উদ্যোগ
১। শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি উল্লেখ কৰি উদ্যোগক শ্ৰেণীবিভক্ত কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগসমূহক বিভিন্ন ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি কেইবাটাও ভাগত বিভক্ত কৰিব পাৰি।
(ক) আকাৰ অনুযায়ী
১. ঘৰুৱা উদ্যোগ
২. ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ
৩. বৃহৎ উদ্যোগ
(খ) ব্যৱহৃত কেঁচামাল অনুযায়ী
১. কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ
২. খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগ
৩. ৰাসায়নিক দ্ৰব্যভিত্তিক উদ্যোগ
৪. বনজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগ
৫. প্ৰাণীভিত্তিক উদ্যোগ
(গ) উৎপাদিত দ্ৰব্যৰ ভিত্তিত
১. মৌলিক উদ্যোগ
২. উপভোগ্য বস্তুৰ উদ্যোগ
(ঘ) মালিকীস্বত্বৰ ভিত্তিত
১. ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ
২. ব্যক্তিগত খণ্ডৰ উদ্যোগ
৩. যৌথ খণ্ডৰ উদ্যোগ
উদ্যোগৰ শ্ৰেণীবিভাজনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠানৰ আকাৰ, কেঁচামালৰ প্ৰকৃতি, উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ ধৰণ আৰু মালিকানা—এইবোৰেই প্ৰধান ভিত্তি।
২। ঘৰুৱা উদ্যোগ কি? এই উদ্যোগৰ যোগেদি সাধাৰণতে কেনে ধৰণৰ সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে ঘৰতে থলুৱা কেঁচামাল, সাধাৰণ যন্ত্ৰ-পাতি আৰু পৰম্পৰাগত কৌশল ব্যৱহাৰ কৰি চলোৱা অতি ক্ষুদ্ৰ আকাৰৰ উদ্যোগক ঘৰুৱা উদ্যোগ বোলে।
এই উদ্যোগত উৎপাদিত সামগ্ৰী সাধাৰণতে ঘৰুৱা ব্যৱহাৰ বা স্থানীয় বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
উদাহৰণ—
- মাটিৰ বা ধাতুৰ সাজ-বাচন
- তাঁতশালত বোৱা কাপোৰ
- আচাৰ, মুৰব্বা আদি খাদ্যবস্তু
- বাঁহ-বেতৰ আচবাব
- হস্তশিল্প
- আ-অলংকাৰ।
৩। ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ উদ্যোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
| বৈশিষ্ট্য | ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ | বৃহৎ উদ্যোগ |
|---|---|---|
| মূলধন | কম | অতি বেছি |
| শ্ৰমিক | সীমিত | বহু সংখ্যক |
| কেঁচামাল | সাধাৰণতে থলুৱা | বিভিন্ন ঠাইৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা হয় |
| প্ৰযুক্তি | তুলনামূলকভাৱে সহজ | অত্যাধুনিক |
| বজাৰ | স্থানীয় বা আঞ্চলিক | জাতীয় আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় |
| পৰিচালনা | সহজ | জটিল |
| উৎপাদন | সীমিত | বৃহৎ পৰিমাণৰ |
| প্ৰভাৱ | স্থানীয় কৰ্মসংস্থান বৃদ্ধি কৰে | বৃহৎ ঔদ্যোগিক অঞ্চল গঢ়ি তুলিব পাৰে |
ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগে স্থানীয় অৰ্থনীতি আৰু কৰ্মসংস্থাপন উন্নত কৰাত সহায় কৰে। আনহাতে বৃহৎ উদ্যোগৰ বাবে বৃহৎ মূলধন, দক্ষ শ্ৰমিক, শক্তি, উন্নত পৰিবহণ আৰু বৃহৎ বজাৰৰ প্ৰয়োজন হয়।
৪। কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ কি? উদাহৰণেৰে বুজোৱা।
উত্তৰঃ কৃষিজাত শস্য বা সামগ্ৰীক কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি গঢ়ি উঠা উদ্যোগক কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ বোলে।
কৃষিজাত সামগ্ৰী সংৰক্ষণ, শোধন বা ব্যৱহাৰৰ উপযোগী কৰি তুলিবলৈ এই উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠে।
উদাহৰণ—
- ধান কল
- ঘেঁহু কল
- চেনি কল
- চাহ উদ্যোগ
- কফি উদ্যোগ
- তেল উদ্যোগ
- মছলা উদ্যোগ
- কপাহী বয়ন উদ্যোগ
- ফল-মূল সংৰক্ষণ উদ্যোগ।
৫। খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগৰ এটি চমু আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগে বিভিন্ন খনিজ পদাৰ্থক কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, সেইবোৰক খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগ বোলে।
এই উদ্যোগসমূহ সাধাৰণতে খনিজ সম্পদত চহকী অঞ্চলৰ ওচৰত গঢ় লৈ উঠে, যাতে কেঁচামালৰ পৰিবহণ ব্যয় কম হয়।
উদাহৰণ—
- লো-তীখা উদ্যোগ
- এলুমিনিয়াম উদ্যোগ
- তাম উদ্যোগ
- পেট্ৰ’লিয়াম উদ্যোগ।
বৰ্তমান উন্নত পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে খনিজ উৎসৰ পৰা কিছু দূৰতো এই উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিব পাৰে।
৬। মৌলিক উদ্যোগ বুলিলে কি বুজা? উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগে অন্য উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল, যন্ত্ৰপাতি বা ভিত্তিগত সামগ্ৰী উৎপাদন কৰে, সেইবোৰক মৌলিক উদ্যোগ বোলে।
উদাহৰণঃ লো-তীখা উদ্যোগ।
লো-তীখা উদ্যোগে যন্ত্ৰপাতি, যান-বাহন, নিৰ্মাণ সামগ্ৰী আৰু অন্যান্য বহু উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী যোগান ধৰে। সেই কাৰণেই ইয়াক মৌলিক উদ্যোগ বুলি কোৱা হয়।
৭। উদ্যোগৰ অৱস্থান নিয়ন্ত্ৰণকাৰী কাৰকসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগ এটা ক’ত স্থাপন কৰা হ’ব, সেয়া বহু প্ৰাকৃতিক আৰু আৰ্থ-সামাজিক কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
প্ৰধান কাৰকসমূহ হ’ল—
(ক) কেঁচামাল
সকলো উদ্যোগৰ বাবে কেঁচামালৰ প্ৰয়োজন হয়। গধুৰ বা সোনকালে নষ্ট হোৱা কেঁচামাল ব্যৱহাৰ কৰা উদ্যোগ সাধাৰণতে উৎসস্থলৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হয়।
(খ) শক্তি বা ইন্ধন
যন্ত্ৰপাতি চলাবলৈ কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, জলবিদ্যুৎ বা আন শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। সেয়ে শক্তিৰ সহজলভ্যতা উদ্যোগৰ অৱস্থানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰক।
(গ) শ্ৰমিক
উদ্যোগ পৰিচালনাৰ বাবে দক্ষ আৰু সাধাৰণ দুয়ো ধৰণৰ শ্ৰমিকৰ প্ৰয়োজন হয়। শ্ৰমিক সহজে পোৱা ঠাইত উদ্যোগ গঢ়ি উঠা সুবিধাজনক।
(ঘ) যাতায়ত আৰু পৰিবহণ
কেঁচামাল উদ্যোগলৈ আনিবলৈ আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰী বজাৰলৈ পঠিয়াবলৈ উন্নত পথ, ৰেলপথ, জলপথ বা বন্দৰৰ প্ৰয়োজন হয়।
(ঙ) বজাৰ
উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ বৃহৎ আৰু সহজে উপলব্ধ বজাৰৰ প্ৰয়োজন। সেইবাবে বহু উদ্যোগ নগৰ আৰু মহানগৰৰ কাষত গঢ় লৈ উঠে।
(চ) মূলধন
মাটি, ঘৰ, যন্ত্ৰপাতি, কেঁচামাল, শক্তি, শ্ৰমিক আৰু পৰিবহণৰ বাবে যথেষ্ট মূলধনৰ প্ৰয়োজন হয়।
(ছ) চৰকাৰী নীতি
কৰ ৰেহাই, ভূমি, বিদ্যুৎ, পৰিবহণ, ঋণ আৰু ঔদ্যোগিক নীতিৰ মাধ্যমে চৰকাৰেও উদ্যোগৰ অৱস্থানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
৮। উদ্যোগৰ অৱস্থানত কেঁচামালৰ ভূমিকা উদাহৰণসহ লিখা।
উত্তৰঃ উদ্যোগৰ অৱস্থান নিৰ্ধাৰণত কেঁচামালৰ প্ৰকৃতি আৰু উৎসস্থল অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
কেঁচামাল গধুৰ, সোনকালে নষ্ট হোৱা বা উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত অধিক ওজন হেৰুৱোৱা হ’লে উদ্যোগ সাধাৰণতে কেঁচামালৰ উৎসৰ ওচৰত স্থাপন কৰা হয়।
উদাহৰণ
- লো-তীখা উদ্যোগ: লোৰ আঁকৰ গধুৰ হোৱা বাবে খনিজ অঞ্চলৰ ওচৰত গঢ় লৈ উঠে।
- চেনি উদ্যোগ: কুঁহিয়াৰ সোনকালে নষ্ট হয়, সেয়ে কুঁহিয়াৰ উৎপাদন অঞ্চলৰ ওচৰত চেনি কল স্থাপন কৰা সুবিধাজনক।
- কপাহী বয়ন উদ্যোগ: কপাহ তুলনামূলকভাৱে পাতল আৰু উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত বিশেষ ওজন নেহেৰুৱায়। সেয়ে কপাহী বয়ন উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ লগতে বজাৰৰ ওচৰতো গঢ়ি উঠিব পাৰে।
অৰ্থাৎ কেঁচামালৰ ওজন, নষ্ট হোৱাৰ সম্ভাৱনা আৰু পৰিবহণ ব্যয়ে উদ্যোগৰ অৱস্থান বহুলাংশে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
৯। ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগৰ বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ লো-তীখা উদ্যোগ ভাৰতৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মৌলিক উদ্যোগ।
এই উদ্যোগৰ বাবে মূলতঃ—
- লোৰ আঁকৰ
- কয়লা
- মেংগানিজ
- চূণশিল
আদি কেঁচামালৰ প্ৰয়োজন হয়। সেইবাবে ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগ মূলত খনিজ সম্পদসমৃদ্ধ অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত হৈছে।
ভাৰতত আধুনিক লো-তীখা উদ্যোগৰ আৰম্ভণি ১৯০৭ চনত জামছেদপুৰত টাটা কোম্পানীয়ে স্থাপন কৰা উদ্যোগৰ পৰা হৈছিল।
প্ৰধান লো-তীখা কেন্দ্ৰসমূহ হ’ল—
- জামছেদপুৰ
- দুৰ্গাপুৰ
- বাৰ্ণপুৰ
- আছানশোল
- বোকাৰো
- ৰুৰকেলা
- ভিলাই
- ছালেম
- ভদ্ৰাৱতী।
ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ, উৰিষ্যা, ছত্তীশগড় আদি খনিজসমৃদ্ধ অঞ্চলত এই উদ্যোগৰ অধিক কেন্দ্ৰীভৱন দেখা যায়।
লোৰ আঁকৰৰ ভঁৰাল, শ্ৰমিক, বজাৰ আৰু খনিজ সম্পদৰ সহজলভ্যতাই ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগৰ বিকাশত সহায় কৰিছে।
১০। ভাৰতৰ কপাহী বয়ন শিল্পৰ এটি বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ কপাহী বয়ন উদ্যোগ ভাৰতৰ অন্যতম প্ৰধান বস্ত্ৰ উদ্যোগ।
ইয়াৰ প্ৰধান কেঁচামাল হৈছে কপাহ। কপাহ তুলনামূলকভাৱে পাতল আৰু উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়াত বিশেষ ওজন নেহেৰুৱায়। সেয়ে কপাহী বয়ন উদ্যোগ কেঁচামাল উৎপাদন অঞ্চলৰ লগতে বৃহৎ বজাৰ, শক্তি, শ্ৰমিক আৰু উন্নত পৰিবহণ থকা অঞ্চলতো গঢ়ি উঠিব পাৰে।
ভাৰতত আধুনিক যন্ত্ৰচালিত বয়ন উদ্যোগ আৰম্ভ হোৱাৰ আগতে কপাহী বয়ন ঘৰুৱা শিল্প হিচাপে ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত আছিল।
বৰ্তমান এই উদ্যোগ প্ৰধানকৈ তলৰ ৰাজ্যসমূহত কেন্দ্ৰীভূত—
- মহাৰাষ্ট্ৰ
- গুজৰাট
- মধ্যপ্ৰদেশ
- উত্তৰ প্ৰদেশ
- কৰ্ণাটক
- তামিলনাডু।
ইয়াৰ উপৰি অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ আৰু পশ্চিমবংগতো কপাহী বয়ন উদ্যোগ আছে।
মুম্বাই, আহমেদাবাদ, কানপুৰ, কোইম্বাটুৰ আদি কপাহী বয়ন শিল্পৰ উল্লেখযোগ্য কেন্দ্ৰ।
১১। ভাৰতৰ মানচিত্ৰত তিনিটা লো-তীখা উদ্যোগ আৰু তিনিটা কপাহী বয়ন উদ্যোগৰ অৱস্থান দেখুওৱা।
উত্তৰঃ এইটো মানচিত্ৰভিত্তিক ব্যৱহাৰিক প্ৰশ্ন।
লো-তীখা উদ্যোগৰ তিনিটা কেন্দ্ৰ
১. দুৰ্গাপুৰ — পশ্চিমবংগ
২. জামছেদপুৰ — ঝাৰখণ্ড
৩. ৰুৰকেলা — উৰিষ্যা
কপাহী বয়ন উদ্যোগৰ তিনিটা প্ৰধান অঞ্চল
১. মহাৰাষ্ট্ৰ — বিশেষকৈ মুম্বাই
২. গুজৰাট — বিশেষকৈ আহমেদাবাদ
৩. মধ্যপ্ৰদেশ — বিশেষকৈ ইন্দোৰ
ভাৰতৰ নক্সা মানচিত্ৰত এই স্থানসমূহ উপযুক্ত চিহ্নেৰে দেখুৱাব লাগে।
Teacher Generate Question Answer
১। শ্ৰেণীবিভাজনৰ ভিত্তি উল্লেখ কৰি উদ্যোগক শ্ৰেণী বিভক্ত কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগসমূহক বিভিন্ন ভিত্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি তলত দিয়া ধৰণে শ্ৰেণী বিভক্ত কৰিব পাৰি:
আকাৰ অনুযায়ী: (ক) ঘৰুৱা উদ্যোগ, (খ) ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ আৰু (গ) বৃহৎ উদ্যোগ।
ব্যৱহৃত কেঁচামাল অনুযায়ী: (ক) কৃষিভিত্তিক, (খ) খনিজ সম্পদভিত্তিক, (গ) ৰাসায়নিক দ্ৰব্যভিত্তিক, (ঘ) বনজ সম্পদভিত্তিক আৰু (ঙ) প্ৰাণীভিত্তিক উদ্যোগ।
উৎপাদিত দ্ৰব্যৰ ভিত্তিত: (ক) মৌলিক উদ্যোগ (যেনে- লো-তীখা) আৰু (খ) উপভোগ্য বস্তুৰ উদ্যোগ (যেনে- চেনী, বিস্কুট)।
মালিকীস্বত্বৰ ভিত্তিত: (ক) ৰাজহুৱা খণ্ড (চৰকাৰী), (খ) ব্যক্তিগত খণ্ড আৰু (গ) যৌথ খণ্ডৰ উদ্যোগ।
২। ঘৰুৱা উদ্যোগ কি? ইয়াৰ দ্বাৰা কেনে সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰা হয়?
উত্তৰঃ ঘৰুৱা উদ্যোগ হ’ল আটাইতকৈ ক্ষুদ্ৰ পৰ্যায়ৰ উদ্যোগ। পৰিয়ালৰ সদস্যসকলে মিলি থলুৱা কেঁচামাল আৰু পৰম্পৰাগত সঁজুলি ব্যৱহাৰ কৰি ঘৰতে যি উৎপাদন কাৰ্য চলায়, তাকে ঘৰুৱা উদ্যোগ বোলে।
সামগ্ৰীসমূহ: মাটিৰ বা ধাতুৰ সাজ-বাসন, তাঁতশালত বোৱা কাপোৰ, আচাৰ বা মুৰব্বীৰ দৰে খাদ্যবস্তু, বাঁহ-বেতৰ আচবাব আৰু হস্তশিল্পৰ আ-অলংকাৰ আদি।
৩। ক্ষুদ্ৰ আৰু বৃহৎ উদ্যোগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
৪। কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ কি? উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগ কৃষিজাত কেঁচামালৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি গঢ়ি উঠে, তাকে কৃষিভিত্তিক উদ্যোগ বোলে। যেনে— চেনি কল, চাহ উদ্যোগ, বস্ত্ৰ উদ্যোগ (কপাহ) আৰু ফল-মূল সংৰক্ষণ উদ্যোগ।
৫। খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ খনিজ সম্পদক কেঁচামাল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা উদ্যোগবোৰেই হ’ল খনিজ সম্পদভিত্তিক উদ্যোগ। যেনে— লো-তীখা, এলুমিনিয়াম আৰু পেট্ৰ’লিয়াম উদ্যোগ। এইবোৰ মূলত খনিজ অঞ্চলৰ ওচৰত গঢ়ি উঠে।
৬। মৌলিক উদ্যোগ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ যিবোৰ উদ্যোগে অন্য উদ্যোগৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচামাল বা যন্ত্ৰ-পাতি উৎপাদন কৰে, তাকে মৌলিক উদ্যোগ বোলে। যেনে— লো-তীখা উদ্যোগ। ইয়াৰ অবিহনে অন্য কোনো উদ্যোগ চলিব নোৱাৰে।
৭। উদ্যোগৰ অৱস্থান নিয়ন্ত্ৰণকাৰী কাৰকসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ উদ্যোগ স্থাপনৰ বাবে ৫ টা মুখ্য কাৰক প্ৰয়োজন:
১/ শক্তি: মেচিন চলাবলৈ কয়লা, তেল বা বিদ্যুতৰ প্ৰয়োজন।
২/ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ: অতি ঠাণ্ডা বা গৰম নোহোৱা নাতিশীতোষ্ণ অঞ্চল উদ্যোগৰ বাবে ভাল।
৩/ শ্ৰমিক: দক্ষ আৰু সস্তীয়া শ্ৰমিকৰ উপলব্ধতা জৰুৰী।
৪/ বজাৰ: উৎপাদিত সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰিবলৈ ওচৰত বজাৰ থকাটো লাভজনক।
৫/ পৰিবহণ: কেঁচামাল অনা আৰু বস্তু পঠোৱাৰ বাবে উন্নত ৰাস্তা, ৰেলপথ বা জলপথ লাগে।
৮। উদ্যোগৰ অৱস্থানত কেঁচামালৰ ভূমিকা লিখা।
উত্তৰঃ উদ্যোগ এটা ক’ত স্থাপন হ’ব, সেয়া কেঁচামালৰ গুণাগুণে নিৰ্ধাৰণ কৰে।
ওজন কমা কেঁচামাল: লো বা কুঁহিয়াৰৰ দৰে গধুৰ বস্তুৰ উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ ওচৰত স্থাপন হয় যাতে পৰিবহণ খৰচ কমে।
ওজন নকমোৱা কেঁচামাল: কপাহৰ ওজন কমা-বঢ়া নহয় বাবে বয়ন উদ্যোগ বজাৰৰ ওচৰতো স্থাপন কৰিব পাৰি।
৯। ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগৰ চমু বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ লো-তীখা উদ্যোগ মূলত বিহাৰ, ঝাৰখণ্ড, পশ্চিমবংগ আৰু উৰিষ্যাৰ মণিক অঞ্চলত কেন্দ্ৰীভূত। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল ইয়াত লোৰ আঁকৰ আৰু কয়লা সহজে পোৱা যায়।
প্ৰধান কেন্দ্ৰ: জামছেদপুৰ (১৯০৭ চনত টাটাই স্থাপন কৰা প্ৰথম উদ্যোগ), দুৰ্গাপুৰ, ভিলাই, ৰুৰকেলা আৰু বোকাৰো। ভাৰতে বৰ্তমান বছৰি ৩০ নিযুত মেট্ৰিক টনৰো অধিক তীখা উৎপাদন কৰে।
১০। ভাৰতৰ কপাহী বয়ন শিল্পৰ আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ কপাহ এবিধ ওজন নকমোৱা কেঁচামাল হোৱা বাবে ইয়াৰ উদ্যোগ কেঁচামালৰ উৎসৰ লগতে বজাৰৰ ওচৰতো গঢ়ি উঠিছে।
প্ৰধান কেন্দ্ৰ: মুম্বাই (মহাৰাষ্ট্ৰ), আহমেদাবাদ (গুজৰাট), কানপুৰ (উত্তৰ প্ৰদেশ), কোইম্বাটুৰ (তামিলনাডু) আৰু কলকাতা। আৰ্দ্ৰ জলবায়ু আৰু উন্নত বন্দৰৰ সুবিধাৰ বাবে পশ্চিম ভাৰতত এই উদ্যোগ অধিক উন্নত।
১১। ভাৰতৰ মানচিত্ৰত অৱস্থান (টোকা):
লো-তীখা উদ্যোগ: ১. দুৰ্গাপুৰ (পশ্চিমবংগ), ২. জামছেদপুৰ (ঝাৰখণ্ড), ৩. ৰুৰকেলা (উৰিষ্যা)।
কপাহী বয়ন উদ্যোগ: ১. মুম্বাই (মহাৰাষ্ট্ৰ), ২. আহমেদাবাদ (গুজৰাট), ৩. ইন্দোৰ (মধ্যপ্ৰদেশ)।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post