অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্বৰ ধাৰণা
ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্ব কি?
উত্তৰঃ মানৱ সমাজত উৎপাদন, বিতৰণ, বিনিময়, ভোগ আৰু জীৱিকা-নিৰ্বাহৰ পদ্ধতিসমূহ নৃতাত্ত্বিক দৃষ্টিভংগীৰে অধ্যয়ন কৰা নৃতত্ত্বৰ শাখাক অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্ব বোলে।
২। জীৱিকা-প্ৰৱৰ্তন প্ৰণালী কি?
উত্তৰঃ মানুহে জীৱন ধাৰণ আৰু প্ৰয়োজনীয় সম্পদ আহৰণৰ বাবে অৱলম্বন কৰা পদ্ধতিসমূহক জীৱিকা-প্ৰৱৰ্তন প্ৰণালী বোলে।
৩। জীৱিকা-প্ৰৱৰ্তন প্ৰণালীৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন পদ্ধতি কি?
উত্তৰঃ সংগ্ৰহ জীৱিকা।
৪। প্ৰাগৈতিহাসিক মানুহে প্ৰথমে গৃহপালিত কৰা জন্তু কোনটো বুলি ধৰা হয়?
উত্তৰঃ কুকুৰ।
৫। মৎস্য আহৰণ কেতিয়াৰ পৰা বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে?
উত্তৰঃ উচ্চ প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰ শেষভাগ আৰু মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগত মৎস্য আহৰণ বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰে।
৬। নীলগিৰি পাহাৰত বাস কৰা টোডাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ ম’হকেন্দ্ৰিক পশুপালন।
৭। ভাৰতৰ এটা পশুপালক সম্প্ৰদায়ৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ টোডা।
৮। কৃষিজীৱিকা কোন যুগত সুস্পষ্টভাৱে আৰম্ভ হয়?
উত্তৰঃ নৱপ্ৰস্তৰ যুগত।
৯। নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ মুখ্য জীৱিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ কৃষি আৰু পশুপালন।
১০। আদিম কৃষিৰ কেইটামান সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কোৰ, খন্তি, নাঙল, যুঁৱলি, মৈ আৰু দলিমাৰি।
১১। উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতিৰ মুখ্য ভাগ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ
১. কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি
২. পশুপালনভিত্তিক অৰ্থনীতি
১২। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ বেদিকা বা খাপ কৃষিৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত এটা জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ আপাটানী।
১৩। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এটা ঝুম কৃষক জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ নগা।
১৪। নাঙল কৃষি কি?
উত্তৰঃ নাঙল ব্যৱহাৰ কৰি মাটি চহাই কৰা স্থায়ী কৃষিক নাঙল কৃষি বোলে।
১৫। উদ্যান কৃষি কি?
উত্তৰঃ ঘৰ বা বসতিৰ ওচৰৰ সৰু মাটিত কোৰ আদি সহজ সঁজুলিৰে ফল-মূল, শাক-পাচলি আৰু অন্যান্য উদ্ভিদ উৎপাদন কৰা কৃষিক উদ্যান কৃষি বোলে।
১৬। খাপ বা বেদিকা কৃষি কি?
উত্তৰঃ পাহাৰৰ ঢালত ধাপ বা খাপ কাটি মাটি সমতল কৰি জলসিঞ্চনৰ সুবিধাৰে কৰা স্থায়ী কৃষিক খাপ বা বেদিকা কৃষি বোলে।
১৭। Transhumance কি?
উত্তৰঃ পশুপালকে ঋতুভেদে নিজৰ পশুধন লৈ উচ্চভূমি আৰু নিম্নভূমি বা নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ মাজত নিয়মিত স্থানান্তৰ কৰা পশুপালন পদ্ধতিক Transhumance বোলে।
১৮। মাতৃবংশীয় সমাজৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ দুটা জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ খাচী আৰু গাৰো।
১৯। গাৰোসকলে নিজকে কি নামেৰে পৰিচয় দিবলৈ ভাল পায়?
উত্তৰঃ আচিক মাণ্ডে।
২০। বল্গা হৰিণ পালন কৰা কিছুমান উত্তৰাঞ্চলীয় জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চুকচি, এভেংকি আৰু ছামি আদি জনগোষ্ঠী।
খ. চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। আদিম অৰ্থনীতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
সৰু জনসংখ্যা, সীমিত প্রযুক্তি, প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰতা, আত্মনিৰ্ভৰ উৎপাদন আৰু সীমিত বিনিময়ভিত্তিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাক আদিম অৰ্থনীতি বুলি কোৱা হয়।
ইয়াত উৎপাদন সাধাৰণতে জীৱনধাৰণৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবেহে কৰা হয়, লাভ বা বৃহৎ বজাৰৰ উদ্দেশ্যে নহয়।
২। আদিম অৰ্থনীতিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
আদিম অৰ্থনীতিৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
-
মানুহৰ প্ৰয়োজন তুলনামূলকভাৱে সীমিত।
-
উৎপাদন মূলত আত্মভোগৰ বাবে।
-
প্রযুক্তি আৰু সঁজুলি সহজ-সৰল।
-
প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰতা থাকে।
-
সঞ্চয় আৰু উদ্বৃত্ত উৎপাদন সীমিত।
-
শ্ৰমবিভাজন সৰল।
-
বিনিময় বহুক্ষেত্ৰত বস্তু-বিনিময় বা সামাজিক বিনিময়ভিত্তিক।
-
আত্মীয়তা, ধৰ্ম, আচার আৰু সামাজিক সম্পর্কৰ সৈতে অৰ্থনৈতিক জীৱন ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
৩। অন্বেষণ জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ
নিজৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশত উপলব্ধ খাদ্য আৰু অন্যান্য সম্পদ সংগ্ৰহ, চিকাৰ বা মাছধৰাৰ জৰিয়তে আহৰণ কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰা পদ্ধতিক অন্বেষণ জীৱিকা বা Foraging বোলে।
৪। অন্বেষণজীৱীসকলৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
সৰু সৰু সামাজিক গোটত বাস কৰে।
-
জনবসতি তুলনামূলকভাৱে সেৰেঙা।
-
খাদ্য প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ পৰা আহৰণ কৰা হয়।
-
শ্ৰমবিভাজন তুলনামূলকভাৱে সৰল।
-
অধিক পৰিমাণৰ উদ্বৃত্ত উৎপাদন নাথাকে।
-
স্থায়ী বসতি সীমিত বা ঋতুভিত্তিক স্থানান্তৰ দেখা যায়।
-
মুদ্ৰাভিত্তিক অৰ্থনীতি সীমিত হ’ব পাৰে।
-
বস্তু-বিনিময় আৰু পারস্পৰিক আদান-প্ৰদান গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৫। অন্বেষণ জীৱিকাৰ প্ৰকাৰসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
অন্বেষণ জীৱিকাক মূলত তিনিটা ভাগত আলোচনা কৰিব পাৰি—
(ক) সংগ্ৰহ জীৱিকা
ফল-মূল, শিপা, কন্দ, গুটি, মৌ, পোক-পতংগ আদি সংগ্ৰহ কৰা।
(খ) চিকাৰ জীৱিকা
বনৰীয়া পশু-পক্ষী চিকাৰ কৰি আহাৰ আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী লাভ কৰা।
(গ) মৎস্যজীৱিকা
মাছ, কেঁকোৰা, শামুক আৰু অন্যান্য জলজ সম্পদ আহৰণ কৰা।
৬। সংগ্ৰহ জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ
প্ৰকৃতিৰ পৰা ফল-মূল, গুটি, শিপা, কন্দ, শাক-পাচলি, মৌ, পোক-পতংগ আৰু সৰু জীৱ আহৰণ কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰাকে সংগ্ৰহ জীৱিকা বোলে।
ই মানৱৰ আটাইতকৈ পুৰণি জীৱিকা পদ্ধতিসমূহৰ অন্যতম।
৭। চিকাৰ জীৱিকা কি?
উত্তৰঃ
বনৰীয়া পশু-পক্ষী চিকাৰ কৰি মাংস, ছাল, হাড়, শিং আদি লাভ কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰাকে চিকাৰ জীৱিকা বোলে।
চিকাৰজীৱীসকলৰ জীৱন প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু পশুৰ গতিবিধিৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল।
গ. পশুপালন জীৱিকা
১। পশুপালন জীৱিকা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
পোহনীয়া পশুক পালন কৰি খাদ্য, দুধ, মাংস, ঊণ, চামৰা, যাতায়াত, কৃষিকাজ বা বিনিময়ৰ সামগ্ৰী লাভ কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰা পদ্ধতিক পশুপালন জীৱিকা বোলে।
পশুপালকসকলে অঞ্চল অনুসৰি—
-
গৰু,
-
ম’হ,
-
ভেড়া,
-
ছাগলী,
-
ঘোঁৰা,
-
উট,
-
য়াক,
-
বল্গা হৰিণ
আদি পালন কৰে।
২। পশুপালন জীৱিকাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
পশুধনেই মুখ্য অৰ্থনৈতিক সম্পদ।
-
দুধ, মাংস, তেজ, ঊণ, চামৰা আদি আহৰণ কৰা হয়।
-
কিছুমান পশুপালক ঋতুভেদে স্থানান্তৰ কৰে।
-
ঘাঁহনি আৰু পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰতা অধিক।
-
পশুৰ সংখ্যা সামাজিক মৰ্যাদাৰ সূচক হ’ব পাৰে।
-
কৃষিৰ সৈতে পশুপালনৰ ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক থাকে।
-
গোবৰ জৈৱসাৰ হিচাপে ব্যৱহৃত হয়।
-
পশুক ভাৰবাহী আৰু যাতায়াতৰ কামতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৩। পশুপালন জীৱিকাৰ সুফলসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
পশুপালনৰ জৰিয়তে—
-
গাখীৰ, মাংস আৰু অন্যান্য পুষ্টিকৰ খাদ্য পোৱা যায়।
-
কৃষিকাজত বলদ বা ম’হ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
-
গোবৰ জৈৱসাৰ আৰু ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা যায়।
-
ঊণৰ পৰা গৰম কাপোৰ তৈয়াৰ কৰা হয়।
-
চামৰাৰে জোতা, বেগ, সাজ-পোছাক আৰু অন্যান্য সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা যায়।
-
পশুক ভাৰ কঢ়িওৱা আৰু যাতায়াতত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
-
শিং, হাড় আদি নানা কাৰুশিল্পত ব্যৱহাৰ হয়।
-
পশু বিক্ৰী কৰি নগদ আয় লাভ কৰা যায়।
ঘ. কৃষিজীৱিকা
১। কৃষিজীৱিকা কি?
উত্তৰঃ
মাটি চহাই বীজ ৰোপণ বা পুলি ৰুই খাদ্যশস্য, ফল-মূল আৰু অন্যান্য উদ্ভিদ উৎপাদন কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰা পদ্ধতিক কৃষিজীৱিকা বোলে।
২। কৃষিজীৱিকা কোন যুগত আৰম্ভ হয়?
উত্তৰঃ
নৱপ্ৰস্তৰ যুগত কৃষি সুসংগঠিত জীৱিকা হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।
৩। কৃষিজীৱিকাৰ মুখ্য ৰূপসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
-
ঝুম বা স্থানান্তৰিত কৃষি
-
উদ্যান কৃষি
-
খাপ বা বেদিকা কৃষি
-
নাঙল কৃষি
-
স্থায়ী কৃষি
ঙ. ঝুম খেতি
১। ঝুম খেতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
পাহাৰৰ ঢালত হাবি-জংঘল কাটি আৰু শুকাবলৈ দি পিছত জ্বলাই মাটি পৰিষ্কাৰ কৰি কিছু বছৰ খেতি কৰাৰ পিছত সেই ঠাই এৰি অন্য ঠাইত একে পদ্ধতিত খেতি কৰা কৃষিক ঝুম বা স্থানান্তৰিত কৃষি বোলে।
ইয়াক Shifting Cultivation আৰু বহু ক্ষেত্ৰত Slash-and-Burn Cultivation বুলিও কোৱা হয়।
২। ঝুম খেতিৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
সহজ সঁজুলিৰে খেতি কৰিব পাৰি।
-
আৰম্ভণিতে জ্বলি যোৱা উদ্ভিদৰ ছাইয়ে মাটিক কিছু পুষ্টি যোগায়।
-
বহু প্ৰকাৰৰ শস্য একে পথাৰত উৎপাদন কৰিব পাৰি।
-
সামূহিক শ্ৰমৰ বাবে ব্যক্তিগত পৰিশ্ৰম কিছু কম হয়।
-
গৃহস্থালীৰ বাবে বিভিন্ন খাদ্যশস্য আৰু শাক-পাচলি উৎপাদন হয়।
-
পৰম্পৰাগতভাৱে দীঘল fallow period থাকিলে বন পুনৰুত্থানৰ সুযোগ থাকে।
৩। ঝুম খেতিৰ অসুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
fallow period অত্যধিক কমিলে মাটিৰ উৰ্বৰতা হ্ৰাস পায়।
-
বনাঞ্চলৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি পায়।
-
পাহাৰীয়া অঞ্চলত মাটিক্ষয় বৃদ্ধি পাব পাৰে।
-
উৎপাদন স্থায়ী কৃষিৰ তুলনাত কম বা অনিশ্চিত হ’ব পাৰে।
-
অধিক জনসংখ্যাৰ চাপত একে মাটি সোনকালে পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হয়।
-
অনিয়ন্ত্ৰিত জুইয়ে প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদ আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে।
মন কৰিবাঃ ঝুম খেতিকেই একমাত্ৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ “মূল কাৰণ” বুলি কোৱা শুদ্ধ নহয়; সমস্যাটো বিশেষকৈ fallow period কমি যোৱা আৰু অস্থিতিশীল ব্যৱহাৰৰ সৈতে জড়িত।
চ. খাপ বা বেদিকা কৃষি
১। বেদিকা কৃষি কি?
উত্তৰঃ
পাহাৰৰ ঢালত ধাপে ধাপে সমতল খাপ কাটি, মাটি ধৰি ৰাখি আৰু জলসিঞ্চনৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰি কৰা কৃষিক বেদিকা বা Terrace Farming বোলে।
২। বেদিকা কৃষিৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
পাহাৰৰ ঢালত মাটিক্ষয় কমায়।
-
বৰষুণৰ পানী ধৰি ৰাখে।
-
একে মাটিত বছৰৰ পিছত বছৰ খেতি কৰিব পাৰি।
-
জলসিঞ্চনৰ সুবিধা বৃদ্ধি পায়।
-
ঝুমৰ তুলনাত স্থায়ী কৃষি গঢ়ি উঠে।
-
অধিক নিয়মিত আৰু স্থিৰ উৎপাদন সম্ভৱ হয়।
ছ. নাঙল কৃষি
১। নাঙল কৃষি কি?
উত্তৰঃ
নাঙল আৰু জন্তু বা যান্ত্ৰিক শক্তিৰ সহায়ত মাটি গভীৰভাৱে চহাই কৰা কৃষিক নাঙল কৃষি বোলে।
২। নাঙল কৃষিৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
-
বৃহৎ পৰিমাণৰ মাটি চহাব পাৰি।
-
মাটি গভীৰভাৱে কোমল হয়।
-
নিয়মিত আৰু অধিক উৎপাদন সম্ভৱ।
-
একে মাটিত বছৰৰ পিছত বছৰ খেতি কৰিব পাৰি।
-
পশুশক্তিৰ সদ্ব্যৱহাৰ হয়।
-
কৃষিভিত্তিক উদ্বৃত্ত উৎপাদন আৰু বাণিজ্য বৃদ্ধিৰ সুযোগ সৃষ্টি হয়।
জ. উদ্যান কৃষি
১। উদ্যান কৃষি কি?
উত্তৰঃ
কোৰ, খন্তি আদিৰ সহায়ত তুলনামূলকভাৱে সৰু মাটিত ফল-মূল, শাক-পাচলি, কন্দ আৰু অন্যান্য উদ্ভিদ উৎপাদন কৰা কৃষিক উদ্যান কৃষি বা Horticulture বোলে।
ইয়াত সাধাৰণতে নাঙলৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ নাথাকে।
ঝ. উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতি
১। উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতি কি?
উত্তৰঃ
যি অৰ্থনীতিত মানুহে প্ৰকৃতিৰ পৰা কেৱল আহাৰ সংগ্ৰহ নকৰি কৃষি আৰু পশুপালনৰ জৰিয়তে নিজেই খাদ্য আৰু সম্পদ উৎপাদন কৰে, তাক উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতি বোলে।
২। উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতিৰ মুখ্য ভাগ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ
(ক) কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি
শস্য আৰু উদ্ভিদ উৎপাদনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
(খ) পশুপালনভিত্তিক অৰ্থনীতি
পোহনীয়া পশুৰ ওপৰত মুখ্য জীৱিকা নিৰ্ভৰ কৰে।
ঞ. “উৎপাদনজীৱিকা অন্বেষণ জীৱিকাতকৈ শ্ৰেয়”—আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
অন্বেষণ জীৱিকাত মানুহৰ খাদ্য যোগান প্ৰধানকৈ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ উপলব্ধতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। খাদ্যৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা সীমিত থাকে।
উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতিত মানুহে কৃষি আৰু পশুপালনৰ জৰিয়তে নিজে খাদ্য উৎপাদন কৰিবলৈ সক্ষম হয়।
ইয়াৰ ফলত—
-
খাদ্যৰ যোগান অধিক নিয়মিত হয়।
-
উদ্বৃত্ত খাদ্য উৎপাদন সম্ভৱ হয়।
-
স্থায়ী বসতি গঢ় লৈ উঠে।
-
জনসংখ্যা বৃদ্ধি পায়।
-
শ্ৰমবিভাজন বৃদ্ধি পায়।
-
কাৰুশিল্প আৰু বাণিজ্যৰ বিকাশ ঘটে।
-
সামাজিক সংগঠন অধিক জটিল হয়।
সেয়েহে মানৱ সমাজৰ স্থায়িত্ব আৰু সাংস্কৃতিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন।
ট. আদিম অৰ্থনীতিক কিয় উৎপাদন-ব্যৱহাৰমূলক অৰ্থনীতি বোলা হয়?
উত্তৰঃ
এটা পূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক সংগঠনত সাধাৰণতে তিনিটা মুখ্য দিশ থাকে—
-
উৎপাদন
-
বিতৰণ
-
ব্যৱহাৰ বা ভোগ
আদিম অৰ্থনীতিত উৎপাদনৰ মূল লক্ষ্য বজাৰত বিক্ৰী বা লাভ কৰা নহয়; নিজৰ আৰু গোটৰ দৈনন্দিন প্ৰয়োজন পূৰণ কৰাই মুখ্য।
সংগৃহীত বা উৎপাদিত খাদ্য আৰু সামগ্ৰী অধিকাংশ ক্ষেত্ৰতে তৎক্ষণাৎ বা কম সময়ৰ ভিতৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বৃহৎ সঞ্চয়, বজাৰ আৰু জটিল বিতৰণ ব্যৱস্থা সীমিত থাকে।
সেয়েহে ইয়াক বহুক্ষেত্ৰত উৎপাদন-ব্যৱহাৰমূলক বা subsistence economy বুলি অভিহিত কৰা হয়।
ঠ. স্থানান্তৰিত খেতিৰ বিকল্প হিচাপে স্থায়ী কৃষি
১। “স্থানান্তৰিত খেতিৰ বিকল্প স্বৰূপে স্থায়ী খেতি গ্ৰহণ কৰিব পাৰি”—ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
স্থায়ী কৃষি স্থানান্তৰিত কৃষিৰ বহু সীমাবদ্ধতা কমাব পাৰে।
(ক) একে মাটিৰ পুনঃব্যৱহাৰ
ঝুম খেতিত কেইবছৰমান পিছত ঠাই সলাব লাগে; স্থায়ী কৃষিত একে মাটিত নিয়মিত খেতি কৰিব পাৰি।
(খ) কম ভূমিৰ প্ৰয়োজন
স্থায়ী কৃষিত সীমিত মাটিক সঠিকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
(গ) অধিক উৎপাদন
সাৰ, জলসিঞ্চন আৰু উন্নত সঁজুলিৰ ব্যৱহাৰে উৎপাদন বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।
(ঘ) মাটিক্ষয় নিয়ন্ত্ৰণ
খাপ বা terrace farming পাহাৰত মাটিক্ষয় কমাব পাৰে।
(ঙ) বনাঞ্চলৰ ওপৰত চাপ কমে
নিয়মিতভাৱে নতুন বন কাটি খেতি কৰাৰ প্ৰয়োজন কমে।
(চ) স্থায়ী বসতি আৰু উন্নয়ন
স্থায়ী কৃষিৰ লগে লগে ঘৰ-বাৰী, পথ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু বজাৰৰ বিকাশ সহজ হয়।
ড. অসমৰ গ্ৰাম্য কৃষি সঁজুলি
১। অসমৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত ব্যৱহৃত ছয়বিধ কৃষি সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
-
নাঙল
-
যুঁৱলি
-
মৈ
-
কোৰ
-
দলিমাৰি
-
কান্ধমাৰি
ঢ. মাছ ধৰা সঁজুলি
১। অসমৰ গ্ৰাম্য অঞ্চলত ব্যৱহৃত কেইবিধমান মাছ ধৰা সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
-
বৰশী
-
জাকৈ
-
চেপা
-
খালৈ
-
কাৱৈজাল
-
চালনী
-
পল
-
জাল
২। স্বয়ংক্ৰিয় মাছধৰা সঁজুলি কি?
উত্তৰঃ
যি মাছধৰা সঁজুলি পানীত পাতি থৈ আহিলে মানুহে অবিৰত ধৰি ৰাখিব নালাগে আৰু মাছ নিজে তাত আবদ্ধ হয়, তাক স্বয়ংক্ৰিয় মাছধৰা সঁজুলি বোলে।
উদাহৰণ—
-
চেপা
-
পল
-
কিছুমান ফান্দজাতীয় জাল
ণ. Mising সমাজৰ মাছধৰা সঁজুলি
১। মিছিংসকলে ব্যৱহাৰ কৰা কেইবিধমান মাছধৰা সঁজুলিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
দিৰদাং, দিবাং, পুৰাং আৰু চালনী আদি।
ত. Transhumance
১। Transhumance বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
যি পশুপালন পদ্ধতিত মানুহে নিজৰ পশুধনক ঋতুভেদে দুটা বা ততোধিক নিৰ্দিষ্ট চৰণভূমিৰ মাজত স্থানান্তৰ কৰে, তাক Transhumance বোলে।
উদাহৰণস্বৰূপে—
গ্ৰীষ্মকালত পাহাৰৰ ওপৰৰ চৰণভূমিলৈ আৰু শীতকালত নিম্নভূমিলৈ পশুধন লৈ যোৱা।
ই সম্পূৰ্ণ অঘৰী পশুপালনৰ পৰা পৃথক, কাৰণ Transhumance-ত স্থানান্তৰৰ পথ আৰু ঋতুচক্ৰ তুলনামূলকভাৱে নিয়মিত।
থ. অৰ্থনৈতিক সংগঠন
১। অৰ্থনৈতিক সংগঠন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
এখন সমাজত সম্পদ আহৰণ, উৎপাদন, বিতৰণ, বিনিময় আৰু ভোগৰ সৈতে জড়িত নিয়ম, প্রতিষ্ঠান, সামাজিক সম্পর্ক আৰু কাৰ্যপদ্ধতিৰ সমষ্টিক অৰ্থনৈতিক সংগঠন বোলে।
অৰ্থনৈতিক সংগঠন—
-
পৰিয়াল,
-
আত্মীয়তা,
-
বজাৰ,
-
শ্রম,
-
সম্পত্তি,
-
বিনিময়
আদিৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
দ. গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। Subsistence Economy কি?
উত্তৰঃ নিজৰ দৈনন্দিন জীৱনধাৰণৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ উদ্দেশ্যে উৎপাদন কৰা অৰ্থনীতিক Subsistence Economy বোলে।
২। Barter কি?
উত্তৰঃ মুদ্ৰা ব্যৱহাৰ নকৰি বস্তুৰ বিনিময়ত বস্তু লোৱা-দিয়া পদ্ধতিক Barter বোলে।
৩। Pastoral Nomadism কি?
উত্তৰঃ পশুধনৰ খাদ্য আৰু পানীৰ সন্ধানত পশুপালক গোটে নিয়মিত স্থানান্তৰ কৰি জীৱন নিৰ্বাহ কৰা পদ্ধতি।
৪। Foraging কি?
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ পৰা চিকাৰ, মাছধৰা আৰু সংগ্ৰহৰ জৰিয়তে খাদ্য আহৰণ কৰা পদ্ধতি।
৫। Shifting Cultivation-ৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰঃ Slash-and-Burn Cultivation।
৬। ঝুম খেতিত কি কি শস্য উৎপাদন কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ ধান, মাকৈ, কচু, আদা, জলকীয়া, কুমুৰা, শাক-পাচলি আদি।
৭। পশুপালনৰ বাবে দুটা মুখ্য প্ৰাকৃতিক প্ৰয়োজন কি?
উত্তৰঃ চৰণভূমি আৰু পানী।
৮। টোডাসকল কোন অঞ্চলত বাস কৰে?
উত্তৰঃ দক্ষিণ ভাৰতৰ নীলগিৰি পাহাৰত।
৯। টোডাসকল কোন পশুৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত?
উত্তৰঃ ম’হ।
১০। আপাটানীসকল ক’ত বাস কৰে?
উত্তৰঃ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ জিৰো উপত্যকাত।
১১। Apatani কৃষিৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ স্থায়ী জলসিঞ্চিত ধানখেতি আৰু খাপ-কৃষি।
১২। উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতি কেতিয়া স্পষ্ট ৰূপ লয়?
উত্তৰঃ নৱপ্ৰস্তৰ যুগত।
১৩। পশুপালন আৰু কৃষিৰ মাজত কি সম্পর্ক?
উত্তৰঃ পশুৱে কৃষিকাজ, জৈৱসাৰ আৰু পৰিবহণত সহায় কৰে; কৃষিয়ে পশুৰ বাবে খাদ্য যোগায়।
১৪। ঝুম খেতি কিয় স্থানান্তৰিত কৃষি?
উত্তৰঃ একে পথাৰ কিছু বছৰ ব্যৱহাৰ কৰাৰ পিছত অন্য ঠাইলৈ খেতি সলনি কৰা হয়।
১৫। অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্বে কেৱল বজাৰ অৰ্থনীতি অধ্যয়ন কৰেনে?
উত্তৰঃ নহয়। বজাৰৰ লগতে আত্মনিৰ্ভৰ, উপহাৰ, বিনিময়, আত্মীয়তা-ভিত্তিক আৰু অন্যান্য অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাও অধ্যয়ন কৰে।
ধ. MCQ — ২০টা
১। আটাইতকৈ পুৰণি জীৱিকা পদ্ধতিসমূহৰ এটা হৈছে—
A) সংগ্ৰহ জীৱিকা
B) কাৰখানা
C) বেংকিং
D) বাণিজ্যিক কৃষি
উত্তৰঃ A) সংগ্ৰহ জীৱিকা
২। মানুহে প্ৰথমে গৃহপালিত কৰা জন্তু বুলি সাধাৰণতে ধৰা হয়—
A) গৰু
B) কুকুৰ
C) ঘোঁৰা
D) উট
উত্তৰঃ B) কুকুৰ
৩। কৃষি সুস্পষ্টভাৱে বিকশিত হয়—
A) মধ্যপ্ৰস্তৰ যুগত
B) লৌহ যুগত
C) নৱপ্ৰস্তৰ যুগত
D) আধুনিক যুগত
উত্তৰঃ C) নৱপ্ৰস্তৰ যুগত
৪। নীলগিৰিৰ টোডাসকলৰ মুখ্য জীৱিকা—
A) মাছ ধৰা
B) ঝুম খেতি
C) চিকাৰ
D) পশুপালন
উত্তৰঃ D) পশুপালন
৫। Apataniসকল বিশেষভাৱে জড়িত—
A) বেদিকা/খাপ কৃষিৰ সৈতে
B) উট পালন
C) সামুদ্রিক মাছধৰা
D) মৰুভূমি কৃষি
উত্তৰঃ A) বেদিকা/খাপ কৃষিৰ সৈতে
৬। Transhumance হৈছে—
A) মৃৎশিল্প
B) ঋতুভিত্তিক পশু স্থানান্তৰ
C) নদী মাছধৰা
D) ধাতু গলোৱা
উত্তৰঃ B) ঋতুভিত্তিক পশু স্থানান্তৰ
৭। Foraging-ৰ অন্তৰ্গত—
A) যান্ত্ৰিক কৃষি
B) উদ্যোগ
C) সংগ্ৰহ, চিকাৰ আৰু মাছধৰা
D) বেংকিং
উত্তৰঃ C) সংগ্ৰহ, চিকাৰ আৰু মাছধৰা
৮। ঝুম খেতিৰ আন এটা নাম—
A) Terrace farming
B) Plantation
C) Plough cultivation
D) Shifting cultivation
উত্তৰঃ D) Shifting cultivation
৯। পশুপালকসকলৰ মুখ্য অৰ্থনৈতিক সম্পদ—
A) পশুধন
B) কাৰখানা
C) শেয়াৰ বজাৰ
D) খনিজ তেল
উত্তৰঃ A) পশুধন
১০। Terrace farming-ত পাহাৰৰ ঢালত—
A) গুহা খন্দা হয়
B) ধাপ বা খাপ কটা হয়
C) কেৱল গছ ৰোৱা হয়
D) নদী বন্ধ কৰা হয়
উত্তৰঃ B) ধাপ বা খাপ কটা হয়
১১। উৎপাদনজীৱী অৰ্থনীতিৰ মুখ্য ভাগ—
A) চিকাৰ আৰু মাছধৰা
B) উদ্যোগ আৰু বাণিজ্য
C) কৃষি আৰু পশুপালন
D) বেংক আৰু পৰিবহণ
উত্তৰঃ C) কৃষি আৰু পশুপালন
১২। জাকৈ হৈছে—
A) কৃষি সঁজুলি
B) পশুপালনৰ সঁজুলি
C) নাঙলৰ অংশ
D) মাছ ধৰা সঁজুলি
উত্তৰঃ D) মাছ ধৰা সঁজুলি
১৩। উদ্যান কৃষিত সাধাৰণতে ব্যৱহৃত মুখ্য সঁজুলি—
A) কোৰ
B) ডাঙৰ ট্রেক্টৰ
C) ড্ৰিল মেচিন
D) ক্ৰেন
উত্তৰঃ A) কোৰ
১৪। নাঙল কৃষিৰ এটা সুবিধা—
A) মাটি ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি
B) বৃহৎ মাটি চহাব পাৰি
C) উৎপাদন হ্ৰাস পায়
D) স্থায়ী বসতি বাধা পায়
উত্তৰঃ B) বৃহৎ মাটি চহাব পাৰি
১৫। আদিম অৰ্থনীতি সাধাৰণতে—
A) অতিবৃহৎ শিল্পভিত্তিক
B) সম্পূৰ্ণ ডিজিটেল
C) আত্মভোগমুখী
D) শেয়াৰবজাৰভিত্তিক
উত্তৰঃ C) আত্মভোগমুখী
১৬। আচিক মাণ্ডে বুলি নিজকে পৰিচয় দিয়া জনগোষ্ঠী—
A) খাচী
B) মিছিং
C) টোডা
D) গাৰো
উত্তৰঃ D) গাৰো
১৭। পশুৰ বিষ্ঠা ব্যৱহাৰ কৰা হয়—
A) জৈৱসাৰ হিচাপে
B) ধাতু হিচাপে
C) কাপোৰ হিচাপে
D) শিল হিচাপে
উত্তৰঃ A) জৈৱসাৰ হিচাপে
১৮। স্থায়ী খাপ কৃষিৰ এটা মুখ্য সুবিধা—
A) বছৰে ঠাই সলাব লাগে
B) মাটিক্ষয় কমায়
C) বন কটা বৃদ্ধি কৰে
D) খাদ্য উৎপাদন বন্ধ কৰে
উত্তৰঃ B) মাটিক্ষয় কমায়
১৯। Barter মানে—
A) মুদ্ৰা সঞ্চয়
B) বেংকৰ ঋণ
C) বস্তুৰ বিনিময়ত বস্তু
D) কৰ আদায়
উত্তৰঃ C) বস্তুৰ বিনিময়ত বস্তু
২০। অৰ্থনৈতিক নৃতত্ত্ব অধ্যয়ন কৰে—
A) কেৱল ক্ৰ’মজ’ম
B) কেৱল ভাষা
C) কেৱল ৰাজনীতি
D) মানৱৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণ আৰু সংগঠন
উত্তৰঃ D) মানৱৰ অৰ্থনৈতিক আচৰণ আৰু সংগঠন
Teacher Generate Old Question Answer
Chapter: 5
নৃগোষ্ঠী বৰ্ণনাতত্ত্ব
অনুশীলনী
- গাৰোসকলৰ মাজত থকা ডেকা চাঙৰ নাম কি ?
উত্তৰঃ
- গাৰোসকলৰ এটা প্ৰধান কৃষি উৎসৱৰ নাম লিখা ।
উত্তৰঃ
- গাৰোসকলে খেতি কৰা প্ৰধান শস্যবোৰ কি কি ?
উত্তৰঃ
- মিচিংসকলৰ জীৱিকা নিৰ্বাহৰ প্ৰধান উৎস কি ?
উত্তৰঃ
- আপটানিসকলে ক’ত বাস কৰে ?
উত্তৰঃ
- মিচিংসকলৰ কৃষি পদ্ধতি আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
- গাৰোসকলৰ কৃষি পদ্ধতি সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা ।
উত্তৰঃ
- গাৰোসকলৰ সাজ-পাৰৰ বিষয়ে কি জানা লিখা ।
উত্তৰঃ
- আপটানিসকলৰ বুলিয়াং সংগঠন কি?
উত্তৰঃ
- আপটানিসকলৰ সমাজ সংগঠন সম্বন্ধে এটা টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
- আওনগাসকলৰ বয়:বস্তু পদ্ধতিৰ বিষয়ে কি জানা লিখা।
উত্তৰঃ
- আওনগাসকলৰ মোৰাং সংগঠন সম্বন্ধে লিখা।
উত্তৰঃ
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post