভাৱে নিৰ্ধাৰিত হয় আৰু বিভিন্ন জনসমষ্টিত allele-ৰ frequency কিছু বেলেগ হ’ব পাৰে।

সেয়েহে population genetics আৰু পুৰণি physical anthropology-ত ৰক্তগোটৰ frequency জনসমষ্টিৰ মাজৰ জৈৱিক সম্পৰ্ক আৰু বৈচিত্ৰ্য অধ্যয়নত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

কিন্তু ABO ৰক্তগোটৰ ভিত্তিত মানুহক পৃথক “Race” হিচাপে ভাগ কৰিব নোৱাৰি। একেটা ৰক্তগোট পৃথিৱীৰ বহু ভিন্ন জনসমষ্টিত দেখা যায়।

থ. Universal Donor আৰু Universal Recipient

১। সাৰ্বজনীন দাতা কাক কোৱা হয়?

উত্তৰঃ

Red blood cell transfusion-ৰ ক্ষেত্ৰত O negative (O−) ৰক্তগোটক সাধাৰণতে universal red-cell donor বুলি কোৱা হয়।

কেৱল ABO system বিবেচনা কৰিলে O group-ত A আৰু B antigen নথকাৰ বাবে ইয়াক সহজীকৃতভাৱে universal donor বুলি কোৱা হয়।

কিন্তু বাস্তৱ transfusion-ৰ আগতে ABO, Rh আৰু অন্যান্য compatibility পৰীক্ষা কৰা অত্যাৱশ্যক।

২। সাৰ্বজনীন গ্ৰাহক কোন?

উত্তৰঃ

Red blood cell transfusion-ৰ ক্ষেত্ৰত AB positive (AB+) ব্যক্তিক সাধাৰণতে universal red-cell recipient বুলি কোৱা হয়।

কেৱল ABO system বিবেচনা কৰিলে AB group-ক universal recipient বুলি কোৱা হয়।

দ. নেত্ৰবৰ্ণ

১। নেত্ৰবৰ্ণ কি?

উত্তৰঃ

চকুৰ iris-ৰ ৰংক নেত্ৰবৰ্ণ বোলে।

Iris-ত melanin-ৰ পৰিমাণ আৰু বিন্যাস অনুসৰি বাদামী, ক’লা-বাদামী, নীলা, সেউজীয়া, hazel আদি বিভিন্ন নেত্ৰবৰ্ণ দেখা যায়।

ই বহুজিনীয় বৈশিষ্ট্য আৰু কেৱল এটা জিনৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত নহয়।

ধ. আধুনিক দৃষ্টিত মানৱ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য

১। আধুনিক বিজ্ঞানৰ মতে মানৱৰ জৈৱিক বৈচিত্ৰ্য কেনেদৰে ব্যাখ্যা কৰা হয়?

উত্তৰঃ

আধুনিক genetics আৰু biological anthropology অনুসৰি সকলো বৰ্তমানৰ মানুহ একেটা প্ৰজাতি—Homo sapiens—ৰ সদস্য।

মানুহৰ মাজত চর্মবৰ্ণ, চুলি, মুখমণ্ডল, দেহৰ আকৃতি, ৰক্তগোট আৰু জিনগত বৈচিত্ৰ্য আছে। কিন্তু এই বৈচিত্ৰ্য পৃথক, স্থায়ী আৰু “বিশুদ্ধ” race-ৰ সীমা অনুসৰি ভাগ হোৱা নহয়।

বহু জিনগত বৈশিষ্ট্য ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মাজেৰে ধীৰে ধীৰে সলনি হয়। ইয়াক clinal variation বুলি কোৱা হয়।

মানৱ গোটসমূহৰ মাজত ইতিহাসজুৰি প্ৰব্ৰজন আৰু gene flow হোৱা বাবে কোনো বৃহৎ মানৱ জনসমষ্টি সম্পূৰ্ণ বিচ্ছিন্ন নহয়।

সেয়েহে আধুনিক বিজ্ঞানত human variation বুজিবলৈ ancestry, population history, environment আৰু genetics-ক একেলগে বিবেচনা কৰা হয়।

ন. গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

১। সকলো আধুনিক মানুহৰ বৈজ্ঞানিক প্ৰজাতি কি?

উত্তৰঃ Homo sapiens।

২। Clinal variation কি?

উত্তৰঃ কোনো জৈৱিক বৈশিষ্ট্য ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মাজেৰে হঠাৎ সীমা নোহোৱাকৈ ধীৰে ধীৰে সলনি হোৱাকে clinal variation বোলে।

৩। Melanin কি?

উত্তৰঃ ছাল, চুলি আৰু চকুৰ ৰঙত মুখ্য ভূমিকা লোৱা ৰঞ্জক পদাৰ্থক melanin বোলে।

৪। Dermatoglyphics-এ কি অধ্যয়ন কৰে?

উত্তৰঃ আঙুলি, হাতৰ তলুৱা আৰু ভৰিৰ তলুৱাৰ ridge pattern অধ্যয়ন কৰে।

৫। Fingerprint সাধাৰণতে জীৱনকালত সলনি হয়নে?

উত্তৰঃ মূল ridge pattern সাধাৰণতে সলনি নহয়, যদিও আঘাত বা দাগে স্থানীয় পৰিৱৰ্তন ঘটাব পাৰে।

৬। Whorl-ত সাধাৰণতে triradius কিমান?

উত্তৰঃ দুটা।

৭। Loop-ত সাধাৰণতে triradius কিমান?

উত্তৰঃ এটা।

৮। Arch-ত সাধাৰণতে triradius কিমান?

উত্তৰঃ শূন্য।

৯। Furuhata Index-এ কিহৰ অনুপাত দেখুৱায়?

উত্তৰঃ Whorl আৰু Loop-ৰ অনুপাত।

১০। Dankmeijer Index-এ কিহৰ অনুপাত দেখুৱায়?

উত্তৰঃ Arch আৰু Whorl-ৰ অনুপাত।

১১। ৰক্তগোট বংশগত নেকি?

উত্তৰঃ হয়।

১২। কেৱল চর্মবৰ্ণৰ ভিত্তিত মানুহৰ ancestry নিৰ্ভুলভাৱে নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰিনে?

উত্তৰঃ নোৱাৰি।

১৩। “Race” আৰু “Species” একে অৰ্থৰ বৈজ্ঞানিক শব্দ নেকি?

উত্তৰঃ নহয়। সকলো আধুনিক মানুহ একেটা species, Homo sapiens; “race” মূলত ঐতিহাসিক আৰু সামাজিক শ্ৰেণীবিভাজনৰ ধাৰণা।

১৪। ব্যক্তিভেদে শাৰীৰিক পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰা দুটা মুখ্য কাৰক কি?

উত্তৰঃ বংশগতি আৰু পৰিৱেশ।

১৫। Blood group-ৰ frequency জনসমষ্টিভেদে বেলেগ হ’ব পাৰেনে?

উত্তৰঃ পাৰে, কিন্তু কোনো blood group কেৱল এটা জনসমষ্টিৰ বাবে বিশেষ নহয়।

প. MCQ — ২০টা

১। সকলো আধুনিক মানুহ কোন প্ৰজাতিৰ অন্তৰ্গত?

A) Homo sapiens
B) Homo erectus
C) Australopithecus
D) Homo habilis

উত্তৰঃ A) Homo sapiens

২। মুখমণ্ডলীয় সূচক নিৰ্ণয়ত ব্যৱহাৰ কৰা হয়—

A) ওজন আৰু উচ্চতা
B) মুখৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থ
C) হাত আৰু ভৰি
D) বুকু আৰু কঁকাল

উত্তৰঃ B) মুখৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰস্থ

৩। তিনিটা ridge system মিলিত হোৱা বিন্দুক কোৱা হয়—

A) Loop
B) Whorl
C) Triradius
D) Arch

উত্তৰঃ C) Triradius

৪। Arch pattern-ত সাধাৰণতে triradius—

A) ২টা
B) ৩টা
C) ১টা
D) ০টা

উত্তৰঃ D) ০টা

৫। Whorl pattern-ত সাধাৰণতে triradius—

A) ২টা
B) ০টা
C) ১টা
D) ৪টা

উত্তৰঃ A) ২টা

৬। Loop pattern-ত সাধাৰণতে triradius—

A) ০টা
B) ১টা
C) ২টা
D) ৩টা

উত্তৰঃ B) ১টা

৭। Fingerprint-ৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন—

A) Osteology
B) Serology
C) Dermatoglyphics
D) Craniology

উত্তৰঃ C) Dermatoglyphics

৮। ABO ৰক্তগোটৰ আৱিষ্কাৰৰ সৈতে জড়িত বিজ্ঞানী—

A) Mendel
B) Darwin
C) Galton
D) Karl Landsteiner

উত্তৰঃ D) Karl Landsteiner

৯। Furuhata Index-এ তুলনা কৰে—

A) Whorl আৰু Loop
B) Arch আৰু Loop
C) Blood group
D) Skin colour

উত্তৰঃ A) Whorl আৰু Loop

১০। Dankmeijer Index-ৰ সূত্ৰ—

A) Whorl/Loop ×100
B) Arch/Whorl ×100
C) Loop/Arch ×100
D) Whorl/Arch ×10

উত্তৰঃ B) Arch/Whorl ×100

১১। মানুহৰ ABO ৰক্তগোটৰ সংখ্যা—

A) ২টা
B) ৩টা
C) ৪টা
D) ৫টা

উত্তৰঃ C) ৪টা

১২। Red-cell transfusion-ৰ universal donor—

A) AB+
B) A+
C) B−
D) O−

উত্তৰঃ D) O−

১৩। Red-cell transfusion-ৰ universal recipient—

A) AB+
B) O−
C) A−
D) B+

উত্তৰঃ A) AB+

১৪। চর্মবৰ্ণত মুখ্য ভূমিকা লোৱা pigment—

A) Keratin
B) Melanin
C) Insulin
D) Collagen

উত্তৰঃ B) Melanin

১৫। চকুৰ iris-ৰ ৰংক কোৱা হয়—

A) চর্মবৰ্ণ
B) কেশবৰ্ণ
C) নেত্ৰবৰ্ণ
D) মুখসূচক

উত্তৰঃ C) নেত্ৰবৰ্ণ

১৬। মুখ বা চোয়াল সন্মুখলৈ অধিক ওলাই থকা অৱস্থা—

A) Dermatoglyphics
B) Triradius
C) Melanism
D) Prognathism

উত্তৰঃ D) Prognathism

১৭। Ulnar আৰু Radial দুয়োটা হৈছে—

A) Loop-ৰ প্ৰকাৰ
B) Whorl-ৰ প্ৰকাৰ
C) Blood group
D) Skin type

উত্তৰঃ A) Loop-ৰ প্ৰকাৰ

১৮। আধুনিক anthropology অনুসৰি Race—

A) স্পষ্ট পৃথক biological species
B) মানৱ জৈৱিক variation-ৰ নিখুঁত বিভাজন নহয়
C) পৃথক genus
D) পৃথক chromosome সংখ্যা

উত্তৰঃ B) মানৱ জৈৱিক variation-ৰ নিখুঁত বিভাজন নহয়

১৯। ভৌগোলিক অঞ্চলৰ মাজেৰে বৈশিষ্ট্য ধীৰে ধীৰে সলনি হোৱাক—

A) Mutation
B) Isolation
C) Clinal variation
D) Fertilisation

উত্তৰঃ C) Clinal variation

২০। Pattern Intensity Index-ত Whorl-ক সাধাৰণতে কিমান triradius ধৰা হয়?

A) ০
B) ১
C) ৩
D) ২

উত্তৰঃ D) ২

Teacher Generate Old Question Answer

সংস্কৃতি আৰু অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্ব

১। পূব ভাৰতৰ এটি পশুপালক জনজাতিৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ টোডা জনজাতি।

২। পূব ভাৰতৰ এটি বেদিকা কৃষক সম্প্ৰদায়ৰ নাম উল্লেখ কৰা।

উত্তৰঃ খাছি জনজাতি।

৩। খনিত্ৰ কি কৃষিকাৰ্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ খনিত্ৰ মাটি খনন, আগাছা আঁতৰোৱা আৰু গছ ৰোপণ কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

৪। আদিম অৰ্থনীতি মানে কি? কিয় ইয়াক ‘উৎপাদন ব্যৱহাৰমূলক অৰ্থনীতি’ কোৱা হয়?

উত্তৰঃ
আদিম সমাজত মানুহে নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে যি উৎপাদন আৰু ব্যৱহাৰ কৰে তাক আদিম অৰ্থনীতি বোলে।
ইয়াক উৎপাদন ব্যৱহাৰমূলক অৰ্থনীতি কোৱা হয় কাৰণ উৎপাদিত বস্তুসমূহ অধিকাংশে নিজৰ ব্যৱহাৰৰ বাবেই হয়।

৫। আদিম অৰ্থনৈতিক সংগঠন মানে কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যবোৰ লিখা।

উত্তৰঃ
আদিম সমাজত জীৱিকা উপাৰ্জনৰ ব্যৱস্থা আৰু উৎপাদন বণ্টনৰ প্ৰণালীক আদিম অৰ্থনৈতিক সংগঠন বোলে।

বৈশিষ্ট্যঃ
১) সৰল উৎপাদন প্ৰণালী
২) বিনিময় প্ৰথা
৩) পাৰিবাৰিক সহযোগিতা

৬। অন্বেষণ জীৱিকা বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ
প্ৰকৃতিৰ পৰা খাদ্য সংগ্ৰহ কৰি জীৱিকা চলোৱাক অন্বেষণ জীৱিকা বোলে।

বৈশিষ্ট্যঃ
১) শিকাৰ আৰু মাছ ধৰা
২) ফল-মূল সংগ্ৰহ
৩) সহজ সঁজুলি ব্যৱহাৰ

৭। ‘উৎপাদন জীৱিকা অন্বেষণ জীৱিকাতকৈ শ্ৰেয়’। আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ
উৎপাদন জীৱিকাত কৃষি আৰু পশুপালনৰ জৰিয়তে খাদ্য উৎপাদন কৰা হয়। ইয়াত স্থায়ী বসবাস আৰু অধিক খাদ্য উৎপাদন সম্ভৱ হয়। সেয়ে ই অন্বেষণ জীৱিকাতকৈ অধিক উন্নত।

৮। নীলগিৰি পাহাৰৰ টোডাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা কি?

উত্তৰঃ মহিষ পালন।

৯। অসমৰ গ্ৰামাঞ্চলৰ লোকসকলে মাছ মাৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা পদ্ধতি।

উত্তৰঃ
১) জাল ব্যৱহাৰ
২) খাপ ব্যৱহাৰ
৩) বৰশী ব্যৱহাৰ
৪) বাঁহৰ ফাঁদ ব্যৱহাৰ

১০। স্থানান্তৰিত কৃষি মানে কি? সুফল আৰু কুফল লিখা।

উত্তৰঃ
এখন ঠাইত কিছুদিন খেতি কৰি আন ঠাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা কৃষি পদ্ধতিক স্থানান্তৰিত কৃষি বোলে।

সুফলঃ

সহজ কৃষি পদ্ধতি

কম সঁজুলি লাগে

কুফলঃ

বন ধ্বংস হয়

মাটিৰ উৰ্বৰতা কমে

১১। অসমৰ কৃষকসকলে ব্যৱহাৰ কৰা কৃষি সঁজুলি।

উত্তৰঃ
১) নাঙল – মাটি চহাইবলৈ
২) কোদাল – মাটি খনিবলৈ
৩) দা – ঘাঁহ কাটিবলৈ
৪) খুৰপি – আগাছা আঁতৰাবলৈ

১২। অন্বেষণ জীৱিকাৰ প্ৰকাৰসমূহ।

উত্তৰঃ
১) শিকাৰ
২) মাছ ধৰা
৩) খাদ্য সংগ্ৰহ

১৩। পূব ভাৰতৰ দুটা ঝুম কৃষক সম্প্ৰদায়।

উত্তৰঃ
১) নাগা
২) মিজো

১৪। নাঙল কৃষিত ব্যৱহৃত তিনিবিধ সঁজুলি।

উত্তৰঃ
১) নাঙল
২) কোদাল
৩) মই

১৫। পশুপালনৰ সুফল।

উত্তৰঃ
১) খাদ্য লাভ
২) দুধ আৰু মাংস লাভ
৩) কৃষিকাৰ্যত সহায়

১৬। সৰল সমাজত কেতিয়া চিকাৰ জীৱিকা হয়?

উত্তৰঃ খাদ্যৰ অভাৱ বা কৃষি নথকাৰ সময়ত চিকাৰ জীৱিকা হিচাপে লোৱা হয়।

১৭। খাপ খেতি কি?

উত্তৰঃ নদী বা পুখুৰীত খাপ বা ফাঁদ ব্যৱহাৰ কৰি মাছ ধৰা পদ্ধতিক খাপ খেতি বোলে।

১৮। অন্বেষণ জীৱিকা আৰু উৎপাদন জীৱিকাৰ পাৰ্থক্য।

উত্তৰঃ

অন্বেষণ জীৱিকা: প্ৰকৃতিৰ পৰা খাদ্য সংগ্ৰহ।

উৎপাদন জীৱিকা: কৃষি আৰু পশুপালনৰ জৰিয়তে খাদ্য উৎপাদন।

১৯। ‘ভেশন ধৰি চিকাৰ’ মানে কি?

উত্তৰঃ পশুৰ ছদ্মবেশ লৈ শিকাৰ কৰাৰ পদ্ধতি।

২০। অসমৰ গ্ৰামাঞ্চলত ব্যৱহৃত দুবিধ মাছ ধৰা সঁজুলি।

উত্তৰঃ
১) জাল
২) খাপ

২১। জীৱিকা প্ৰৱৰ্তন প্ৰণালী।

উত্তৰঃ মানুহে জীৱিকা উপাৰ্জনৰ বাবে অৱলম্বন কৰা পদ্ধতিক জীৱিকা প্ৰৱৰ্তন প্ৰণালী বোলে।

২২। সৰল অৰ্থনীতি মানে কি? তিনিটা বৈশিষ্ট্য লিখা।

উত্তৰঃ
সৰল সমাজত চলি থকা অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাক সৰল অৰ্থনীতি বোলে।

বৈশিষ্ট্যঃ
১) কম উৎপাদন
২) বিনিময় প্ৰথা
৩) সহজ সঁজুলি ব্যৱহাৰ

২৩। স্থানান্তৰিত কৃষিক স্থায়ী কৃষিৰে স্থলাভিষিক্ত কৰাৰ কাৰণ।

উত্তৰঃ
১) বন সংৰক্ষণ
২) মাটিৰ উৰ্বৰতা ৰক্ষা
৩) অধিক উৎপাদন লাভ

চমুটোকা

অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্ব: মানুহৰ অৰ্থনৈতিক জীৱন আৰু উৎপাদন ব্যৱস্থাৰ অধ্যয়ন।

বেদিকা কৃষি: পাহাৰীয়া ঢালত ধাপ কৰি কৰা কৃষি।

পোষণ জীৱিকা: নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে কৰা উৎপাদন।

ভেশন চিকাৰ: পশুৰ দৰে ছদ্মবেশ লৈ কৰা চিকাৰ।

খনিত্ৰ: মাটি খনিবলৈ ব্যৱহৃত কৃষি সঁজুলি।

সংগ্ৰহ জীৱিকা: বন-জংঘলৰ পৰা খাদ্য সংগ্ৰহ কৰা জীৱিকা।

দনবন্ধ চিকাৰ: ফাঁদ বা জাল ব্যৱহাৰ কৰি কৰা চিকাৰ।

উদ্যান কৃষি: বাৰী বা সৰু জমিত কৰা কৃষি।

স্থানান্তৰিত কৃষি: এখন ঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ স্থানান্তৰ কৰি কৰা কৃষি।

স্বয়ংক্ৰিয়া মাছমৰা সঁজুলি: মানুহৰ উপস্থিতি নোহোৱাকৈ মাছ ধৰা সঁজুলি।

অতি চমু প্ৰশ্ন উত্তৰ

১। টোডাসকল ক’ত বাস কৰে?
উত্তৰঃ নীলগিৰি পাহাৰত।

২। টোডাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ পশুপালন।

৩। ভাৰবৰ্ষৰ এটা পশুপালক সম্প্ৰদায়।
উত্তৰঃ টোডা।

৪। নাঙল কৃষিৰ প্ৰধান সঁজুলি।
উত্তৰঃ নাঙল।

৫। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটি পশুপালক জনজাতি।
উত্তৰঃ মিশিং।

৬। মানুহৰ সৰ্বপ্ৰথম পোহনীয়া জন্তু।
উত্তৰঃ কুকুৰ।

৭। ঝুম খেতিৰ প্ৰধান সঁজুলি।
উত্তৰঃ দা।

৮। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটি ঝুম কৃষক সম্প্ৰদায়।
উত্তৰঃ নাগা।

৯। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটি খাপ খেটিয়ক সম্প্ৰদায়।
উত্তৰঃ মিশিং।

১০। উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ এটি বেদিকা কৃষক জনজাতি।
উত্তৰঃ খাছি।

১১। খাপ খেতিৰ প্ৰধান সঁজুলি।
উত্তৰঃ খাপ।

১২। জীৱিকা প্ৰৱৰ্তনৰ প্ৰাচীনতম প্ৰণালী।
উত্তৰঃ খাদ্য সংগ্ৰহ।

অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ

১। নাগালেণ্ডৰ তিনিটা জনজাতি সম্প্ৰদায়ৰ নাম।
উত্তৰঃ
১) আ’ও
২) আঙ্গামী
৩) সেমা

২। নাঙল কৃষিত ব্যৱহৃত ছয়বিধ সঁজুলি।
উত্তৰঃ
১) নাঙল
২) মই
৩) কোদাল
৪) দা
৫) খুৰপি
৬) কাস্তে

৩। পশুপালকসকল কিয় অঘৰী?
উত্তৰঃ পশুৰ বাবে খাদ্য আৰু ঘাঁহ বিচাৰি তেওঁলোকে ঠাই সলনি কৰি ফুৰে।

৪। খাদ্যসংগ্ৰহকাৰী সমাজত জনসংখ্যা কম হোৱাৰ কাৰণ।
উত্তৰঃ খাদ্যৰ সীমিত যোগান আৰু যাযাবৰ জীৱনধাৰা।