কৈশোৰ কাল আৰু ইয়াৰ উপযোগী শিক্ষা
অতি চমু প্ৰশ্ন
১। কৈশোৰ কালৰ এটা বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দ্রুত শাৰীৰিক বিকাশ দেখা যায়।
২। কোন সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে ১০–১১ বছৰৰ পৰা ১৮–১৯ বছৰলৈকে সময়ছোৱাক কৈশোৰ কাল বুলি কোৱা হয়। এইটো বাল্যকাল আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ মাজৰ সময়।
৩। মানৱ জীৱনৰ কোন সময়ছোৱাক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালক ৰূপান্তৰকাল বুলি কোৱা হয়।
৪। নৈতিকতাৰ বিকাশে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত কেনে ভাবৰ উন্মেষ ঘটায়?
উত্তৰঃ নৈতিকতাৰ বিকাশে সামাজিক দায়বদ্ধতা, দেশপ্রেম আৰু বিশ্বপ্ৰেমৰ ভাৱ জগাই তোলে।
৫। কৈশোৰ কালৰ বাবে প্রচলিত শিক্ষাক কি বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ মাধ্যমিক শিক্ষা।
৬। কৈশোৰ কালক কি কি দুখন জগতৰ সংযোগী কাল বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ শিশুৰ জগত আৰু প্ৰাপ্তবয়স্কৰ জগতৰ সংযোগী কাল।
৭। ভাৰত চৰকাৰে কোন চনত নতুন ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষানীতি ঘোষণা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৯৮৬ চনত।
৮। কৈশোৰ কাল আন কি নামেৰে পৰিচিত?
উত্তৰঃ ধুমুহা আৰু পীড়নৰ সময় বা বয়ঃসন্ধি কাল।
৯। মাধ্যমিক শিক্ষাক জীৱনৰ ‘আলি-দোমোজা’ বুলি কোনে অভিহিত কৰিছে?
উত্তৰঃ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা আয়োগে।
১০। ‘প্ৰতীতি’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ বিশ্বাস বা ধাৰণা।
চমু প্ৰশ্ন (মূল্যাংক–২/৩)
১। কৈশোৰ কালৰ শাৰীৰিক বিকাশৰ লক্ষণসমূহ চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত দেহৰ দ্রুত বিকাশ ঘটে। যৌৱনপ্ৰাপ্তিৰ লগে লগে ল’ৰা-ছোৱালীৰ দেহৰ আকাৰ, ওজন আৰু দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত নাৰী আৰু পুৰুষৰ দেহগঠনত স্পষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়। কণ্ঠস্বৰৰ পৰিৱৰ্তন, বিভিন্ন অংগৰ বিকাশ আৰু প্রজনন ক্ষমতাৰ বিকাশো এই সময়ৰ বিশেষ লক্ষণ। এনে পৰিৱৰ্তনে কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনত আত্মসচেতনতা, লাজ বা উৎকণ্ঠাৰ সৃষ্টি কৰে। বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণো এই সময়ৰ এক গুৰুত্বপূর্ণ বৈশিষ্ট্য।
২। কৈশোৰ কালত দেখা দিয়া নৈতিক পৰিৱৰ্তনসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত ব্যক্তিৰ নিজস্ব মতাদর্শ গঢ়ি উঠে। ধৰ্ম, দর্শন আৰু জীৱনৰ লক্ষ্য উদ্দেশ্যৰ বিষয়ে চিন্তা-চৰ্চা আৰম্ভ হয়। সমাজ চেতনা বৃদ্ধি পায় আৰু নিঃস্বার্থ মনোভাৱ গঢ়ি উঠে। এই সময়ত সামাজিক দায়বদ্ধতা, দেশপ্রেম আৰু বিশ্বপ্ৰেমৰ অনুভূতি বিকাশ লাভ কৰে।
৩। কৈশোৰ কালত মানসিক শক্তিৰ বিকাশ কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত বুদ্ধি, যুক্তিশক্তি, বিমূর্ত চিন্তন আৰু বিভিন্ন বিষয়ত আগ্ৰহৰ বিকাশ ঘটে। আৰম্ভণিতে বৌদ্ধিক বিকাশ কিছু ধীৰ হলেও শেষৰফালে দ্রুত বৃদ্ধি পায়। এই সময়ত কিশোৰে যুক্তিৰ সহায়ত চিন্তা কৰিব পাৰে আৰু স্বাধীন চিন্তাধাৰা গঢ়ি উঠে।
৪। মাধ্যমিক স্তৰৰ পাঠ্যক্ৰমৰ চাৰিটা মৌলিক বিষয় কি কি?
উত্তৰঃ
১। ভাষা শিক্ষা
২। গণিত
৩। বিজ্ঞান
৪। সমাজবিজ্ঞান
৫। কিশোৰ-সংস্কৃতি কি?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত সমনীয়াৰ মাজত গঢ়ি উঠা বিশেষ আচৰণ, ধ্যান-ধাৰণা, চাল-চলন, সাজ-পোছাক আৰু চিন্তাধাৰাৰ সমষ্টিক কিশোৰ-সংস্কৃতি বুলি কোৱা হয়।
৬। কিশোৰ অৱস্থাপ্ৰাপ্তি কোন দুটা ক্ষেত্ৰত আগতীয়া হয়?
উত্তৰঃ
১। ছোৱালীয়ে ল’ৰাতকৈ আগতে কৈশোৰ অৱস্থালৈ প্ৰৱেশ কৰে।
২। গৰম জলবায়ুৰ দেশৰ শিশুসকলে শীতল জলবায়ুৰ দেশতকৈ আগতেই কৈশোৰ অৱস্থা লাভ কৰে।
৭। বীৰ পূজাৰ প্ৰবৃত্তি কৈশোৰ কালৰ বৈশিষ্ট্য কেনেকৈ?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ আদৰ্শ ব্যক্তি নিৰ্বাচন কৰে আৰু তেওঁলোকৰ চাল-চলন, ভাষা বা আচৰণ অনুসৰণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। সাধাৰণতে খেলুৱৈ, চিনেমাৰ অভিনেতা বা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে। এই প্রবৃত্তিক সঠিক দিশত নিবলৈ পাঠ্যত মহৎলোকৰ জীৱনী অন্তর্ভুক্ত কৰা হয়।
৮। মানসিক শক্তি মানে কি?
উত্তৰঃ সমস্যাবোৰ যুক্তিসংগতভাবে বিশ্লেষণ কৰি শান্ত আৰু সুস্থভাৱে চিন্তা কৰি সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতাক মানসিক শক্তি বুলি কোৱা হয়।
দীঘল প্ৰশ্ন (মূল্যাংক–৪/৫)
১। কৈশোৰ কালৰ আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত আৱেগিক আৰু সামাজিক বিকাশ উল্লেখযোগ্যভাৱে দেখা যায়।
আৱেগিক বিকাশঃ
এই সময়ত কিশোৰ-কিশোৰীৰ আৱেগ অত্যন্ত তীব্ৰ হয়। তেওঁলোক কেতিয়াবা অত্যন্ত আশাবাদী আৰু কেতিয়াবা অতি নিৰাশাবাদী হৈ পৰে। আশা আৰু নিৰাশাৰ মাজত সংঘাতৰ সৃষ্টি হয়। কেতিয়াবা বিদ্রোহী মনোভাৱো দেখা যায়।
সামাজিক বিকাশঃ
এই সময়ত সমনীয়াৰ সৈতে বন্ধুত্ব, সহযোগিতা আৰু দলীয় মনোভাৱ বৃদ্ধি পায়। সমনীয়াৰ সৈতে যোগাযোগৰ মাধ্যমে এক ধৰণৰ ‘কিশোৰ সংস্কৃতি’ গঢ়ি উঠে। কেতিয়াবা সমাজবিৰোধী আচৰণ বা নেশাজাতীয় বস্তুৰ প্ৰতি আকৰ্ষণো দেখা যায়। সেয়েহে সঠিক শিক্ষা আৰু দিশ-নির্দেশনা এই সময়ত অতি প্ৰয়োজন।
২। কৈশোৰ কালৰ বাবে কেনে ধৰণৰ শিক্ষা উপযোগী?
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালৰ বাবে মাধ্যমিক শিক্ষা উপযোগী। এই শিক্ষা ব্যৱস্থাই কিশোৰ-কিশোৰীৰ মানসিক, সামাজিক আৰু নৈতিক বিকাশত সহায় কৰে। মাধ্যমিক শিক্ষা আয়োগে মাধ্যমিক শিক্ষাৰ তিনিটা মুখ্য লক্ষ্য উল্লেখ কৰিছে—
১। সমাজ আৰু দেশৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি শিক্ষা গঢ়ি তোলা
২। দায়িত্বশীল নাগৰিক গঢ়ি তোলা
৩। জাতীয় সংহতিৰ বিকাশ কৰা
মাধ্যমিক স্তৰত ভাষা শিক্ষা, গণিত, বিজ্ঞান আৰু সমাজবিজ্ঞান মুখ্য বিষয় হিচাপে অন্তর্ভুক্ত থাকে। ইয়াৰ লগতে স্বাস্থ্য শিক্ষা, কাৰিকৰী শিক্ষা, পৰিবেশ শিক্ষা, মূল্যবোধ শিক্ষা আদিও অন্তর্ভুক্ত কৰা হয়।
৩। চমুটোকা লিখা।
(ক) দিবাস্বপ্নঃ
দিবাস্বপ্ন মানে অলীক কল্পনা। কৈশোৰ কালত কল্পনাশক্তি অধিক বৃদ্ধি পায় আৰু কিশোৰ-কিশোৰীয়ে বহু সময় কল্পনাৰ জগতত বিচৰণ কৰে। যদিও ইয়াৰ ইতিবাচক প্ৰভাৱ সৃজনীশীল কামত দেখা যায়।
(খ) বীৰপূজাঃ
কৈশোৰ কালত নিজৰ আদৰ্শ ব্যক্তি অনুসৰণ কৰাৰ প্রবণতা দেখা যায়। কিশোৰে খেলুৱৈ, অভিনেতা বা বিখ্যাত ব্যক্তিসকলক আদৰ্শ হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু তেওঁলোকৰ আচৰণ অনুসৰণ কৰে।
(গ) অপৰাধপ্ৰৱণ কিশোৰঃ
অত্যাধিক আৱেগ আৰু মানসিক সংঘাতৰ ফলত কেতিয়াবা কিশোৰে সমাজবিৰোধী আচৰণ কৰিব পাৰে। এনে অৱস্থাত মৰম, সহানুভূতি আৰু সঠিক পথনির্দেশনা অতি প্ৰয়োজন।
৪। ‘কিশোৰ-কিশোৰীৰ মনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল পৰিচিতিৰ সংঘাত’ — ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত কিশোৰ-কিশোৰীয়ে নিজৰ ব্যক্তিত্ব গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰে। এই সময়ত তেওঁলোকে বিভিন্ন আদৰ্শ আৰু বাস্তৱৰ মাজত সংঘাত অনুভৱ কৰে। এই সংঘাতক পৰিচিতিৰ সংঘাত বা Identity Crisis বুলি কোৱা হয়।
৫। ‘বিপৰীত লিংগকামিতা কৈশোৰ কালৰ এক প্রধান বৈশিষ্ট্য’ — আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ কৈশোৰ কালত অন্তঃস্ৰাৱী গ্ৰন্থিৰ কাৰ্য্য সক্ৰিয় হোৱাৰ ফলত কিশোৰ-কিশোৰীৰ মাজত বিপৰীত লিংগৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ জন্মায়। এই আকৰ্ষণ স্বাভাৱিক জৈৱিক পৰিৱৰ্তনৰ ফল।
৬। ‘আজিৰ যুগ বিশ্বায়নৰ যুগ’ — ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ উন্নতিৰ ফলত বিশ্বখন আজি একে গাঁৱৰ দৰে হৈ পৰিছে। ইণ্টাৰনেট, মোবাইল, টেলিভিছন আদি যোগাযোগ ব্যৱস্থাই বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশক ওচৰ চপাই আনিছে। বিজ্ঞানৰ উন্নতিয়ে চিকিৎসা, উদ্যোগ, মহাকাশ অভিযান আদিতো বিপুল উন্নতি সাধন কৰিছে। সেইবাবে আজিৰ যুগক বিশ্বায়নৰ যুগ বুলি কোৱা হয়।