ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ মাজত ঐক্য
‘ক’ — ভাব বিষয়ক
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া
(ক) প্ৰাগৈতিহাসিক যুগত যিসকল ভাৰতীয় লোক পৰ্বতৰ গুহা বা গছৰ ধোন্দত বাস কৰিছিল তেওঁলোকক কি বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁলোকক আদিম অধিবাসী বোলা হৈছিল।
(খ) বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম কি?
উত্তৰঃ বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম সিদ্ধাৰ্থ। তেওঁ গৌতম আৰু শাক্যসিংহ নামেৰেও পৰিচিত।
(গ) মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণৰ প্ৰণেতা কোন?
উত্তৰঃ মহৰ্ষি বেদব্যাস মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণৰ প্ৰণেতা বুলি খ্যাত।
(ঘ) কুশান বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ কুশান বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাজন আছিল কণিষ্ক।
(ঙ) জৈন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ মহাবীৰ বা বৰ্ধমান জৈন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক হিচাপে পৰিচিত।
২। কি কি বিষয়ত ভাৰতবৰ্ষৰ বিচিত্ৰতা লক্ষ্য কৰিব পাৰি? পাঠৰ সহায়ত লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বিশাল আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ। ইয়াৰ ভৌগোলিক অৱস্থান, জাতি-গোষ্ঠী, ভাষা, ধৰ্ম, খাদ্যাভ্যাস, সাজ-পাৰ, কলা-সংস্কৃতি আদি বিভিন্ন দিশত বিচিত্ৰতা দেখা যায়।
ভৌগোলিক বিচিত্ৰতা
দেশখনৰ উত্তৰত সুউচ্চ হিমালয়, দক্ষিণত সাগৰ-মহাসাগৰ, বিভিন্ন ঠাইত সমতলভূমি, মালভূমি, মৰুভূমি, দ্বীপ আৰু জলাশয় আছে। জলবায়ুৰ ক্ষেত্ৰতো কোনো অঞ্চলত অধিক বৰষুণ আৰু কোনো অঞ্চলত অতি কম বৰষুণ হয়।
জাতিগত বিচিত্ৰতা
ভাৰতত আদিম অধিবাসী, দ্ৰাবিড়, আৰ্য, অষ্ট্ৰিক, মংগোলীয় আদি বিভিন্ন গোষ্ঠীৰ মানুহ আছে। পিছলৈ শক, কুশান, পাঠান, মোগল আদি বিভিন্ন জাতিও ভাৰতীয় সমাজৰ লগত মিলি যায়।
ভাষাগত আৰু ধৰ্মীয় বিচিত্ৰতা
ভাৰতত বহুতো ভাষা আৰু উপভাষাৰ লগতে বিভিন্ন ধৰ্মৰ লোক বাস কৰে।
খাদ্য আৰু সাজ-পাৰৰ বিচিত্ৰতা
অঞ্চলভেদে খাদ্যাভ্যাস আৰু সাজ-পাৰৰ ধৰণ বেলেগ বেলেগ।
এই সকলো পাৰ্থক্যৰ মাজতো ভাৰতবাসীৰ মাজত এক সামূহিক ভাৰতীয় পৰিচয় আছে।
৩। ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থান কি কাৰণে বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে?
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থানত বহু বিপৰীতধৰ্মী প্ৰাকৃতিক বৈশিষ্ট্য একেলগে দেখা যায়।
দেশখনৰ—
- উত্তৰত সুউচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা,
- দক্ষিণত বিশাল সাগৰ আৰু মহাসাগৰ,
- কোনো অংশত বিস্তীৰ্ণ সমতলভূমি,
- কোনো অংশত মালভূমি,
- পশ্চিমত শুকান মৰুভূমি,
- আন ঠাইত দ্বীপ, নদী আৰু জলাশয় আছে।
জলবায়ুৰ ক্ষেত্ৰতো কোনো অঞ্চলত তীব্ৰ গৰম, কোনো ঠাইত কঠোৰ শীত, কোনো ঠাইত অধিক বৰষুণ আৰু কোনো ঠাইত পানীৰ অভাৱ দেখা যায়।
এই ভিন্ন ভিন্ন প্ৰাকৃতিক অৱস্থাৰ সহাৱস্থানৰ বাবেই ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থানক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে।
৪। আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ পাছতো পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা ইয়ালৈ অহা মানুহৰ সোঁতৰ বিষয়ে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ পাছতো বিদেশী মানুহৰ ভাৰতলৈ আগমন বন্ধ হোৱা নাছিল।
সময়ৰ লগে লগে এছিয়া আৰু ইউৰোপৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা—
- শক
- কুশান
- পাঠান
- মোগল
- পৰ্তুগীজ
- ইংৰাজ
- ফৰাচী
আদি জাতিৰ লোক ভাৰতলৈ আহে।
ইয়াৰে কিছুমান আক্ৰমণকাৰী, কিছুমান ব্যৱসায়ী আৰু কিছুমান শাসক হিচাপে ভাৰতলৈ আহিছিল। বহুতে পিছলৈ ভাৰততে স্থায়ীভাৱে বাস কৰি ভাৰতীয় সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ লগত মিলি যায়।
এইদৰে বিভিন্ন সময়ত অহা জাতিসমূহৰ সংমিশ্ৰণে ভাৰতীয় সমাজ আৰু সংস্কৃতিক অধিক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ কৰি তোলে।
৫। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ মাজত থকা খাদ্য-প্ৰকৰণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ খাদ্যাভ্যাসত যথেষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়।
পূব আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ বহু লোকৰ প্ৰধান খাদ্য ভাত। আনহাতে উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ বহু লোকৰ প্ৰধান খাদ্য ৰুটি।
খাদ্যাভ্যাসৰ ক্ষেত্ৰত নিৰামিষ আৰু আমিষভোজনৰো পাৰ্থক্য দেখা যায়। কোনো অঞ্চলত নিৰামিষ খাদ্যৰ প্ৰচলন অধিক, আনহাতে পূব ভাৰতত মাছ-মাংস আদি খাদ্যৰ প্ৰচলন দেখা যায়।
ইয়াৰ উপৰি বিভিন্ন জাতি আৰু সংস্কৃতিৰ আদান-প্ৰদানৰ ফলত ভাৰতীয় খাদ্য-সম্ভাৰত বহু নতুন খাদ্যও সংযোজিত হৈছে।
৬। ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰ মানুহৰ সাজ-পাৰৰ বিষয়ে পাঠত উল্লেখ থকাৰ দৰে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় মানুহৰ সাজ-পাৰৰ মাজতো অঞ্চলভেদে যথেষ্ট বৈচিত্ৰ্য দেখা যায়।
পূব ভাৰতৰ বহু পুৰুষে পোন্ধ মাৰি ধুতি বা চুৰিয়া পিন্ধে। দক্ষিণ ভাৰতত লুঙীৰ দৰে পোন্ধ নোমৰাকৈ ধুতি বা চুৰিয়া পিন্ধাৰ প্ৰচলন আছে।
উত্তৰ ভাৰতত পায়জামা, কুৰ্তা আদি সাজৰ প্ৰচলন দেখা যায়।
ভাৰতীয় মহিলাৰ মাজত শাৰী বহুলভাৱে প্ৰচলিত। অসমত মহিলাসকলে মেখেলা-চাদৰ পিন্ধে, আনহাতে উত্তৰ ভাৰতত চুৰিদাৰ, পায়জামা আৰু কামিজৰ প্ৰচলন দেখা যায়।
এই সাজ-পাৰৰ বৈচিত্ৰ্যই ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ বৰ্ণাঢ্য স্বৰূপ প্ৰকাশ কৰে।
৭। আৰ্যসকলৰ পাছত ভাৰতবৰ্ষলৈ অহা দুটা বিদেশী জাতিৰ পৰিচয় দিয়া।
উত্তৰঃ আৰ্যসকলৰ পাছত ভাৰতলৈ অহা বিভিন্ন বিদেশী জাতিৰ ভিতৰত মোগল আৰু ইংৰাজসকলৰ কথা বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰিব পাৰি।
মোগল
মোগলসকলে ভাৰতত এক শক্তিশালী সাম্ৰাজ্য স্থাপন কৰিছিল। মোগল শাসনকালত ভাৰতৰ ৰাজনীতি, স্থাপত্য, ভাষা, খাদ্য আৰু সংস্কৃতিৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পৰে।
ইংৰাজ
ইংৰাজসকল প্ৰথমে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ জৰিয়তে ব্যৱসায়ৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতলৈ আহিছিল। পিছলৈ তেওঁলোকে ধীৰে ধীৰে ভাৰতৰ বহু অঞ্চলৰ ওপৰত ৰাজনৈতিক নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰে। দীঘলীয়া স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ অন্তত ভাৰত ১৯৪৭ চনত ইংৰাজ শাসনৰ পৰা স্বাধীন হয়।
৮। ‘যিবোৰে বিভিন্ন দিশত ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্য আনিছে, সেইবোৰেই আকৌ স্থান বিশেষে ঐক্যৰ সেতু নিৰ্মাণ কৰি দিছে।’ — কথাষাৰৰ তাৎপৰ্য লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ভাষা, ধৰ্ম, জাতি, সংস্কৃতি আৰু অঞ্চলগত বহু পাৰ্থক্য আছে। কিন্তু এই পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰা উপাদানবোৰেই কেতিয়াবা মানুহৰ মাজত ঐক্য স্থাপনৰ মাধ্যম হৈ উঠে।
উদাহৰণস্বৰূপে, অসমৰ বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু জাতিৰ মানুহৰ মাজত অসমীয়া ভাষাই একতাৰ সেতু নিৰ্মাণ কৰে। আনহাতে অসমৰ কোনো লোকৰ ভাষা দক্ষিণ ভাৰতৰ লোকৰ ভাষাৰ পৰা পৃথক হলেও ধৰ্মীয় বা সাংস্কৃতিক কোনো মিলৰ জৰিয়তে দুয়ো একে অনুভূতিৰে সংযুক্ত হ’ব পাৰে।
অৰ্থাৎ এটা ক্ষেত্ৰত যি উপাদানে পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰে, আন ক্ষেত্ৰত সেই উপাদানেই মিলনৰ কাৰণ হৈ উঠিব পাৰে।
এইদৰে ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্যৰ মাজতেই গভীৰ ঐক্য নিহিত হৈ আছে।
৯। ‘ঐক্য স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সুকুমাৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰ বৰঙণিও উলাই কৰিব নোৱাৰি।’ — কথাষাৰৰ যুক্তিযুক্ততা বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ঐক্য স্থাপনত ভাষা আৰু ধৰ্মৰ লগতে সুকুমাৰ কলা আৰু সংস্কৃতিয়েও বিশেষ ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
সংগীত, চিত্ৰকলা, স্থাপত্য, ভাস্কৰ্য আৰু সাহিত্যৰ দৰে শিল্পকলাই ভাষা বা অঞ্চলৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি মানুহৰ মন স্পৰ্শ কৰিব পাৰে।
দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উৎসৱ-পাৰ্বণ, গীত-বাদ্য, নৃত্য, ধৰ্মীয় স্থাপত্য আৰু সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানৰ মাজত বহু মিল দেখা যায়। এই মিলসমূহে পৃথক অঞ্চলৰ মানুহৰ মাজত আত্মীয়তা বৃদ্ধি কৰে।
এক অঞ্চলৰ সংগীত, নৃত্য বা শিল্প আন অঞ্চলৰ মানুহেও আদৰি ল’ব পাৰে। ফলত পাৰস্পৰিক সন্মান, মিলন আৰু সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদান বৃদ্ধি পায়।
সেয়ে ভাৰতীয় ঐক্য সুদৃঢ় কৰাত সুকুমাৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰ বৰঙণি অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
১০। ‘ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক সমন্বয়ৰ বস্তু।’ — তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতি কোনো এটা জাতি, ভাষা বা ধৰ্মৰ একক সৃষ্টি নহয়। বহু যুগ ধৰি বিভিন্ন জাতি-গোষ্ঠী ভাৰতলৈ আহি ইয়াত বসবাস কৰিছে আৰু নিজৰ সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন উপাদান ভাৰতীয় সমাজৰ লগত মিলাই দিছে।
আৰ্য, দ্ৰাবিড়, শক, কুশান, পাঠান, মোগল আদি বিভিন্ন জাতিৰ সংস্কৃতিৰ লগতে দেশীয় পৰম্পৰা, ধৰ্মীয় বিশ্বাস, কলা, সংগীত, স্থাপত্য, খাদ্য আৰু সাজ-পাৰৰ আদান-প্ৰদান ঘটিছে।
ভাৰতীয় সংস্কৃতিয়ে বহিৰাগত সংস্কৃতিৰ বিভিন্ন ভাল দিশ গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে নিজা প্ৰাচীন পৰম্পৰাও সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।
এই বিভিন্ন সাংস্কৃতিক উপাদানৰ মিলন আৰু সংমিশ্ৰণৰ ফলতেই আজিৰ ভাৰতীয় সংস্কৃতি গঢ় লৈ উঠিছে। সেইবাবেই ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক সমন্বয়ৰ বস্তু বুলি কোৱা হয়।
১১। চমু উত্তৰ লিখা
(ক) কোনবোৰ লোক মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ?
উত্তৰঃ নগা, বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, গাৰো আদি লোকসকল মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ।
(খ) সুকুমাৰ কলা কোনবিলাক?
উত্তৰঃ কবিতা, সংগীত, চিত্ৰবিদ্যা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য—এই পাঁচবিধক সুকুমাৰ কলা বোলা হয়।
(গ) কি কি গ্ৰন্থই প্ৰাচীন কালৰেপৰাই ভাৰতবাসীৰ চিন্তাধাৰা আৰু আদৰ্শৰ ক্ষেত্ৰত ঐক্যভাৱ গঢ়াত সহায় কৰিছে?
উত্তৰঃ বেদ, উপনিষদ, গীতা, ভাগৱত, ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰত আদি গ্ৰন্থই ভাৰতবাসীৰ মাজত ঐক্যভাৱ গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছে।
১২। কি কি পাৰ্থক্য থকা সত্ত্বেও ভাৰতীয় লোকসকলৰ মাজত এটি সামূহিক মিল আছে?
উত্তৰঃ ভাষাগত, ধৰ্মগত, সাংস্কৃতিক আৰু অঞ্চলগত পাৰ্থক্য থকা সত্ত্বেও ভাৰতীয় লোকসকলৰ মাজত ভাৰতীয়ত্বৰ এক সামূহিক মিল আছে।
দেশৰ ইতিহাস, ঐতিহ্য, সংস্কৃতি আৰু একে মাতৃভূমিৰ প্ৰতি থকা আত্মীয়তাই ভাৰতবাসীক একত্ৰিত কৰি ৰাখিছে।
১৩। উত্তৰ ভাৰতৰ তিৰোতাসকলে সাধাৰণতে কেনে ধৰণৰ পোছাক পৰিধান কৰে?
উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতৰ তিৰোতাসকলে সাধাৰণতে চুৰিদাৰ, পায়জামা আৰু কামিজ আদি পৰিধান কৰে।
১৪। চমু টোকা লিখা
(ক) সুকুমাৰ কলা
উত্তৰঃ মানুহৰ মনত সৌন্দৰ্যবোধ, আনন্দ আৰু সূক্ষ্ম অনুভূতি জগাই তোলা শিল্পসমূহক সুকুমাৰ কলা বোলা হয়।
কবিতা, সংগীত, চিত্ৰবিদ্যা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য সুকুমাৰ কলাৰ অন্তৰ্গত।
এই কলাসমূহে মানুহৰ মনৰ বিকাশ ঘটায়, সৌন্দৰ্যবোধ বৃদ্ধি কৰে আৰু বিভিন্ন সমাজ-সংস্কৃতিৰ মানুহৰ মাজত ঐক্য গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।
(খ) সংগীত
উত্তৰঃ সংগীত সুকুমাৰ কলাৰ অন্যতম প্ৰধান শাখা।
গীত, বাদ্য আৰু নৃত্যৰ সমন্বয়ক সংগীত বুলি কোৱা হয়। সংগীতে মানুহৰ সুখ-দুখ, আশা-আকাংক্ষা আৰু বিভিন্ন অনুভূতি প্ৰকাশ কৰিব পাৰে।
সংগীতৰ ভাষা সাৰ্বজনীন হোৱা বাবে ই অঞ্চল, ভাষা আৰু জাতিৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি মানুহৰ মাজত মিলন ঘটাব পাৰে। সেইবাবে ভাৰতীয় সাংস্কৃতিক ঐক্য ৰক্ষাত সংগীতৰ বিশেষ ভূমিকা আছে।
(গ) কুশান
উত্তৰঃ কুশানসকল ভাৰতৰ ইতিহাসৰ এটা উল্লেখযোগ্য বিদেশী জাতি।
শক বা ইউচি জাতিৰ এটা শাখা পৰৱৰ্তী সময়ত শক্তিশালী হৈ কুশান নামেৰে পৰিচিত হয়। তেওঁলোকে ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ৰাজনৈতিক ক্ষমতা বিস্তাৰ কৰিছিল।
কণিষ্ক কুশান বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজা আছিল।
(ঘ) ব্যাস
উত্তৰঃ ব্যাস বা বেদব্যাস প্ৰাচীন ভাৰতৰ এগৰাকী বিখ্যাত ঋষি।
তেওঁ বেদৰ বিভাগ কৰিছিল বুলি পৰম্পৰাগতভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়, সেয়ে তেওঁক বেদব্যাস বুলি কোৱা হয়।
মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণৰ প্ৰণেতা হিচাপেও ব্যাসদেৱ পৰিচিত।
(ঙ) মক্কা
উত্তৰঃ মক্কা ইছলাম ধৰ্মৰ এক পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান। ই আৰব উপদ্বীপত অৱস্থিত আৰু হজৰত মহম্মদৰ জন্মস্থান হিচাপে পৰিচিত।
পৃথিৱীৰ বিভিন্ন দেশৰ ইছলাম ধৰ্মাৱলম্বী লোকে হজ পালনৰ বাবে মক্কালৈ যায়।
(চ) বশিষ্ঠ
উত্তৰঃ বশিষ্ঠ প্ৰাচীন ভাৰতীয় পৰম্পৰাত এগৰাকী বিশিষ্ট ঋষি হিচাপে পৰিচিত।
তেওঁক সূৰ্যবংশীয় ৰজাসকলৰ কুলপুৰোহিত বুলিও উল্লেখ কৰা হয়।
গুৱাহাটীৰ দক্ষিণ অংশত বশিষ্ঠাশ্ৰম নামেৰে পৰিচিত এটা প্ৰসিদ্ধ তীৰ্থস্থান আছে। পৰম্পৰাগত বিশ্বাস অনুসৰি ঋষি বশিষ্ঠই সেই স্থানত আশ্ৰম পাতিছিল।
১৫। ‘ভাৰতবৰ্ষ এখন অতি পুৰণি, সুসভ্য, ঐতিহ্যপূৰ্ণ দেশ।’ — কথাষাৰ বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ অন্যতম প্ৰাচীন সভ্যতাৰ দেশ। বহু হাজাৰ বছৰ আগৰে পৰা ইয়াত ধৰ্ম, দৰ্শন, সাহিত্য, বিজ্ঞান, গণিত, স্থাপত্য আৰু সুকুমাৰ কলাৰ চৰ্চা হৈ আহিছে।
ভাৰতীয় সভ্যতাই বেদ, উপনিষদ, মহাকাব্য, বিভিন্ন দাৰ্শনিক চিন্তাধাৰা আৰু কলা-সংস্কৃতিৰ এক বিশাল ঐতিহ্য সৃষ্টি কৰিছে।
দেশখনত যুগে যুগে বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম আৰু ভাষাৰ মানুহে বাস কৰি আহিছে। এই সকলো গোষ্ঠীৰ সংস্কৃতিৰ মিলন আৰু আদান-প্ৰদানৰ ফলত ভাৰতীয় সভ্যতা অধিক সমৃদ্ধ হৈছে।
ভিন্নতা থকা সত্ত্বেও ভাৰতীয়সকলৰ মাজত প্ৰাচীন কালৰেপৰাই এক সামূহিক সাংস্কৃতিক অনুভূতি আছে।
এই প্ৰাচীন সভ্যতা, সমৃদ্ধ সাহিত্য-সংস্কৃতি, দৰ্শন, কলা আৰু ঐতিহ্যৰ বাবেই ভাৰতবৰ্ষক অতি পুৰণি, সুসভ্য আৰু ঐতিহ্যপূৰ্ণ দেশ বুলি কোৱা হয়।
১৬। তোমাৰ দৈনন্দিন খাদ্য-সম্ভাৰত বাহিৰৰ কোন কোন মানৱজাতিৰ খাদ্যাভ্যাস পোৱা যায়? চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ বৰ্তমান আমাৰ দৈনন্দিন খাদ্য-সম্ভাৰত কেৱল স্থানীয় বা ভাৰতীয় খাদ্যাভ্যাসেই নহয়, বিভিন্ন বিদেশী জাতিৰ খাদ্যাভ্যাসৰ প্ৰভাৱো দেখা যায়।
বিশেষকৈ মোগলীয় খাদ্যসংস্কৃতিৰ বিভিন্ন খাদ্য, চীনা খাদ্যৰ বিভিন্ন ৰূপ আৰু পশ্চিমীয়া দেশসমূহৰ খাদ্যাভ্যাস আমাৰ দৈনন্দিন জীৱনত প্ৰৱেশ কৰিছে।
সহজ যাতায়ত, বেপাৰ-বাণিজ্য, যোগাযোগ আৰু সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ ফলতেই বিভিন্ন অঞ্চল আৰু দেশৰ খাদ্যাভ্যাস একে সমাজৰ খাদ্য-সম্ভাৰত মিলি গৈছে।
ইয়াৰ মাজতো ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ সমন্বয়ধৰ্মী বৈশিষ্ট্য প্ৰকাশ পায়।
‘খ’ — ভাষা বিষয়ক
১৭। সন্ধি ভাঙা
অনুষ্ঠান
উত্তৰঃ অনু + স্থান।
জনাকীৰ্ণ
উত্তৰঃ জন + আকীৰ্ণ।
স্বাধীন
উত্তৰঃ স্ব + অধীন।
জন্মাষ্টমী
উত্তৰঃ জন্ম + অষ্টমী।
১৮। প্ৰত্যয় নিৰ্ণয় কৰা
| শব্দ | প্ৰকৃতি + প্ৰত্যয় |
|---|---|
| শাৰীৰিক | শৰীৰ + ইক |
| সামাজিক | সমাজ + ইক |
| সুকীয়া | সুক + ঈয়া |
| ভৌগোলিক | ভূগোল + ইক |
| ফুলনি | ফুল + অনি |
| ভাৰতীয় | ভাৰত + ঈয় |
| ফুলাম | ফুল + আম |
| অৱিনাশী | অৱিনাশ + ঈ |
| বাল্মীকি | বাল্মীক + ই |
১৯। প্ৰতিটোৰ এটা বা দুটাকৈ সমাৰ্থক শব্দ লিখা
হেতু
উত্তৰঃ কাৰণ, নিমিত্ত।
পৃথিৱী
উত্তৰঃ ধৰিত্ৰী, বসুন্ধৰা, ধৰা।
গ্ৰন্থ
উত্তৰঃ পুথি, কিতাপ, পুস্তক।
মাতা
উত্তৰঃ মাতৃ, আই, জননী।
২০। বিপৰীত শব্দ লিখা
পাৰ্থক্য
উত্তৰঃ সাদৃশ্য / মিল।
ত্যাগ
উত্তৰঃ গ্ৰহণ।
বৈচিত্ৰ্য
উত্তৰঃ ঐক্য / একৰূপতা।
প্ৰাচীন
উত্তৰঃ আধুনিক / অৰ্বাচীন।
Teacher Generate Question Answer
১। অতি চমু উত্তৰ দিয়া :
(ক) প্রাগৈতিহাসিক যুগত যিসকল ভাৰতীয় লোক পৰ্বতৰ গুহা বা গছৰ ধোন্দত বাস কৰিছিল তেওঁলোকক কি বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ প্রাগৈতিহাসিক যুগত যিসকল ভাৰতীয় লোক পৰ্বতৰ গুহা বা গছৰ ধোন্দত বাস কৰিছিল তেওঁলোকক ‘আদিম অধিবাসী’ বা ভাৰতৰ মূল বাসিন্দা বুলি অভিহিত কৰা হৈছিল।
(খ) বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম কি?
উত্তৰঃ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক তথা শান্তিৰ দূত বুদ্ধদেৱৰ আচল নাম আছিল সিদ্ধাৰ্থ। তেওঁক গৌতম আৰু শাক্যসিংহ নামেৰেও জনা যায়।
(গ) মহাভাৰত আৰু অষ্টাদশ পুৰাণ প্রণেতা কোন?
উত্তৰঃ বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ মহাকাব্য মহাভাৰত আৰু ওঠৰখন (অষ্টাদশ) পুৰাণৰ প্ৰণেতা হ’ল মহৰ্ষি বেদব্যাস।
(ঘ) কুশান বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ ইতিহাসত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰা কুশান বংশৰ শ্ৰেষ্ঠ ৰজাজনৰ নাম আছিল কণিষ্ক।
(ঙ) জৈন ধৰ্মৰ প্ৰৱৰ্তক কোন?
উত্তৰঃ জৈন ধৰ্মৰ প্ৰকৃত প্ৰৱৰ্তক বা চৰম তীৰ্থংকৰ গৰাকী হ’ল মহাবীৰ, যাক বৰ্ধমান নামেৰেও জনা যায়।
২। কি কি বিষয়ত ভাৰতবৰ্ষৰ বিচিত্ৰতা লক্ষ্য কৰিব পাৰি পাঠৰ সহায়ত লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বিশাল দেশ আৰু ইয়াৰ প্ৰতিটো স্তৰতে বিচিত্ৰতা বিৰাজমান। পাঠটিৰ আধাৰত ভাৰতৰ বিচিত্ৰতা তলত দিয়া বিষয়বোৰত লক্ষ্য কৰিব পাৰি:
ভৌগোলিক বিচিত্ৰতা: ইয়াত এফালে বৰফেৰে আবৃত হিমালয় আৰু আনফালে বিশাল সাগৰ-মহাসাগৰ আছে।
বংশগত বিচিত্ৰতা: ভাৰতত আৰ্য, অন আৰ্য, দ্ৰাবিড়, মংগোলীয় আদি বিভিন্ন গোষ্ঠীৰ মিলন ঘটিছে।
ভাষাগত বিচিত্ৰতা: ইয়াত হাজাৰ হাজাৰ ভাষা আৰু উপভাষা প্ৰচলিত।
সংস্কৃতি আৰু সাজ-পাৰ: বেলেগ বেলেগ অঞ্চলৰ মানুহৰ ধৰ্মীয় বিশ্বাস, খাদ্যৰ ধৰণ আৰু সাজ-পাৰৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়।
৩। ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থান কি কাৰণে বৈচিত্র্যপূৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থান পৃথিৱীৰ ভিতৰতে অনন্য আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল— ভাৰতৰ উত্তৰে সুউচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা আৰু দক্ষিণে নীলা জলৰাশিৰে ভৰা গভীৰ মহাসাগৰ। দেশৰ এফালে যদি বিস্তীৰ্ণ গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমতল ভূমি আছে, আনফালে দাক্ষিণাত্যৰ কঠিন মালভূমি আৰু ৰাজস্থানৰ শুকান মৰুভূমি আছে। বতৰৰ ক্ষেত্ৰতো এফালে চেৰাপুঞ্জীৰ দৰে প্ৰচণ্ড বৰষুণ হোৱা অঞ্চল আছে আৰু আনফালে বৰষুণ নোহোৱা খৰাং অঞ্চল আছে। এই বিপৰীতমুখী ভৌগোলিক উপাদানসমূহৰ সহাৱস্থানৰ বাবেই ভাৰতক বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ বুলি কোৱা হয়।
৪। আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ পাছত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা ইয়ালৈ অহা মানুহৰ সোঁতৰ বিষয়ে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ আৰ্যসকল ভাৰতলৈ অহাৰ বহু শতিকাৰ পাছতো পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তৰ পৰা মানুহৰ আগমন অব্যাহত আছিল। এছিয়া আৰু ইউৰোপ মহাদেশৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা শক, কুশান, হুণ আদি পৰাক্ৰমী জাতিসমূহ ভাৰতলৈ আহিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ইছলাম ধৰ্মৰ অনুসাৰী পাঠান আৰু মোগলসকলে ভাৰতত এক বিশাল সাম্ৰাজ্য গঢ়ি তোলে। ইয়াৰ পিছত সাগৰীয় পথেৰে পৰ্তুগীজ, ওলন্দাজ, ফৰাচী আৰু ইংৰাজসকল বেপাৰ-বাণিজ্য আৰু শাসনৰ উদ্দেশ্যে ভাৰতলৈ আহে। এই সকলোবোৰ জাতিৰ বহুতেই ভাৰতক নিজৰ মাতৃভূমি হিচাপে আকোঁৱালি লৈ ইয়াৰ মূল জনস্ৰোতৰ লগত মিলি গৈছে।
৫। ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ মানুহৰ মাজত থকা খাদ্য প্ৰকৰণৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বিশালতাৰ বাবে ইয়াৰ খাদ্যৰ ধৰণ অঞ্চলভেদে বেলেগ বেলেগ। পূব ভাৰত (যেনে— অসম, পশ্চিমবংগ) আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ লোকসকলৰ প্ৰধান আহাৰ হৈছে ভাত। ইয়াৰ বিপৰীতে উত্তৰ, মধ্য আৰু পশ্চিম ভাৰতৰ লোকসকলে প্ৰধানকৈ ৰুটি খাই ভাল পায়। খাদ্যৰ অভ্যাসৰ ক্ষেত্ৰত আৰু এটা ডাঙৰ পাৰ্থক্য হ’ল— উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ উচ্চ বৰ্ণৰ হিন্দুসকল প্ৰধানকৈ নিৰামিষাহাৰী, কিন্তু পূব ভাৰতৰ হিন্দুসকলে মাছ-মাংস গ্ৰহণ কৰে। মোগলীয় প্ৰভাৱত ভাৰতত মছলাযুক্ত বিৰিয়ানী বা কাবাবৰ দৰে খাদ্যৰো যথেষ্ট প্ৰচলন আছে।
৬। ভাৰতৰ বিভিন্ন ঠাইৰ মানুহৰ সাজ-পাৰৰ বিষয়ে পাঠত উল্লেখ থকাৰ দৰে চমুকৈ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় মানুহৰ সাজ-পাৰৰ মাজত এক স্বকীয় বিচিত্ৰতা দেখা যায়। পুৰুষসকলৰ ক্ষেত্ৰত দেখা যায় যে পূব ভাৰতৰ লোকে পোন্ধ মাৰি চুৰিয়া পিন্ধে, কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ লোকে লুঙীৰ দৰে পোন্ধ নামাৰিহে চুৰিয়া পিন্ধে। আকৌ উত্তৰ ভাৰতত পায়জামাৰ প্ৰচলন অধিক। মহিলাসকলৰ ক্ষেত্ৰত শাৰী এক সাৰ্বজনীন পোছাক হ’লেও, ইয়াৰ পিন্ধাৰ ধৰণ পৃথক। অসমীয়া মহিলাৰ মেখেলা-চাদৰ আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ মহিলাৰ চুৰিদাৰ-পায়জামা ভাৰতীয় সাজ-পাৰৰ বিচিত্ৰতাকে প্ৰতিফলিত কৰে।
৮। “যিবোৰে বিভিন্ন দিশত ভাৰতৰ বৈচিত্ৰ্য আনিছে, সেইবোৰেই আকৌ স্থান বিশেষে ঐক্যৰ সেতু নিৰ্মাণ কৰি দিছে।” – ইয়াৰ তাৎপৰ্য লিখা।
উত্তৰঃ এই কথাষাৰৰ জৰিয়তে ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ এক গভীৰ সত্য প্ৰকাশ কৰা হৈছে। ভাৰতত ভাষা, ধৰ্ম বা ভৌগোলিক অৱস্থান যিমান বেলেগ নহওক কিয়, সেইবোৰেই আকৌ মানুহৰ মাজত একতাৰ এনাজৰী গঢ়ি তোলে। উদাহৰণস্বৰূপে, অসমত বাস কৰা হিন্দু, মুছলমান বা খ্ৰীষ্টানৰ মাজত ধৰ্মীয় ভিন্নতা থাকিলেও ‘অসমীয়া ভাষা’ই তেওঁলোকক একতাৰ সেতুৰে বান্ধি ৰাখিছে। ঠিক তেনেদৰে, এজন অসমীয়া হিন্দু আৰু এজন দক্ষিণ ভাৰতীয় হিন্দুৰ ভাষা বেলেগ হ’লেও তেওঁলোকৰ ‘ধৰ্মীয় বিশ্বাস’ একেই। অৰ্থাৎ, যিবোৰ উপাদানে এফালে পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰিছে, সেইবোৰেই আন এক দিশত মানুহৰ মাজত ঐক্য স্থাপনত সহায় কৰিছে।
৯। “ঐক্য স্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সুকুমাৰ কলা আৰু সংস্কৃতিৰ বৰঙণিও উলাই কৰিব নোৱাৰি।” — বিশ্লেষণ কৰা।
উত্তৰঃ সুকুমাৰ কলা যেনে— সংগীত, নৃত্য, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্যই ভাষা বা ধৰ্মৰ সীমা অতিক্ৰম কৰি মানুহৰ হৃদয় জয় কৰিব পাৰে। ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত থকা প্ৰাচীন মন্দিৰ, মছজিদ বা গিৰ্জাৰ স্থাপত্যই এক ভাৰতীয় শৈলীৰ পৰিচয় দিয়ে। ধ্ৰুপদী সংগীত বা নৃত্যৰ ভাষা গোটেই ভাৰতবৰ্ষতে একেই। বিহু, দীপাৱলী বা ঈদৰ দৰে উৎসৱবোৰত সকলো সম্প্ৰদায়ৰ মানুহে সমিলমিলেৰে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই সাংস্কৃতিক ঐক্যই ভাৰতৰ অখণ্ডতা ৰক্ষা কৰাত এক অভেদ্য দেৱাল হিচাপে কাম কৰে।
১০। “ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক সমন্বয়ৰ বস্তু।” — তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সংস্কৃতি এক সমন্বয়ৰ বস্তু কাৰণ ই কোনো এক নিৰ্দিষ্ট জাতি বা ধৰ্মৰ সম্পত্তি নহয়। যুগে যুগে ভাৰতলৈ অহা বিভিন্ন জাতি— আৰ্য, অন আৰ্য, শক, মোগল বা ইংৰাজ— সকলোৱে নিজৰ লগত কিছু কিছু সুকীয়া সংস্কৃতি লৈ আহিছিল। এই সকলোবোৰ মিহলি হৈ এটা বিৰাট সাগৰৰ দৰে ভাৰতীয় সংস্কৃতি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াৰ পৰা কোনো এটা অংশক সম্পূৰ্ণ পৃথক কৰিব নোৱাৰি। এই আদান-প্ৰদান আৰু মিলনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা উমৈহতীয়া ভাৱটোক ‘সমন্বয়’ বুলি কোৱা হৈছে।
১১। চমু উত্তৰ লিখাঃ
(ক) কোনবোৰ লোক মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ?
উত্তৰঃ অসম তথা উত্তৰ-পূব ভাৰতত বাস কৰা নগা, বড়ো, মিছিং, কাৰ্বি, গাৰো, ৰাভা আদি জনজাতিৰ লোকসকল মংগোলীয় গোষ্ঠীৰ।
(খ) সুকুমাৰ কলা কোনবিলাক?
উত্তৰঃ কবিতা, সংগীত, চিত্ৰবিদ্যা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য—এই পাঁচবিধ কলাই মানুহৰ মনক সূক্ষ্ম আনন্দ প্ৰদান কৰে বাবে এইবোৰক সুকুমাৰ কলা বোলে।
(গ) কি কি গ্রন্থই ভাৰতবাসীৰ মাজত ঐক্যভাব গঢ়াত সহায় কৰিছে?
উত্তৰঃ বেদ, উপনিষদ, গীতা, ভাগৱত, ৰামায়ণ আৰু মহাভাৰতৰ দৰে মহৎ গ্ৰন্থই প্ৰাচীন কালৰেপৰাই ভাৰতবাসীৰ চিন্তাধাৰা আৰু নৈতিক আদৰ্শৰ ক্ষেত্ৰত এক ঐক্যৰ ভাৱ গঢ়ি তুলিছে।
১৪। চমুটোকা লিখা :
(ক) সুকুমাৰ কলা: সূক্ষ্ম অনুভৱ আৰু দক্ষতাৰে সৃষ্টি কৰা শিল্পক সুকুমাৰ কলা বোলে। ইয়াৰ ভিতৰত কবিতা, সংগীত, চিত্ৰকলা, স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য অন্তৰ্ভুক্ত। এই কলাসমূহে মানৱ সভ্যতাক পৰিচয় দিয়ে।
(খ) সংগীত: গীত, বাদ্য আৰু নৃত্যৰ অপূৰ্ব সমাহাৰক সংগীত বুলি কোৱা হয়। ভাৰতীয় সংগীতৰ এক বিশাল ইতিহাস আছে যিয়ে দেশৰ সাংস্কৃতিক ঐক্য ৰক্ষা কৰি আহিছে।
(গ) মক্কা: চৌদি আৰৱত অৱস্থিত মক্কা নগৰী ইছলাম ধৰ্মৰ আটাইতকৈ পৱিত্ৰ তীৰ্থস্থান। ই ইছলামৰ প্ৰৱৰ্তক হজৰত মহম্মদৰ জন্মভূমি আৰু ইছলাম ধৰ্মীয় লোকসকলৰ বাবে হজ্জ পালনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।
১৫। “ভাৰতবৰ্ষ এখন অতি সুসভ্য ঐতিহ্যপূর্ণ দেশ।” — বহলাই লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বিশ্ববিশ্ৰুত সভ্যতা আৰু পৰম্পৰাৰে চহকী দেশ। হাজাৰ হাজাৰ বছৰ আগতে যেতিয়া পৃথিৱীৰ বহু উন্নত দেশ অজ্ঞানতাৰ আন্ধাৰত আছিল, তেতিয়াই ভাৰতত সিন্ধু আৰু বৈদিক সভ্যতাৰ দৰে উন্নত জীৱনশৈলী গঢ়ি উঠিছিল। আধ্যাত্মিক দৰ্শনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গণিত, জ্যোতিষশাস্ত্ৰ আৰু স্থাপত্য বিজ্ঞানলৈকে ভাৰতবৰ্ষই বিশ্বক বহু কিবা দিছে। বেদ-পুৰাণৰ জ্ঞান আৰু প্ৰাচীন তক্ষশিলা-নালন্দাৰ দৰে বিশ্ববিদ্যালয়ে ভাৰতক ‘বিশ্বগুৰু’ হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ইয়াৰ মহান ঐতিহ্য আৰু শান্তি-সম্প্ৰীতিৰ ভাৱ আজিও অক্ষুণ্ণ আছে।
ভাষা বিষয়ক
১৭। সন্ধি ভাঙা :
অনুষ্ঠান: অনু + স্থান
জনাকীর্ণ: জন + আকীর্ণ
স্বাধীন: স্ব + অধীন
জন্মাষ্টমী: জন্ম + অষ্টমী
১৮। প্ৰত্যয় নিৰ্ণয় কৰা :
শাৰীৰিক: শৰীৰ + ইক
সামাজিক: সমাজ + ইক
ভৌগোলিক: ভূগোল + ইক
ভাৰতীয়: ভাৰত + ঈয়
অবিনাশী: অবিনাশ + ঈ
বাল্মীকি: বল্মীক + ই
১৯। সমার্থক শব্দ লিখা :
পৃথিৱী: ধৰা, ধৰিত্ৰী, বসুমতী।
গ্রন্থ: কিতাপ, পুথি, পুস্তক।
মাতা: জননী, মা, আই।
২০। বিপৰীত শব্দ লিখা:
পার্থক্য: মিল / সাদৃশ্য
ত্যাগ: গ্ৰহণ
প্রাচীন: অৰ্বাচীন / আধুনিক
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post