Chapter 7
বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা
ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা কি?
উত্তৰঃ জীৱ আৰু তাৰ চৌপাশৰ জৈৱিক আৰু অজৈৱিক পৰিৱেশৰ মাজত থকা আন্তঃসম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নক বাস্তৱবিদ্যা বা পৰিস্থিতিবিদ্যা বোলে।
২। Ecology শব্দটো কোন দুটা শব্দৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ গ্ৰীক শব্দ Oikos আৰু Logos-ৰ পৰা।
৩। Oikos শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ঘৰ বা বাসস্থান।
৪। Logos শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ অধ্যয়ন বা জ্ঞান।
৫। Ecology শব্দটো প্ৰথমে কোনে ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ আৰ্ণষ্ট হেকেল (Ernst Haeckel)-এ।
৬। Ecosystem শব্দটো প্ৰথমে কোনে ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ A. G. Tansley-এ ১৯৩৫ চনত।
৭। পৰিৱেশ কি?
উত্তৰঃ কোনো জীৱৰ জীৱন, বৃদ্ধি, বিকাশ আৰু আচৰণত প্ৰভাৱ পেলোৱা সকলো জৈৱিক আৰু অজৈৱিক উপাদানৰ সমষ্টিক পৰিৱেশ বোলে।
৮। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ কি?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ নিজস্ব প্ৰক্ৰিয়াৰে গঠিত মাটি, পানী, বায়ু, উদ্ভিদ, প্ৰাণী, জলবায়ু আদি উপাদানে গঠিত পৰিৱেশক প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ বোলে।
৯। খাদ্যশৃঙ্খল কি?
উত্তৰঃ উৎপাদকৰ পৰা ক্ৰমে বিভিন্ন ভোক্তা স্তৰলৈ খাদ্য আৰু শক্তি স্থানান্তৰিত হোৱা ৰৈখিক ভক্ষণ-সম্পৰ্কক খাদ্যশৃঙ্খল বোলে।
১০। পাৰিস্থিতিক সমতা কি?
উত্তৰঃ পৰিৱেশৰ জৈৱিক আৰু অজৈৱিক উপাদানসমূহৰ মাজত থকা গতিশীল সামঞ্জস্যক পাৰিস্থিতিক সমতা বোলে।
১১। Phytoplankton কি?
উত্তৰঃ পানীত ভাঁহি থকা অণুবীক্ষণিক, সালোকসংশ্লেষণক্ষম উদ্ভিদসদৃশ জীৱসমূহক Phytoplankton বোলে।
১২। জলজ খাদ্যশৃঙ্খলৰ মুখ্য উৎপাদক কোন?
উত্তৰঃ Phytoplankton।
১৩। Ecosystem কি?
উত্তৰঃ কোনো অঞ্চলৰ জীৱসমষ্টি আৰু অজৈৱিক পৰিৱেশে পৰস্পৰৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰি গঠন কৰা কাৰ্যকৰী এককক Ecosystem বা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বোলে।
১৪। Ecosystem-ৰ দুটা মুখ্য উপাদান কি?
উত্তৰঃ
- জৈৱিক উপাদান
- অজৈৱিক উপাদান
১৫। জৈৱিক উপাদান কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদ, প্ৰাণী, অণুজীৱ আদি জীৱিত উপাদানসমূহক জৈৱিক উপাদান বোলে।
১৬। অজৈৱিক উপাদান কি?
উত্তৰঃ পানী, বায়ু, মাটি, তাপ, পোহৰ, খনিজ পদাৰ্থ আদি নিৰ্জীৱ উপাদানক অজৈৱিক উপাদান বোলে।
১৭। Biosphere কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ যি অংশত জীৱৰ অস্তিত্ব সম্ভৱ, সেই সমগ্ৰ অঞ্চলক জীৱমণ্ডল বা Biosphere বোলে।
১৮। Atmosphere কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীক আগুৰি থকা গেছীয় আৱৰণক বায়ুমণ্ডল বা Atmosphere বোলে।
১৯। Hydrosphere কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ সকলো পানী—মহাসাগৰ, নদী, হ্ৰদ, বৰফ, ভূগৰ্ভস্থ পানী আৰু বায়ুমণ্ডলীয় জলীয় বাষ্প—মিলি জলমণ্ডল বা Hydrosphere গঠন কৰে।
২০। Lithosphere কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ কঠিন বহিঃস্তৰ, বিশেষকৈ ভূত্বক আৰু ওপৰৰ কঠিন mantle-ৰ অংশক Lithosphere বা শিলামণ্ডল বোলে।
২১। পৰিৱেশ সুৰক্ষা আইন ভাৰতত কেতিয়া গৃহীত হয়?
উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনত।
২২। Environment শব্দটো কোন ভাষাৰ শব্দৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ ফৰাচী শব্দ Environner-ৰ পৰা, যাৰ অৰ্থ “চাৰিওফালে ঘেৰি ৰখা”।
খ. বাস্তৱবিদ্যা আৰু ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা
১। বাস্তৱবিদ্যা কি? ইয়াৰ অধ্যয়নৰ আৱশ্যকতা কি?
উত্তৰঃ
জীৱসমূহ আৰু সিহঁতৰ চৌপাশৰ জৈৱিক তথা অজৈৱিক পৰিৱেশৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নক বাস্তৱবিদ্যা বা Ecology বোলে।
বাস্তৱবিদ্যাৰ অধ্যয়ন প্ৰয়োজনীয়, কাৰণ—
- জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ পাৰস্পৰিক নিৰ্ভৰতা বুজিবলৈ সহায় কৰে।
- Ecosystem-ৰ গঠন আৰু কাৰ্য বুজিব পাৰি।
- খাদ্যশৃঙ্খল আৰু খাদ্যজালৰ জৰিয়তে শক্তি প্ৰবাহ বুজিব পাৰি।
- জীৱবৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণত সহায় কৰে।
- দূষণ, বনধ্বংস, মাটিক্ষয় আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ বুজিবলৈ সহায় কৰে।
- প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ সঠিক আৰু টেকসই ব্যৱহাৰৰ পথ দেখুৱায়।
- পাৰিস্থিতিক সমতা ৰক্ষাৰ গুৰুত্ব বুজায়।
সেয়েহে বাস্তৱবিদ্যা কেৱল জীৱবিজ্ঞানৰ বিষয় নহয়; পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু মানৱ কল্যাণৰ বাবেও ই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
গ. পৰিৱেশ
১। পৰিৱেশৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ
কোনো জীৱ বা জীৱসমষ্টিক চাৰিওফালৰ পৰা প্ৰভাৱিত কৰা সকলো জৈৱিক, ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক কাৰকৰ সমষ্টিক পৰিৱেশ বোলে।
পৰিৱেশৰ ভিতৰত—
- বায়ু,
- পানী,
- মাটি,
- পোহৰ,
- তাপ,
- উদ্ভিদ,
- প্ৰাণী,
- অণুজীৱ
আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
২। প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ মানে কি?
উত্তৰঃ
মানুহে কৃত্ৰিমভাৱে সৃষ্টি নকৰাকৈ প্ৰকৃতিৰ নিজস্ব শক্তি আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰে গঠিত পৰিৱেশক প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ বোলে।
ইয়াৰ ভিতৰত—
- পাহাৰ-পৰ্বত,
- নদী,
- হ্ৰদ,
- বনাঞ্চল,
- মাটি,
- বায়ু,
- পানী,
- উদ্ভিদ,
- প্ৰাণী
আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
ঘ. Ecosystem বা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ
১। পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ কি?
উত্তৰঃ
কোনো নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত থকা জীৱসমষ্টি আৰু তাৰ অজৈৱিক পৰিৱেশে পৰস্পৰৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰি সৃষ্টি কৰা স্বয়ংসম্পূৰ্ণ কাৰ্যকৰী এককক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বা Ecosystem বোলে।
উদাহৰণ—
- পুখুৰী ecosystem
- বন ecosystem
- ঘাঁহনি ecosystem
- মৰুভূমি ecosystem
২। পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ মুখ্য উপাদানসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ উপাদান দুটা ভাগত বিভক্ত—
(ক) জৈৱিক উপাদান
- উৎপাদক
- ভোক্তা
- বিয়োজক
(খ) অজৈৱিক উপাদান
- সূৰ্যৰ পোহৰ
- পানী
- বায়ু
- তাপ
- মাটি
- খনিজ লৱণ
- pH আদি
ঙ. খাদ্যশৃঙ্খল
১। খাদ্যশৃঙ্খল বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
এটা ecosystem-ত খাদ্য গ্ৰহণৰ সম্পৰ্কৰ মাধ্যমেৰে উৎপাদকৰ পৰা ভোক্তালৈ শক্তি আৰু পুষ্টি ক্ৰমে স্থানান্তৰিত হোৱা ৰৈখিক পথক খাদ্যশৃঙ্খল বোলে।
উদাহৰণ—
ঘাঁহ → ফৰিং → ভেকুলী → সাপ → শেন
ইয়াত—
- ঘাঁহ = উৎপাদক
- ফৰিং = প্ৰাথমিক ভোক্তা
- ভেকুলী = দ্বিতীয় ভোক্তা
- সাপ = তৃতীয় ভোক্তা
- শেন = উচ্চস্তৰীয় ভোক্তা
২। খাদ্যশৃঙ্খলত শক্তি কেনেদৰে প্ৰবাহিত হয়?
উত্তৰঃ
শক্তিৰ মূল উৎস হৈছে সূৰ্য।
সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ শক্তি সালোকসংশ্লেষণৰ জৰিয়তে খাদ্যশক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। তাৰ পিছত এই শক্তি—
উৎপাদক → তৃণভোজী → মাংসভোজী → উচ্চ ভোক্তা
ক্ৰমে স্থানান্তৰিত হয়।
প্ৰতিটো trophic level-ত কিছু শক্তি তাপ হিচাপে নষ্ট হয়; সেয়ে ওপৰৰ স্তৰলৈ যোৱাৰ লগে লগে উপলব্ধ শক্তি কমি যায়।
চ. পাৰিস্থিতিক সমতা
১। পাৰিস্থিতিক সমতা বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ
Ecosystem-ৰ জৈৱিক আৰু অজৈৱিক উপাদানসমূহৰ মাজত থকা নিয়মিত, গতিশীল আৰু স্ব-নিয়ন্ত্ৰিত সামঞ্জস্যক পাৰিস্থিতিক সমতা বোলে।
এই সমতা বজাই ৰখাত—
- খাদ্যশৃঙ্খল,
- শিকারী-শিকার সম্পৰ্ক,
- বিয়োজন,
- পুষ্টিচক্ৰ,
- জনসংখ্যা নিয়ন্ত্ৰণ
আদিয়ে সহায় কৰে।
২। পাৰিস্থিতিক সমতা নষ্ট হোৱাৰ কাৰণ কি কি?
উত্তৰঃ
- বনধ্বংস
- দূষণ
- অত্যধিক শিকাৰ
- জীৱবৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস
- অনিয়ন্ত্ৰিত নগৰায়ন
- মাটিক্ষয়
- জলবায়ু পৰিৱৰ্তন
- বহিৰাগত আক্ৰমণাত্মক প্ৰজাতি
ছ. Phytoplankton
১। Phytoplankton কি?
উত্তৰঃ
পানীত ভাঁহি থকা ক্ষুদ্ৰ, সালোকসংশ্লেষণক্ষম জীৱসমূহক Phytoplankton বোলে।
ইয়াৰ ভিতৰত—
- বহু প্ৰকাৰৰ ক্ষুদ্ৰ শৈৱাল,
- cyanobacteria,
- diatom,
- dinoflagellate
আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
Phytoplankton জলজ ecosystem-ৰ অন্যতম মুখ্য primary producer।
২। Phytoplankton-ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ
- জলজ খাদ্যশৃঙ্খলৰ ভিত্তি গঠন কৰে।
- সালোকসংশ্লেষণৰ মাধ্যমেৰে জৈৱ পদাৰ্থ সৃষ্টি কৰে।
- বহু জলজ জীৱৰ খাদ্য।
- বায়ুমণ্ডলীয় অক্সিজেন উৎপাদনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
- কাৰ্বন চক্ৰত সহায় কৰে।
জ. সমাজ বিজ্ঞানীৰ দৃষ্টিত পৰিৱেশৰ মুখ্য উপাদানসমূহ
১। পৰিৱেশৰ মুখ্য মণ্ডলসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
পৃথিৱীৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশক মূলত চাৰিটা বৃহৎ মণ্ডলত আলোচনা কৰিব পাৰি—
- বায়ুমণ্ডল
- জলমণ্ডল
- শিলামণ্ডল
- জীৱমণ্ডল
(ক) বায়ুমণ্ডল — Atmosphere
পৃথিৱীক চাৰিওফালে আগুৰি থকা গেছীয় আৱৰণটোক বায়ুমণ্ডল বোলে।
ই মুখ্যত—
- নাইট্ৰ’জেন প্ৰায় ৭৮%
- অক্সিজেন প্ৰায় ২১%
- আৰগন
- কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড
- জলীয় বাষ্প
- অন্যান্য গেছ
আদিৰে গঠিত।
বায়ুমণ্ডলৰ গুৰুত্ব
- শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে অক্সিজেন যোগায়।
- উদ্ভিদৰ সালোকসংশ্লেষণৰ বাবে CO₂ যোগায়।
- সূৰ্যৰ ক্ষতিকাৰক বিকিৰণৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।
- পৃথিৱীৰ তাপমাত্রা নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।
- বতৰ আৰু জলবায়ু সৃষ্টি কৰে।
(খ) জলমণ্ডল — Hydrosphere
পৃথিৱীত থকা সকলো পানীৰ সমষ্টিক জলমণ্ডল বোলে।
ইয়াৰ ভিতৰত—
- মহাসাগৰ
- সাগৰ
- নদী
- হ্ৰদ
- ভূগৰ্ভস্থ পানী
- হিমবাহ
- বৰফ
- জলীয় বাষ্প
আদি অন্তৰ্ভুক্ত।
পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ প্ৰায় ৭১ শতাংশ পানীৰে আবৃত।
জলমণ্ডলৰ গুৰুত্ব
- সকলো জীৱৰ বাবে পানী অপৰিহাৰ্য।
- কোষীয় বিক্ৰিয়াৰ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে।
- জলজ জীৱৰ বাসস্থান।
- জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণত সহায় কৰে।
- কৃষি, পানীয়, উদ্যোগ আদিত ব্যৱহৃত হয়।
বিশেষ মন কৰিবাঃ মহাসাগৰীয় লৱণৰ প্ৰধান অংশ sodium chloride হ’লেও “সমুদ্ৰৰ পানীত ৭৮% sodium chloride আছে” বুলি কোৱা শুদ্ধ নহয়। সমুদ্ৰৰ পানী প্ৰায় ৯৬.৫% পানী আৰু প্ৰায় ৩.৫% দ্ৰৱীভূত লৱণেৰে গঠিত।
(গ) শিলামণ্ডল — Lithosphere
পৃথিৱীৰ কঠিন বাহ্যিক অংশক শিলামণ্ডল বোলে।
ইয়াৰ অন্তৰ্গত—
- শিল,
- মাটি,
- পাহাৰ,
- মালভূমি,
- সমভূমি
আদি।
শিলামণ্ডলৰ গুৰুত্ব
- স্থলজ জীৱৰ বাসস্থান।
- উদ্ভিদৰ বাবে মাটি যোগায়।
- খনিজ সম্পদৰ উৎস।
- কৃষিৰ ভিত্তি।
- মাটিৰ গঠন পানী ধৰি ৰখাৰ ক্ষমতা আৰু উদ্ভিদ বৃদ্ধিত প্ৰভাৱ পেলায়।
(ঘ) জীৱমণ্ডল — Biosphere
পৃথিৱীৰ যি অংশত জীৱ বাস কৰে তাক জীৱমণ্ডল বোলে।
ই atmosphere-ৰ তলৰ অংশ, hydrosphere আৰু lithosphere-ৰ ওপৰৰ অংশ সামৰি লয়।
ইয়াত—
- অণুজীৱ,
- উদ্ভিদ,
- প্ৰাণী,
- মানুহ
সকলো জীৱ অন্তৰ্ভুক্ত।
জীৱমণ্ডল পৃথিৱীৰ সকলো ecosystem-ৰ সামগ্ৰিক অঞ্চল।
ঝ. Ecology আৰু Ecosystem-ৰ মাজত পাৰ্থক্য
| Ecology | Ecosystem |
|---|---|
| জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন | জীৱ আৰু অজৈৱিক উপাদানৰ কাৰ্যকৰী একক |
| ই এটা বিজ্ঞানৰ শাখা | ই অধ্যয়নৰ বাস্তৱ একক |
| পৰিৱেশগত সম্পর্ক ব্যাখ্যা কৰে | শক্তি প্ৰবাহ আৰু পুষ্টিচক্ৰ সংঘটিত হয় |
| উদাহৰণ: বন Ecology-ৰ অধ্যয়ন | উদাহৰণ: বন Ecosystem |
ঞ. গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। Ecology-ৰ পিতৃ বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰঃ আৰ্ণষ্ট হেকেলক সাধাৰণতে Ecology শব্দৰ প্ৰৱৰ্তক হিচাপে জনা যায়।
২। পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ শক্তিৰ মূল উৎস কি?
উত্তৰঃ সূৰ্য।
৩। উৎপাদক কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি জীৱে নিজে খাদ্য তৈয়াৰ কৰিব পাৰে তাক উৎপাদক বোলে।
৪। উৎপাদকৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ সেউজীয়া উদ্ভিদ আৰু phytoplankton।
৫। ভোক্তা কাক বোলে?
উত্তৰঃ যি জীৱে নিজে খাদ্য তৈয়াৰ কৰিব নোৱাৰে আৰু আন জীৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে তাক ভোক্তা বোলে।
৬। বিয়োজক কাক বোলে?
উত্তৰঃ মৃত জীৱ আৰু জৈৱ পদাৰ্থ ভাঙি সৰল পদাৰ্থলৈ পৰিণত কৰা জীৱক বিয়োজক বোলে।
৭। বিয়োজকৰ উদাহৰণ কি?
উত্তৰঃ বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ।
৮। Food web কি?
উত্তৰঃ একাধিক খাদ্যশৃঙ্খল পাৰস্পৰিকভাৱে সংযুক্ত হৈ গঠন কৰা জালসদৃশ ভক্ষণ-সম্পৰ্কক Food web বোলে।
৯। Trophic level কি?
উত্তৰঃ খাদ্যশৃঙ্খলৰ প্ৰতিটো খাদ্য বা শক্তি স্তৰক trophic level বোলে।
১০। Habitat কি?
উত্তৰঃ কোনো জীৱৰ স্বাভাৱিক বাসস্থানক Habitat বোলে।
১১। Population কি?
উত্তৰঃ একে প্ৰজাতিৰ জীৱসমূহে নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত একেলগে বাস কৰা গোটক Population বোলে।
১২। Community কি?
উত্তৰঃ একে অঞ্চলত বাস কৰা বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ population-সমূহৰ সমষ্টিক Community বোলে।
১৩। Biotic factor-ৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ উদ্ভিদ, প্ৰাণী, অণুজীৱ।
১৪। Abiotic factor-ৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ পানী, মাটি, তাপ, পোহৰ, বায়ু।
১৫। Ecosystem-ত শক্তিৰ প্ৰবাহ একমুখী নে চক্ৰাকাৰ?
উত্তৰঃ একমুখী।
১৬। পুষ্টি পদাৰ্থৰ গতি একমুখী নে চক্ৰাকাৰ?
উত্তৰঃ চক্ৰাকাৰ।
১৭। Ecological balance স্থিৰ নে গতিশীল?
উত্তৰঃ গতিশীল।
১৮। পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ কিমান অংশ পানীৰে আবৃত?
উত্তৰঃ প্ৰায় ৭১ শতাংশ।
১৯। বায়ুমণ্ডলত সৰ্বাধিক থকা গেছ কোনটো?
উত্তৰঃ নাইট্ৰ’জেন।
২০। বায়ুমণ্ডলত অক্সিজেনৰ পৰিমাণ প্ৰায় কিমান?
উত্তৰঃ প্ৰায় ২১ শতাংশ।
ট. MCQ — ২০টা
১। Ecology শব্দটো প্ৰথম ব্যৱহাৰ কৰিছিল—
A) Ernst Haeckel
B) Tansley
C) Darwin
D) Mendel
উত্তৰঃ A) Ernst Haeckel
২। Ecosystem শব্দটো প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল—
A) Darwin
B) A. G. Tansley
C) Haeckel
D) Lamarck
উত্তৰঃ B) A. G. Tansley
৩। Ecology শব্দৰ Oikos-ৰ অৰ্থ—
A) জীৱ
B) পানী
C) ঘৰ বা বাসস্থান
D) মাটি
উত্তৰঃ C) ঘৰ বা বাসস্থান
৪। Ecology শব্দৰ Logos-ৰ অৰ্থ—
A) বায়ু
B) খাদ্য
C) ঘৰ
D) অধ্যয়ন
উত্তৰঃ D) অধ্যয়ন
৫। জলজ খাদ্যশৃঙ্খলৰ মুখ্য উৎপাদক—
A) Phytoplankton
B) মাছ
C) ভেকুলী
D) সাপ
উত্তৰঃ A) Phytoplankton
৬। Ecosystem-ৰ শক্তিৰ মূল উৎস—
A) মাটি
B) সূৰ্য
C) পানী
D) বায়ু
উত্তৰঃ B) সূৰ্য
৭। মৃত জৈৱ পদাৰ্থ বিয়োজিত কৰে—
A) তৃণভোজী
B) উৎপাদক
C) Decomposer
D) মাংসভোজী
উত্তৰঃ C) Decomposer
৮। খাদ্যশৃঙ্খলৰ প্ৰথম trophic level—
A) Carnivore
B) Herbivore
C) Decomposer
D) Producer
উত্তৰঃ D) Producer
৯। বায়ুমণ্ডলত সৰ্বাধিক থকা গেছ—
A) Nitrogen
B) Oxygen
C) Carbon dioxide
D) Hydrogen
উত্তৰঃ A) Nitrogen
১০। পৃথিৱীৰ পৃষ্ঠৰ প্ৰায় কিমান অংশ পানীৰে আবৃত?
A) ২৫%
B) ৭১%
C) ৫০%
D) ৯০%
উত্তৰঃ B) ৭১%
১১। উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অণুজীৱ হৈছে—
A) Abiotic factor
B) Mineral factor
C) Biotic factor
D) Climatic factor
উত্তৰঃ C) Biotic factor
১২। মাটি, পানী আৰু তাপ হৈছে—
A) Producer
B) Consumer
C) Biotic factor
D) Abiotic factor
উত্তৰঃ D) Abiotic factor
১৩। Food web হৈছে—
A) একাধিক খাদ্যশৃঙ্খলৰ সংযোগ
B) পানীৰ চক্ৰ
C) মাটিৰ স্তৰ
D) বায়ুৰ গতি
উত্তৰঃ A) একাধিক খাদ্যশৃঙ্খলৰ সংযোগ
১৪। Phytoplankton সাধাৰণতে—
A) মাংসভোজী
B) সালোকসংশ্লেষণক্ষম
C) বিয়োজক
D) শিকারী
উত্তৰঃ B) সালোকসংশ্লেষণক্ষম
১৫। জীৱমণ্ডলক ইংৰাজীত কোৱা হয়—
A) Atmosphere
B) Hydrosphere
C) Biosphere
D) Lithosphere
উত্তৰঃ C) Biosphere
১৬। পৃথিৱীৰ সকলো পানীৰ সমষ্টিক কোৱা হয়—
A) Biosphere
B) Atmosphere
C) Lithosphere
D) Hydrosphere
উত্তৰঃ D) Hydrosphere
১৭। Ecology-য়ে অধ্যয়ন কৰে—
A) জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ আন্তঃসম্পৰ্ক
B) কেৱল শিল
C) কেৱল বায়ু
D) কেৱল উদ্ভিদ
উত্তৰঃ A) জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ আন্তঃসম্পৰ্ক
১৮। ভাৰতৰ Environment Protection Act গৃহীত হয়—
A) ১৯৭২
B) ১৯৮৬
C) ১৯৯১
D) ২০০১
উত্তৰঃ B) ১৯৮৬
১৯। পাৰিস্থিতিক সমতা হৈছে—
A) সম্পূৰ্ণ স্থিৰ অৱস্থা
B) কোনো সম্পর্ক নথকা অৱস্থা
C) গতিশীল সামঞ্জস্য
D) কেৱল জলবায়ুৰ অৱস্থা
উত্তৰঃ C) গতিশীল সামঞ্জস্য
২০। ঘাঁহ → ফৰিং → ভেকুলী → সাপ হৈছে—
A) Water cycle
B) Nutrient cycle
C) Food web
D) Food chain
উত্তৰঃ D) Food chain
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post