ভাৰতবৰ্ষৰ ভূগোল
পাঠভিত্তিক চমু আৰু দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ
ভাৰতবৰ্ষ এছিয়া মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত আৰু পৃথিৱীৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধত অৱস্থিত এখন বিশাল দেশ। দেশখনৰ মূল ভূখণ্ড প্ৰায় ৮°৪′ উত্তৰ অক্ষাংশৰ পৰা ৩৭°৬′ উত্তৰ অক্ষাংশলৈ আৰু ৬৮°৭′ পূব দ্ৰাঘিমাংশৰ পৰা ৯৭°২৫′ পূব দ্ৰাঘিমাংশলৈ বিস্তৃত। ২৩°৩০′ উত্তৰ অক্ষাংশৰ কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা ভাৰতৰ প্ৰায় মধ্যভাগেদি পাৰ হৈ গৈছে।
ভাৰতৰ উত্তৰে হিমালয় পৰ্বতমালা আৰু চীন, নেপাল, ভূটান আদি দেশ; দক্ষিণে ভাৰত মহাসাগৰ; পূবে বঙ্গোপসাগৰ, বাংলাদেশ আৰু ম্যানমাৰ; আৰু পশ্চিমে আৰব সাগৰ আৰু পাকিস্তান অৱস্থিত।
ভাৰতৰ উত্তৰ-দক্ষিণ বিস্তৃতি প্ৰায় ৩,২১৪ কি.মি. আৰু পূব-পশ্চিম বিস্তৃতি প্ৰায় ২,৯৩৩ কি.মি.। দেশখনৰ মুঠ মাটিকালি ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কি.মি. আৰু আয়তনৰ হিচাপত ভাৰত পৃথিৱীৰ সপ্তম বৃহত্তম দেশ। পৃথিৱীৰ মুঠ স্থলভাগৰ প্ৰায় ২.৪ শতাংশ ভাৰতবৰ্ষই আগুৰি আছে।
২। ভাৰতৰ উপকূল ৰেখাৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য কিমান?
উত্তৰঃ
পুৰণি পাঠ্যপুথিত ভাৰতৰ উপকূলৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ৬,১০০ কি.মি. আৰু দ্বীপসমূহসহ প্ৰায় ৭,৫১৬.৬ কি.মি. বুলি উল্লেখ আছিল। কিন্তু আধুনিক GIS আৰু উচ্চ-ৰিজ’লিউচন উপকূলীয় তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি ২০২৫ চনত পুনৰ জোখাৰ পাছত ভাৰতৰ উপকূলৰ চৰকাৰী দৈৰ্ঘ্য ১১,০৯৮.৮১ কি.মি. নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
৩। ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈৰ্ঘ্য কিমান?
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় স্থলসীমাৰ মুঠ দৈৰ্ঘ্য বৰ্তমান চৰকাৰী হিচাপ অনুসৰি প্ৰায় ১৫,১০৬.৭ কি.মি.। পুৰণি পাঠ্যপুথিত ইয়াক প্ৰায় ১৫,২০০ কি.মি. বুলি উল্লেখ কৰা হৈছিল।
৪। ভাৰতৰ ভূখণ্ড সম্পর্কে এটি চমুটোকা লিখা।
উত্তৰঃ
ভাৰতবৰ্ষ এখন বিশাল আৰু ভূ-প্ৰাকৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰে ভৰা দেশ। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। উত্তৰৰ হিমালয়ৰ বৰফাবৃত সুউচ্চ পৰ্বতৰ পৰা দক্ষিণৰ উপকূলীয় সমভূমিলৈকে বিভিন্ন ভূ-আকৃতি দেখা যায়।
দেশখনৰ উত্তৰত হিমালয় পৰ্বতমালা, তাৰ দক্ষিণত সিন্ধু-গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বিস্তৃত পলসুৱা সমভূমি, মধ্য আৰু দক্ষিণ অংশত প্ৰাচীন দাক্ষিণাত্য মালভূমি আৰু দুয়োফালে উপকূলীয় সমভূমি আছে। পশ্চিম ভাৰতত থৰ মৰুভূমি অৱস্থিত।
গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, সিন্ধু, গোদাবৰী, কৃষ্ণা, নৰ্মদা, কাবেৰী আদি বহুতো নদীয়ে ভাৰতৰ ভূমিৰূপ, কৃষি আৰু জনজীৱনত বিশেষ প্ৰভাৱ পেলাইছে।
৫। উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীসমূহৰ চাৰিটা মূল পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
১। উৎপত্তি আৰু পানীৰ পৰিমাণ:
উত্তৰ ভাৰতৰ অধিকাংশ নদী হিমালয়ৰ বৰফ আৰু হিমবাহৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বাবে বছৰজুৰি পানী থাকে। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ মূলত মালভূমি আৰু পৰ্বতৰ পৰা উৎপত্তি হয় আৰু বৃষ্টিৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল।
২। বয়স আৰু গতিপথ:
উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰ তুলনামূলকভাৱে নতুন আৰু পলসুৱা সমভূমিত সুঁতি সলনি কৰাৰ প্ৰৱণতা বেছি। দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ প্ৰাচীন আৰু কঠিন শিলাময় ভূমিৰ মাজেৰে তুলনামূলক স্থিৰ গতিপথেৰে বয়।
৩। উপত্যকাৰ প্ৰকৃতি:
উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰে বিস্তৃত আৰু সাৰুৱা সমভূমি সৃষ্টি কৰিছে। দক্ষিণ ভাৰতৰ বহু নদীৰ উপত্যকা তুলনামূলকভাৱে ঠেক আৰু শিলাময়।
৪। নাব্যতা:
উত্তৰ ভাৰতৰ নিম্নগতিৰ বহু নদী নৌ-পৰিবহণৰ বাবে উপযোগী। দক্ষিণ ভাৰতৰ অধিকাংশ নদীৰ ঢাল আৰু জলপ্ৰপাত বেছি হোৱা বাবে নাব্যতা তুলনামূলক কম।
৬। ভাৰতৰ ভূ-প্ৰাকৃতিক ভাগকেইটা কি কি?
উত্তৰঃ
এই পাঠৰ ভিত্তিত ভাৰতৰ ভূ-প্ৰাকৃতিক অৱয়ৱক প্ৰধানকৈ চাৰিটা ভাগত আলোচনা কৰা হয়—
১। উত্তৰৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চল
২। উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চল
৩। দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চল
৪। উপকূলীয় অঞ্চল।
৭। উত্তৰ ভাৰতৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
হিমালয় ভাৰতৰ উত্তৰ সীমাত বিস্তৃত পৃথিৱীৰ সৰ্বোচ্চ আৰু অন্যতম নবীন ভংগিল পৰ্বতমালা।
ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। ই পশ্চিমৰ কাশ্মীৰ অঞ্চলৰ পৰা পূবৰ অৰুণাচল প্ৰদেশলৈ বিস্তৃত।
২। ভাৰতীয় অংশত ইয়াৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰায় ২,৫০০ কিলোমিটাৰ।
৩। ইয়াৰ প্ৰস্থ ঠাইভেদে প্ৰায় ২৪০–৫০০ কিলোমিটাৰ।
৪। অঞ্চলটোৰ মাটিকালি প্ৰায় ৫ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।
৫। বহুতো শৃংগ ৮,০০০ মিটাৰতকৈ অধিক উচ্চ।
৬। উচ্চ হিমালয়ৰ বহু অংশ বছৰজুৰি বৰফেৰে আবৃত থাকে।
৭। হিমালয়ৰ বহু হিমবাহৰ পৰা গংগা, সিন্ধু, ব্ৰহ্মপুত্ৰ আদি বৃহৎ নদীৰ উৎপত্তি হৈছে।
৮। হিমালয়ক সাধাৰণতে হিমাদ্ৰী, হিমাচল আৰু শিৱালিক—এই তিনিটা সমান্তৰাল ভাগত আলোচনা কৰা হয়।
৮। উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
হিমালয় পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণে আৰু দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰে অৱস্থিত বিস্তৃত সমতল অঞ্চলটোৱেই উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি।
ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। সিন্ধু, গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু সিহঁতৰ অসংখ্য উপনৈয়ে কঢ়িয়াই অনা পলস জমা হৈ এই সমভূমি সৃষ্টি হৈছে।
২। ই পশ্চিমৰ পঞ্জাব অঞ্চলৰ পৰা পূবৰ অসমলৈকে প্ৰায় ২,৪০০ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত।
৩। ইয়াৰ মাটি অতি সাৰুৱা আৰু কৃষিৰ বাবে উপযোগী।
৪। ভূমিভাগ তুলনামূলক সমতল হোৱা বাবে যাতায়াত ব্যৱস্থা উন্নত।
৫। পানী, সাৰুৱা মাটি আৰু যাতায়াতৰ সুবিধাৰ বাবে অঞ্চলটো ঘন জনবসতিপূৰ্ণ।
৬। পশ্চিম অংশত ৰাজস্থানৰ শুষ্ক সমভূমি আৰু থৰ মৰুভূমি অৱস্থিত।
৯। দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমিৰ দক্ষিণে অৱস্থিত প্ৰাচীন শিলাৰে গঠিত বিশাল মালভূমি অঞ্চলটোক দাক্ষিণাত্য মালভূমি বোলে।
ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। ইয়াৰ আকৃতি মোটামুটিভাৱে ত্ৰিভুজাকাৰ।
২। ই ভাৰতৰ অতি প্ৰাচীন ভূখণ্ডৰ অংশ আৰু কঠিন আগ্নেয় তথা ৰূপান্তৰিত শিলাৰে গঠিত।
৩। উত্তৰত মালৱা আৰু ছোটনাগপুৰ মালভূমি অৱস্থিত।
৪। বিন্ধ্য, সাতপুৰা, মহাদেৱ আদি পৰ্বতশ্ৰেণীয়ে ইয়াৰ বিভিন্ন অংশ পৃথক কৰিছে।
৫। পশ্চিম সীমাত পশ্চিমঘাট আৰু পূব সীমাত পূৰ্বঘাট পৰ্বতমালা আছে।
৬। মালভূমি পশ্চিমত তুলনামূলক ওখ আৰু পূবমুখী ঢাল থকা বাবে মহানদী, গোদাবৰী, কৃষ্ণা আৰু কাবেৰীৰ দৰে অধিকাংশ ডাঙৰ নদী পূবমুখে বৈ বঙ্গোপসাগৰত পৰে।
৭। নৰ্মদা আৰু তাপ্তী পশ্চিমমুখে বৈ আৰব সাগৰত পৰে।
১০। উপকূল অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ দুয়োফালে আৰব সাগৰ আৰু বঙ্গোপসাগৰৰ কাষে কাষে উপকূলীয় সমভূমি বিস্তৃত।
ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। ভাৰতৰ উপকূলীয় সমভূমি দীঘল আৰু তুলনামূলক সংকীৰ্ণ।
২। ইয়াক পূব উপকূলীয় সমভূমি আৰু পশ্চিম উপকূলীয় সমভূমি—এই দুটা ভাগত ভাগ কৰা হয়।
৩। পশ্চিম উপকূল আৰব সাগৰ আৰু পশ্চিমঘাটৰ মাজত অৱস্থিত আৰু তুলনামূলক ঠেক।
৪। পূব উপকূল বঙ্গোপসাগৰ আৰু পূৰ্বঘাটৰ মাজত অৱস্থিত আৰু পশ্চিম উপকূলতকৈ বহল।
৫। মহানদী, গোদাবৰী, কৃষ্ণা আৰু কাবেৰীৰ দৰে নদীয়ে পূব উপকূলত বিস্তৃত বদ্বীপ সৃষ্টি কৰিছে।
৬। উপকূল অঞ্চলত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ আৰু নগৰ গঢ় লৈ উঠিছে।
১১। ভাৰতৰ জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ জলবায়ু মূলত মৌচুমী জলবায়ু, কিন্তু দেশখনৰ বিশালতা আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে অঞ্চলভেদে যথেষ্ট পাৰ্থক্য দেখা যায়।
ইয়াৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখা দেশৰ মাজভাগেদি পাৰ হৈ যোৱাৰ বাবে উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ উত্তাপত পাৰ্থক্য দেখা যায়।
২। উচ্চতা, অক্ষাংশ, সাগৰৰ পৰা দূৰত্ব আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে জলবায়ু অঞ্চলভেদে সলনি হয়।
৩। হিমালয় পৰ্বতমালাই মধ্য এছিয়াৰ অত্যন্ত ঠাণ্ডা বায়ু ভাৰতলৈ পোনপটীয়াকৈ সোমোৱাত বাধা দিয়ে।
৪। দক্ষিণ ভাৰত তিনিওফালে সাগৰে আগুৰি থকাৰ বাবে তাপমাত্রাৰ তাৰতম্য তুলনামূলক কম।
৫। ভাৰতৰ অধিকাংশ বৰষুণ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ পৰা হয়।
৬। ৰাজস্থানৰ দৰে অঞ্চল অতি শুকান, আনহাতে মেঘালয় আৰু পশ্চিমঘাটৰ কিছুমান অঞ্চল অতিবৃষ্টিপ্ৰৱণ।
১২। ভাৰতত মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ সম্পর্কে এটি টোকা লিখা।
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ জলবায়ু আৰু কৃষিৰ ওপৰত মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ অতি গভীৰ। গ্ৰীষ্মকালত স্থলভাগ অধিক গৰম হৈ নিম্নচাপ সৃষ্টি কৰে আৰু ভাৰত মহাসাগৰৰ পৰা আৰ্দ্ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ ভাৰতলৈ আহে।
দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমীৰ আৰব সাগৰীয় শাখাই পশ্চিমঘাটত বাধা পাই পশ্চিম উপকূলত প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়ে। আনহাতে বঙ্গোপসাগৰীয় শাখা উত্তৰ-পূব ভাৰতলৈ গৈ মেঘালয়ৰ পাহাৰত বাধা পাই অতি প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়ে। মৌসিনৰাম আৰু চেৰাপুঞ্জী ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
শীতকালত উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহ স্থলভাগৰ পৰা সাগৰৰ ফালে বয়। ই সাধাৰণতে শুকান, কিন্তু বঙ্গোপসাগৰৰ ওপৰেদি যোৱাৰ সময়ত জলীয় বাষ্প গ্ৰহণ কৰি তামিলনাডু তথা কৰমণ্ডল উপকূলত বৰষুণ দিয়ে।
ভাৰতীয় কৃষি, পানীসম্পদ, জলবিদ্যুৎ আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি মৌচুমী বৰষুণৰ ওপৰত বহুলাংশে নিৰ্ভৰশীল।
১৩। ভাৰতৰ বৰষুণৰ বিতৰণ সম্পর্কে এটি আভাস দিয়া।
উত্তৰঃ
ভাৰতত বৰষুণৰ বিতৰণ সকলো ঠাইতে সমান নহয়।
১। মেঘালয়ৰ দক্ষিণ ঢাল, উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ কিছুমান পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু পশ্চিমঘাটৰ পশ্চিম ঢালত অতি অধিক বৰষুণ হয়।
২। অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু অসমৰ বহু অঞ্চলত বৰষুণৰ পৰিমাণ অধিক।
৩। গংগা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমিত সাধাৰণতে মধ্যমীয়াৰ পৰা অধিক বৰষুণ হয়।
৪। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ বৃষ্টিছায়া অঞ্চলত বৰষুণ তুলনামূলক কম।
৫। গুজৰাট, পশ্চিম ৰাজস্থান আৰু থৰ মৰুভূমিত বৰষুণ অতি কম।
৬। পশ্চিমৰ পৰা পূবলৈ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমিত সাধাৰণতে বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়।
১৪। ভাৰতৰ উদ্ভিদসমূহক কেইভাগত ভাগ কৰা হৈছে লিখা।
উত্তৰঃ
এই পাঠৰ শ্রেণীবিভাজন অনুসৰি ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদক ছয়টা প্ৰধান ভাগত ভাগ কৰা হৈছে—
১। চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদ
২। মৌচুমীয় বা পৰ্ণপাতী উদ্ভিদ
৩। কাঁইটীয়া আৰু মৰু উদ্ভিদ
৪। তৃণজাতীয় উদ্ভিদ
৫। বদ্বীপীয় বা মেনগ্ৰোভ উদ্ভিদ
৬। পাৰ্বত্য উদ্ভিদ।
১৫। ভাৰতৰ চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ
যিবোৰ অঞ্চলত বছৰজুৰি অধিক বৰষুণ, উচ্চ উষ্ণতা আৰু আৰ্দ্ৰতা থাকে, তাত উষ্ণমণ্ডলীয় চিৰসেউজীয়া অৰণ্য গঢ় লৈ উঠে।
ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। অৰণ্য অতি ঘন আৰু বহুস্তৰীয়।
২। গছবোৰ যথেষ্ট ওখ হয়।
৩। সকলো গছে একে সময়তে পাত নসৰোৱা বাবে অৰণ্য বছৰজুৰি সেউজীয়া দেখা যায়।
৪। গছৰ লগতে বেত, বাঁহ, লতা, ঢেঁকীয়া আদি উদ্ভিদো প্ৰচুৰ।
৫। পশ্চিমঘাটৰ কিছুমান অঞ্চল, আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ আৰু উত্তৰ-পূব ভাৰতৰ অধিক বৰষুণ হোৱা অঞ্চলত এই অৰণ্য দেখা যায়।
৬। এবনি, মহগনি, ৰোজউড আদি মূল্যৱান গছ এই অৰণ্যত পোৱা যায়।
১৬। ভাৰতৰ পাৰ্বত্য উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
পাৰ্বত্য অঞ্চলত উচ্চতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে উষ্ণতা, বৰষুণ আৰু মাটিৰ গুণ সলনি হয়। সেয়ে বিভিন্ন উচ্চতাত বেলেগ বেলেগ উদ্ভিদ জন্মে।
১। হিমালয়ৰ নিম্ন অঞ্চলত শাল, বাঁহ আদি মৌচুমীয় বন দেখা যায়।
২। মধ্য উচ্চতাত ওক, চেষ্টনাট আদি বহলপাতীয়া গছ জন্মে।
৩। অধিক উচ্চতাত দেৱদাৰু, পাইন, ফাৰ, স্প্ৰুচ আদি সৰলবৰ্গীয় গছ দেখা যায়।
৪। গছৰ বৃদ্ধিসীমাৰ ওপৰত আল্পীয় তৃণভূমি আৰু সৰু জোপোহা জন্মে।
৫। অতি উচ্চ বৰফাবৃত অঞ্চলত উদ্ভিদ প্ৰায় নাথাকে।
কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, উত্তৰাখণ্ড, ছিকিম, অৰুণাচল প্ৰদেশ আদি পাৰ্বত্য অঞ্চলত উচ্চতা অনুসৰি এনে উদ্ভিদৰ পৰিৱৰ্তন স্পষ্ট।
১৭। ভাৰতৰ বৰ্তমান জনসংখ্যা কিমান? ইয়াৰ ঘনত্ব কিমান?
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ শেষ সম্পূৰ্ণ চৰকাৰী লোকপিয়ল ২০১১ চনত অনুষ্ঠিত হৈছিল। সেই লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ১২১ কোটি আৰু জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩৮২ জন আছিল।
বৰ্তমান ভাৰতৰ জনসংখ্যা ২০১১ চনতকৈ যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে, কিন্তু নতুন পূৰ্ণ লোকপিয়লৰ চূড়ান্ত তথ্য প্ৰকাশ নোহোৱা পৰ্যন্ত স্কুলৰ পৰীক্ষাত ২০১১ চনৰ চৰকাৰী লোকপিয়লৰ সংখ্যাই লিখাটো উপযুক্ত।
১৮। জনপ্ৰব্ৰজন কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰঃ
মানুহে জীৱিকা, শিক্ষা, বিবাহ, নিৰাপত্তা বা আন কাৰণত স্থায়ী বা অস্থায়ীভাৱে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ বাসস্থান সলনি কৰাকে জনপ্ৰব্ৰজন বোলে।
জনপ্ৰব্ৰজন প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—
১। আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন:
এখন দেশৰ ভিতৰতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ হোৱা প্ৰব্ৰজন। ইয়াক পুনৰ আন্তঃৰাজ্যিক আৰু ৰাজ্যৰ ভিতৰৰ প্ৰব্ৰজন হিচাপে ভাগ কৰিব পাৰি।
ইয়াৰ প্ৰধান সোঁত—
- গাঁৱৰ পৰা গাঁৱলৈ
- গাঁৱৰ পৰা চহৰলৈ
- চহৰৰ পৰা গাঁৱলৈ
- চহৰৰ পৰা চহৰলৈ।
২। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বা বাহ্যিক প্ৰব্ৰজন:
এখন দেশৰ পৰা আন এখন দেশলৈ হোৱা প্ৰব্ৰজনক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজন বোলে।
১৯। জনপ্ৰব্ৰজনৰ ফলত ভাৰতত কেনে প্ৰভাৱ পৰিছে?
উত্তৰঃ
জনপ্ৰব্ৰজনে ভাৰতৰ সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু জনসংখ্যাগত গাঁথনিত বিভিন্ন ধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলাইছে।
১। বিভিন্ন ভাষা, খাদ্যাভ্যাস, সংস্কৃতি আৰু জীৱনশৈলীৰ মিলনৰ ফলত সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পায়।
২। শ্ৰমিক আৰু দক্ষ লোকৰ চলাচলে উদ্যোগ, নিৰ্মাণ, বাণিজ্য আৰু সেৱা খণ্ডৰ বিকাশত সহায় কৰে।
৩। অধিক প্ৰব্ৰজন হোৱা নগৰসমূহত জনসংখ্যাৰ চাপ বৃদ্ধি পায়।
৪। বাসস্থান, পানী, যাতায়াত, শিক্ষা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ ওপৰত চাপ পৰে।
৫। কিছুমান নগৰত অনিয়ন্ত্রিত বস্তি অঞ্চল গঢ় লৈ উঠিব পাৰে।
৬। কোনো অঞ্চলত কৰ্মক্ষম লোক বাহিৰলৈ গ’লে শ্রমশক্তিৰ অভাৱো হ’ব পাৰে।
৭। বিভিন্ন জনগোষ্ঠীৰ সংমিশ্ৰণে একফালে সামাজিক সমৃদ্ধি বৃদ্ধি কৰে, আনফালে সম্পদৰ ওপৰত অধিক প্ৰতিযোগিতাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
সেয়ে জনপ্ৰব্ৰজনৰ ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক—দুয়ো ধৰণৰ প্ৰভাৱ আছে।
২০। ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
ভাৰত এখন বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় উন্নয়নশীল অৰ্থনীতি। ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১। কৃষিৰ গুৰুত্ব: দেশৰ বৃহৎ অংশৰ জনসাধাৰণ এতিয়াও কৃষি আৰু কৃষিসংলগ্ন কামৰ সৈতে জড়িত।
২। বিশাল জনসংখ্যা: বৃহৎ জনসংখ্যাই একফালে বৃহৎ শ্রমশক্তি আৰু বজাৰ সৃষ্টি কৰে, আনফালে সম্পদ আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ ওপৰত চাপ বৃদ্ধি কৰে।
৩। জনমূৰি আয়ৰ অসমতা: আয় বৃদ্ধি পালেও অঞ্চল আৰু সমাজভেদে যথেষ্ট বৈষম্য আছে।
৪। দাৰিদ্ৰতা: দাৰিদ্ৰতা হ্ৰাস পাই আহিলেও ই সম্পূৰ্ণ নোহোৱা হোৱা নাই।
৫। নিবনুৱা আৰু অপূৰ্ণ কৰ্মসংস্থান: বিশেষকৈ বৃহৎ যুৱ জনসংখ্যাৰ বাবে যথেষ্ট কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি কৰাটো এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান।
৬। কৃষি, উদ্যোগ আৰু সেৱা খণ্ডৰ সহাৱস্থান: আধুনিক ভাৰতীয় অৰ্থনীতিত সেৱা খণ্ডৰ গুৰুত্ব যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে।
৭। পৰিকল্পিত উন্নয়ন: স্বাধীনতাৰ পাছৰে পৰা চৰকাৰে বিভিন্ন নীতি আৰু পৰিকল্পনাৰ মাধ্যমে অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ চেষ্টা কৰি আহিছে।
২১। ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল কেইটা আৰু কি কি?
উত্তৰঃ
বৰ্তমান ভাৰতত ৮খন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে—
১। আন্দামান আৰু নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ
২। চণ্ডীগড়
৩। দাদৰা আৰু নগৰ হাভেলী আৰু দমন আৰু দিউ
৪। দিল্লী (ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী অঞ্চল)
৫। জম্মু আৰু কাশ্মীৰ
৬। লাডাখ
৭। লক্ষদ্বীপ
৮। পুডুচেৰী।
২২। ভাৰতৰ বৰ্তমান ৰাজ্য কিমানখন? ৰাজ্যসমূহৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
বৰ্তমান ভাৰতত ২৮খন ৰাজ্য আছে। সেইবোৰ হ’ল—
১। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ
২। অৰুণাচল প্ৰদেশ
৩। অসম
৪। বিহাৰ
৫। ছত্তীশগড়
৬। গোৱা
৭। গুজৰাট
৮। হাৰিয়ানা
৯। হিমাচল প্ৰদেশ
১০। ঝাৰখণ্ড
১১। কৰ্ণাটক
১২। কেৰালা
১৩। মধ্য প্ৰদেশ
১৪। মহাৰাষ্ট্ৰ
১৫। মণিপুৰ
১৬। মেঘালয়
১৭। মিজোৰাম
১৮। নাগালেণ্ড
১৯। ওডিশা
২০। পঞ্জাব
২১। ৰাজস্থান
২২। ছিকিম
২৩। তামিলনাডু
২৪। তেলেংগানা
২৫। ত্ৰিপুৰা
২৬। উত্তৰ প্ৰদেশ
২৭। উত্তৰাখণ্ড
২৮। পশ্চিমবংগ।
২৩। ভাৰতৰ শেহতীয়াকৈ গঠন হোৱা ৰাজ্যখন কি? ইয়াৰ মাটিকালি আৰু জনসংখ্যা কিমান?
উত্তৰঃ
ভাৰতৰ শেহতীয়াকৈ গঠন হোৱা ৰাজ্যখন হৈছে তেলেংগানা। ২০১৪ চনৰ ২ জুনত অন্ধ্ৰ প্ৰদেশৰ পৰা পৃথক হৈ তেলেংগানা নতুন ৰাজ্য হিচাপে গঠন হয়।
ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি ১,১২,০৭৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি বৰ্তমানৰ তেলেংগানা অঞ্চলৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৩.৫০ কোটি আছিল।
অতিৰিক্ত অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ কোন গোলাৰ্ধত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ উত্তৰ গোলাৰ্ধত।
২। আয়তনৰ হিচাপত ভাৰতবৰ্ষৰ স্থান পৃথিৱীত কিমান?
উত্তৰঃ সপ্তম।
৩। ভাৰতবৰ্ষৰ মুঠ মাটিকালি কিমান?
উত্তৰঃ ৩২,৮৭,২৬৩ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।
৪। পৃথিৱীৰ মুঠ স্থলভাগৰ কিমান শতাংশ ভাৰতবৰ্ষই আগুৰি আছে?
উত্তৰঃ প্ৰায় ২.৪ শতাংশ।
৫। ভাৰতবৰ্ষক কিয় উপমহাদেশ বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰঃ বিশাল আয়তন, স্বতন্ত্ৰ ভূ-প্ৰাকৃতিক গঠন আৰু হিমালয় তথা সাগৰে পৃথক কৰা ভৌগোলিক বৈশিষ্ট্যৰ বাবে ভাৰতবৰ্ষক উপমহাদেশ বুলি কোৱা হয়।
৬। ভাৰতত বৰ্তমান কিমানখন ৰাজ্য আছে?
উত্তৰঃ ২৮খন।
৭। ভাৰতত বৰ্তমান কিমানখন কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল আছে?
উত্তৰঃ ৮খন।
৮। হিমালয় পৰ্বতমালা কোন ভূ-তাত্ত্বিক যুগত সৃষ্টি হোৱা আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ চেনোজোয়িক যুগৰ টাৰচিয়েৰী কালত।
৯। টেথিছ সাগৰ কি?
উত্তৰঃ বৰ্তমানৰ হিমালয় অঞ্চলত প্ৰাচীন কালত থকা সাগৰীয় অৱবাহিকাক টেথিছ সাগৰ বোলা হয়।
১০। গংগা নদীৰ মূল উৎস ক’ত?
উত্তৰঃ গঙ্গোত্ৰী হিমবাহৰ গোমুখ অঞ্চলৰ পৰা ভাগীৰথী নদীৰ উৎপত্তি হয়; দেৱপ্ৰয়াগত অলকানন্দাৰ সৈতে মিলি ইয়াক গংগা বুলি কোৱা হয়।
১১। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ আকৃতি কেনেকুৱা?
উত্তৰঃ মোটামুটিভাৱে ত্ৰিভুজাকাৰ।
১২। উত্তৰৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ মাটিকালি প্ৰায় কিমান?
উত্তৰঃ প্ৰায় ৫,০০,০০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ।
১৩। উত্তৰ ভাৰতৰ বিস্তৃত সমভূমি কোন কোন নদী প্ৰণালীয়ে গঠন কৰিছে?
উত্তৰঃ সিন্ধু, গংগা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী প্ৰণালীয়ে।
১৪। মণিপুৰৰ বিখ্যাত হ্ৰদটোৰ নাম কি?
উত্তৰঃ লোকতাক হ্ৰদ।
১৫। ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনবহুল ৰাজ্য কোনখন?
উত্তৰঃ ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি উত্তৰ প্ৰদেশ।
১৬। কৰ্কটক্ৰান্তি ৰেখাৰ অক্ষাংশ কিমান?
উত্তৰঃ প্ৰায় ২৩°৩০′ উত্তৰ অক্ষাংশ।
১৭। ভাৰতৰ দক্ষিণতম মূল ভূখণ্ডৰ স্থান কোনটো?
উত্তৰঃ কন্যাকুমাৰী।
১৮। ভাৰতৰ দক্ষিণতম বিন্দু কোনটো?
উত্তৰঃ ইন্দিৰা পইণ্ট, গ্ৰেট নিকোবৰ দ্বীপ।
১৯। ভাৰতৰ বৃহত্তম মৰুভূমিৰ নাম কি?
উত্তৰঃ থৰ মৰুভূমি।
২০। ভাৰতৰ অধিকাংশ বৰষুণ কোন বতাহৰ পৰা হয়?
উত্তৰঃ দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহৰ পৰা।
২১। কৰমণ্ডল উপকূলে প্ৰধানকৈ কোন মৌচুমী বতাহৰ পৰা বৰষুণ পায়?
উত্তৰঃ উত্তৰ-পূব মৌচুমী বতাহৰ পৰা।
২২। ভাৰতৰ আটাইতকৈ নতুন ৰাজ্য কোনখন?
উত্তৰঃ তেলেংগানা।
২৩। তেলেংগানা কেতিয়া গঠন হৈছিল?
উত্তৰঃ ২ জুন, ২০১৪ চনত।
২৪। ভাৰতৰ কোন অঞ্চলত অতি কম বৰষুণ হয়?
উত্তৰঃ পশ্চিম ৰাজস্থানৰ থৰ মৰুভূমি অঞ্চলত।
২৫। ভাৰতৰ কোন অঞ্চলত অতি অধিক বৰষুণ হয়?
উত্তৰঃ মেঘালয়ৰ দক্ষিণ পাহাৰীয়া অঞ্চলত, বিশেষকৈ মৌসিনৰাম-চেৰাপুঞ্জী অঞ্চলত।
২৬। জলবতাহ আৰু স্থলবতাহৰ প্ৰভাৱ কোন অঞ্চলত বেছি?
উত্তৰঃ উপকূলীয় অঞ্চলত।
২৭। ভাৰতৰ প্ৰধান পাৰ্বত্য অঞ্চল কোনটো?
উত্তৰঃ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চল।
২৮। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ পশ্চিম সীমাৰ পৰ্বতশ্ৰেণীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ পশ্চিমঘাট।
২৯। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ পূব সীমাৰ পৰ্বতশ্ৰেণীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ পূৰ্বঘাট।
৩০। ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলৰ মাটি কিয় সাৰুৱা?
উত্তৰঃ নদীয়ে কঢ়িয়াই অনা পলস জমা হোৱা বাবে।
৩১। ভাৰতৰ শেষ সম্পূৰ্ণ লোকপিয়ল কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ২০১১ চনত।
৩২। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব কিমান আছিল?
উত্তৰঃ প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত ৩৮২ জন।
৩৩। আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন কি?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ ভিতৰতে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ হোৱা জনপ্ৰব্ৰজন।
৩৪। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজন কি?
উত্তৰঃ এখন দেশৰ পৰা আন এখন দেশলৈ হোৱা জনপ্ৰব্ৰজন।
৩৫। ভাৰতৰ চিৰসেউজীয়া অৰণ্যৰ এটা প্ৰধান অঞ্চলৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ পশ্চিমঘাটৰ অধিক বৰষুণ হোৱা অঞ্চল।
৩৬। আল্পীয় উদ্ভিদ ক’ত দেখা যায়?
উত্তৰঃ হিমালয়ৰ অধিক উচ্চতাৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলত।
৩৭। ভাৰতৰ পূব উপকূল কোন সাগৰৰ কাষত?
উত্তৰঃ বঙ্গোপসাগৰৰ কাষত।
৩৮। ভাৰতৰ পশ্চিম উপকূল কোন সাগৰৰ কাষত?
উত্তৰঃ আৰব সাগৰৰ কাষত।
৩৯। মহানদী, গোদাবৰী, কৃষ্ণা আৰু কাবেৰী কোন সাগৰত পৰে?
উত্তৰঃ বঙ্গোপসাগৰত।
৪০। নৰ্মদা আৰু তাপ্তী কোন সাগৰত পৰে?
উত্তৰঃ আৰব সাগৰত।
Teacher Generate Question Answer
১। ভাৰতবৰ্ষৰ ভৌগোলিক অৱস্থানৰ বিষয়ে লিখা।
উঃ ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ এখন বিস্তৃত আৰু গুৰুত্বপূর্ণ দেশ। ই পৃথিৱীৰ উত্তৰ গোলাৰ্ধত অৱস্থিত আৰু এছিয়া মহাদেশৰ দক্ষিণ অংশত বিস্তৃত হৈ আছে। ভাৰতবৰ্ষৰ উত্তৰে সুউচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা আৰু চীন দেশ অৱস্থিত। দক্ষিণ দিশে ভাৰত মহাসাগৰ আৰু শ্ৰীলংকা দ্বীপ আছে। পূৱ ফালে বঙ্গোপ সাগৰ আৰু ম্যানমাৰ দেশ অৱস্থিত আৰু পশ্চিমে আৰব সাগৰ আৰু পাকিস্তান আছে। ভাৰতৰ ভূখণ্ড উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ কাশ্মীৰৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈ আৰু পূৱা-পশ্চিমাকৈ অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূৱ সীমাৰ পৰা সৌৰাষ্ট্ৰ অঞ্চললৈ বিস্তৃত। উত্তৰা-দক্ষিণাকৈ ভাৰতবৰ্ষ প্ৰায় ৩,২১৪ কিলোমিটাৰ আৰু পূৱা-পশ্চিমাকৈ প্ৰায় ২,৯৩৯ কিলোমিটাৰ দীঘল। ভাৰতবৰ্ষ ৮°৪′২৮″ উত্তৰ অক্ষাংশৰ পৰা ৩৭°১৭′৫৩″ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৬৮°৭′৩৩″ পূৱ দ্রাঘিমাৰ পৰা ৯৭°২৪′৪৭″ পূৱ দ্রাঘিমাৰ মাজত অৱস্থিত। ভাৰতৰ সোঁমাজেদি ২৩°৩০′ কৰ্কটক্রান্তি ৰেখা পাৰ হৈ গৈছে।
২। ভাৰতৰ উপকূল ৰেখাৰ মুঠ দৈর্ঘ্য কিমান?
উঃ ভাৰতৰ উপকূল ৰেখাৰ মুঠ দৈর্ঘ্য প্ৰায় ৬,১০০ কিলোমিটাৰ।
৩। ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈর্ঘ্য কিমান?
উঃ ভাৰতৰ মুঠ স্থলসীমাৰ দৈর্ঘ্য প্ৰায় ১৫,২০০ কিলোমিটাৰ।
৪। ভাৰতৰ ভূখণ্ড সম্পর্কে এটি চমুটোকা লিখা।
উঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বিশাল আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দেশ। মাটিকালিৰ দিশৰ পৰা ই পৃথিৱীৰ সপ্তম স্থান অধিকাৰ কৰিছে। পৃথিৱীৰ মুঠ স্থলভাগৰ প্ৰায় ২.৪ শতাংশ ভাৰতবৰ্ষই আগুৰি আছে। ইয়াৰ উত্তৰত সুউচ্চ হিমালয় পৰ্বতমালা অৱস্থিত। দক্ষিণ অংশত আৰাৱলী, বিন্ধ্য, পূর্বঘাট, পশ্চিমঘাট আৰু মহাকাল আদি পৰ্বতশ্রেণী আছে। দক্ষিণ ভাৰতত এটা বিস্তৃত মালভূমি অঞ্চল দেখা যায়। ভাৰতৰ মাজেদি বৈ যোৱা বৃহৎ নদীবোৰ যেনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, গংগা আৰু সিন্ধু আদিয়ে সমভূমি সৃষ্টি কৰিছে। ইয়াৰ পশ্চিম অংশত ৰাজস্থানত থৰ মৰুভূমি অৱস্থিত।
৫। উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীসমূহৰ চাৰিটা মূল পার্থক্য লিখা।
উঃ উত্তৰ ভাৰত আৰু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰৰ মাজত কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ পাৰ্থক্য দেখা যায়। যেনেঃ
(ক) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰ বৰফেৰে আচ্ছাদিত হিমালয় পৰ্বতৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বাবে সাৰাবছৰ পানী থাকে। কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ মালভূমি বা চাপৰ পৰ্বতৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা বাবে খৰালি কালত পানী কমি যায়।
(খ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰে সঘনাই নিজৰ গতিপথ সলনি কৰে আৰু প্লাবন ভূমি বহল। কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰ কঠিন শিলাময় ভূমিৰ মাজেৰে নিৰ্দিষ্ট পথত বৈ থাকে আৰু প্লাবন ভূমি সংকীর্ণ।
(গ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰত উচ্চ গতি, মধ্য গতি আৰু নিম্ন গতি দেখা যায়। কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰত এই ধৰণৰ গতিৰ স্পষ্ট বিভাজন দেখা নাযায়।
(ঘ) উত্তৰ ভাৰতৰ নদীবোৰৰ উপত্যকা বহল আৰু ধীৰগতিত বৈ নাব্য। কিন্তু দক্ষিণ ভাৰতৰ নদীবোৰৰ উপত্যকা ঠেক আৰু সাধাৰণতে নাব্য নহয়।
৬। ভাৰতৰ ভূ-প্রাকৃতিক ভাগকেইটা কি কি?
উঃ ভাৰতৰ ভূ-প্রাকৃতিক ভাগ প্রধানকৈ চাৰিটা। যেনেঃ (ক) উত্তৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চল, (খ) উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চল, (গ) দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চল আৰু (ঘ) উপকূল অঞ্চল।
৭। উত্তৰ ভাৰতৰ হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ ভাৰতৰ উত্তৰ অংশত বিস্তৃত হিমালয় পাৰ্বত্য অঞ্চল পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ উচ্চ পৰ্বতশ্রেণী। ই কাশ্মীৰৰ নঙ্গ পৰ্বতৰ পৰা অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পূৱ সীমালৈ পূৱা-পশ্চিমাকৈ বিস্তৃত। ইয়াৰ দৈর্ঘ্য প্ৰায় ২,৫০০ কিলোমিটাৰ আৰু প্ৰস্থ ২৪০ কিলোমিটাৰৰ পৰা ৫০০ কিলোমিটাৰলৈকে। ইয়াৰ মাটিকালি প্ৰায় ৫,০০,০০০ বর্গ কিলোমিটাৰ। ইয়াৰ উচ্চতা সাগৰৰ পৃষ্ঠৰ পৰা ৮,০০০ মিটাৰতকৈ অধিক। অধিকাংশ অঞ্চল বৰফেৰে আচ্ছাদিত থাকে। হিমালয় পৰ্বতশ্রেণী তিনিটা শাৰীত বিভক্ত—উচ্চ হিমালয়, নিম্ন হিমালয় আৰু বহিঃ হিমালয়।
৮। উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমি অঞ্চলটো উত্তৰত হিমালয় আৰু দক্ষিণত মালভূমিৰ মাজত অৱস্থিত। পূৱে অসমৰ পৰা পশ্চিমে পাকিস্তানৰ সীমালৈকে ই প্ৰায় ২,৪০০ কিলোমিটাৰ বিস্তৃত। ইয়াক সিন্ধু-গঙ্গা-ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকা বুলি কোৱা হয়। এই সমভূমিৰ প্ৰস্থ ২৪০ কিলোমিটাৰৰ পৰা ৩২০ কিলোমিটাৰলৈ। ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্ৰস্থ গড়ে ৮০ কিলোমিটাৰ। এই অঞ্চলটো মুঠতে প্ৰায় ৭,০০,০০০ বর্গ কিলোমিটাৰ এলেকা আগুৰি আছে।
৯। দাক্ষিণাত্য মালভূমি অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ উত্তৰ সমভূমিৰ দক্ষিণে দাক্ষিণাত্য মালভূমি অৱস্থিত। ইয়াৰ আকৃতি ত্ৰিভুজৰ দৰে। ই মূলত কঠিন শিলাৰে গঠিত। এই মালভূমি উত্তৰৰ মালৱা মালভূমি আৰু উত্তৰ-পূৱৰ ছোটনাগপুৰ মালভূমি মিলি গঠিত। বিন্ধ্য, সাতপুৰা, মহাদেৱ আৰু মহাকাল পৰ্বতে ইয়াক উত্তৰ আৰু দক্ষিণ ভাগত বিভক্ত কৰিছে। ইয়াৰ পশ্চিমে পশ্চিমঘাট আৰু পূৱে পূর্বঘাট অৱস্থিত।
১০। উপকূল অঞ্চলৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ ভাৰতৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ দুয়োফালে উপকূল অঞ্চল বিস্তৃত। পূৱ ফালে বঙ্গোপ সাগৰ আৰু পশ্চিমে আৰব সাগৰৰ পাৰে এই অঞ্চল অৱস্থিত। ইয়াৰ উচ্চতা সাগৰ পৃষ্ঠৰ পৰা প্ৰায় ৩০-৫০ মিটাৰ। উপকূল অঞ্চল দীঘল আৰু সংকীর্ণ। ইয়াক পূৱ আৰু পশ্চিম উপকূলত ভাগ কৰা হয়। পূৱ উপকূল গংগাৰ মোহনাৰ পৰা কন্যাকুমাৰীলৈ বিস্তৃত। পশ্চিম উপকূল আৰব সাগৰৰ পৰা দক্ষিণে কুমাৰীলৈ বিস্তৃত।
১১। ভাৰতৰ জলবায়ুৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ ভাৰতবৰ্ষ পৃথিৱীৰ ভিতৰত এখন বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দেশ। ইয়াৰ জলবায়ুও অঞ্চলভেদে ভিন্ন ধৰণৰ। ভাৰতৰ মাজেদি কৰ্কটক্রান্তি ৰেখা পাৰ হৈ যোৱা বাবে দেশখনৰ উত্তৰ অংশ সমশীতল মণ্ডলত আৰু দক্ষিণ অংশ গ্রীষ্মমণ্ডলত অৱস্থিত। সেইবাবে উত্তৰ ভাৰতত শীতৰ প্ৰভাৱ অধিক আৰু দক্ষিণ ভাৰতত গ্ৰীষ্মৰ প্ৰভাৱ বেছি। ভাৰতৰ ভূ-প্রকৃতি পাহাৰ-পৰ্বত, মালভূমি, সমভূমি আৰু মৰুভূমিৰে গঠিত হোৱা বাবে জলবায়ুতো যথেষ্ট ভিন্নতা দেখা যায়। উচ্চতাৰ ভিন্নতাৰ বাবে উত্তাপ, বৰষুণ, বায়ুৰ চাপ আৰু আর্দ্ৰতাৰো পৰিৱৰ্তন হয়। হিমালয় পৰ্বতমালাই উত্তৰৰ ঠাণ্ডা বতাহক বাধা দিয়ে আৰু দেশখনক শীতল বতাহৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। দক্ষিণ ভাৰত গ্রীষ্মমণ্ডলত অৱস্থিত হ’লেও ইয়াৰ জলবায়ু তুলনামূলকভাবে মৃদু।
১২। ভাৰতৰ মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱ সম্পর্কে এটি টোকা লিখা।
উঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন মৌচুমী বতাহ প্ৰধান দেশ। দেশখনৰ জলবায়ু, কৃষি আৰু জীৱনযাত্ৰাত মৌচুমী বতাহৰ গুৰুত্বপূর্ণ প্ৰভাৱ আছে। গ্ৰীষ্মকালত দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বতাহ আৰব সাগৰৰ পৰা জলীয় বাষ্প কঢ়িয়াই আনি পশ্চিমঘাট পৰ্বতত বাধা পাই প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়ে। বিশেষকৈ কংকন আৰু মালাবাৰ উপকূলত বছৰি ৩০০ ছেন্টিমিটাৰতকৈ অধিক বৰষুণ হয়। এই বতাহৰ এটা শাখা বঙ্গোপ সাগৰৰ ওপৰেদি গৈ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত মেঘালয় পৰ্বতমালাত বাধা পাই প্ৰচুৰ বৰষুণ দিয়ে। চেৰাপুঞ্জী আৰু মৌসিনৰামত বছৰি বিশ্বৰ আটাইতকৈ অধিক বৰষুণ হয়। শীতকালত উত্তৰ-পূৱ মৌচুমী বতাহ বংগোপ সাগৰৰ ওপৰেৰে গৈ জলীয় বাষ্প সংগ্ৰহ কৰি পূর্বঘাট পৰ্বতত বাধা পাই কৰমণ্ডল উপকূলত বৰষুণ দিয়ে।
১৩। ভাৰতৰ বৰষুণৰ বিতৰণ সম্পর্কে এটি আভাস দিয়া।
উঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যময় দেশ হোৱা বাবে ইয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলত বৰষুণৰ পৰিমাণো ভিন্ন। উত্তৰ-পূৱ হিমালয়ৰ নামনি অঞ্চল, মেঘালয় মালভূমিৰ দক্ষিণাংশ আৰু পশ্চিমঘাট পৰ্বতৰ পশ্চিম ঢালত অধিক বৰষুণ হয়। অৰুণাচল প্ৰদেশৰ বহিঃ হিমালয় অঞ্চলতো যথেষ্ট বৰষুণ হয়। আনহাতে ৰাজস্থান, পঞ্জাৱ আৰু হাৰিয়ানা আদি অঞ্চলত বৰষুণ কম হয়। থৰ মৰুভূমিত বৰষুণ অত্যন্ত কম। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ উত্তৰ-পশ্চিম অংশ আৰু গুজৰাটতো বৰষুণ কম। ব্ৰহ্মপুত্ৰ সমভূমি আৰু উত্তৰ ভাৰতৰ সমভূমিত মধ্যমীয়া বৰষুণ হয়।
১৪। ভাৰতৰ উদ্ভিদসমূহক কেইভাগত ভাগ কৰা হৈছে লিখা।
উঃ ভাৰতবৰ্ষৰ জলবায়ু আৰু মাটিৰ বৈচিত্র্যৰ বাবে ইয়াত বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ জন্মে। এই উদ্ভিদসমূহক সাধাৰণতে ছয় ভাগত ভাগ কৰা হয়। যেনেঃ
(ক) চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদ
(খ) মৌচুমীয় উদ্ভিদ
(গ) কাঁইটীয়া মৰু উদ্ভিদ
(ঘ) তৃণজাতীয় উদ্ভিদ
(ঙ) ব-দ্বীপীয় উদ্ভিদ
(চ) পাৰ্বত্য উদ্ভিদ।
১৫। ভাৰতৰ চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য কি?
উঃ যি অঞ্চলত বছৰি ২০০ ছেন্টিমিটাৰতকৈ অধিক বৰষুণ আৰু গড় উত্তাপ ২৫°-২৭° চেন্টিগ্ৰেড থাকে, সেইবোৰ অঞ্চলত চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদ অধিক জন্মে। ভাৰতত মৌচুমী বতাহৰ প্ৰভাৱত বহু ঠাইত অধিক বৰষুণ হয়, ফলত চিৰসেউজীয়া অৰণ্য বিস্তৃত। এই উদ্ভিদসমূহৰ পাত সাৰাবছৰ সেউজীয়া থাকে আৰু একেবাৰে নসৰে। ভাৰতত শিশু, শাল, ৰবৰ, চন্দন আদি মূল্যৱান গছ এই শ্রেণীৰ অন্তৰ্গত। অসম, মেঘালয়, মিজোৰাম, মণিপুৰ, হিমালয়ৰ নামনি অঞ্চল, পশ্চিমঘাটৰ পশ্চিম ঢাল আৰু আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জত এইবোৰ অৰণ্য অধিক দেখা যায়।
১৬। ভাৰতৰ পাৰ্বত্য উদ্ভিদৰ বৈশিষ্ট্য লিখা।
উঃ ভাৰতৰ পাৰ্বত্য অঞ্চলসমূহত উচ্চতা, বৰষুণ আৰু উত্তাপৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ দেখা যায়। ইয়াৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’লঃ
(ক) প্ৰায় ১০০০ মিটাৰ উচ্চতাত শাল আৰু বাঁহজাতীয় গছ দেখা যায়। বিশেষকৈ অসম, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু হিমালয়ৰ পাদদেশত এইবোৰ অধিক হয়।
(খ) ১০০০ মিটাৰৰ পৰা ২০০০ মিটাৰ উচ্চতাত বহল পাতৰ গছ আৰু চিৰসেউজীয়া সৰল গছ জন্মে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলত এইবোৰ অধিক।
(গ) ১৬০০ মিটাৰৰ পৰা ৩০০০ মিটাৰ উচ্চতাত দেৱদাৰু জাতীয় সৰল গছৰ অৰণ্য দেখা যায়। কাশ্মীৰ, হিমাচল প্ৰদেশ, দাৰ্জিলিং আৰু ছিকিমত এইবোৰ অধিক হয়।
১৭। ভাৰতৰ বৰ্তমান জনসংখ্যা কিমান? ইয়াৰ ঘনত্ব কিমান?
উঃ জনসংখ্যাৰ দিশৰ পৰা ভাৰতৰ স্থান পৃথিৱীত দ্বিতীয়। ২০১১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ জনসংখ্যা ১,২১,০১,৯৩,৪২২ জন। সেই অনুসৰি জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব প্রতি বর্গকিলোমিটাৰত ৩৮২ জন।
১৮। জনপ্রব্ৰজন কেইপ্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উঃ মানুহে এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ স্থায়ী বা অস্থায়ীভাৱে গমন কৰাকে জনপ্রব্ৰজন বোলা হয়। জনপ্রব্ৰজন দুটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত— আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন। এখন দেশৰ পৰা আন দেশলৈ গমন কৰিলে তাক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰব্ৰজন বোলা হয়। এখন দেশৰ ভিতৰত এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ গমন কৰিলে তাক আভ্যন্তৰীণ প্ৰব্ৰজন বোলা হয়।
১৯। জনপ্ৰব্ৰজনৰ ফলত ভাৰতত কেনে প্ৰভাৱ পৰিছে?
উঃ ভাৰতবৰ্ষ এখন বৈচিত্ৰ্যময় দেশ। ইতিহাসৰ বিভিন্ন সময়ত বিভিন্ন দেশৰ পৰা মানুহ ইয়ালৈ আহি বসতি স্থাপন কৰিছে। ইয়াৰ ফলত ভাৰতৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধি পাইছে আৰু কেতিয়াবা জনবিস্ফোৰণো দেখা গৈছে। বাংলাদেশ, নেপাল, ভূটান, পাকিস্তান আৰু আফগানিস্তান আদি দেশৰ পৰা প্ৰব্ৰজন হৈছে। কিন্তু এই প্ৰব্ৰজনৰ ফলত ভাৰতৰ সংস্কৃতি আৰু সমাজত বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পাইছে আৰু বিশ্বৰ আগত এক বিশেষ পৰিচয় লাভ কৰিছে।
২০। ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উঃ ভাৰতৰ অৰ্থনীতিৰ প্রধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’লঃ
(ক) কৃষিপ্রধান অৰ্থনীতি
(খ) জনমুৰি আয় কম
(গ) দাৰিদ্ৰতাৰ সমস্যা
(ঘ) আয় বৃদ্ধিৰ গতি মন্থৰ
(ঙ) নিবনুৱা সমস্যা বৃদ্ধি
(চ) পৰিকল্পনা ভিত্তিক উন্নয়ন ব্যৱস্থা।
২১। ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল কেইটা আৰু কি কি?
উঃ ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ সংখ্যা ৭ খন। যেনেঃ দিল্লী, চণ্ডীগড়, আন্দামান-নিকোবৰ দ্বীপপুঞ্জ, দদ্ৰা আৰু নগৰ হাভেলী, দমন আৰু দিউ, পণ্ডিচেৰী আৰু লাক্ষাদ্বীপ।
২২। ভাৰতৰ বৰ্তমান ৰাজ্য কিমানখন?
উঃ বৰ্তমান ভাৰতৰ ৰাজ্যৰ সংখ্যা ২৯ খন।
২৩। ভাৰতৰ শেহতীয়াকৈ গঠন হোৱা ৰাজ্যখন কি? ইয়াৰ মাটিকালি কিমান?
উঃ ভাৰতবৰ্ষৰ শেহতীয়াকৈ গঠন হোৱা ৰাজ্য হৈছে তেলেঙ্গেনা। ইয়াৰ মুঠ মাটিকালি প্ৰায় ১,১৪,৮৪০ বর্গ কিলোমিটাৰ।
অতিৰিক্ত প্রশ্নোত্তৰঃ
১। ভাৰতৰ মণিপুৰত থকা হ্ৰদটোৰ নাম কি?
উঃ লোকতাক হ্ৰদ।
২। ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনবহুল ৰাজ্য কোনখন?
উঃ উত্তৰ প্ৰদেশ।
৩। হিমালয় পৰ্বতশ্রেণী কোন যুগত সৃষ্টি হৈছিল?
উঃ টাৰচিয়েৰী যুগত। আদিতে ইয়াত সাগৰ আছিল।
৪। টেথিছ সাগৰ কি?
উঃ বর্তমান হিমালয় অঞ্চলত আগতে থকা এখন সাগৰক টেথিছ সাগৰ বোলা হয়।
৫। গংগা নদীৰ উৎপত্তিস্থল ক’ত?
উঃ গংগোত্ৰী হিমবাহত।
৬। উপমহাদেশ বুলিলে কি বুজায়?
উঃ ভাৰতবৰ্ষক উপমহাদেশ বোলা হয়।
৭। দাক্ষিণাত্য মালভূমিৰ আকৃতি কেনেকুৱা?
উঃ ত্ৰিভুজাকাৰ।
৮। ভাৰতৰ প্ৰাকৃতিক ভাগ কেইটা?
উঃ ৫ টা।
৯। পৃথিৱীৰ জনসংখ্যাৰ কিমান শতাংশ ভাৰতত বাস কৰে?
উঃ প্ৰায় ১৭.৫ শতাংশ।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post