উদ্যোগ
১। শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি উল্লেখ কৰি উদ্যোগক শ্ৰেণী বিভক্ত কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগসমূহক বিভিন্ন ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি তলত দিয়া ধৰণে শ্ৰেণী বিভক্ত কৰিব পাৰি:
আকাৰ অনুযায়ী: (ক) ঘৰুৱা উদ্যোগ, (খ) ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু (গ) বৃহৎ উদ্যোগ।
ব্যৱহৃত কেঁচামাল অনুযায়ী: (ক) কৃষিভিত্তিক, (খ) খনিজ সম্পদভিত্তিক, (গ) ৰাসায়নিক দ্ৰব্যভিত্তিক, (ঘ) বনজ সম্পদভিত্তিক আৰু (ঙ) প্ৰাণীভিত্তিক উদ্যোগ।
উৎপাদিত দ্ৰব্যৰ ভিত্তিত: (ক) মৌলিক উদ্যোগ (যেনে- লো-তীখা) আৰু (খ) উপভোগ্য বস্তুৰ উদ্যোগ (যেনে- চেনী, বিস্কুট)।
মালিকীস্বত্বৰ ভিত্তিত: (ক) ৰাজহুৱা খণ্ড (চৰকাৰী), (খ) ব্যক্তিগত খণ্ড আৰু (গ) যৌথ খণ্ডৰ উদ্যোগ।
২। ঘৰুৱা উদ্যোগ কি? ইয়াৰ দ্বাৰা কেনে সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ঘৰুৱা উদ্যোগ হ’ল আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যায়ৰ উদ্যোগ। পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে মিলি থলুৱা কেঁচামাল আৰু পৰম্পৰাগত সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰতে যি উৎপাদন কাৰ্য চলায়, তাকে ঘৰুৱা উদ্যোগ বোলে।
সামগ্ৰীসমূহ: মাটিৰ বা ধাতুৰ সাজ-বাসন, তাঁতশালত বোৱা কাপোৰ, আচাৰ বা মুৰব্বীৰ দৰে খাদ্যবস্তু, বাঁহ-বেতৰ আচবাব আৰু হস্তশিল্পৰ আ-অলংকাৰ আদি।
৩। ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ উদ্যোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
৪। কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগ কৃষিজাত কেঁচামালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ়ি উঠে, তাকে কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ বোলে। যেনে— চেনি কল, চাহ উদ্যোগ, বস্ত্ৰ উদ্যোগ (কপাহ) আৰু ফল-মূল সংৰক্ষণ উদ্যোগ।
৫। খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ খনিজ সম্পদক কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উদ্যোগবোৰেই হ’ল খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগ। যেনে— লো-তীখা, এলুমিনিয়াম আৰু পেট্ৰ’লিয়াম উদ্যোগ। এইবোৰ মূলত খনিজ অঞ্চলৰ ওচৰত গঢ়ি উঠে।
৬। মৌলিক উদ্যোগ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগে অন্য উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল বা যন্ত্ৰ-পাতি উৎপাদন কৰে, তাকে মৌলিক উদ্যোগ বোলে। যেনে— লো-তীখা উদ্যোগ। ইয়াৰ অবিহনে অন্য কোনো উদ্যোগ চলিব নোৱাৰে।
৭। উদ্যোগৰ অৱস্থান নিয়ন্ত্ৰণকাৰী কাৰকসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে ৫ টা মুখ্য কাৰক প্ৰয়োজন:
১/ শক্তি: মেচিন চলাবলৈ কয়লা, তেল বা বিদ্যুতৰ প্ৰয়োজন।
২/ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ: অতি ঠাণ্ডা বা গৰম নোহোৱা নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল উদ্যোগৰ বাবে ভাল।
৩/ শ্ৰমিক: দক্ষ আৰু সস্তীয়া শ্ৰমিকৰ উপলব্ধতা জৰুৰী।
৪/ বজাৰ: উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ ওচৰত বজাৰ থকাটো লাভজনক।
৫/ পৰিবহণ: কেঁচামাল অনা আৰু বস্তু পঠোৱাৰ বাবে উন্নত ৰাস্তা, ৰেলপথ বা জলপথ লাগে।
৮। উদ্যোগৰ অৱস্থানত কেঁচামালৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰঃ উদ্যোগ এটা ক’ত স্থাপন হ’ব, সেয়া কেঁচামালৰ গুণাগুণে নিৰ্ধাৰণ কৰে।
ওজন কমা কেঁচামাল: লো বা কুঁহিয়াৰৰ দৰে গধুৰ বস্তুৰ উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ ওচৰত স্থাপন হয় যাতে পৰিবহণ খৰচ কমে।
ওজন নকমোৱা কেঁচামাল: কপাহৰ ওজন কমা-বঢ়া নহয় বাবে বয়ন উদ্যোগ বজাৰৰ ওচৰতো স্থাপন কৰিব পাৰি।
৯। ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগৰ চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগ মূলত বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ আৰু উৰিষ্যাৰ মণিক অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল ইয়াত লোৰ আঁকৰ আৰু কয়লা সহজে পোৱা যায়।
প্ৰধান কেন্দ্ৰ: জামছেদপুৰ (১৯০৭ চনত টাটাই স্থাপন কৰা প্ৰথম উদ্যোগ), দুৰ্গাপুৰ, ভিলাই, ৰুৰকেলা আৰু বোকাৰো। ভাৰতে বৰ্তমান বছৰি ৩০ নিযুত মেট্ৰিক টনৰো অধিক তীখা উৎপাদন কৰে।
১০। ভাৰতৰ কপাহী বয়ন শিল্পৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ কপাহ এবিধ ওজন নকমোৱা কেঁচামাল হোৱা বাবে ইয়াৰ উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ লগতে বজাৰৰ ওচৰতো গঢ়ি উঠিছে।
প্ৰধান কেন্দ্ৰ: মুম্বাই (মহাৰাষ্ট্ৰ), আহমেদাবাদ (গুজৰাট), কানপুৰ (উত্তৰ প্ৰদেশ), কোইম্বাটুৰ (তামিলনাডু) আৰু কলকাতা। আৰ্দ্ৰ জলবায়ু আৰু উন্নত বন্দৰৰ সুবিধাৰ বাবে পশ্চিম ভাৰতত এই উদ্যোগ অধিক উন্নত।
১১। ভাৰতৰ মানচিত্ৰত অৱস্থান (টোকা):
লো-তীখা উদ্যোগ: ১. দুৰ্গাপুৰ (পশ্চিমবংগ), ২. জামছেদপুৰ (ঝাৰখণ্ড), ৩. ৰুৰকেলা (উৰিষ্যা)।
কপাহী বয়ন উদ্যোগ: ১. মুম্বাই (মহাৰাষ্ট্ৰ), ২. আহমেদাবাদ (গুজৰাট), ৩. ইন্দোৰ (মধ্যপ্ৰদেশ)।