কৃষি
১। কৃষি বুলিলে কি বুজা? কৃষিক প্ৰভাৱান্বিত কৰা কাৰকবোৰৰ এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ সাধাৰণ অৰ্থত ভূমি কৰ্ষণ কৰি শস্য উৎপাদন কৰা আৰু পশুপালন কৰা কাৰ্যকে কৃষি বুলি কোৱা হয়।
কৃষি কাৰ্য প্ৰধানকৈ দুবিধ কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল:
প্ৰাকৃতিক কাৰক: ভূ-অৱয়ব (মাটিৰ ঢাল), জলবায়ু (উষ্ণতা আৰু বৃষ্টিপাত), মাটিৰ গুণাগুণ আৰু পানীৰ সুবিধা।
আৰ্থ-সামাজিক কাৰক: কৃষকৰ আৰ্থিক অৱস্থা, প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ, বজাৰৰ চাহিদা, যাতায়ত-পৰিবহণ ব্যৱস্থা আৰু চৰকাৰী নীতি।
২। পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে কৃষি একে নোহোৱাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত প্ৰাকৃতিক আৰু আৰ্থ-সামাজিক কাৰকবোৰ ভিন্ন হোৱা বাবে কৃষি কাৰ্যও বেলেগ বেলেগ হয়।
উদাহৰণস্বৰূপে: পাহাৰীয়া অঞ্চলত মাটিৰ ঢাল বেছি হোৱা বাবে তাত যান্ত্ৰিক কৃষি কঠিন, সেয়েহে তাত ঝুম খেতি বা খোপনি খেতি কৰা হয়। আনহাতে, সাৰুৱা সমভূমি অঞ্চলত জলসিঞ্চন আৰু যন্ত্ৰৰ সহায়ত নিবিড়ভাৱে স্থায়ী কৃষি কৰা সহজ। জলবায়ুৰ তাৰতম্যৰ বাবেও কোনো ঠাইত ধান আৰু কোনো ঠাইত ঘেঁহু বা মৰাপাটৰ খেতি ভাল হয়।
৩। কৃষিক বিভিন্ন শ্ৰেণীত বিভক্ত কৰা আৰু শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তিৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ কৃষি পদ্ধতি, স্থায়িত্ব আৰু উদ্দেশ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৃষিক তলত দিয়া ধৰণে ভাগ কৰিব পাৰি:
১। স্থায়িত্বৰ ভিত্তিত: (ক) স্থায়ী কৃষি (খ) স্থানান্তৰিত বা ঝুম কৃষি।
২। আকাৰৰ ভিত্তিত: (ক) বিস্তৃত কৃষি (বিশাল পথাৰ) (খ) গহন কৃষি (ক্ষুদ্ৰ পথাৰ)।
৩। উদ্দেশ্যৰ ভিত্তিত: (ক) বাণিজ্যিক কৃষি (বিক্ৰীৰ বাবে) (খ) আত্মনিৰ্ভৰশীল কৃষি (নিজা ভোগৰ বাবে)।
৪। জলবায়ুৰ ভিত্তিত: (ক) আৰ্দ্ৰ কৃষি (খ) শুষ্ক কৃষি।
৫। বিশেষ কৃষি: ৰোপণ কৃষি, উদ্যান কৃষি আৰু বজাৰকেন্দ্ৰিক কৃষি।
৪। স্থায়ী কৃষি কি? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য সম্বন্ধে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ একোখন নিৰ্দিষ্ট ঠাইত স্থায়ীভাৱে বসতি স্থাপন কৰি বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি একেডৰা মাটিতে কৰা কৃষিক স্থায়ী কৃষি বোলে।
বৈশিষ্ট্য:
ই মূলত সমভূমি অঞ্চলত কৰা হয়।
ইয়াত আধুনিক সঁজুলি, সাৰ আৰু জলসিঞ্চন ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উৎপাদনৰ হাৰ বেছি আৰু ইয়াৰ সৈতে পশুপালনো জড়িত হৈ থাকে।
৫। ঝুম কৃষিৰ এটি চমু আভাস দিয়া। ই পৰিৱেশৰ কেনেকৈ ক্ষতি কৰে?
উত্তৰঃ পাহাৰীয়া অঞ্চলৰ লোকে হাবি-বন পুৰি পৰিষ্কাৰ কৰি ২-৩ বছৰৰ বাবে যি অস্থায়ী খেতি কৰে, তাকে ঝুম কৃষি বা ঠাই সলনি কৃষি বোলে।
পৰিৱেশৰ ক্ষতি:
বনাঞ্চল ধ্বংস হোৱাৰ ফলত জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায়।
পাহাৰৰ ঢালত গছ কটাৰ ফলত প্ৰবল ভূমিক্ষয় আৰু ভূমিস্খলন ঘটে।
হাবি পুৰিলে বায়ু প্ৰদূষণ হয় আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা দ্ৰুতগতিত কমে।
৬। বিস্তৃত কৃষি আৰু গহন কৃষিৰ এটি তুলনাত্মক চিত্ৰ দাঙি ধৰা।
| বৈশিষ্ট্য | বিস্তৃত কৃষি (Extensive) | গহন কৃষি (Intensive) |
| মাটিৰ পৰিমাণ | বিশাল কৃষিভূমি। | সীমিত বা ক্ষুদ্ৰ কৃষিভূমি। |
| জনসংখ্যা | কম জনবসতিৰ দেশত কৰা হয়। | ঘন জনবসতিৰ দেশত কৰা হয়। |
| পদ্ধতি | সম্পূৰ্ণৰূপে যন্ত্ৰ নিৰ্ভৰ। | অধিক শ্ৰম নিৰ্ভৰ। |
| উদ্দেশ্য | ৰপ্তানি বা বাণিজ্যিক। | নিজৰ পৰিয়ালৰ ভৰণ-পোষণ। |
| দেশ | আমেৰিকা, কানাডা, অষ্ট্ৰেলিয়া। | ভাৰত, বাংলাদেশ, চীন। |
৭। ৰোপণ কৃষি বুলিলে কি বুজা? ইয়াৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ বাণিজ্যিক ভিত্তিত বিশাল এলেকা জুৰি বৈজ্ঞানিক পদ্ধতিৰে এবিধ নিৰ্দিষ্ট শস্যৰ উৎপাদন কৰা প্ৰক্ৰিয়াক ৰোপণ কৃষি বোলে।
বৈশিষ্ট্য:
বৃহৎ পৰিমাণৰ মূলধন বা পুঁজিৰ প্ৰয়োজন।
আধুনিক প্ৰযুক্তি আৰু কাৰখানাৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক থাকে।
ই মূলত ৰপ্তানিভিত্তিক। যেনে— চাহ, কফি, ৰবৰ আদি।
৮। নগৰীকৰণ আৰু বজাৰকেন্দ্ৰিক কৃষিৰ সম্বন্ধৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ নগৰ অঞ্চলত মানুহৰ ক্ৰয় ক্ষমতা বেছি আৰু তাত শাক-পাচলি, ফল-মূল আদিৰ চাহিদা সদায় থাকে। এই চাহিদা পূৰণৰ বাবে নগৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত যি নিবিড় কৃষি কৰা হয়, তাকে বজাৰকেন্দ্ৰিক কৃষি বোলে। উন্নত যাতায়তৰ বাবে পথাৰৰ পৰা সতেজ দ্ৰব্যসমূহ অতি কম সময়তে নগৰৰ বজাৰত যোগান ধৰিব পৰা যায়।
৯। ধান খেতিৰ বাবে কেনে পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন? ইয়াৰ বিতৰণ লিখা।
উত্তৰঃ ধান এবিধ প্ৰধান মৌচুমী শস্য।
পৰিৱেশ: ২৫° – ৩৫° ছেলচিয়াছ উষ্ণতা আৰু ১০০ – ২০০ চে.মি. বৃষ্টিপাতৰ প্ৰয়োজন। পলসুৱা সমতল ভূমি ইয়াৰ বাবে উৎকৃষ্ট।
বিতৰণ: চীন (বিশ্বৰ ভিতৰত প্ৰথম), ভাৰত, বাংলাদেশ, জাপান, ভিয়েটনাম আদি দেশত প্ৰচুৰ পৰিমাণে ধান উৎপাদন হয়।
১০। ঘেঁহু খেতিৰ এটি বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ঘেঁহু পৃথিৱীৰ নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চলৰ প্ৰধান খাদ্য শস্য। ইয়াৰ বাবে ৫০ – ১০০ চে.মি. বৰষুণ আৰু মৃদু উষ্ণতাৰ প্ৰয়োজন। আলতীয়া আৰু বালিঅঁহীয়া মাটি ইয়াৰ বাবে উপযোগী। চীন, ভাৰত, ৰাছিয়া, আমেৰিকা আৰু কানাডা ইয়াৰ প্ৰধান উৎপাদক দেশ।
১১। কপাহ খেতিৰ গুৰুত্ব আৰু ভৌগোলিক বিতৰণ লিখা।
উত্তৰঃ কপাহ এবিধ প্ৰধান আঁহজাতীয় বাণিজ্যিক শস্য। বয়ন শিল্প কপাহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ইয়াৰ বাবে উষ্ণ জলবায়ু আৰু ক’লা লাভা মাটি (দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ দৰে) অতি উপযোগী। চীন, আমেৰিকা, ভাৰত আৰু পাকিস্তান বিশ্বৰ প্ৰধান কপাহ উৎপাদনকাৰী দেশ।
১২। চাহ খেতিৰ বাবে কেনে পৰিৱেশৰ প্ৰয়োজন? ইয়াৰ বিতৰণ লিখা।
উত্তৰঃ চাহ এবিধ ৰোপণ শস্য।
পৰিৱেশ: প্ৰচুৰ বৰষুণ কিন্তু শিপাত পানী জমা নোহোৱা এঢলীয়া পাহাৰীয়া ৰঙা মাটি চাহৰ বাবে প্ৰয়োজন।
বিতৰণ: চীন, ভাৰত (বিশেষকৈ অসম), শ্ৰীলংকা আৰু কেনিয়া চাহ উৎপাদনত আগবঢ়া। অসমৰ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা চাহৰ বাবে বিশ্ববিখ্যাত।
১৩। শুদ্ধকৈ মিলোৱা:
| ‘ক’ অংশ | ‘খ’ অংশ |
| চাহ | এবিধ ৰোপণ কৃষি। |
| কম জনসংখ্যাৰ দেশবোৰত | বিস্তৃত কৃষি কৰা হয়। |
| ঘন জনবসতিৰ দেশবোৰত | গহন কৃষি কৰা হয়। |
| ঝুম খেতিৰ | উৎপাদিকা শক্তি কম। |
| কুঁহিয়াৰ | এবিধ বাণিজ্যিক শস্য। |
| ধান খেতি | মৌচুমী অঞ্চলৰ প্ৰধান খেতি। |
| কপাহ | এবিধ আঁহজাতীয় শস্য। |
| বাণিজ্যিক কৃষিৰ | উৎপাদিকা শক্তি বেছি। |