মোৱামৰীয়া গণ বিদ্ৰোহ
অতি চমু / চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১) মায়ামৰা কি?
উত্তৰঃ মায়ামৰা হৈছে মহাপুৰুষীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ কাল সংহতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত এখন প্ৰখ্যাত বৈষ্ণৱ সত্ৰৰ নাম। মূলত মৰাণসকল এই সত্ৰৰ প্ৰধান শিষ্য আছিল।
২) সত্ৰ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ সত্ৰ হৈছে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা প্ৰচাৰিত ‘একশৰণ নাম ধৰ্ম’ বা নৱবৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ চৰ্চা, প্ৰসাৰ আৰু প্ৰচাৰৰ বাবে গঢ়ি উঠা এক ধৰ্মীয় তথা সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠান।
৩) সংহতি কি?
উত্তৰঃ শংকৰদেৱৰ মহাপ্ৰয়াণৰ পিছত তেওঁৰ শিষ্য-প্ৰশিষ্যসকলৰ মাজত হোৱা মতভেদৰ পৰিণতিত সত্ৰসমূহক চাৰিটা ভাগত ভাগ কৰা হৈছিল। এই প্ৰতিটো ভাগকে ‘সংহতি’ বোলা হয় (যেনে— ব্ৰহ্ম, কাল, পুৰুষ আৰু নিকা সংহতি)।
৪) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ কোনজন আহোম ৰজাৰ দিনত আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ প্ৰথম পৰ্যায় আহোম স্বৰ্গদেউ লক্ষ্মী সিংহৰ দিনত (১৭৬৯ চনত) আৰম্ভ হৈছিল।
৫) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ কোনজন ৰজাৰ দিনত শেষ হৈছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহৰ ৰাজত্বকালত সম্পূৰ্ণৰূপে শেষ হৈছিল।
৬) কোনজন আহোম ৰজাই প্ৰথম স্বৰ্গদেউ/স্বৰ্গনাৰায়ণ উপাধি গ্ৰহণ কৰা বুলি অনুমান কৰা হয়?
উত্তৰঃ আহোম ৰজা চুহুংমুঙ বা দিহিঙ্গীয়া ৰজাই প্ৰথমবাৰৰ বাবে হিন্দুধৰ্মী ‘স্বৰ্গদেউ’ বা ‘স্বৰ্গনাৰায়ণ’ উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল।
৭) চুৰুমফা ভগাৰজাৰ দিনত কোনজন মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰক হত্যা কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ চুৰুমফা ভগাৰজাৰ দিনত মায়ামৰা সত্ৰৰ চতুৰ্থজন সত্ৰাধিকাৰ গুৰু নিত্যানন্দদেৱক ৰাজআজ্ঞাত হত্যা কৰা হৈছিল।
৮) ৰুদ্ৰসিংহৰ ৰাজসভাত কোনজন মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰক অপমান কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰুদ্ৰসিংহৰ ৰাজসভাত সত্ৰাধিকাৰ চতুৰ্ভূজদেৱ মহন্তক অপমান কৰা হৈছিল।
৯) আহোমসকলৰ প্ৰধান উপাস্য দেৱতাজনৰ নাম লিখা?
উত্তৰঃ আহোমসকলৰ পৰম্পৰাগত ধৰ্ম অনুসৰি তেওঁলোকৰ প্ৰধান উপাস্য দেৱতাজনৰ নাম হ’ল ছোমদেউ।
১০) জয়ধ্বজ সিংহই কোনজন সত্ৰাধিকাৰৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল?
উত্তৰঃ জয়ধ্বজ সিংহই আউনীআটী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ নিৰঞ্জনদেৱৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল।
১১) ৰুদ্ৰ সিংহই কাৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল?
উত্তৰঃ স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰ সিংহই আউনীআটী সত্ৰৰ সত্ৰাধিকাৰ কেশৱদেৱৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল।
১২) কৃষ্ণৰাম ভট্টাচাৰ্য কোন আছিল?
উত্তৰঃ কৃষ্ণৰাম ভট্টাচাৰ্য আছিল বংগদেশৰ নদীয়াৰ পৰা অহা এজন শাক্ত ব্ৰাহ্মণ পণ্ডিত। তেওঁক ৰুদ্ৰ সিংহই মতাই আনিছিল আৰু পিছলৈ তেওঁৰ পুত্ৰ শিৱসিংহই তেওঁৰ ওচৰত শৰণ লৈছিল। তেওঁক ‘পৰ্বতীয়া গোঁসাই’ বুলিও জনা যায়।
১৩) কোনজন আহোম ৰজাৰ দিনত শাক্ত ধৰ্মই অধিক গা কৰি উঠিছিল?
উত্তৰঃ স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহ আৰু তেওঁৰ পত্নী ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ দিনত শাক্ত ধৰ্মই ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰি অধিক শক্তিশালী হৈ উঠিছিল।
১৪) গাগিনি কোন?
উত্তৰঃ গাগিনি হ’ল মোৱামৰীয়া মহন্ত অষ্টভুজৰ পুত্ৰ। বিদ্ৰোহৰ সময়ত তেওঁ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।
১৫) মোৱামৰীয়াসকলে পোনপ্ৰথমে কাক ৰজা পাতিছিল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়াসকলে পোনপ্ৰথমে নাহৰখোৱাৰ পুত্ৰ ৰমাকান্তক (ৰমানন্দ) ৰজা পাতিছিল।
১৬) কেপ্তেইন ওৱেলছ কেতিয়াৰ পৰা কেতিয়ালৈ অসমত আছিল?
উত্তৰঃ কেপ্তেইন ওৱেলছ ১৭৯২ চনৰ নৱেম্বৰ মাহৰ পৰা ১৭৯৪ চনৰ মে’ মাহলৈ অসমত আছিল।
১৭) অসমৰ ক’ত লোণ উৎপাদন হৈছিল?
উত্তৰঃ মধ্যযুগৰ অসমত শদিয়া আৰু নগা পাহাৰৰ একাংশত লোণ উৎপাদন কৰা হৈছিল।
১৮) অসমৰ সৰ্বসাধাৰণ মানুহে লোণ কিয় ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিছিল?
উত্তৰঃ সেই সময়ত অসমত লোণ অত্যন্ত বিৰল আৰু দামী বস্তু আছিল। ইয়াৰ উচ্চ মূল্যৰ বাবে সৰ্বসাধাৰণ দৰিদ্ৰ প্ৰজাই ইয়াক কিনি ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা নাছিল।
চমু / দীঘল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন:
১) মোৱামৰীয়াসকল কোন? এই বিদ্ৰোহক গণ অভ্যুথ্থান বুলি ক’ব পৰা যায় নে?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়াসকল আছিল মূলত ‘মায়ামৰা’ সত্ৰৰ শিষ্য। তেওঁলোকৰ অধিক সংখ্যকেই আছিল মৰাণ জনগোষ্ঠীৰ লোক, যদিও চুতীয়া, আহোম, কৈবৰ্ত্ত আদি লোকো ইয়াৰ শিষ্য আছিল।
এই বিদ্ৰোহক নিশ্চিতভাৱে এক গণ অভ্যুথ্থান বুলি ক’ব পাৰি। কাৰণ:
ই কেৱল এটা ধৰ্মীয় গোটৰ বিদ্ৰোহ নাছিল, বৰঞ্চ আহোম শাসনৰ শোষণ আৰু অত্যাচাৰত অতিষ্ঠ হোৱা হাজাৰ হাজাৰ সাধাৰণ প্ৰজা, কৃষক আৰু শ্ৰমিক ইয়াত জঁপিয়াই পৰিছিল।
এই বিদ্ৰোহে আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ ভেটি কঁপাই তুলিছিল আৰু ইয়াত সৰ্বসাধাৰণ মানুহে নিজৰ অধিকাৰৰ বাবে যুঁজ দিছিল।
২) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণ বিশ্লেষণ কৰা?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ৰাজনৈতিক কাৰণসমূহ আছিল গভীৰ:
গুৰু হত্যা আৰু অপমান: চুৰুমফা ভগাৰজাৰ দিনত গুৰু নিত্যানন্দদেৱক হত্যা কৰা, গদাধৰ সিংহৰ দিনত বৈকুণ্ঠদেৱক হত্যা আৰু ৰুদ্ৰ সিংহৰ দিনত চতুৰ্ভূজদেৱক অপমান কৰা কাৰ্যই শিষ্যসকলৰ মনত তীব্ৰ প্ৰতিশোধৰ জুই জ্বলাইছিল।
ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰীৰ আতিশয্য: বৰৰজা ফুলেশ্বৰীয়ে মোৱামৰীয়া মহন্তক জোৰকৈ বলিৰ ফোট ল’বলৈ বাধ্য কৰা কাৰ্য আছিল বিদ্ৰোহৰ অন্যতম তাৎক্ষণিক কাৰণ।
বিষয়াৰ আতিশয্য: কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱাই নাহৰখোৱা শইকীয়া আৰু ৰাঘৱ নেওঁগক কৰা চৰম অপমানে মৰাণসকলক অস্ত্ৰ তুলি ল’বলৈ বাধ্য কৰিছিল।
৩) আহোমৰ ধৰ্মীয় নীতিৰ পৰিৱৰ্তন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ কাৰক হিচাপে তুমি ভাবানে? আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ হয়, আহোমৰ ধৰ্মীয় নীতিৰ পৰিৱৰ্তন বিদ্ৰোহৰ এক অন্যতম প্ৰধান কাৰক আছিল। আহোমসকলে আৰম্ভণিতে নিজাববীয়া ধৰ্ম (ছোমদেউ উপাসনা) পালন কৰিছিল। কিন্তু পৰৱৰ্তী সময়ত স্বৰ্গদেউসকলে হিন্দু ধৰ্মৰ প্ৰতি আকৃষ্ট হয়।
গদাধৰ সিংহই সত্ৰসমূহৰ বৰ্ধিত প্ৰতিপত্তি দেখি দমন নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল।
ৰুদ্ৰ সিংহই ব্ৰাহ্মণ সত্ৰক শ্ৰেষ্ঠতা দি শূদ্ৰ সত্ৰসমূহক অৱজ্ঞা কৰিছিল, যাৰ ফলত সামাজিক বিভাজন ঘটিছিল।
শিৱসিংহৰ দিনত শাক্ত ধৰ্মক ৰাজধৰ্ম হিচাপে জাপি দিয়াৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। এই ধৰ্মীয় অসহিষ্ণুতা আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ ওপৰত চলা আক্ৰমণে বিদ্ৰোহক তীব্ৰতৰ কৰি তুলিছিল।
৪) পাইক প্ৰথা মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ বাবে কিমান দূৰ জগৰীয়া আছিল? তোমাৰ নিজস্ব মতামত দাঙি ধৰা।
উত্তৰঃ পাইক প্ৰথা মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক আৰু সামাজিক কাৰক আছিল।
অধিক কামৰ বোজা: ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত এটা পাইক গোটৰ সংখ্যা চাৰিজনৰ পৰা তিনিজনলৈ হ্ৰাস কৰাত প্ৰতিজন পাইকে বছৰি ৪ মাহকৈ কাম কৰিবলগীয়া হৈছিল। এই অতিৰিক্ত শাৰীৰিক শ্ৰমে সাধাৰণ প্ৰজাক অতিষ্ঠ কৰিছিল।
শ্ৰেণী বিভাজন: কাড়ী পাইকৰ ওপৰত হোৱা শোষণ আৰু চমুৱা পাইকৰ তুলনাত তেওঁলোকৰ নিম্ন সামাজিক অৱস্থানে বিদ্ৰোহৰ বীজ সিঁচিছিল। অধিক সংখ্যক মোৱামৰীয়াই আছিল কাড়ী পাইক, যিয়ে এই শোষণৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল।
৫) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ ফলাফল আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ এই বিদ্ৰোহৰ ফলাফলসমূহ আছিল সুদূৰপ্ৰসাৰী:
ৰাজনৈতিক: আহোম শাসন ব্যৱস্থা সম্পূৰ্ণৰূপে দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। গৃহযুদ্ধৰ ফলত ৰাজতন্ত্ৰৰ শক্তি কমি গৈছিল আৰু ইমান দিনে সুৰক্ষিত থকা অসমত ব্ৰিটিছৰ প্ৰৱেশৰ পথ সুগম হৈছিল।
আৰ্থ-সামাজিক: দীৰ্ঘদিনীয়া যুদ্ধৰ ফলত খেতি-বাতি ধ্বংস হৈছিল আৰু দেশত ভয়ংকৰ দুৰ্ভিক্ষই দেখা দিছিল। বহু দক্ষ শিল্পী আৰু কৃষকৰ মৃত্যু হোৱাত ৰাজ্যৰ উৎপাদন কমি গৈছিল।
মটক ৰাজ্যৰ সৃষ্টি: বিদ্ৰোহৰ এক যোগাত্মক ফলাফল আছিল পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞি আৰু সৰ্বানন্দ বৰসেনাপতিৰ মাজত হোৱা চুক্তি অনুসৰি ‘মটক ৰাজ্য’ৰ (বেংমৰা) গঠন।
৬) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহক তুমি সফল নে বিফল বুলি ভাবা? যুক্তি দিয়া।
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহক মই বিফল বুলিয়েই ভাবো। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
এই বিদ্ৰোহে কোনো নতুন বা উন্নত শাসন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰিলে। বিদ্ৰোহীসকলে ক্ষমতা পাইও পুৰণি সামন্তীয় ব্যৱস্থাকেই ধৰি ৰাখিছিল।
বিদ্ৰোহী নেতাসকলৰ মাজত ঐক্যৰ অভাৱ আছিল আৰু তেওঁলোকৰ মাজতে ক্ষমতাক কেন্দ্ৰ কৰি অৰিয়া-অৰি হৈছিল।
শেষত এই বিদ্ৰোহে অসমক ইমানেই দুৰ্বল কৰিলে যে ই মানৰ আক্ৰমণ আৰু ব্ৰিটিছ শাসনৰ বলি হ’বলগীয়া হ’ল।
৭) কেপ্তেইন ওৱেলছে কি পৰিস্থিতিত অসমলৈ আহিছিল? কিয় তেওঁ আধৰুৱা অৱস্থাতে অভিযান সামৰি ঘূৰি গ’ল?
উত্তৰঃ মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ গৌৰীনাথ সিংহই সম্পূৰ্ণ ব্যৰ্থ হৈ ব্ৰিটিছৰ সহায় বিচাৰিছিল। সেই সময়ৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড কৰ্ণৱালিছে আহোম ৰজাক সহায় কৰিবলৈ আৰু অসমৰ বাণিজ্যিক সম্ভাৱনীয়তাৰ বুজ ল’বলৈ কেপ্তেইন ওৱেলছক ১৭৯২ চনত এদল সৈন্যসহ পঠিয়াইছিল।
কিন্তু নতুন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল ছাৰ জন ছোৰে ‘পৰৰাজ্যত হস্তক্ষেপ নকৰা নীতি’ (Non-intervention policy) গ্ৰহণ কৰি ওৱেলছক ঘূৰি আহিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে। সেয়েহে অভিযান আধৰুৱা অৱস্থাতে সামৰি তেওঁ ১৭৯৪ চনত ঘূৰি যাবলগীয়া হয়।
৮) মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহ দমনত ওৱেলছৰ ভূমিকা বৰ্ণনা কৰা। তেওঁ কিমান দূৰ সফল আছিল বুলি ভাবা?
উত্তৰঃ ওৱেলছে অসমলৈ আহি সামৰিক কুশলতাৰে বিদ্ৰোহ দমনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। তেওঁ গুৱাহাটী উদ্ধাৰ কৰি উজনিত বিদ্ৰোহীৰ কৱলৰ পৰা ৰংপুৰ নগৰ মুক্ত কৰিছিল। তেওঁৰ আগমনে আহোম সৈন্যৰ মনোবল বৃদ্ধি কৰিছিল।
কিন্তু তেওঁক সম্পূৰ্ণ সফল বুলি ক’ব নোৱাৰি। কাৰণ তেওঁ ঘূৰি যোৱাৰ লগে লগে বিদ্ৰোহীসকলে পুনৰ মূৰ দাঙি উঠিছিল আৰু দেশত পুনৰ অৰাজকতাৰ সৃষ্টি হৈছিল। তেওঁৰ সফলতা আছিল সাময়িক।
৯) কেপ্তেইন ওৱেলছৰ অসম সম্পৰ্কীয় বিৱৰণ আলোচনা কৰা?
উত্তৰঃ ওৱেলছৰ বিৱৰণীৰ পৰা ১৮ শতিকাৰ অসমৰ ৰাজনৈতিক আৰু আৰ্থিক অৱস্থাৰ এক স্বচ্ছ ছবি পোৱা যায়। তেওঁ উল্লেখ কৰিছিল যে:
আহোম শাসনতন্ত্ৰত দুৰ্নীতি আৰু ষড়যন্ত্ৰই দেশখন ধ্বংস কৰিছে।
অসমত লোণৰ বৰ আকাল আছিল আৰু ই এক বহুমূলীয়া বস্তু আছিল।
অসমৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ যেনে— সোণ, লো, মুগা, হাতীৰ দাঁত আদিৰ বিষয়ে তেওঁ বৰ্ণনা কৰিছিল।
গুৱাহাটী আৰু ৰংপুৰ নগৰৰ সুৰক্ষিত গড় আৰু সমৃদ্ধিৰ বিষয়েও তেওঁ টোকাত লিখিছিল।
১. কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা:
কীৰ্তিচন্দ্ৰ বৰবৰুৱা আছিল আহোম স্বৰ্গদেউ ৰাজেশ্বৰ সিংহ আৰু লক্ষ্মী সিংহৰ দিনৰ এজন অত্যন্ত প্ৰতাপী আৰু প্ৰভাৱশালী বিষয়া। তেওঁ দিহিং সত্ৰৰ শিষ্য আছিল। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ অন্তৰালত তেওঁৰ ভূমিকা আছিল নেতিবাচক। তেওঁৰ চৰিত্ৰত থকা অত্যাধিক অহংকাৰ আৰু স্বেচ্ছাচাৰী নীতিৰ বাবে মোৱামৰীয়া মহন্ত আৰু শিষ্যসকলৰ মাজত তীব্ৰ অসন্তুষ্টিৰ সৃষ্টি হৈছিল। এবাৰ তেওঁ মোৱামৰীয়া সত্ৰাধিকাৰক ৰাজহুৱাকৈ অপমান কৰিছিল। আনকি মৰাণসকলৰ নেতা নাহৰখোৱা শইকীয়া আৰু ৰাঘৱ নেওঁগে ৰাজঘৰলৈ বাৰ্ষিক কৰ হিচাপে অনা হাতীৰ খুঁত উলিয়াই নাহৰখোৱাৰ কাণ কাটি দিছিল আৰু ৰাঘৱক সৌকাৰে কোবাই চৰম অপমান কৰিছিল। এই ব্যক্তিগত অপমান আৰু তেওঁৰ কঠোৰ শাসন নীতিয়েই মৰাণসকলক আহোম ৰাজশক্তিৰ বিৰুদ্ধে অস্ত্ৰ তুলি ল’বলৈ বাধ্য কৰিছিল।
২. মায়ামৰা সত্ৰ:
মায়ামৰা সত্ৰ হৈছে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ উত্তৰকালত গঢ়ি উঠা অসমৰ এক অন্যতম প্ৰভাৱশালী বৈষ্ণৱ সত্ৰ। এই সত্ৰখন ‘কাল সংহতি’ৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। ইয়াৰ মূল বিশেষত্ব আছিল যে ইয়াৰ সত্ৰাধিকাৰসকল ব্ৰাহ্মণ নাছিল (শূদ্ৰ আছিল)। যাৰ ফলত মৰাণ, কছাৰী, চুতীয়া, আহোম আৰু কৈবৰ্ত্ত আদি জনজাতীয় তথা নিম্নবৰ্ণৰ লোকসকলৰ মাজত এই সত্ৰই অভূতপূৰ্ব জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। এই সত্ৰৰ শিষ্যসকলৰ মাজত গুৰুভক্তি আছিল অপৰিসীম। তেওঁলোকে নিজৰ গুৰুৰ বাহিৰে অন্য কাৰো ওচৰত, আনকি আহোম স্বৰ্গদেউৰ ওচৰতো মূৰ নোদোৱাইছিল। দিনক দিনে বাঢ়ি অহা এই সত্ৰৰ শিষ্য সংখ্যা আৰু গুৰুৰ প্ৰতি থকা আনুগত্যই আহোম ৰাজশক্তিৰ বাবে এটা সময়ত প্ৰত্যাহ্বান হৈ পৰিছিল, যিটোৱে পিছলৈ এক ভয়ংকৰ গৃহযুদ্ধৰ ৰূপ লৈছিল।
৩. পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞি:
পূৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁঞি (লাড়ি বুঢ়াগোহাঁঞি) আছিল আহোম বুৰঞ্জীৰ এজন অত্যন্ত দূৰদৰ্শী, কৰ্তব্যনিষ্ঠ আৰু শক্তিশালী ৰাজনীতিবিদ। তেওঁৰ কাৰ্যকাল আছিল আহোম ৰাজ্যৰ চৰম সংকটৰ সময়। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহে যেতিয়া ৰাজ্যখনক ক্ষত-বিক্ষত কৰিছিল, তেতিয়া তেওঁ অতি তাকৰীয়া সৈন্য আৰু সীমিত সমলৰেই ৰাজ্য ৰক্ষাৰ আপ্রাণ চেষ্টা চলাইছিল। তেওঁ যোৰহাটত আহোমৰ নতুন ৰাজধানী পাতি প্ৰজাক একত্ৰিত কৰিছিল। বিদ্ৰোহৰ পৰিসমাপ্তি ঘটাবলৈ তেওঁ কেৱল সামৰিক শক্তিয়েই নহয়, কূটনৈতিক কৌশলৰো আশ্ৰয় লৈছিল। তেওঁ বুজি উঠিছিল যে বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ মিত্ৰতাৰো প্ৰয়োজন, সেয়েহে তেওঁ সৰ্বানন্দ বৰসেনাপতিৰ সৈতে চুক্তি কৰি ‘মটক ৰাজ্য’ গঠন কৰিছিল। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছতেই আহোম ৰাজ্যৰ পতন ত্বৰান্বিত হৈছিল।
৪. কাড়ী পাইক আৰু চমুৱা পাইক:
আহোমৰ পাইক প্ৰথাৰ দুটা মুখ্য শ্ৰেণী আছিল কাড়ী আৰু চমুৱা পাইক।
কাড়ী পাইক: এওঁলোক আছিল সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ পাইক। ৰাজ্যৰ প্ৰতিটো পাইক গোটৰ পৰা পাল পাতি এওঁলোকে ৰজাৰ ঘৰত কঠোৰ শাৰীৰিক শ্ৰম কৰিবলগীয়া হৈছিল। কৃষি কাৰ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি যুদ্ধৰ লৈকে সকলোতে এওঁলোকৰ শ্ৰম আছিল অপৰিহাৰ্য। ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ দিনত এওঁলোকৰ ওপৰত কামৰ বোজা বৃদ্ধি হোৱাত এওঁলোক অতিষ্ঠ হৈ পৰিছিল।
চমুৱা পাইক: এওঁলোক কাড়ী পাইকতকৈ কিছু উচ্চ শ্ৰেণীৰ আছিল। এওঁলোকে শ্ৰমৰ পৰিৱৰ্তে ধন বা বস্তু দি ৰাজসেৱাৰ পৰা ৰেহাই পাইছিল।
বিদ্ৰোহৰ সময়ত কাড়ী পাইকসকলৰ মাজত সৃষ্টি হোৱা আৰ্থিক আৰু মানসিক ক্ষোভেই বিদ্ৰোহক এক ব্যাপক ৰূপ দিছিল। কাড়ী আৰু চমুৱাৰ মাজত থকা এই সামাজিক বৈষম্যই বিদ্ৰোহৰ জুইত ঘিউ ঢালিছিল।
৫. ওৱেলছ আৰু গৌৰীনাথ সিংহৰ মাজৰ বাণিজ্য চুক্তি (১৭৯৩):
১৭৯৩ চনৰ ৮ ফেব্ৰুৱাৰীত কেপ্তেইন ওৱেলছ আৰু স্বৰ্গদেউ গৌৰীনাথ সিংহৰ মাজত এখন ঐতিহাসিক বাণিজ্যিক চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছিল। এই চুক্তিৰ মূল চৰ্তসমূহ আছিল:
ব্ৰিটিছ অধিকৃত অঞ্চলৰ পৰা অসমলৈ অহা আৰু অসমৰ পৰা যোৱা সকলো সামগ্ৰীৰ ওপৰত ১০ শতাংশ শুল্ক ধাৰ্য কৰা হৈছিল।
অৱশ্যে প্ৰজাৰ সুবিধাৰ বাবে চাউল আৰু ধানৰ ওপৰত কোনো শুল্ক আৰোপ কৰা হোৱা নাছিল।
বাণিজ্যিক কাম-কাজ সুচাৰুৰূপে চলাবলৈ গুৱাহাটী আৰু কান্দাহাৰত দুটা শুল্ক চকী স্থাপনৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল।
ইংৰাজৰ অনুমতি অবিহনে আন কোনো ইউৰোপীয় শক্তিয়ে অসমত বেপাৰ কৰিব নোৱাৰিব।
এই চুক্তিয়ে অসমত ব্ৰিটিছৰ অৰ্থনৈতিক আধিপত্য স্থাপনৰ প্ৰথম পদক্ষেপ হিচাপে কাম কৰিছিল।