মানৱ বন্দনা
১। চমু উত্তৰ লিখাঃ
(ক) ‘মানুহেই পৰাৎপৰ’ বোলা কথাষাৰৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘মানুহেই পৰাৎপৰ’ মানে এই জগতত মানুহেই সকলো জীৱতকৈ শ্ৰেষ্ঠ। মানুহে বুদ্ধি-বিবেক, অনুভূতি আৰু চিন্তাশক্তিৰ জৰিয়তে নিজৰ জীৱন আৰু সমাজ গঢ়ি তোলে, সেয়েহে তেওঁ আন জীৱতকৈ উচ্চ স্থান অধিকার কৰে।
(খ) মানুহক ‘ময়াপী জীৱ’ বোলাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ মানুহক ‘ময়াপী জীৱ’ বোলাৰ অৰ্থ হৈছে মানুহ মায়া, মোহ আৰু আসক্তিৰে ভৰপূৰ জীৱ। মানুহে সংসাৰৰ বস্তু, সম্পৰ্ক আৰু সুখ-দুখৰ লগত গভীৰভাৱে জড়িত হৈ থাকে আৰু এইবোৰৰ মাজতেই জীৱন কটাই।
(গ) পাদ্য অৰ্ঘ্য লৈ মানুহক পূজা কৰাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ মানুহক পূজা কৰাৰ অৰ্থ হৈছে মানুহক দেৱতাৰ দৰে সন্মান কৰা। কবিৰ মতে মানুহেই মানুহৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ সহায়, সেয়েহে মানুহৰ সেৱা-শুশ্ৰূষা কৰা, মৰম-চেনেহ দেখুওৱা আৰু সহায় কৰাটোৱেই প্ৰকৃত পূজা।
২। ‘মানৱ বন্দনা’ কবিতাটিৰ সাৰাংশ নিজৰ কথাৰে লিখা।
উত্তৰঃ ‘মানৱ বন্দনা’ কবিতাটোত কবিয়ে মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু মানৱতাৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰিছে। কবিৰ মতে এই পৃথিৱীত মানুহেই আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ জীৱ। মানুহে এই পৃথিৱীত জন্ম গ্ৰহণ কৰে, নিজৰ কৰ্ম সম্পাদন কৰে আৰু শেষত ইয়াতেই বিলীন হয়।
মানুহেই মানুহৰ লগ, সংগী আৰু বিপদৰ সময়ৰ সহায়। মানুহে মানুহৰ প্ৰতি মৰম, সহানুভূতি আৰু সদ্ভাৱ দেখুৱালে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গৰ দৰে সুখময় হৈ উঠিব পাৰে। সেয়েহে কবিয়ে দেৱতা পূজাৰ সলনি মানুহৰ সেৱা কৰিবলৈ, মানুহক ভাল পাবলৈ আৰু সন্মান কৰিবলৈ সকলোকে আহ্বান জনাইছে। এইদৰে মানৱ প্ৰেম আৰু সেৱাই হৈছে প্ৰকৃত ধৰ্ম।
৩। ‘এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।’ — কথাষাৰৰ অৰ্থ বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ এই কথাষাৰৰ জৰিয়তে কবিয়ে বুজাব বিচাৰিছে যে পৃথিৱীখনেই মানুহৰ বাবে আটাইতকৈ আপোন আৰু বাস্তৱ ঘৰ। মানুহে এই পৃথিৱীতেই জন্ম লয়, জীৱনৰ সকলো কৰ্ম কৰে আৰু শেষত ইয়াতেই মিলি যায়।
স্বৰ্গক সুখৰ ঠাই বুলি কোৱা হয়, কিন্তু মানুহৰ সকলো অনুভূতি, সম্পৰ্ক আৰু অভিজ্ঞতা এই পৃথিৱীতেই গঢ়ি উঠে। সেইবাবে পৃথিৱীখন মানুহৰ বাবে স্বৰ্গতকৈও অধিক মূল্যবান আৰু নিজৰ ঘৰ।
৪। তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা—
(ক) ‘মানৱী জনম দিয়া উটুৱাই
মানৱী কৰম সোঁতে,
মানুহৰ মৰম বুজিবা মানুহে
ধৰম যে মৰমতে।’
উত্তৰঃ এই কবিতাফাঁকিৰ জৰিয়তে কবিয়ে মানুহৰ জীৱনৰ আসল উদ্দেশ্য বুজাইছে। মানুহৰ জীৱন এক সোঁতৰ দৰে আগবাঢ়ি যায় আৰু এই জীৱনত মানুহে নানা কৰ্ম কৰে।
কিন্তু এই সকলো কৰ্মৰ মাজত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূর্ণ হৈছে মানুহৰ প্ৰতি মৰম আৰু সহানুভূতি। কবিৰ মতে প্ৰকৃত ধৰ্ম কোনো আচার-অনুষ্ঠান নহয়, বৰঞ্চ মানুহে মানুহক ভাল পোৱা, সহায় কৰা আৰু সন্মান কৰাটোৱেই আসল ধৰ্ম। মৰম আৰু মানবতা থাকিলেহে সমাজত সুখ-শান্তি স্থাপন হয়।
(খ) ‘মানুহেই দেৱ
মানুহেই সেৱ
মানুহ বিনে নাই কেৱ,
কৰা কৰা পূজা
পাদ্য অৰ্ঘ্য লই
জয় জয় জয় মানৱ দেৱ।’
উত্তৰঃ এই কবিতাফাঁকিৰ জৰিয়তে কবিয়ে মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু মানৱতাৰ মহিমা প্ৰকাশ কৰিছে। মানুহেই দেৱতাৰ দৰে, কিয়নো মানুহেই মানুহৰ বাবে সহায়কাৰী আৰু আশ্ৰয়।
মানুহৰ অবিহনে মানুহৰ জীৱন অসম্পূৰ্ণ। সেয়েহে মানুহৰ সেৱা কৰাটোৱেই দেৱতাৰ সেৱা কৰা। কবিয়ে সকলোকে আহ্বান জনাইছে যে মানুহক দেৱতাৰ দৰে সন্মান কৰি পূজা কৰিব লাগে, অৰ্থাৎ মানুহৰ প্ৰতি মৰম, সহায় আৰু সন্মান দেখুৱাব লাগে।
এইদৰে পাৰস্পৰিক মৰম আৰু সহানুভূতিৰ জৰিয়তে এই পৃথিৱীতেই স্বৰ্গীয় সুখ লাভ কৰিব পাৰি। এইয়ে এই কবিতাফাঁকিৰ মুখ্য তাৎপৰ্য।