পৰিবহণ আৰু যোগাযোগ
ক. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথ ক’ৰ পৰা ক’লৈ বিস্তৃত?
উত্তৰঃ মস্কোৰ পৰা ভ্লাডিভষ্টকলৈ।
২। ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথে কোন দুখন ঠাইক সংযোগ কৰে?
উত্তৰঃ হালিফেক্সৰ পৰা ভেংকুভাৰলৈ।
৩। ট্ৰেন্স-কানাডা হাইৱে ক’ৰ পৰা ক’লৈ বিস্তৃত?
উত্তৰঃ ভিক্টোৰিয়া/ভেংকুভাৰ অঞ্চলৰ পৰা ছেইণ্ট জন্ছ, নিউফাউণ্ডলেণ্ডলৈ।
৪। পৃথিৱীৰ ব্যস্ততম সামুদ্ৰিক বাণিজ্যিক পথ কোনটো?
উত্তৰঃ উত্তৰ আটলান্টিক সামুদ্ৰিক পথ।
৫। “Big Inch” নলিকা পথে মূলত কি সৰবৰাহ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ খাৰুৱা তেল।
৬। পথৰ ঘনত্ব কিদৰে প্ৰকাশ কৰা হয়?
উত্তৰঃ সাধাৰণতে প্ৰতি ১০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ক্ষেত্ৰফলত থকা মুঠ পথৰ দৈৰ্ঘ্যৰে।
৭। ৰেলপথৰ ঘনত্ব কিদৰে প্ৰকাশ কৰা হয়?
উত্তৰঃ প্ৰতি ১০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ ক্ষেত্ৰফলত থকা ৰেলপথৰ দৈৰ্ঘ্যৰে।
৮। পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম একক ৰেলপথ কোনটো?
উত্তৰঃ ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথ।
৯। জল পৰিবহণৰ মুখ্য প্ৰকাৰ দুটা কি কি?
উত্তৰঃ আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণ আৰু সামুদ্ৰিক পৰিবহণ।
১০। পৰিবহণ ব্যৱস্থা কাক বোলে?
উত্তৰঃ যাত্ৰী আৰু পণ্যক এটা স্থানৰ পৰা আন এটা স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা সামগ্ৰিক ব্যৱস্থাক পৰিবহণ ব্যৱস্থা বোলে।
১১। পৰিবহণৰ মুখ্য মাধ্যমসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
- পথ পৰিবহণ
- ৰেল পৰিবহণ
- জল পৰিবহণ
- বায়ু পৰিবহণ
- নলিকা পৰিবহণ
- ৰজ্জুপথ বা ৰোপৱে
১২। যোগাযোগ ব্যৱস্থা কাক বোলে?
উত্তৰঃ তথ্য, বাৰ্তা, শব্দ, ছবি বা ধাৰণা এটা স্থানৰ পৰা আন এটা স্থানলৈ প্ৰেৰণ কৰা ব্যৱস্থাক যোগাযোগ ব্যৱস্থা বোলে।
১৩। পৰিবহণ আৰু যোগাযোগৰ বিকাশে পৃথিৱীক কি ৰূপ দিছে?
উত্তৰঃ এখন “গোলকীয় গাঁও” সদৃশ কৰি তুলিছে।
১৪। সীমান্ত পথ কি?
উত্তৰঃ দেশৰ সীমান্ত অঞ্চলত সামৰিক, প্ৰশাসনিক আৰু স্থানীয় সংযোগৰ বাবে নিৰ্মিত পথসমূহক সীমান্ত পথ বোলে।
১৫। নলিকা পৰিবহণত সাধাৰণতে কি সৰবৰাহ কৰা হয়?
উত্তৰঃ খাৰুৱা তেল, পেট্ৰ’লিয়ামজাত পদাৰ্থ, প্ৰাকৃতিক গেছ, পানী আদি।
১৬। পৰিবহণ ভূগোলত “Node” বা গ্ৰন্থি কি?
উত্তৰঃ যি স্থানত একাধিক পৰিবহণ পথ মিলিত হয় বা যাতায়াতৰ কেন্দ্ৰ সৃষ্টি হয়, তাক গ্ৰন্থি বা Node বোলে।
১৭। বহুমাধ্যমিক পৰিবহণ কি?
উত্তৰঃ যেতিয়া একে যাত্ৰা বা পণ্য সৰবৰাহত একাধিক পৰিবহণ মাধ্যম ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তাক বহুমাধ্যমিক পৰিবহণ বোলে।
১৮। আভ্যন্তৰীণ জলপথ কি?
উত্তৰঃ নদী, হ্ৰদ আৰু খালৰ ওপৰত গঢ়ি উঠা জল পৰিবহণ ব্যৱস্থাক আভ্যন্তৰীণ জলপথ বোলে।
১৯। সামুদ্ৰিক পৰিবহণ কি?
উত্তৰঃ সাগৰ আৰু মহাসাগৰীয় পথ ব্যৱহাৰ কৰি যাত্ৰী আৰু পণ্য সৰবৰাহ কৰা পৰিবহণক সামুদ্ৰিক পৰিবহণ বোলে।
২০। উপগ্ৰহ যোগাযোগ কি?
উত্তৰঃ কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ সহায়ত তথ্য, শব্দ, ছবি আৰু সংকেত দূৰদূৰণিলৈ প্ৰেৰণ কৰা যোগাযোগ ব্যৱস্থাক উপগ্ৰহ যোগাযোগ বোলে।
খ. MCQ
১। ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথ সংযোগ কৰে—
A) হালিফেক্স আৰু ভেংকুভাৰ
B) মস্কো আৰু ভ্লাডিভষ্টক
C) পাৰ্থ আৰু ছিডনী
D) ডাৰউইন আৰু মেলবৰ্ণ
উত্তৰঃ B) মস্কো আৰু ভ্লাডিভষ্টক
২। ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথ সংযোগ কৰে—
A) হালিফেক্স আৰু ভেংকুভাৰ
B) মস্কো আৰু ভ্লাডিভষ্টক
C) ছিডনী আৰু পাৰ্থ
D) লণ্ডন আৰু পেৰিছ
উত্তৰঃ A) হালিফেক্স আৰু ভেংকুভাৰ
৩। ট্ৰেন্স-কানাডা হাইৱেৰ পূব প্ৰান্ত—
A) টৰণ্টো
B) অটোৱা
C) ছেইণ্ট জন্ছ
D) মন্ট্ৰিয়েল
উত্তৰঃ C) ছেইণ্ট জন্ছ
৪। পৃথিৱীৰ ব্যস্ততম সামুদ্ৰিক বাণিজ্যিক পথ—
A) দক্ষিণ আটলান্টিক
B) উত্তৰ আটলান্টিক
C) দক্ষিণ প্ৰশান্ত
D) আৰ্কটিক
উত্তৰঃ B) উত্তৰ আটলান্টিক
৫। Big Inch নলিকা পথত মূলত কি সৰবৰাহ কৰা হৈছিল?
A) গেছ
B) পানী
C) খাৰুৱা তেল
D) কয়লা
উত্তৰঃ C) খাৰুৱা তেল
৬। পথৰ ঘনত্ব সাধাৰণতে প্ৰকাশ কৰা হয়—
A) প্ৰতি ১০ বৰ্গ কিমি
B) প্ৰতি ৫০ বৰ্গ কিমি
C) প্ৰতি ১০০ বৰ্গ কিমি
D) প্ৰতি ১০০০ বৰ্গ কিমি
উত্তৰঃ C) প্ৰতি ১০০ বৰ্গ কিমি
৭। পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম ৰেলপথ—
A) ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান
B) ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান
C) অষ্ট্ৰেলিয়ান ট্রান্স-কন্টিনেন্টাল
D) ওৰিয়েণ্ট এক্সপ্ৰেছ
উত্তৰঃ B) ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান
৮। জল পৰিবহণৰ মুখ্য ভাগ—
A) স্থল আৰু আকাশ
B) আভ্যন্তৰীণ আৰু সামুদ্ৰিক
C) নদী আৰু পথ
D) বায়ু আৰু নলিকা
উত্তৰঃ B) আভ্যন্তৰীণ আৰু সামুদ্ৰিক
৯। নলিকা পৰিবহণত কোনটো সৰবৰাহ কৰা সহজ?
A) গধুৰ যন্ত্ৰ
B) গেছ
C) মানুহ
D) গৰু-ম’হ
উত্তৰঃ B) গেছ
১০। চুৱেজ খালে সংযোগ কৰে—
A) আটলান্টিক আৰু প্ৰশান্ত
B) ভূমধ্য সাগৰ আৰু লোহিত সাগৰ
C) আৰৱ সাগৰ আৰু বঙ্গোপসাগৰ
D) কৃষ্ণসাগৰ আৰু কাস্পিয়ান
উত্তৰঃ B) ভূমধ্য সাগৰ আৰু লোহিত সাগৰ
গ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। সীমান্ত পথ কি? ইয়াৰ মুখ্য গুৰুত্ব লিখা।
উত্তৰঃ
দেশৰ সীমান্ত অঞ্চলত নিৰ্মিত পথসমূহক সীমান্ত পথ বোলে।
ইয়াৰ গুৰুত্ব—
- সীমান্ত সুৰক্ষা সহজ কৰে।
- সেনা আৰু সামৰিক সামগ্ৰী দ্রুত স্থানান্তৰ কৰিব পাৰি।
- দুৰ্গম সীমান্ত অঞ্চলক দেশৰ মূল অংশৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
- স্থানীয় বাণিজ্য আৰু সামাজিক সংযোগ বৃদ্ধি কৰে।
- দুৰ্যোগ বা জৰুৰী অৱস্থাত সহায় আগবঢ়োৱাত সুবিধা হয়।
২। জল পৰিবহণ আন মাধ্যমতকৈ কম ব্যয়বহুল কিয়?
উত্তৰঃ
জল পৰিবহণৰ বাবে বিস্তৃত পথ নিৰ্মাণ কৰিব নালাগে, সাগৰ-মহাসাগৰ প্ৰাকৃতিক পথ হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়। বৃহৎ পৰিমাণৰ মাল কম ইন্ধনেৰে সৰবৰাহ কৰিব পাৰি। সেয়েহে প্ৰতি টন-কিলোমিটাৰ ব্যয় কম হয়।
৩। নলিকা পৰিবহণৰ ব্যৱহাৰ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
নলিকা পৰিবহণৰ সহায়ত খাৰুৱা তেল, পেট্ৰ’লিয়ামজাত পদাৰ্থ, প্ৰাকৃতিক গেছ আৰু পানী সৰবৰাহ কৰা হয়। ই অবিৰত, তুলনামূলকভাৱে নিৰাপদ আৰু কম খৰচী। তেলক্ষেত্ৰৰ পৰা শোধনাগাৰলৈ আৰু শোধনাগাৰৰ পৰা বজাৰলৈ সামগ্ৰী নিবলৈ ই বিশেষ উপযোগী।
৪। ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
ট্ৰেন্স-ছাইবেৰিয়ান ৰেলপথে ৰাছিয়াৰ ইউৰোপীয় অংশক দূৰ-পূবৰ ভ্লাডিভষ্টকৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ই পৃথিৱীৰ দীর্ঘতম একক ৰেলপথসমূহৰ অন্যতম। ৰেলপথটোৱে ৰাছিয়াৰ খনিজ, বনসম্পদ, কৃষিজ সামগ্ৰী আৰু শিল্পাঞ্চলৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে। ইয়াৰ কৌশলগত আৰু অৰ্থনৈতিক গুৰুত্ব অতি বেছি।
৫। ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
ট্ৰেন্স-কানাডিয়ান ৰেলপথে আটলান্টিক উপকূলৰ হালিফেক্স অঞ্চলক প্ৰশান্ত উপকূলৰ ভেংকুভাৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ই কুইবেক, মন্ট্ৰিয়েল, অটোৱা, উইনিপেগ আদি গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল অতিক্ৰম কৰে। ঘেঁহু, কাঠ, খনিজ আৰু উদ্যোগজাত সামগ্ৰী সৰবৰাহত ইয়াৰ বিশেষ ভূমিকা আছে।
৬। সামুদ্ৰিক পৰিবহণৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ
আন্তঃমহাদেশীয় বৃহৎ পৰিমাণৰ পণ্য সৰবৰাহৰ বাবে সামুদ্ৰিক পৰিবহণ আটাইতকৈ উপযোগী। ই তুলনামূলকভাৱে কম ব্যয়বহুল আৰু কয়লা, খনিজ, পেট্ৰ’লিয়াম, শস্য, যন্ত্ৰপাতি আদি গধুৰ সামগ্ৰী বহন কৰিব পাৰে।
৭। উপকূলীয় নৌ-পৰিবহণ কি?
উত্তৰঃ
এখন দেশৰ এক উপকূলীয় বন্দৰৰ পৰা আন বন্দৰলৈ সাগৰীয় পথত পণ্য বা যাত্ৰী সৰবৰাহ কৰাকে উপকূলীয় নৌ-পৰিবহণ বোলে। ই স্থল পৰিবহণৰ ওপৰত চাপ কমায় আৰু বৃহৎ মাল কম খৰচেৰে সৰবৰাহ কৰে।
৮। বানপ্ৰৱণ অঞ্চলত পথ পৰিবহণৰ সমস্যা কি কি?
উত্তৰঃ
- পথ পানীত ডুব যায়।
- পথ আৰু দলং ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।
- মাটি ধুই পথ ছিগি যাব পাৰে।
- যাতায়াত বন্ধ বা বিলম্বিত হয়।
- মেৰামতি ব্যয় বৃদ্ধি পায়।
৯। পৰ্বতাঞ্চলত পথ পৰিবহণৰ সমস্যা কি কি?
উত্তৰঃ
- পথ নিৰ্মাণ ব্যয়বহুল।
- ঢালু ভূমিৰ বাবে পথ আঁকাবাঁকা হয়।
- ভূমিস্খলন আৰু শিলাখণ্ড পতনৰ সম্ভাৱনা থাকে।
- তুষাৰপাত বা বৰষুণে পথ বন্ধ কৰিব পাৰে।
- ৰক্ষণাবেক্ষণ কঠিন।
১০। খনিজ তেল আৰু গেছৰ বাবে নলিকা পৰিবহণ কিয় উপযোগী?
উত্তৰঃ
- অবিৰতভাৱে সৰবৰাহ কৰিব পাৰি।
- কম জনবল লাগে।
- তুলনামূলকভাৱে নিৰাপদ।
- বৃহৎ দূৰত্বত ব্যয় কম।
- আবহাওয়াৰ প্ৰভাৱ কম।
- লোডিং-আনলোডিংৰ প্ৰয়োজন কম।
ঘ. প্ৰধান পথৰ বৈশিষ্ট্য
১। প্ৰধান পথৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- গুৰুত্বপূৰ্ণ নগৰ, শিল্পকেন্দ্ৰ, বন্দৰ আৰু প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰ সংযোগ কৰে।
- যাতায়াতৰ ক্ষমতা অধিক।
- বহু ক্ষেত্ৰত বহু-লেনযুক্ত।
- গতি বজাই ৰাখিবলৈ উন্নত মানৰ পৃষ্ঠ থাকে।
- কিছুমান এক্সপ্ৰেছৱে বা নিয়ন্ত্রিত পথত লেভেল ক্রছিং আৰু অনিয়ন্ত্রিত প্ৰৱেশ সীমিত।
- বাণিজ্য আৰু আঞ্চলিক সংযোগত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
ঙ. পথ পৰিবহণ
১। পথ পৰিবহণৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা আগবঢ়াব পাৰে।
- কম দূৰত্বৰ যাত্ৰাৰ বাবে সুবিধাজনক।
- দুৰ্গম আৰু গ্ৰাম্য অঞ্চললৈ সহজে যাব পাৰে।
- ৰেলপথতকৈ পথ নিৰ্মাণ সাধাৰণতে কম ব্যয়বহুল।
- কম পৰিমাণৰ পণ্য সৰবৰাহত উপযোগী।
- অন্য পৰিবহণ মাধ্যমৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰে।
২। পথ পৰিবহণৰ অসুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- দূৰদূৰণিলৈ গধুৰ মাল সৰবৰাহত ব্যয়বহুল।
- দুৰ্ঘটনাৰ সম্ভাৱনা বেছি।
- যানজঁটৰ সমস্যা থাকে।
- আবহাওয়াৰ প্ৰভাৱ পৰে।
- বৃহৎ পৰিমাণৰ মাল বহনত সীমাবদ্ধতা থাকে।
৩। পথ পৰিবহণ জনপ্ৰিয় কিয়?
উত্তৰঃ
পথ পৰিবহণ নমনীয়, দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা আগবঢ়াব পৰা আৰু কম দূৰত্বৰ বাবে সহজলভ্য। বসতি, বজাৰ, কৃষিক্ষেত্ৰ, উদ্যোগ আৰু আন পৰিবহণ কেন্দ্ৰক সংযোগ কৰাৰ বাবে ই আটাইতকৈ বহুল ব্যৱহৃত মাধ্যম।
চ. ৰেল পৰিবহণ
১। ৰেল পৰিবহণৰ সুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- বৃহৎ সংখ্যক যাত্ৰী বহন কৰিব পাৰে।
- গধুৰ পণ্য দূৰদূৰণিলৈ কম খৰচেৰে সৰবৰাহ কৰিব পাৰে।
- পথ পৰিবহণতকৈ শক্তি-দক্ষ।
- সময়সূচী নিয়ন্ত্ৰিত।
- বৃহৎ শিল্পাঞ্চল আৰু বন্দৰ সংযোগত উপযোগী।
২। ৰেল পৰিবহণৰ অসুবিধাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- ৰেলপথ নিৰ্মাণ ব্যয়বহুল।
- দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা দিব নোৱাৰে।
- পাহাৰীয়া অঞ্চলত নিৰ্মাণ কঠিন।
- কম জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত অৰ্থনৈতিকভাৱে কম লাভজনক।
- স্থিৰ পথৰ বাবে নমনীয়তা কম।
৩। পৃথিৱীৰ ৰেল পৰিবহণৰ চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
ৰেল পৰিবহণ বিশ্বৰ বহু উন্নত আৰু ঘন জনবসতিপূৰ্ণ অঞ্চলত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইউৰোপত ৰেলপথৰ জাল অতি ঘন। উত্তৰ আমেৰিকাত ৰেলপথে বৃহৎ পৰিমাণৰ মাল সৰবৰাহত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। এচিয়াত ভাৰত, চীন আৰু জাপানত বিস্তৃত ৰেল নেটৱৰ্ক আছে। আফ্ৰিকাত ৰেলপথ তুলনামূলকভাৱে সীমিত আৰু বহু ক্ষেত্ৰত খনিজ অঞ্চলক বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ কৰিবলৈ গঢ়ি উঠিছে।
ছ. জল পৰিবহণ
১। আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
নদী, হ্ৰদ আৰু কৃত্ৰিম খালৰ জলপৃষ্ঠ ব্যৱহাৰ কৰি কৰা পৰিবহণক আভ্যন্তৰীণ জল পৰিবহণ বোলে। এই ব্যৱস্থা বিশেষকৈ সমতল, গভীৰ আৰু সৰ্ববতৰতে নৌ-চলাচলযোগ্য নদী আৰু বৃহৎ হ্ৰদ অঞ্চলত বিকশিত হয়।
ছেইণ্ট লৰেন্স–গ্ৰেট লেকছ, ৰাইন, ডানিউব, মিছিছিপি, গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ আদি অঞ্চলত এই পৰিবহণৰ গুৰুত্ব আছে।
ই কম ব্যয়বহুল যদিও গতি ধীৰ আৰু সকলো ঠাইত উপলব্ধ নহয়।
২। সামুদ্ৰিক পৰিবহণৰ বিকাশৰ কাৰণসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- সাগৰ-মহাসাগৰ প্ৰাকৃতিক পথ।
- পথ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাই।
- বৃহৎ পৰিমাণৰ গধুৰ মাল বহন কৰিব পাৰে।
- প্ৰতি একক দূৰত্বৰ খৰচ কম।
- আন্তঃমহাদেশীয় বাণিজ্যৰ বাবে উপযোগী।
- বৃহৎ জাহাজ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
৩। সামুদ্ৰিক পৰিবহণৰ প্রধান পথসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
- উত্তৰ আটলান্টিক পথ
- ভূমধ্য সাগৰ–চুৱেজ–এছিয়া পথ
- কেপ অৱ গুড হোপ পথ
- দক্ষিণ আটলান্টিক পথ
- উত্তৰ প্ৰশান্ত পথ
- দক্ষিণ প্ৰশান্ত পথ
জ. চুৱেজ খাল
১। চুৱেজ খালৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
চুৱেজ খাল ইজিপ্তত অৱস্থিত। ই ভূমধ্য সাগৰক লোহিত সাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
ই ১৮৬৯ চনত নৌচলাচলৰ বাবে মুকলি কৰা হয়। এই খালে ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ মাজৰ সামুদ্ৰিক দূৰত্ব যথেষ্ট কমাইছে।
ই এটা সমুদ্ৰ-সমতল খাল; ইয়াত পানামা খালৰ দৰে lock ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন নাই। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্যত ইয়াৰ অতি গুৰুত্ব আছে।
ঝ. পানামা খাল
১। পানামা খালৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
পানামা খালে আটলান্টিক মহাসাগৰ আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰ সংযোগ কৰে। ই মধ্য আমেৰিকাৰ পানামা ভূখণ্ডত অৱস্থিত।
খালটোৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে lock ব্যৱস্থা। জাহাজক ওপৰলৈ উঠাই আৰু তললৈ নামাই খাল অতিক্ৰম কৰোৱা হয়।
পানামা খালৰ ফলত আমেৰিকাৰ পূব আৰু পশ্চিম উপকূলৰ মাজৰ সামুদ্ৰিক দূৰত্ব যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ইয়াৰ ফলত আন্তঃমহাদেশীয় বাণিজ্য অধিক দ্রুত আৰু ব্যয়সাশ্ৰয়ী হৈছে।
ঞ. ছেইণ্ট লৰেন্স–গ্ৰেট লেকছ জলপথ
১। ছেইণ্ট লৰেন্স জলপথৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
ছেইণ্ট লৰেন্স–গ্ৰেট লেকছ জলপথে উত্তৰ আমেৰিকাৰ বৃহৎ হ্ৰদ অঞ্চলক আটলান্টিক মহাসাগৰৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
চুপিৰিয়ৰ, মিচিগান, হিউৰন, ইৰি আৰু অন্টাৰিঅ’ হ্ৰদসমূহ এই ব্যৱস্থাৰ অংশ। ইয়াৰ সহায়ত আমেৰিকা আৰু কানাডাৰ অন্তৰ্ভাগৰ উদ্যোগিক আৰু খনিজ অঞ্চলসমূহে সমুদ্ৰ বন্দৰৰ সৈতে সংযোগ লাভ কৰে।
কয়লা, লোহাৰ আকৰিক, শস্য আৰু অন্যান্য গধুৰ সামগ্ৰী সৰবৰাহত এই জলপথৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
ট. আকাশী পৰিবহণ
১। আকাশী পৰিবহণৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰঃ
- আটাইতকৈ দ্রুত পৰিবহণ মাধ্যম।
- দূৰদূৰণিৰ বাবে উপযোগী।
- জৰুৰী যাত্ৰী আৰু মূল্যৱান সামগ্ৰী সৰবৰাহত উপযোগী।
- পাহাৰ, মৰুভূমি আৰু সাগৰৰ বাধা সহজে অতিক্ৰম কৰে।
- পথ নিৰ্মাণৰ প্ৰয়োজন নাই।
- কিন্তু পৰিচালনা ব্যয় অধিক।
- গধুৰ আৰু অতি বৃহৎ পণ্যৰ বাবে কম উপযোগী।
২। আকাশী পৰিবহণৰ লাভসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
- সময়ৰ বেছি সঞ্চয় হয়।
- দূৰদূৰণিৰ অঞ্চল সংযোগ কৰে।
- জৰুৰী চিকিৎসা আৰু উদ্ধাৰ কাৰ্যত অতি উপযোগী।
- দুৰ্গম অঞ্চলত সহজে পৌঁছিব পাৰি।
- মূল্যৱান আৰু হালকা সামগ্ৰী দ্রুত সৰবৰাহ কৰিব পাৰি।
৩। আন্তঃমহাদেশীয় আকাশী পৰিবহণৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
আন্তঃমহাদেশীয় বিমান পথসমূহে বিশ্বৰ প্ৰধান মহানগৰ, ৰাজধানী আৰু বাণিজ্যিক কেন্দ্ৰ সংযোগ কৰে। নিউয়ৰ্ক, লণ্ডন, পেৰিছ, ফ্ৰাংকফুৰ্ট, দিল্লী, মুম্বাই, ছিংগাপুৰ, টকিঅ’, দুবাই, লছ এঞ্জেলছ আদি বিমানবন্দৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগাযোগৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ কেন্দ্ৰ।
এই ব্যৱস্থাই যাত্ৰী, ডাক, মূল্যৱান সামগ্ৰী আৰু জৰুৰী মাল অতি দ্রুত বহন কৰে। বৈশ্বিক বাণিজ্য, পৰ্যটন আৰু কূটনৈতিক সংযোগত ইয়াৰ গুৰুত্ব অপৰিসীম।
ঠ. উপগ্ৰহ যোগাযোগ
১। উপগ্ৰহ যোগাযোগৰ ওপৰত এটি চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ সহায়ত দূৰদূৰণিলৈ তথ্য, শব্দ, ছবি আৰু ডিজিটেল সংকেত প্ৰেৰণ কৰা ব্যৱস্থাক উপগ্ৰহ যোগাযোগ বোলে।
ই টেলিভিছন, টেলিফোন, ইণ্টাৰনেট, নেভিগেশ্যন, আবহাওয়া পূৰ্বাভাস, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা আৰু সামৰিক যোগাযোগত ব্যৱহৃত হয়।
ভূ-পৃষ্ঠৰ বাধা উপেক্ষা কৰি অতি বৃহৎ অঞ্চলত একে সময়তে যোগাযোগ স্থাপন কৰিব পৰা ক্ষমতা ইয়াৰ মূল সুবিধা।
২। উপগ্ৰহ যোগাযোগে কেনেদৰে বৈপ্লৱিক পৰিৱৰ্তন আনিছে?
উত্তৰঃ
উপগ্ৰহ যোগাযোগৰ ফলত বিশ্বব্যাপী তাৎক্ষণিক তথ্য আদান-প্ৰদান সম্ভৱ হৈছে। টেলিভিছন সম্প্রচাৰ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় টেলিফোন, ইণ্টাৰনেট, GPS, আবহাওয়া পর্যবেক্ষণ আৰু দুর্যোগ সতর্কীকৰণ অধিক দ্রুত আৰু নির্ভুল হৈছে।
ই দূৰৱৰ্তী অঞ্চলকো যোগাযোগ ব্যৱস্থাৰ সৈতে যুক্ত কৰিছে আৰু বিশ্ব অৰ্থনীতি তথা তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ বিকাশ ত্বৰান্বিত কৰিছে।
ড. উত্তৰ আটলান্টিক সামুদ্ৰিক পথ
১। উত্তৰ আটলান্টিক সামুদ্ৰিক পথৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
উত্তৰ আটলান্টিক সামুদ্ৰিক পথ বিশ্বৰ অন্যতম ব্যস্ত বাণিজ্যিক সামুদ্ৰিক পথ।
ই পশ্চিম ইউৰোপৰ বৃহৎ উদ্যোগিক আৰু বাণিজ্যিক বন্দৰসমূহক উত্তৰ আমেৰিকাৰ পূব উপকূলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰসমূহৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
এই পথৰ দুয়োপাৰে বিশ্বৰ উন্নত উদ্যোগিক আৰু উচ্চ আয়ৰ অঞ্চল অৱস্থিত। ফলত যন্ত্ৰপাতি, যানবাহন, ৰাসায়নিক সামগ্ৰী, খাদ্যপদাৰ্থ, খনিজ আৰু বিভিন্ন শিল্পজাত সামগ্ৰীৰ বৃহৎ লেনদেন হয়।
অতি উন্নত বন্দৰ, ঘন জনসংখ্যা, বৃহৎ বজাৰ আৰু শক্তিশালী উদ্যোগিক পশ্চাদভূমিৰ বাবে এই পথৰ গুৰুত্ব অধিক।
ঢ. পৃথিৱীৰ বিভিন্ন সামুদ্ৰিক পথ
১। পৃথিৱীৰ মুখ্য সামুদ্ৰিক পথসমূহৰ বৈশিষ্ট্য আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
(ক) উত্তৰ আটলান্টিক পথ
পশ্চিম ইউৰোপ আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ পূব উপকূল সংযোগ কৰে। বিশ্বৰ ব্যস্ততম সামুদ্ৰিক বাণিজ্যিক পথসমূহৰ অন্যতম।
(খ) ভূমধ্য সাগৰ–চুৱেজ–এছিয়া পথ
ই ইউৰোপক দক্ষিণ এচিয়া, দক্ষিণ-পূব এচিয়া আৰু পূব এচিয়াৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
(গ) কেপ অৱ গুড হোপ পথ
চুৱেজ খাল ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰা বা অতি বৃহৎ জাহাজৰ বাবে আফ্ৰিকাৰ দক্ষিণ প্ৰান্ত ঘূৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(ঘ) দক্ষিণ আটলান্টিক পথ
দক্ষিণ আমেৰিকা আৰু আফ্ৰিকাৰ উপকূলীয় অঞ্চলৰ মাজত বাণিজ্যিক সংযোগ স্থাপন কৰে।
(ঙ) উত্তৰ প্ৰশান্ত পথ
পূব এচিয়াক উত্তৰ আমেৰিকাৰ পশ্চিম উপকূলৰ সৈতে সংযোগ কৰে।
(চ) দক্ষিণ প্ৰশান্ত পথ
অষ্ট্ৰেলিয়া, নিউজিলেণ্ড, প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ আৰু আমেৰিকাৰ অংশবিশেষক সংযোগ কৰে।
ণ. “বিভিন্ন পৰিবহণ মাধ্যম পৰস্পৰৰ পৰিপূৰক”—ব্যাখ্যা কৰা
উত্তৰঃ
এটা সুপৰিচালিত পৰিবহণ ব্যৱস্থাত কোনো এটা মাধ্যম এককভাৱে সকলো কাম সম্পাদন কৰিব নোৱাৰে।
পথ পৰিবহণ দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱাৰ বাবে সুবিধাজনক। ৰেলপথ বৃহৎ পৰিমাণৰ যাত্ৰী আৰু মাল দূৰদূৰণিলৈ বহনৰ বাবে উপযোগী। সামুদ্ৰিক পৰিবহণ গধুৰ পণ্য আন্তঃমহাদেশীয় দূৰত্বত কম খৰচেৰে বহন কৰে। বায়ু পৰিবহণ দ্রুত আৰু জৰুৰী সেৱাৰ বাবে উপযোগী। নলিকা পথে তেল আৰু গেছ সৰবৰাহ কৰা হয়।
সেয়েহে এটা মাধ্যমৰ সীমাবদ্ধতা আন এটা মাধ্যমে পূৰণ কৰে। এই কাৰণেই পৰিবহণৰ বিভিন্ন মাধ্যম পৰস্পৰৰ পৰিপূৰক।
ত. পৰিবহণ ব্যৱস্থাক সেৱাদায়ী অৱস্থাপক কিয় কোৱা হয়?
উত্তৰঃ
পৰিবহণে উৎপাদক, বজাৰ আৰু উপভোক্তাক সংযোগ কৰে। কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্য, প্ৰশাসন, শিক্ষা, চিকিৎসা, পৰ্যটন আৰু প্রতিরক্ষা সকলো ক্ষেত্ৰই পৰিবহণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
ই পণ্যৰ চলাচল, জনশক্তিৰ স্থানান্তৰ আৰু আঞ্চলিক উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰে। সেয়েহে পৰিবহণ ব্যৱস্থাক অৰ্থনীতিৰ মৌলিক সেৱাদায়ী অৱস্থাপক বুলি কোৱা হয়।
থ. পথ আৰু ৰেল পৰিবহণৰ তুলনা
পথ পৰিবহণ
- নমনীয়।
- দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা।
- কম দূৰত্বৰ বাবে উপযোগী।
- কম পৰিমাণৰ মালৰ বাবে ভাল।
- দুর্গম অঞ্চললৈ যাব পাৰে।
- দূৰদূৰণিৰ বৃহৎ মালৰ ক্ষেত্ৰত ব্যয়বহুল।
ৰেল পৰিবহণ
- বৃহৎ পৰিমাণৰ যাত্ৰী আৰু মাল বহন কৰে।
- দূৰদূৰণিৰ বাবে কম খৰচী।
- নিৰ্ধাৰিত পথত চলে।
- নির্মাণ ব্যয় অধিক।
- পাহাৰীয়া অঞ্চলত কঠিন।
- দুৱাৰে-দুৱাৰে সেৱা দিব নোৱাৰে।
দ. মহানগৰসমূহত পৰিবহণৰ মুখ্য মাধ্যম
উত্তৰঃ
- পথ পৰিবহণ
- মেট্ৰ’ ৰেল
- উপনগৰীয় ৰেল
- বাছ
- টেক্সি
- ৰাইড-শেয়াৰ
- কিছুমান নগৰত জলপথ
- আন্তঃনগৰ সংযোগৰ বাবে বায়ু পৰিবহণ
ধ. গুৰুত্বপূৰ্ণ অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ
১। পৰিবহণৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ মানুহ আৰু পণ্যৰ স্থানিক স্থানান্তৰ সহজ কৰা।
২। যোগাযোগৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰঃ তথ্য আৰু বাৰ্তা দ্রুত প্ৰেৰণ কৰা।
৩। নলিকা পৰিবহণৰ এটা সুবিধা লিখা।
উত্তৰঃ তেল আৰু গেছ অবিৰতভাৱে কম খৰচেৰে সৰবৰাহ কৰিব পাৰি।
৪। ৰেলপথ পাহাৰীয়া অঞ্চলত কম কিয়?
উত্তৰঃ অধিক ঢাল, সুৰংগ, দলং আৰু আঁকাবাঁকা ভূমিৰ বাবে নিৰ্মাণ ব্যয়বহুল।
৫। সামুদ্ৰিক পৰিবহণ গধুৰ পণ্যৰ বাবে উপযোগী কিয়?
উত্তৰঃ বৃহৎ জাহাজে একেলগে বিপুল পৰিমাণৰ মাল বহন কৰিব পাৰে।
৬। বায়ু পৰিবহণৰ মুখ্য অসুবিধা কি?
উত্তৰঃ পৰিচালনা ব্যয় অতি বেছি।
৭। চুৱেজ খালৰ কৌশলগত গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ ইউৰোপ আৰু এছিয়াৰ সামুদ্ৰিক দূৰত্ব যথেষ্ট কমায়।
৮। পানামা খালৰ কৌশলগত গুৰুত্ব কি?
উত্তৰঃ আটলান্টিক আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰৰ মাজত চমু নৌপথ সৃষ্টি কৰে।
৯। আধুনিক যোগাযোগৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ইণ্টাৰনেট আৰু উপগ্ৰহ যোগাযোগ।
১০। উপকূলীয় নৌপথৰ এটা লাভ লিখা।
উত্তৰঃ স্থলপথৰ ওপৰত যাতায়াতৰ চাপ কমায়।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post