বিহুৰ লগত জড়িত সামাজিক লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস
১। অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। লোকাচাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ কোনো সমাজৰ মানুহে পৰম্পৰাগতভাৱে মানি চলা ৰীতি-নীতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু অভ্যাসক লোকাচাৰ বোলা হয়।
২। লোকবিশ্বাস বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ জীৱন, প্ৰকৃতি, কৃষি, জন্ম-মৃত্যু, মংগল-অমংগল আদিৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত ধাৰণা আৰু বিশ্বাসক লোকবিশ্বাস বোলা হয়।
৩। সংস্কৃতি কি?
উত্তৰঃ কোনো জনগোষ্ঠীৰ জীৱন-পদ্ধতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ, চিন্তা-চেতনা আৰু সামাজিক অভ্যাসৰ সামগ্ৰিক প্ৰকাশেই সংস্কৃতি।
৪। ধৰ্মৰ ভেটি কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
উত্তৰঃ লোকবিশ্বাসৰ ওপৰত।
৫। ব’হাগ বিহুক কি তিনিটা ধাৰাৰ সমাহাৰ বোলা হয়?
উত্তৰঃ গো-সেৱা, মানৱ-সেৱা আৰু ইষ্ট-সেৱা।
৬। বড়োসকলৰ গৰু বিহুক কি বোলে?
উত্তৰঃ মৗছৌনি ছান।
৭। বড়োসকলৰ মানুহ বিহুক কি বোলে?
উত্তৰঃ মানছিনি ছান।
৮। ‘বাথুনাম’ৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰঃ বৈখাগুনি গীদু।
৯। ‘বৈখাগুনি গীদু’ কোন জনগোষ্ঠীৰ?
উত্তৰঃ বড়ো জনগোষ্ঠীৰ।
১০। বড়োসকলৰ মানুহ বিহুৰ দিনা ব্যৱহৃত উল্লেখযোগ্য বাদ্যযন্ত্ৰ কি?
উত্তৰঃ ছিফুং।
১১। ৰাভাসকলৰ ব’হাগৰ উৎসৱটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বিছুৱা।
১২। ৰাভাসকলে বিছুৱা উৎসৱ কেইদিনীয়াকৈ পালন কৰে?
উত্তৰঃ তিনিদিনীয়াকৈ।
১৩। বিছুৱা উৎসৱৰ প্ৰথম দিনটো ৰাভাসকলে কি হিচাপে পালন কৰে?
উত্তৰঃ মূল বিছুৱা বা মানুহ বিহু হিচাপে।
১৪। ‘ইবাঁকু বিচু’ কোন জনগোষ্ঠীৰ উৎসৱ?
উত্তৰঃ দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ।
১৫। দেউৰীসকলে ব’হাগৰ কোন দিনৰ পৰা ইবাঁকু বিচু আৰম্ভ কৰে?
উত্তৰঃ ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা।
১৬। দেউৰীসকলে কোন বাৰত দেৱালয়ত বিহু-পূজা কৰে?
উত্তৰঃ বুধবাৰত।
১৭। দেউৰীসকলৰ ব’হাগ বিহুৰ এটা লোকাচাৰ লিখা।
উত্তৰঃ নতুন চুৰিয়া পিন্ধোৱা।
১৮। তিৱাসকলৰ প্ৰিয় বিহু খাদ্য কি?
উত্তৰঃ কুকুৰাৰ মঙহ আৰু কচুশাকৰ আঞ্জা।
১৯। কাৰবিসকলে গৰু বিহুৰ আগতে গছৰ ডাল-পাতেৰে সাজি তোলা মুঠাক কি বোলে?
উত্তৰঃ ভোন।
২০। মিচিংসকলে ব’হাগ বিহুৰ উপৰি আৰু কোন দুটা উৎসৱ পালন কৰে?
উত্তৰঃ আলি-আয়ে-লিগাং আৰু পঃৰাগ।
২১। ‘বিউ চাকি’ অনুষ্ঠানত কি উৎসৰ্গ কৰা হয়?
উত্তৰঃ আপং আৰু খাদ্যবস্তুৰ এটা অংশ।
২২। কাতি বিহুৰ সময়ত ধাননি পথাৰত কি জ্বলোৱা হয়?
উত্তৰঃ চাকি-বন্তি।
২৩। কাতি মাহত দীঘল বাঁহত জ্বলোৱা বন্তিটোক কি বোলে?
উত্তৰঃ আকাশ-বন্তি।
২৪। নামনি অসমৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে কাতি বিহুক কি নামেৰে জানে?
উত্তৰঃ কাতি গাছা বা কাতি দ’ল।
২৫। কাতি গাছাৰ চাকিক আন কি নামেৰে কোৱা হয়?
উত্তৰঃ লখী বাতি।
২৬। মাঘ বিহুৰ মুখ্য ধৰ্মীয় পৰ্ব কি?
উত্তৰঃ মেজি পোৰা।
২৭। মাঘ বিহুত অনুষ্ঠিত দুটা লোকখেলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ম’হ যুঁজ আৰু কণী যুঁজ।
২৮। মাঘ বিহুৰ মেজিৰ ছাই কিহৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ গৰুৰ মংগল আৰু ৰোগৰ পৰা সুৰক্ষা কামনাৰে গৰুৰ গাত বা কপালত লগোৱা হয়।
২। চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ব’হাগ বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ব’হাগ বিহু অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত আৰু ইয়াক মূলত গো-সেৱা, মানৱ-সেৱা আৰু ইষ্ট-সেৱা—এই তিনিটা ধাৰাৰ সমাহাৰ বুলি ক’ব পাৰি।
গৰু বিহুৰ দিনা গৰুক দীঘলতি-মাখিয়তী পাতেৰে কোবাই নৈ, খাল বা বিলৰ পানীৰে গা ধুওৱা, লাও-বেঙেনা আদি গালৈ দলিওৱা, নতুন পঘা লগোৱা আৰু সন্ধিয়া গোহালিত যাগ দিয়াৰ মাজেৰে গো-সেৱাৰ প্ৰকাশ ঘটে।
মানুহ বিহুৰ দিনা ডাঙৰে সৰুক আশীৰ্বাদ দিয়ে, সৰুৱে জ্যেষ্ঠজনক সেৱা কৰে, আত্মীয়-কুটুম্ব আৰু প্ৰিয়জনক বিহুৱান দিয়া হয়। এইবোৰ মানৱ-সেৱাৰ নিদৰ্শন।
গোসাঁইঘৰ বা নামঘৰত চাকি-বন্তি জ্বলাই পূজা-প্ৰাৰ্থনা কৰা, মাহ-প্ৰসাদ আগবঢ়োৱা আৰু ইষ্টদেৱতাক স্মৰণ কৰাটো ইষ্ট-সেৱাৰ অন্তৰ্গত।
ইয়াৰ উপৰি হুঁচৰি, বিহুনাম আৰু বিহুনৃত্যৰ লগত উৰ্বৰতা, মংগল আৰু সামাজিক মিলনৰ বহু লোকবিশ্বাস জড়িত হৈ আছে।
২। কাতি বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস লিখা।
উত্তৰঃ কাতি বিহু বা কঙালী বিহু কৃষিক্ষেত্ৰৰ শ্ৰীবৃদ্ধি আৰু মংগল কামনাৰ লগত গভীৰভাৱে জড়িত।
এই দিনা ধাননি পথাৰত, তুলসীৰ তলত, গোহালিত, ভঁৰালঘৰত, কুঁৱাৰ পাৰত, পদূলিমুখত আৰু ঘৰৰ বিভিন্ন স্থানত চাকি-বন্তি জ্বলোৱা হয়। ধাননি পথাৰত চাকি জ্বলাই লখীমীক আহ্বান জনোৱা হয় আৰু শস্যৰ ভাল ফলনৰ কামনা কৰা হয়।
কাতি মাহত দীঘল বাঁহ পুতি তাৰ ওপৰত আকাশ-বন্তি জ্বলোৱাৰ পৰম্পৰাও আছে। কিছুমানে ইয়াক পূৰ্বপুৰুষ বা বিষ্ণুলোকৰ উদ্দেশ্যে কৰা মাংগলিক আচাৰ বুলি গণ্য কৰে।
নামনি অসমৰ বড়ো, ৰাভা, কোচ-ৰাজবংশী আদি বহু জনগোষ্ঠীৰ মাজত কাতি বিহুক ‘কাতি গাছা’ বা ‘কাতি দ’ল’ নামেৰে পালন কৰা হয়। চাকি জ্বলোৱাৰ সময়ত লক্ষ্মীদেৱীৰ আশীৰ্বাদ কামনা কৰা বাবে কোনো কোনো ঠাইত এই চাকিক ‘লখী বাতি’ বোলা হয়।
সেয়ে কাতি বিহুৰ প্ৰধান লক্ষ্য হৈছে শস্যৰ শ্ৰীবৃদ্ধি, গৃহস্থৰ মংগল আৰু অশুভ শক্তিৰ পৰা সুৰক্ষা কামনা কৰা।
৩। মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাসৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ মাঘ বিহু হৈছে শস্য চপোৱাৰ আনন্দৰ উৎসৱ। সেয়ে এই উৎসৱত খোৱা-বোৱা, ৰং-ৰহইচ আৰু আত্মীয়-কুটুম্বৰ সৈতে মিলনৰ বিশেষ গুৰুত্ব থাকে।
মাঘ বিহুৰ প্ৰধান লোকাচাৰ হৈছে মেজি জ্বলোৱা। পুৱাতে মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰি মানুহে অগ্নিক প্ৰণাম কৰে আৰু পৰিয়াল, পশু-পক্ষী, শস্য আৰু সমাজৰ মংগল কামনা কৰে।
মেজিৰ ছাই আৰু আধাপোৰা খৰিক লৈও বহু লোকবিশ্বাস আছে। গৰুৰ ৰোগ নহ’বলৈ মেজিৰ ছাই গৰুৰ গাত বা কপালত লগোৱা হয়। শস্যৰ অনিষ্ট নহ’বলৈ মেজিৰ আধাপোৰা খৰি খেতিপথাৰত পুতি থোৱা হয়।
কিছুমান জনগোষ্ঠীৰ মাজত মেজিৰ জুইত কাঠআলু, মোৱাআলু আদি পুৰি খোৱাৰ প্ৰথা আছে। মাঘ বিহুত গৰখীয়াক মান দিয়া, মাহ-কৰাই বা ভোজ খুওৱা আৰু পূৰ্বপুৰুষক স্মৰণ কৰাও দেখা যায়।
ম’হ যুঁজ, কণী যুঁজ আদি খেলো মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰৰ অংশ।
৪। বিহু কিয় অসমৰ সকলো জনগোষ্ঠীৰ জাতীয় উৎসৱ?
উত্তৰঃ বিহু মূলত কৃষিকেন্দ্ৰিক আৰু ঋতুভিত্তিক উৎসৱ। অসমৰ প্ৰায় সকলো জনগোষ্ঠীয়েই নিজৰ নিজস্ব নাম, আচাৰ আৰু পদ্ধতিৰে বিহু বা বিহু সদৃশ উৎসৱ পালন কৰে।
বড়ো, ৰাভা, দেউৰী, মিচিং, কাৰবি, তিৱা, সোণোৱাল কছাৰী, মৰাণ, কোচ-ৰাজবংশী আদি জনগোষ্ঠীৰ বিহুৰ ৰূপত কিছুমান পাৰ্থক্য থাকিলেও মূল উদ্দেশ্য একেই—কৃষিৰ মংগল, নতুন বছৰৰ সম্ভাষণ, সামাজিক মিলন, প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি কৃতজ্ঞতা আৰু আনন্দ প্ৰকাশ।
সকলো সম্প্ৰদায়ৰ মাজত গৰুৰ যত্ন, শস্যৰ মংগল কামনা, নৃত্য-গীত, ভোজ, আত্মীয়-কুটুম্বৰ মিলন আৰু জ্যেষ্ঠজনৰ প্ৰতি সন্মানৰ দৰে সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য পোৱা যায়।
এই সামূহিকতা আৰু সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ বাবেই বিহু অসমৰ সকলো জনগোষ্ঠীৰ জাতীয় উৎসৱৰ ৰূপ লাভ কৰিছে।
৫। ‘বৈখাগুনি গীদু’ কি?
উত্তৰঃ বড়োসকলৰ ব’হাগৰ মানুহ বিহুৰ সৈতে জড়িত বিশেষ গীতক ‘বৈখাগুনি গীদু’ বা ‘বাথুনাম’ বোলা হয়।
মানুহ বিহুৰ দিনা বড়োসকলে বাথৌ দেৱতাক পূজা কৰি খাম, ছিফুং আদি বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে নৃত্য-গীতৰ পাতনি মেলে। সেই সময়ত গোৱা ভক্তিমূলক আৰু মাংগলিক গীতকেই ‘বৈখাগুনি গীদু’ বা ‘বাথুনাম’ বুলি কোৱা হয়।
৬। বড়োসকলে কিহৰ নামত বৈছাগু পালন কৰে?
উত্তৰঃ বড়োসকলৰ বৈছাগু উৎসৱত গৰু, গোসাঁই, মানুহ, আত্মীয়-কুটুম্ব আৰু পোহনীয়া জীৱ-জন্তু সকলোৰে মংগল কামনা কৰা হয়।
গৰু বিহুত গৰুক গা ধুৱাই নতুন পঘা পিন্ধোৱা হয়। মানুহ বিহুত ঘৰ-বাৰী পৰিষ্কাৰ কৰি দেৱতা আৰু পূৰ্বপুৰুষক স্মৰণ কৰা হয়। নৃত্য-গীত আৰু ছিফুঙৰ সুৰে নতুন বছৰক সম্ভাষণ জনোৱা হয়।
৭। ‘ভোন’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ কাৰবিসকলে গৰু বিহুৰ আগদিনা গছৰ বিভিন্ন ডাল-পাতেৰে বান্ধি সাজি তোলা এক বিশেষ মুঠাক ‘ভোন’ বুলি কয়।
এই ‘ভোন’ গৰুৰ মংগল আৰু অপায়-অমংগল দূৰ কৰাৰ বিশ্বাসৰ সৈতে জড়িত।
৮। মিচিংসকলে ব’হাগ বিহুৰ উপৰি কি কি উৎসৱ পালন কৰে?
উত্তৰঃ মিচিংসকলে ব’হাগ বিহুৰ উপৰি আলি-আয়ে-লিগাং আৰু পঃৰাগ উৎসৱ পালন কৰে।
আলি-আয়ে-লিগাং বীজ সিঁচাৰ লগত জড়িত কৃষি উৎসৱ আৰু পঃৰাগ হৈছে কৃষিকাৰ্য সমাপ্তিৰ পাছত পালন কৰা সামাজিক-সাংস্কৃতিক উৎসৱ।
৯। ‘বিউ চাকি’ অনুষ্ঠানত কি উৎসৰ্গ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ‘বিউ চাকি’ অনুষ্ঠানত আপং আৰু ৰন্ধা খাদ্যবস্তুৰ এটা অংশ উৎসৰ্গ কৰা হয়। এই উৎসৰ্গ মংগল কামনা আৰু পূৰ্বপুৰুষ বা উপাস্য শক্তিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা নিবেদনৰ সৈতে জড়িত।
১০। সপ্তৰস কি কি?
উত্তৰঃ সপ্তৰসত ব্যৱহৃত সাতবিধ উপাদান হ’ল—
১. কেঁচা হালধিৰ ৰস
২. বেঁতগাজৰ ৰস
৩. নিচিন্তাৰ ৰস
৪. চিৰতাৰ তিতা ৰস
৫. শুকতীৰ ৰস
৬. বাসকাৰ তিতা ৰস
৭. এৱাঁ গাখীৰ
৩। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ বিহু
১। বড়ো জনগোষ্ঠীৰ ব’হাগ বিহুৰ বিষয়ে টোকা লিখা।
উত্তৰঃ বড়োসকলৰ ব’হাগ বিহুক সাধাৰণতে বৈছাগু বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকৰ বিহু গৰুৰ মংগল কামনাৰে আৰম্ভ হয়।
গৰু বিহুক বড়োসকলে মৗছৌনি ছান বুলি কয়। এই দিনা গৰুক গা ধুৱাই, মাহ-হালধি সানি, নতুন পঘা পিন্ধাই গোহালিৰ দেৱতাক স্মৰণ কৰা হয়।
মানুহ বিহুক মানছিনি ছান বোলা হয়। এই দিনা পুৱাতে কোনোবা বাদকে ছিফুঙত বিশেষ সুৰ বজাই নতুন বছৰক সম্ভাষণ জনায়। ঘৰ-বাৰী পৰিষ্কাৰ কৰা, গৃহদেৱতাৰ পূজা কৰা, আত্মীয়-কুটুম্বক লগ ধৰা আৰু নৃত্য-গীত কৰা এই উৎসৱৰ অংশ।
বাথৌ দেৱতাৰ উপাসনাৰ সৈতে জড়িত ‘বৈখাগুনি গীদু’ বা ‘বাথুনাম’ গোৱা হয়। বড়োসকলৰ বিশ্বাস অনুসৰি ছিফুঙৰ মাংগলিক সুৰে অপায়-অমংগল দূৰ কৰে।
এইদৰে বড়োসকলৰ বৈছাগু উৎসৱত কৃষি, ধৰ্ম, সংগীত আৰু সামাজিক মিলনৰ সুন্দৰ সমন্বয় দেখা যায়।
২। দেউৰী জনগোষ্ঠীৰ ব’হাগ বিহুৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ দেউৰীসকলৰ ব’হাগ বিহুক ইবাঁকু বিচু বুলি কোৱা হয়। এই উৎসৱ ব’হাগৰ প্ৰথম বুধবাৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়।
এই দিনা দেউৰীসকলৰ দেৱালয় বা দেওঘৰত বিশেষ পূজা অনুষ্ঠিত হয়। সমাজৰ লোকসকলে একেলগে নৃত্য-গীত কৰে আৰু পৰম্পৰাগত খাদ্যৰ আয়োজন কৰে।
নতুন পোছাক, বিশেষকৈ নতুন চুৰিয়া পিন্ধোৱা, দেৱ-দেৱীৰ পূজা আৰু সামাজিক মিলন এই উৎসৱৰ উল্লেখযোগ্য লোকাচাৰ।
দেউৰী সমাজৰ কৃষিজীৱন, ধৰ্মীয় বিশ্বাস আৰু সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ সৈতে ইবাঁকু বিচুৰ অতি ঘনিষ্ঠ সম্পৰ্ক আছে।
৩। ৰাভাসকলৰ বিছুৱা উৎসৱৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ ৰাভাসকলে ব’হাগৰ আগমনৰ সময়ত বিছুৱা নামৰ উৎসৱ পালন কৰে। এই উৎসৱ সাধাৰণতে তিনিদিনীয়া।
প্ৰথম দিনটো মূল বিছুৱা বা মানুহ বিহু হিচাপে পালন কৰা হয়। এই সময়ত ঘৰ-বাৰী পৰিষ্কাৰ, আত্মীয়-কুটুম্বৰ সৈতে মিলন, নৃত্য-গীত আৰু বিভিন্ন মাংগলিক আচাৰ পালন কৰা হয়।
ৰাভাসকলৰ বিছুৱা উৎসৱ কৃষি, নতুন বছৰ আৰু সামাজিক ঐক্যৰ সৈতে জড়িত।
৪। ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ব’হাগ বিহুৰ লগত জড়িত সামাজিক লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাসৰ বিষয়ে বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ব’হাগ বিহু অসমীয়া সমাজৰ আটাইতকৈ আনন্দময় আৰু বহুমাত্ৰিক উৎসৱ। এই উৎসৱৰ লগত কৃষি, পশুপালন, ধৰ্ম, পাৰিবাৰিক সম্পৰ্ক, প্ৰেম-প্ৰীতি আৰু সমাজজীৱনৰ অসংখ্য লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস জড়িত হৈ আছে।
ব’হাগ বিহুৰ প্ৰধান তিনিটা দিশ হৈছে—গো-সেৱা, ইষ্ট-সেৱা আৰু মানৱ-সেৱা।
গো-সেৱাঃ গৰু বিহুৰ দিনা গৰুক দীঘলতি-মাখিয়তী পাতেৰে কোবাই পানীত গা ধুৱাই দিয়া হয়। গালৈ লাও, বেঙেনা আদি দলিওৱা, নতুন পঘা পিন্ধোৱা আৰু গোহালিত যাগ দিয়াৰ প্ৰথা আছে। এইবোৰৰ মাজত গৰুৰ স্বাস্থ্য, কৃষিকাৰ্য আৰু পশুপ্ৰেমৰ ভাব প্ৰকাশ পায়।
ইষ্ট-সেৱাঃ মানুহে গোসাঁইঘৰ, নামঘৰ বা মন্দিৰত চাকি-বন্তি জ্বলাই ইষ্টদেৱতাক স্মৰণ কৰে। মাহ-প্ৰসাদ আগবঢ়োৱা আৰু পূৰ্বপুৰুষক শ্ৰদ্ধাৰে স্মৰণ কৰাও এই শ্ৰেণীৰ লোকাচাৰ।
মানৱ-সেৱাঃ মানুহ বিহুৰ দিনা জ্যেষ্ঠজনক সেৱা কৰি আশীৰ্বাদ লোৱা হয়। কনিষ্ঠজনক মৰম আৰু আশীৰ্বাদ দিয়া হয়। ইজনে সিজনক বিহুৱান যচা, আত্মীয়-কুটুম্বৰ ঘৰলৈ যোৱা আৰু প্ৰিয়জনৰ সৈতে প্ৰীতি বিনিময় কৰা হয়।
হুঁচৰি দল ঘৰে ঘৰে গৈ গীত গাই গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়ে। ইয়াৰ মাজত ধৰ্মীয় মংগল কামনা আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক দুয়োটাই বিদ্যমান।
বিহুনাম আৰু বিহুনৃত্য কৃষিজীৱী সমাজৰ উৰ্বৰা শক্তিৰ বিশ্বাসৰ লগতো সম্পৰ্কিত। ডেকা-গাভৰুৰ গীত-নৃত্যৰ মাজেৰে যৌৱন, প্ৰেম, নতুন জীৱন আৰু প্ৰকৃতিৰ পুনৰুজ্জীৱনৰ ভাব প্ৰকাশ পায়।
সেয়েহে ব’হাগ বিহু কেৱল আনন্দৰ উৎসৱ নহয়; ই অসমৰ কৃষিজীৱন, লোকবিশ্বাস, সামাজিক সম্পৰ্ক আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্যৰ এক পূৰ্ণাঙ্গ প্ৰতিফলন।
২। কাতি বিহুৰ লগত জড়িত সামাজিক লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ কাতি বিহু বা কঙালী বিহু অসমৰ কৃষিজীৱী সমাজৰ এক শান্ত আৰু মাংগলিক উৎসৱ। এই সময়ত ধান গছ পথাৰত থাকে যদিও ঘৰৰ ভঁৰালত নতুন শস্য নাথাকে। সেয়ে আড়ম্বৰ কম আৰু শস্যৰ মংগল কামনাই এই বিহুৰ মূল উদ্দেশ্য।
কাতি বিহুৰ সন্ধিয়া ধাননি পথাৰত চাকি জ্বলোৱা হয়। কৃষকৰ বিশ্বাস—এই আলোকে শস্যৰ শ্ৰীবৃদ্ধি ঘটায় আৰু অপায়-অমংগল দূৰ কৰে।
তুলসীৰ তলত চাকি-বন্তি দি মাহ-প্ৰসাদ আগবঢ়োৱা হয়। গোহালি ঘৰ, ভঁৰাল, কুঁৱাৰ পাৰ, পদূলিমুখ, ৰান্ধনিঘৰ আৰু শাক-পাচলিৰ বাৰীত চাকি জ্বলোৱাৰ পৰম্পৰাও আছে।
দীঘল বাঁহৰ ওপৰত আকাশ-বন্তি জ্বলোৱা কাতি বিহুৰ এক উল্লেখযোগ্য লোকাচাৰ। কোনো কোনো লোকৰ বিশ্বাস মতে এই বন্তি পূৰ্বপুৰুষ বা দেৱতাৰ উদ্দেশ্যে জ্বলোৱা হয়।
নামনি অসমৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত এই উৎসৱ ‘কাতি গাছা’ বা ‘কাতি দ’ল’ নামেৰে পৰিচিত। বড়োসকলৰ মাজত ‘খাথ্রি গাছা’ ৰূপেও ইয়াৰ প্ৰচলন আছে।
কোচ-ৰাজবংশী সমাজত ধাননি পথাৰত ‘সোণ-ৰূপৰ পানী’ ছটিয়াই শস্য শুদ্ধ আৰু সমৃদ্ধ হোৱাৰ কামনা কৰা হয়। ৰাভাসকলৰ মাজত কাতি গাছা পাৰ নোহোৱালৈকে ঔটেঙা নোখোৱাৰো এক লোকবিশ্বাস আছে।
এই সকলো আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈছে—শস্যৰ সুৰক্ষা, উৰ্বৰতা, গৃহস্থৰ মংগল আৰু প্ৰকৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা।
৩। মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত সামাজিক লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু শস্য চপোৱাৰ পাছত উদযাপন কৰা অসমৰ প্ৰধান কৃষি উৎসৱ। এই সময়ত ভঁৰাল শস্যৰে ভৰি থাকে। সেই কাৰণে আনন্দ, ভোজ আৰু ৰং-ৰহইচৰ পৰিমাণ বেছি।
মাঘ বিহুৰ আগদিনা উৰুকাত সমাজৰ মানুহে একেলগে ভোজ খায়। মেজি আৰু ভেলাঘৰ সাজে। পুৱাতে মেজিত অগ্নিসংযোগ কৰি সকলোৱে অগ্নিক প্ৰণাম কৰি মংগল কামনা কৰে।
মেজিৰ লগত বহু লোকবিশ্বাস জড়িত। মেজিৰ ছাই গৰুৰ গাত লগালে ৰোগ-বেমাৰ নহয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মেজিৰ আধাপোৰা খৰি খেতিপথাৰত পুতি থ’লে শস্যৰ অনিষ্ট নহয় বুলি বিশ্বাস আছে।
কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে মেজিৰ জুইত কাঠআলু, মোৱাআলু আদি পুৰি খায়। ইয়াৰ লগতো পুনৰ্জন্ম আৰু অমংগল দূৰ কৰাৰ বিভিন্ন বিশ্বাস জড়িত।
মাঘ বিহুত আত্মীয়-কুটুম্বৰ আগমন, পূৰ্বপুৰুষ বা গুৰুজনক স্মৰণ, গৰখীয়াক মান দিয়া আৰু ভোজ খুওৱাৰ প্ৰথাও আছে।
ম’হ যুঁজ, কণী যুঁজ আদি লোকখেল উৎসৱৰ বিশেষ অংগ।
সেয়ে মাঘ বিহু হৈছে কৃষিৰ সফলতা, ভোগ, মংগল কামনা আৰু সামাজিক মিলনৰ উৎসৱ।
৫। গুৰুত্বপূৰ্ণ শব্দ আৰু অৰ্থ
লোকাচাৰ — সমাজে পৰম্পৰাগতভাৱে মানি চলা আচাৰ-ব্যৱহাৰ।
লোকবিশ্বাস — জনসমাজত পৰম্পৰাগতভাৱে চলি অহা বিশ্বাস।
ইষ্ট-সেৱা — নিজৰ আৰাধ্য দেৱতা বা উপাস্য শক্তিৰ সেৱা।
গো-সেৱা — গৰুৰ যত্ন আৰু মংগল কামনাৰ আচাৰ।
মানৱ-সেৱা — মানুহৰ প্ৰতি সন্মান, মৰম আৰু সহযোগিতা।
আকাশ-বন্তি — দীঘল বাঁহৰ ওপৰত জ্বলোৱা বন্তি।
মেজি — মাঘ বিহুত জ্বলোৱা বাঁহ-কাঠৰ উচ্ছ স্তূপ।
বৈছাগু — বড়োসকলৰ ব’হাগৰ উৎসৱ।
মৗছৌনি ছান — বড়োসকলৰ গৰু বিহু।
মানছিনি ছান — বড়োসকলৰ মানুহ বিহু।
ইবাঁকু বিচু — দেউৰীসকলৰ ব’হাগ বিহু।
বিছুৱা — ৰাভাসকলৰ বসন্তকালীন উৎসৱ।
বাথুনাম — বড়োসকলৰ বৈখাগুনি গীদু।
ভোন — কাৰবিসকলে গৰু বিহুৰ আগতে ডাল-পাতেৰে সাজি তোলা মুঠা।
৬। অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। বিহুৰ লোকাচাৰৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ মানুহ, পশু-পক্ষী, শস্য আৰু সমাজৰ মংগল কামনা কৰা।
২। গৰু বিহুত দীঘলতি-মাখিয়তী ব্যৱহাৰৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ লোকবিশ্বাস অনুসৰি ইয়াৰ ঔষধি গুণে গৰুৰ গাৰ কীট-পতংগ আৰু কিছুমান ৰোগ দূৰ কৰাত সহায় কৰে।
৩। হুঁচৰি গোৱাৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ গৃহস্থক আশীৰ্বাদ দিয়া, মংগল কামনা কৰা আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক সুদৃঢ় কৰা।
৪। কাতি বিহুক ‘কঙালী বিহু’ কিয় বোলা হয়?
উত্তৰঃ সেই সময়ত শস্য পথাৰত থাকে কিন্তু ভঁৰালত নতুন ধান নাথাকে; সেয়ে ভোগ-বিলাস কম থাকে।
৫। মাঘ বিহুক ‘ভোগালী বিহু’ কিয় বোলা হয়?
উত্তৰঃ শস্য চপোৱাৰ পাছত ঘৰে ঘৰে খাদ্য-শস্য প্ৰচুৰ থাকে আৰু ভোজ-ভাতৰ আয়োজন হয় বাবে।
৬। আকাশ-বন্তিৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ মংগল কামনা, শস্যৰ শ্ৰীবৃদ্ধি আৰু ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি পূৰ্বপুৰুষ বা উপাস্য শক্তিক স্মৰণ কৰা।
৭। বিহুত বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত কি সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়?
উত্তৰঃ কৃষিৰ মংগল, নৃত্য-গীত, সামাজিক মিলন, পশু-পক্ষীৰ যত্ন আৰু ইষ্টদেৱতাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা।
৮। ব’হাগ বিহুৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক দিশ কি?
উত্তৰঃ মানুহৰ মাজত মৰম-প্ৰীতি, সন্মান, মিলন আৰু সামূহিক ঐক্য গঢ়ি তোলা।
৭। ২০টা MCQ
১। লোকাচাৰ বুলিলে কি বুজায়?
A) কেৱল ধৰ্মীয় পূজা
B) সমাজে মানি চলা পৰম্পৰাগত আচাৰ
C) কেৱল খেল-ধেমালি
D) সাহিত্য চৰ্চা
উত্তৰঃ B) সমাজে মানি চলা পৰম্পৰাগত আচাৰ
২। ব’হাগ বিহুৰ তিনিটা মূল ধাৰাৰ এটা নহয় কোনটো?
A) গো-সেৱা
B) মানৱ-সেৱা
C) ইষ্ট-সেৱা
D) যুদ্ধ-সেৱা
উত্তৰঃ D) যুদ্ধ-সেৱা
৩। বড়োসকলৰ গৰু বিহুক কি বোলে?
A) মৗছৌনি ছান
B) মানছিনি ছান
C) ইবাঁকু বিচু
D) বিছুৱা
উত্তৰঃ A) মৗছৌনি ছান
৪। ‘বৈখাগুনি গীদু’ৰ আন নাম কি?
A) হুঁচৰি
B) বাথুনাম
C) পঃৰাগ
D) বিচু
উত্তৰঃ B) বাথুনাম
৫। ‘ইবাঁকু বিচু’ কোন জনগোষ্ঠীৰ?
A) মিচিং
B) ৰাভা
C) দেউৰী
D) কাৰবি
উত্তৰঃ C) দেউৰী
৬। দেউৰীসকলৰ ইবাঁকু বিচু কোন বাৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়?
A) বুধবাৰ
B) সোমবাৰ
C) শুক্ৰবাৰ
D) দেওবাৰ
উত্তৰঃ A) বুধবাৰ
৭। ৰাভাসকলৰ বিছুৱা উৎসৱ সাধাৰণতে কেইদিনীয়া?
A) সাতদিনীয়া
B) পাঁচদিনীয়া
C) এদিনীয়া
D) তিনিদিনীয়া
উত্তৰঃ D) তিনিদিনীয়া
৮। কাতি বিহুত ধাননি পথাৰত কি জ্বলোৱা হয়?
A) মেজি
B) চাকি-বন্তি
C) জুইশাল
D) ধূপ
উত্তৰঃ B) চাকি-বন্তি
৯। আকাশ-বন্তি সাধাৰণতে কোন বিহুৰ লগত জড়িত?
A) কাতি বিহু
B) মাঘ বিহু
C) ব’হাগ বিহু
D) কোনো বিহুৰ নহয়
উত্তৰঃ A) কাতি বিহু
১০। মাঘ বিহুৰ মুখ্য পৰ্ব কোনটো?
A) হুঁচৰি
B) গৰু ধুওৱা
C) মেজি পোৰা
D) আকাশ-বন্তি
উত্তৰঃ C) মেজি পোৰা
১১। মাঘ বিহুৰ মেজিৰ ছাই কিহৰ লগত জড়িত?
A) গৰুৰ সুৰক্ষা
B) গীত গোৱা
C) বিহুৱান বোৱা
D) নৃত্য কৰা
উত্তৰঃ A) গৰুৰ সুৰক্ষা
১২। তিৱাসকলৰ প্ৰিয় বিহু খাদ্য কি?
A) মাছ আৰু ভাত
B) হাঁহৰ মঙহ
C) পিঠা আৰু লাড়ু
D) কুকুৰাৰ মঙহ আৰু কচুশাক
উত্তৰঃ D) কুকুৰাৰ মঙহ আৰু কচুশাক
১৩। ‘ভোন’ কোন জনগোষ্ঠীৰ লোকাচাৰৰ সৈতে জড়িত?
A) বড়ো
B) কাৰবি
C) ৰাভা
D) দেউৰী
উত্তৰঃ B) কাৰবি
১৪। আলি-আয়ে-লিগাং কোন জনগোষ্ঠীৰ উৎসৱ?
A) দেউৰী
B) বড়ো
C) মিচিং
D) কাৰবি
উত্তৰঃ C) মিচিং
১৫। ‘মানছিনি ছান’ কি?
A) বড়োসকলৰ মানুহ বিহু
B) বড়োসকলৰ গৰু বিহু
C) ৰাভাসকলৰ বিছুৱা
D) দেউৰীসকলৰ বিচু
উত্তৰঃ A) বড়োসকলৰ মানুহ বিহু
১৬। হুঁচৰিৰ মূল সামাজিক উদ্দেশ্য কি?
A) যুদ্ধ কৰা
B) মংগল কামনা আৰু সামাজিক মিলন
C) কেৱল পইচা সংগ্ৰহ
D) শস্য বিক্ৰী
উত্তৰঃ B) মংগল কামনা আৰু সামাজিক মিলন
১৭। কাতি বিহুক আন কি নামেৰে জনা যায়?
A) ভোগালী বিহু
B) ৰঙালী বিহু
C) কঙালী বিহু
D) বিচু
উত্তৰঃ C) কঙালী বিহু
১৮। মাঘ বিহুত কোনটো লোকখেল দেখা যায়?
A) কণী যুঁজ
B) টেনিছ
C) ক্ৰিকেট
D) হকী
উত্তৰঃ A) কণী যুঁজ
১৯। ‘লখী বাতি’ কোন উৎসৱৰ লগত জড়িত?
A) ব’হাগ বিহু
B) কাতি বিহু
C) মাঘ বিহু
D) আলি-আয়ে-লিগাং
উত্তৰঃ B) কাতি বিহু
২০। বিহুৰ প্ৰধান ভিত্তি কি?
A) যুদ্ধ
B) বাণিজ্য
C) নগৰীয়া জীৱন
D) কৃষিজীৱন
উত্তৰঃ D) কৃষিজীৱন
Teacher Generate Question Answer
বিহুৰ লগত জড়িত সামাজিক লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস
(ক) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। লোকাচাৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সমাজৰ মানুহে দৈনন্দিন জীৱনত অনুসৰণ কৰা ৰীতি-নীতি, অভ্যাস আৰু পৰম্পৰাক লোকাচাৰ বোলা হয়।
২। লোকবিশ্বাস বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ জীৱন, প্ৰকৃতি আৰু জগতৰ বিভিন্ন দিশৰ সৈতে জড়িত পৰম্পৰাগত ধাৰণা বা বিশ্বাসক লোকবিশ্বাস বোলা হয়।
৩। বহাগ বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বহাগ বিহু মূলতঃ তিনিটা দিশৰ সমাহাৰ—
গৰু-সেৱা: গৰু ধোৱা, পাতেৰে কোবোৱা, খাদ্য দিয়া।
ইষ্ট-সেৱা: গোসাঁইঘৰত পূজা, চাকি-বন্তি জ্বলাই প্ৰসাদ আগবঢ়োৱা।
মানৱ-সেৱা: জ্যেষ্ঠজনক সন্মান, কনিষ্ঠক আশীৰ্বাদ, বিহুৱান দিয়া।
হুঁচৰি, বিহুগীত আৰু নৃত্যই উৰ্বৰা শক্তি আৰু সামাজিক সম্পৰ্ক শক্তিশালী কৰে।
৪। কাতি বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস লিখা।
উত্তৰঃ
ধাননি পথাৰত, তুলসী তলত চাকি জ্বলাই।
আকাশ-বন্তি লগোৱা।
দেৱ-দেৱীৰ বন্দনা কৰা।
বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ মাজত “কাতি গাছা” বা “কাতি দ’ল” নামেৰে পৰিচিত।
৫। মাঘ বিহুৰ লগত জড়িত লোকাচাৰ আৰু লোকবিশ্বাস লিখা।
উত্তৰঃ
মেজি জ্বলাই পূজা কৰা।
আত্মীয়-কুটুম্বক সন্মান কৰা।
খোৱা-পোৱা আৰু আনন্দ-উল্লাস।
মেজিৰ ছাইৰে গৰুৰ সুৰক্ষা কামনা।
বিভিন্ন লোকবিশ্বাস (যেনে মেজিৰ জুইত খাদ্য পুৰি খোৱা)।
(খ) চমু উত্তৰ
১। মানছিনি ছান কোন জনগোষ্ঠীয়ে পালন কৰে?
উত্তৰঃ বড়ো জনগোষ্ঠীয়ে।
২। বড়োসকলৰ মানুহ বিহুৰ এটা লোকাচাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ ছিফুঙ বাদ্য বজাই নতুন বছৰক সম্ভাষণ জনোৱা।
৩। বৈখাগুনি গীদু বা বাথুনাম কোন জনগোষ্ঠীৰ?
উত্তৰঃ বড়ো জনগোষ্ঠীৰ।
৪। ৰাভাসকলে বিছুৱা উৎসৱ কেইদিনীয়া পালন কৰে?
উত্তৰঃ তিনিদিনীয়া।
৫। ইবাঁকু বিচু কোন জনগোষ্ঠীয়ে পালন কৰে?
উত্তৰঃ দেউৰী জনগোষ্ঠীয়ে।
৬। দেউৰীসকলে কোন বাৰত বিহু-পূজা কৰে?
উত্তৰঃ বুধবাৰত।
(গ) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সংস্কৃতি কি?
উত্তৰঃ কোনো জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক আচৰণৰ বহিঃপ্ৰকাশেই সংস্কৃতি।
২। ধৰ্মৰ ভেঁটি কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
উত্তৰঃ লোকবিশ্বাসৰ ওপৰত।
৩। বহাগ বিহুক কি তিনিটা ধাৰাৰ সমাহাৰ বোলা হয়?
উত্তৰঃ গৰু-সেৱা, মানৱ-সেৱা আৰু ইষ্ট-সেৱা।
৪। ‘বাথুনাম’ৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰঃ বৈখাগুনি গীদু।
৫। তিৱাসকলৰ প্ৰিয় বিহু খাদ্য কি?
উত্তৰঃ কুকুৰাৰ মঙহ আৰু কচু শাক।
৬। মানুহ বিহু কিমান দিন ধৰি চলে?
উত্তৰঃ ৩ ৰ পৰা ৭ দিনলৈ।
(ঘ) চমু আৰু ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ
১। বিহু কিয় অসমৰ সকলো জনগোষ্ঠীৰ জাতীয় উৎসৱ?
উত্তৰঃ
বিহু হৈছে কৃষিভিত্তিক আৰু ঋতুকালীন উৎসৱ। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয়ে ইয়াক ভিন্ন ৰূপত পালন কৰিলেও, সকলোতে আনন্দ, মিলন আৰু ঐক্যৰ একে ভাব দেখা যায়। এই মিলনাত্মক স্বভাৱৰ বাবে বিহু অসমৰ জাতীয় উৎসৱ হিচাপে পৰিগণিত।
২। ‘বৈখাগুনি গীদু’ কি?
উত্তৰঃ
বড়োসকলে মানুহ বিহুৰ দিনা বাথৌ মন্দিৰত পূজা কৰি গোৱা বিশেষ গীতক ‘বৈখাগুনি গীদু’ বা ‘বাথুনাম’ বোলা হয়।
৩। বড়োসকলে কিহৰ নামত বৈছাগু পালন কৰে?
উত্তৰঃ
গৰু, গোসাঁই, মানুহ, আত্মীয়-কুটুম্ব আৰু পোহনীয়া জীৱ-জন্তুৰ নামত পালন কৰে।
৪। ‘ভোন’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ
কাৰবিসকলে গৰু বিহুৰ আগতে গছৰ ডাল-পাতৰে সাজি তোলা মুঠাক ‘ভোন’ বোলে।
৫। মিচিংসকলে ব’হাগ বিহুৰ উপৰি কি উৎসৱ পালন কৰে?
উত্তৰঃ
আলি-আয়ে-লিগাং আৰু পঃৰাগ।
৬। ‘বিউ চাকি’ অনুষ্ঠানত কি উৎসৰ্গ কৰা হয়?
উত্তৰঃ
আপং (মদ) আৰু খাদ্যবস্তুৰ অংশ।
৭। সপ্তৰস কি কি?
উত্তৰঃ
কেঁচা হালধিৰ ৰস
বেঁত গাজৰ ৰস
নিচিন্তাৰ ৰস
চিৰতা তিতা
শুকতীৰ ৰস
বাসকা তিতা
এৱাঁ গাখীৰ
৮। মাঘ বিহুৰ মেজিৰ সৈতে জড়িত দুটা লোকবিশ্বাস লিখা।
উত্তৰঃ
মেজিৰ ছাইৰে গৰুৰ সুৰক্ষা কামনা কৰা।
আধাপোৰা খৰি পথাৰত পুতি ফচল ৰক্ষা কৰা।
৯। মাঘ বিহুত কি কি খেল অনুষ্ঠিত হয়?
উত্তৰঃ
ম’হ যুঁজ, কণী যুঁজ আদি।
১০। বড়ো জনগোষ্ঠীৰ ব’হাগ বিহুৰ ওপৰত টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
বড়োসকলৰ ব’হাগ বিহু গৰু বিহুৰে আৰম্ভ হয়। গৰু ধোৱা, নতুন পঘা পিন্ধোৱা, পূজা কৰা আদি চলি থাকে। মানুহ বিহুত ঘৰ পৰিস্কাৰ কৰি গৃহদেৱতাৰ পূজা আৰু পূৰ্বপুৰুষক স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁলোকে বিশ্বাস কৰে যে ছিফুঙৰ সুৰে অপায় দূৰ কৰে। এই উৎসৱত নৃত্য-গীত, পূজা আৰু সামাজিক মিলনৰ বিশেষ গুৰুত্ব থাকে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post