অৰ্থনৈতিক ভূগোল
১। সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা লাভ কৰা বা মানুহে নিজে সৃষ্টি কৰা যিবোৰ বস্তু মানুহে নিজৰ জ্ঞান, শক্তি, বুদ্ধি আৰু কৌশল প্ৰয়োগ কৰি নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে, সেই উপযোগী বস্তুসমূহক সম্পদ বোলে।
অৰ্থাৎ কোনো বস্তু কেৱল প্ৰকৃতিত থকা বাবেই সম্পদ নহয়; মানুহে তাক ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তুলিলেহে সি সম্পদৰ মৰ্যাদা লাভ কৰে।
২। প্ৰাকৃতিক উপাদানক সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ক্ষেত্ৰত মানৱ সমাজৰ কোনবোৰ বিষয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে?
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক উপাদান এটাক সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰাত মানৱ সমাজৰ মূলত তিনিটা বিষয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে—
(ক) সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্য
সমাজৰ পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি, ধৰ্ম, বিশ্বাস আদি সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্যই নিৰ্ধাৰণ কৰে কোনটো বস্তু সমাজৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য আৰু কোনটো নহয়।
(খ) প্ৰযুক্তিবিদ্যা
প্ৰাকৃতিক বস্তু এটা মানুহে কেনেকৈ আহৰণ কৰিব, ৰূপান্তৰ কৰিব আৰু ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তুলিব, সেয়া প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
(গ) অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা
সম্পদ আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰৰ বাবে আৰ্থিক সামৰ্থ্য, বজাৰৰ চাহিদা আৰু উৎপাদন ব্যৱস্থা অতি প্ৰয়োজনীয়। সেয়ে সমাজৰ অৰ্থনৈতিক অৱস্থাই কোনো বস্তু সম্পদ হ’ব নে নহ’ব তাকো প্ৰভাৱিত কৰে।
৩। সম্পদৰ ধাৰণাক প্ৰভাৱান্বিত কৰা কাৰকবোৰ কি?
উত্তৰঃ সম্পদৰ ধাৰণা স্থিৰ নহয়। সময় আৰু স্থানভেদে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তন ঘটে।
সম্পদৰ ধাৰণাক প্ৰধানকৈ প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহ হ’ল—
১. সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্য
২. প্ৰযুক্তিবিদ্যাৰ উন্নয়ন
৩. আৰ্থিক অৱস্থা
৪. সমাজৰ প্ৰয়োজন আৰু চাহিদা।
সমাজৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে এক সময়ত অলাগতীয়াল বুলি গণ্য কৰা বস্তু এপদ পাছলৈ মূল্যৱান সম্পদ হৈ পৰিব পাৰে।
উদাহৰণঃ ইংৰাজসকল অসমলৈ অহাৰ আগতে চাহ গছৰ বিশেষ ব্যৱসায়িক মূল্য নাছিল। পাছলৈ চাহৰ বাণিজ্যিক উৎপাদন আৰম্ভ হোৱাত চাহ অসমৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সম্পদ আৰু উদ্যোগত পৰিণত হয়।
৪। বৰ্ধিত জনসংখ্যাই সম্পদৰ ওপৰত কেনে ধৰণে প্ৰভাৱ পেলায়? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে খাদ্য, পানী, ইন্ধন, বাসস্থান, খনিজ সম্পদ আদি বিভিন্ন সম্পদৰ চাহিদাও বৃদ্ধি পায়।
এই বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ সম্পদ অধিক হাৰত আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া হয়। বিশেষকৈ পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদ অধিক ব্যৱহাৰ কৰিলে সেইবোৰৰ ভঁৰাল ক্ৰমে কমি যায়।
যেনে—
- কয়লা আৰু খনিজ তেল অধিক ব্যৱহাৰ কৰিলে ইয়াৰ ভঁৰাল হ্ৰাস পায়।
- অৰণ্য অধিক কাটিলে বনজ সম্পদ কমে।
- সম্পদৰ নাটনি হ’লে মানুহে বিকল্প সম্পদৰ সন্ধান কৰে।
এই কাৰণেই জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ বিকল্প হিচাপে জলবিদ্যুৎ, সৌৰশক্তি, পাৰমাণৱিক শক্তি আদি শক্তিৰ উৎসৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছে।
৫। প্ৰাকৃতিক সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ লাভ কৰা আৰু জীৱনধাৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰযোগ্য সম্পদসমূহক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে।
প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ উদাহৰণ হ’ল—
- মাটি
- পানী
- বায়ু
- খনিজ পদাৰ্থ
- উদ্ভিদ
- জীৱ-জন্তু।
৬। মানৱসৃষ্ট সম্পদ কাক বোলে? দুটামান উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ মানুহে প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ জ্ঞান, দক্ষতা আৰু প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত সৃষ্টি কৰা সম্পদসমূহক মানৱসৃষ্ট সম্পদ বোলে।
উদাহৰণ—
- ঘৰ-দুৱাৰ
- ৰাস্তা-ঘাট
- দলং
- যন্ত্ৰ-পাতি
- গাড়ী-মটৰ
- বিভিন্ন নিৰ্মাণ সামগ্ৰী।
৭। মানৱ সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ নিজৰ লগতে সমাজৰ আন মানুহৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিবলৈ এজন মানুহৰ যি জ্ঞান, যোগ্যতা, দক্ষতা আৰু কাৰ্যক্ষমতা থাকে, তাক মানৱ সম্পদ বোলে।
শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ, অভিজ্ঞতা, উদ্ভাৱনী শক্তি আৰু দক্ষতাৰ জৰিয়তে এজন ব্যক্তি অধিক কাৰ্যক্ষম মানৱ সম্পদ হিচাপে গঢ় লৈ উঠে।
৮। পুনঃসৃষ্টিক্ষম সম্পদ বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ দুটামান উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰৰ ফলত কমিলেও প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰে পুনৰ সৃষ্টি হৈ সেই ঘাটি পূৰণ কৰিব পাৰে, তেনে সম্পদক পুনঃসৃষ্টিক্ষম সম্পদ বোলে।
উদাহৰণ—
- পানী
- বায়ু
- উদ্ভিদ
- জীৱ-জন্তু।
৯। পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদ বুলিলে কি বুজা? দুবিধমান পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে ক্ৰমে কমি যায় আৰু কম সময়ৰ ভিতৰত প্ৰাকৃতিকভাৱে পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি, সেইবোৰক পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদ বোলে।
উদাহৰণ—
- কয়লা
- পেট্ৰ’লিয়াম
- সোণ
- ৰূপ।
১০। সম্পদৰ অপচয় কিয় ৰোধ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ সম্পদ সীমাহীন নহয়। বিশেষকৈ বহু প্ৰাকৃতিক আৰু পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদৰ পৰিমাণ অতি সীমিত।
জনসংখ্যা বৃদ্ধি আৰু চাহিদা বৃদ্ধিৰ লগে লগে এই সম্পদসমূহ অধিক হাৰত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। এনে অৱস্থাত অপচয় চলি থাকিলে ভৱিষ্যতে বহু সম্পদৰ নাটনি হ’ব পাৰে।
সেয়ে সম্পদৰ অপচয় ৰোধ কৰাৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ হ’ল—
১. সীমিত সম্পদ সংৰক্ষণ কৰা।
২. ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সম্পদ ৰক্ষা কৰা।
৩. প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য বজাই ৰখা।
৪. পৰিৱেশৰ ক্ষতি কমোৱা।
৫. সম্পদৰ যথোপযুক্ত আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰা।
১১। সম্পদৰ আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰে পৰিৱেশ কেনেকৈ বিনষ্ট কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ সম্পদৰ অনিয়ন্ত্ৰিত আহৰণ আৰু অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰে পৰিৱেশৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলায়।
ইয়াৰ কিছুমান প্ৰধান উদাহৰণ হ’ল—
(ক) বন ধ্বংস
কাঠ আৰু অন্যান্য বনজ সম্পদ অধিক হাৰত আহৰণ কৰিলে অৰণ্যৰ পৰিমাণ কমে। ফলত প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য বিঘ্নিত হয় আৰু জলবায়ুত প্ৰভাৱ পৰে।
(খ) খনিজ সম্পদৰ অতিমাত্ৰা আহৰণ
খনিজ পদাৰ্থ আহৰণৰ বাবে অধিক খনন কৰিলে ভূমিৰ গঠন ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় আৰু ভূ-পৃষ্ঠত পৰিৱেশগত সমস্যা সৃষ্টি হয়।
(গ) কৃষিত ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ অধিক ব্যৱহাৰ
অধিক উৎপাদনৰ বাবে অত্যধিক ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক ব্যৱহাৰ কৰিলে মাটি আৰু পানী প্ৰদূষিত হয়।
(ঘ) পানীৰ অপব্যৱহাৰ আৰু প্ৰদূষণ
পানীৰ অপচয় আৰু প্ৰদূষণে পৰিষ্কাৰ পানীৰ নাটনি সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
সেয়ে সম্পদ আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰৰ সময়ত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ প্ৰতি বিশেষ গুৰুত্ব দিব লাগে।
Teacher Generate Question Answer
১। সম্পদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা লাভ কৰা যিবোৰ উপাদান মানুহে নিজৰ জ্ঞান, বুদ্ধি আৰু কৌশল প্ৰয়োগ কৰি নিজৰ প্ৰয়োজন পূৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে, সেই উপযোগী বস্তুসমূহকে সম্পদ বোলে।
২। প্ৰাকৃতিক উপাদানক সম্পদ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ক্ষেত্ৰত মানৱ সমাজৰ কোনবোৰ বিষয়ে মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে?
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক উপাদান এটাক সম্পদত ৰূপান্তৰ কৰিবলৈ মানৱ সমাজৰ ৩ টা বিষয়ে মুখ্য ভূমিকা লয়:
(ক) সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্যঃ সমাজৰ পৰম্পৰা, ৰীতি-নীতি আৰু ধৰ্মই নিৰূপণ কৰে যে কোনটো বস্তু গ্ৰহণযোগ্য আৰু কোনটো নহয়।
(খ) প্ৰযুক্তিবিদ্যাঃ মানুহে প্ৰাকৃতিক বস্তুবোৰক কি দৰে আহৰণ কৰিব আৰু ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তুলিব, সেয়া প্ৰযুক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
(গ) অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাঃ সম্পদ আহৰণ কৰিবলৈ আৱশ্যকীয় আৰ্থিক সামৰ্থ্য আৰু বজাৰৰ চাহিদা অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থাই নিৰ্ধাৰণ কৰে।
৩। সম্পদৰ ধাৰণাক প্ৰভাৱান্বিত কৰা কাৰকবোৰ কি?
উত্তৰঃ সমাজ এখনৰ সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্য, প্ৰযুক্তিবিদ্যা আৰু আৰ্থিক অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তনে সম্পদৰ ধাৰণাক প্ৰভাৱান্বিত কৰে। সময়ৰ সোঁতত এপদ নগণ্য বস্তুও মূল্যবান সম্পদ হৈ পৰিব পাৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে, ইংৰাজসকল অসমলৈ অহাৰ আগতে চাহ গছৰ বিশেষ ব্যৱসায়িক মূল্য নাছিল। কিন্তু বৰ্তমান চাহ উদ্যোগ অসমৰ এক প্ৰধান সম্পদ। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে সমাজৰ পৰিৱৰ্তনৰ লগে লগে সম্পদৰ ধাৰণা আৰু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰো পৰিৱৰ্তন ঘটে।
৪। বৰ্ধিত জনসংখ্যাই সম্পদৰ ওপৰত কেনে ধৰণে প্ৰভাৱ পেলায়, আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ জনসংখ্যা বৃদ্ধিয়ে সম্পদৰ ওপৰত তীব্ৰ চাপ সৃষ্টি কৰে। বৰ্ধিত চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ গৈ কিছুমান সীমিত সম্পদৰ (যেনে— খাৰুৱা তেল) দ্ৰুত অৱক্ষয় ঘটে। যেতিয়া কোনো সম্পদৰ নাটনি হয়, তেতিয়া মানুহে তাৰ বিকল্প বিচাৰিবলৈ বাধ্য হয়।
যেনে— খাৰুৱা তেলৰ নাটনিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি বৰ্তমান বিজ্ঞানীসকলে বিকল্প হিচাপে সৌৰশক্তি বা বেটাৰীচালিত যান-বাহনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে।
৫। প্ৰাকৃতিক সম্পদ কাক বোলে?
উত্তৰঃ প্ৰকৃতিৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ লাভ কৰা সম্পদবোৰক প্ৰাকৃতিক সম্পদ বোলে। যেনে— মাটি, পানী, বায়ু, উদ্ভিদ, খনিজ পদাৰ্থ আৰু বন্যপ্ৰাণী।
৬। মানৱসৃষ্ট সম্পদৰ দুটামান উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ মানুহে প্ৰাকৃতিক সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ প্ৰয়োজনত তৈয়াৰ কৰা বস্তুবোৰেই হ’ল মানৱসৃষ্ট সম্পদ। যেনে— ঘৰ-দুৱাৰ, দলং, ৰাস্তা-ঘাট, যন্ত্ৰ-পাতি আৰু যান-বাহন।
৭। মানৱ সম্পদ কাক বোলে লিখা।
উত্তৰঃ নিজৰ লগতে সমাজৰ প্ৰয়োজন পূৰাবলৈ মানুহৰ যি যোগ্যতা, দক্ষতা বা কাৰ্যক্ষমতা থাকে, তাকে মানৱ সম্পদ বোলে। শিক্ষা, প্ৰশিক্ষণ আৰু অভিজ্ঞতাৰ যোগেদি মানুহ এজন দক্ষ মানৱ সম্পদ হিচাপে গঢ়ি উঠে।
৮। পুনঃসৃষ্টিক্ষম সম্পদ বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ দুটামান উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলেও প্ৰকৃতিৰ স্বাভাৱিক প্ৰক্ৰিয়াৰে পুনৰ সৃষ্টি হৈ থাকে আৰু শেষ হৈ নাযায়, তাকে পুনঃসৃষ্টিক্ষম সম্পদ বোলে। যেনে— সূৰ্যৰ পোহৰ, বায়ু, পানী আৰু উদ্ভিদ।
৯। দুবিধমান পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ যিবোৰ সম্পদ ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে এসময়ত শেষ হৈ যায় আৰু অতি সোনকালে পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি, তেনে সম্পদ হ’ল— কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু লো।
১০। সম্পদৰ অপচয় কিয় ৰোধ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ পৃথিৱীত জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে যদিও সম্পদৰ পৰিমাণ সীমিত। বিশেষকৈ পুনঃসৃষ্টিহীন সম্পদবোৰ এবাৰ শেষ হ’লে পুনৰ পোৱা অসম্ভৱ। ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ সুৰক্ষিত জীৱনৰ বাবে আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিক ভাৰসাম্য ৰক্ষাৰ বাবে সম্পদৰ অপচয় ৰোধ কৰা অত্যন্ত জৰুৰী।
১১। সম্পদৰ আহৰণ আৰু ব্যৱহাৰে পৰিৱেশ কেনেকৈ বিনষ্ট কৰিব পাৰে?
উত্তৰঃ সম্পদৰ অনিয়ন্ত্ৰিত আহৰণ আৰু অতিমাত্ৰা ব্যৱহাৰে পৰিৱেশৰ গুৰুতৰ ক্ষতি কৰে।
যেনে— গছ-গছনি কাটিলে গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পায়।
খনিজ সম্পদ আহৰণৰ বাবে মাটি খন্দাৰ ফলত ভূমিক্ষয় হয়।
নিৰ্মল জলৰ অপচয় আৰু প্ৰদূষণে খোৱাপানীৰ নাটনিৰ সৃষ্টি কৰে।
গতিকে সম্পদৰ আহৰণ কৰোঁতে আমি পৰিৱেশৰ সুৰক্ষাৰ প্ৰতি সচেতন হোৱা উচিত।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post