জীৱ ভূগোল বিজ্ঞান
চমু আৰু বহলাই লিখা প্ৰশ্নোত্তৰ
১। জীৱ ভূগোল বিজ্ঞান বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অন্যান্য জীৱৰ ভৌগোলিক বিতৰণ, সেই বিতৰণৰ কাৰণ, জীৱৰ বাসস্থান আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে ইহঁতৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ অধ্যয়নক জীৱ ভূগোল বিজ্ঞান বা Biogeography বুলি কোৱা হয়। জীৱ ভূগোলে জলবায়ু, মাটি, ভূ-প্ৰকৃতি, জলসম্পদ, ভূতাত্ত্বিক ইতিহাস আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপে জীৱৰ বিস্তাৰ আৰু বৈচিত্ৰ্যত কেনে প্ৰভাৱ পেলায় সেই বিষয়েও অধ্যয়ন কৰে।
২। জীৱ ভূগোল বিজ্ঞানৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰঃ জীৱ ভূগোল বিজ্ঞানৰ পৰিসৰ অতি বিস্তৃত। ইয়াত জীৱৰ বিতৰণ, পৰিৱেশৰ সৈতে সম্পৰ্ক, জৈৱ বৈচিত্ৰ্য, বিৱৰ্তন, সংৰক্ষণ আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰভাৱ আদি বহু বিষয় সামৰি লোৱা হয়।
ইয়াৰ প্ৰধান ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল—
(১) জীৱৰ ভৌগোলিক বিতৰণঃ পৃথিৱীৰ কোন অঞ্চলত কোন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী পোৱা যায় সেই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা।
(২) উদ্ভিদ ভূগোলঃ বিভিন্ন উদ্ভিদ প্ৰজাতি আৰু উদ্ভিদসমষ্টিৰ বিস্তাৰ আৰু বিতৰণ অধ্যয়ন কৰা।
(৩) প্ৰাণী ভূগোলঃ বিভিন্ন প্ৰাণী প্ৰজাতিৰ বিস্তাৰ, বাসস্থান আৰু ভৌগোলিক বিতৰণ অধ্যয়ন কৰা।
(৪) পৰিৱেশগত কাৰকৰ প্ৰভাৱঃ জলবায়ু, মাটি, পানী, উচ্চতা আৰু ভূ-প্ৰকৃতিয়ে জীৱৰ বিতৰণত কেনে প্ৰভাৱ পেলায় সেই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰা।
(৫) জৈৱ বৈচিত্ৰ্যঃ প্ৰজাতি, জিন আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ বৈচিত্ৰ্য অধ্যয়ন কৰা।
(৬) বিৱৰ্তন আৰু ভূতাত্ত্বিক ইতিহাসঃ সময়ৰ লগে লগে জীৱৰ উৎপত্তি, বিস্তাৰ, অভিযোজন আৰু বিলুপ্তিৰ ধাৰা অধ্যয়ন কৰা।
(৭) মানৱীয় প্ৰভাৱঃ বনধ্বংস, নগৰায়ন, কৃষি, ঔদ্যোগীকৰণ আৰু প্ৰদূষণে জীৱজগতৰ ওপৰত পেলোৱা প্ৰভাৱ বিশ্লেষণ কৰা।
(৮) সংৰক্ষণঃ বিপন্ন প্ৰজাতি, বনাঞ্চল আৰু বাসস্থান সংৰক্ষণৰ বাবে বৈজ্ঞানিক তথ্য প্ৰদান কৰা।
৩। জীৱ ভূগোল অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰঃ জীৱ ভূগোল অধ্যয়নে জীৱৰ বিতৰণ, পৰিৱেশৰ সৈতে ইহঁতৰ সম্পৰ্ক আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ সংৰক্ষণ বুজিবলৈ সহায় কৰে। ইয়াৰ প্ৰধান গুৰুত্বসমূহ হ’ল—
(১) বিভিন্ন উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ ভৌগোলিক বিতৰণ বুজিবলৈ সহায় কৰে।
(২) জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চল চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।
(৩) বিপন্ন আৰু বিলুপ্তিৰ মুখত থকা প্ৰজাতি সংৰক্ষণত সহায় কৰে।
(৪) বনাঞ্চল, জলসম্পদ, মৎস্য আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনাত সহায় কৰে।
(৫) জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে জীৱৰ বিস্তাৰ আৰু বাসস্থানত কেনে প্ৰভাৱ পেলায় সেই কথা বুজিবলৈ সহায় কৰে।
(৬) মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পৰিৱেশগত পৰিৱৰ্তন বিশ্লেষণ কৰিব পাৰি।
(৭) কৃষি, বনবিদ্যা আৰু বন্যপ্ৰাণী ব্যৱস্থাপনাত প্ৰয়োজনীয় তথ্য প্ৰদান কৰে।
(৮) পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য আৰু জীৱমণ্ডলৰ কাৰ্যপ্ৰণালী বুজিবলৈ সহায় কৰে।
৪। পৃথিৱীৰ উৎপত্তি কিমান বছৰৰ আগতে হোৱা বুলি অনুমান কৰা হয়?
উত্তৰঃ বিজ্ঞানীসকলৰ মতে পৃথিৱীৰ উৎপত্তি প্ৰায় ৪.৫৪ বিলিয়ন বছৰ আগতে, অৰ্থাৎ প্ৰায় ৪৫৪ কোটি বছৰ আগতে হৈছিল। সৌৰজগত গঠনৰ সময়তে গেছ, ধূলিকণা আৰু অন্যান্য পদাৰ্থৰ সংযোজনৰ ফলত পৃথিৱীৰ সৃষ্টি হৈছিল। তেজস্ক্ৰিয় মৌলৰ বয়স নিৰ্ণয়, উল্কাপিণ্ড আৰু প্ৰাচীন শিলৰ অধ্যয়নৰ সহায়ত পৃথিৱীৰ এই আনুমানিক বয়স নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।
৫। জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰঃ পৃথিৱীত জীৱৰ উদ্ভৱ আৰু কোটি কোটি বছৰৰ বিৱৰ্তনমূলক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ সৃষ্টি হৈছে। জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বুলিলে জিনগত বৈচিত্ৰ্য, প্ৰজাতিগত বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ বৈচিত্ৰ্যক বুজায়।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ উৎপত্তিৰ প্ৰধান কাৰকসমূহ হ’ল—
(১) জীৱৰ প্ৰাৰম্ভিক উৎপত্তিঃ পৃথিৱীত অতি প্ৰাচীন কালত সৰল এককোষী জীৱৰ উদ্ভৱ হৈছিল। সময়ৰ লগে লগে সেইবোৰৰ পৰা অধিক জটিল জীৱৰ বিকাশ ঘটে।
(২) বিৱৰ্তনঃ প্ৰাকৃতিক নিৰ্বাচন, অভিযোজন আৰু বংশগত পৰিৱৰ্তনৰ ফলত নতুন নতুন জীৱৰ ৰূপ সৃষ্টি হয়।
(৩) জিনগত তাৰতম্যঃ Mutation, recombination আৰু বংশগত বৈচিত্ৰ্যই একে প্ৰজাতিৰ মাজতো পাৰ্থক্য সৃষ্টি কৰে।
(৪) নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি বা Speciationঃ ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা আৰু পৰিৱেশগত পাৰ্থক্যৰ ফলত একে পূৰ্বপুৰুষৰ পৰা পৃথক প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে।
(৫) ভিন্ন পৰিৱেশঃ অৰণ্য, তৃণভূমি, মৰুভূমি, নদী, হ্ৰদ, পাহাৰ আৰু মহাসাগৰৰ দৰে ভিন্ন বাসস্থানে ভিন্ন জীৱৰ বিকাশৰ সুযোগ দিয়ে।
(৬) ভূতাত্ত্বিক পৰিৱৰ্তনঃ মহাদেশীয় সঞ্চালন, পৰ্বত গঠন, আগ্নেয়গিৰি আৰু সাগৰপৃষ্ঠৰ পৰিৱৰ্তনে জীৱৰ বিতৰণ আৰু বিৱৰ্তনত প্ৰভাৱ পেলায়।
(৭) জলবায়ু পৰিৱৰ্তনঃ দীঘলীয়া সময়ত জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনে বহু প্ৰজাতিৰ অভিযোজন, বিস্তাৰ অথবা বিলুপ্তিত ভূমিকা পালন কৰিছে।
এইদৰে কোটি কোটি বছৰৰ বিৱৰ্তন, ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা আৰু পৰিৱেশগত বৈচিত্ৰ্যৰ ফলত আজিৰ বিশাল জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ সৃষ্টি হৈছে।
৬। ভাৰতবৰ্ষৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ ভাৰতবৰ্ষ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ অন্যতম সমৃদ্ধ দেশ। দেশখনত হিমালয়, মৰুভূমি, তৃণভূমি, উষ্ণমণ্ডলীয় অৰণ্য, নদী, জলাভূমি, উপকূল আৰু দ্বীপৰ দৰে বহু ধৰণৰ প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ পোৱা যায়। এই ভৌগোলিক আৰু জলবায়ুগত বৈচিত্ৰ্যৰ বাবে ভাৰতত বিপুল সংখ্যক উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী প্ৰজাতি বাস কৰে।
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
(১) উদ্ভিদ বৈচিত্ৰ্যঃ ভাৰতত উষ্ণমণ্ডলীয় চিৰসেউজ অৰণ্য, পৰ্ণপাতী অৰণ্য, কাঁইটীয়া বন, পাহাৰীয়া বন আৰু মেংগ্ৰোভ বন পোৱা যায়।
(২) প্ৰাণী বৈচিত্ৰ্যঃ হাতী, গঁড়, বাঘ, সিংহ, হৰিণ, বান্দৰ, বিভিন্ন চৰাই, সৰীসৃপ, উভচৰ আৰু মাছৰ বহু প্ৰজাতি ভাৰতত পোৱা যায়।
(৩) ভৌগোলিক বৈচিত্ৰ্যঃ হিমালয়ৰ পৰা থাৰ মৰুভূমি, পশ্চিমঘাটৰ পৰা সুন্দৰবন আৰু আন্দামান-নিকোবৰলৈ ভিন্ন ভিন্ন পৰিৱেশ তন্ত্ৰ আছে।
(৪) স্থানীয় প্ৰজাতিঃ ভাৰতৰ কিছুমান অঞ্চলত এনে উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী পোৱা যায় যিবোৰ পৃথিৱীৰ আন ঠাইত স্বাভাৱিকভাৱে নাপোৱা যায়।
(৫) জৈৱ বৈচিত্ৰ্য হটস্পটঃ ভাৰতৰ অংশবিশেষ বিশ্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ biodiversity hotspot-ৰ অন্তৰ্গত।
(৬) জলজ বৈচিত্ৰ্যঃ গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, হ্ৰদ, জলাভূমি আৰু উপকূলীয় অঞ্চলত বহু জলজ জীৱ পোৱা যায়।
(৭) সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাঃ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য, বায়োস্ফিয়াৰ সংৰক্ষিত অঞ্চল আদি স্থাপন কৰি জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ চেষ্টা কৰা হৈছে।
(৮) ভাবুকিঃ বনধ্বংস, অবৈধ চিকাৰ, প্ৰদূষণ, নগৰায়ন, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু বাসস্থান ধ্বংসৰ ফলত বহু প্ৰজাতি বিপদৰ সন্মুখীন হৈছে।
সেয়েহে ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দেশৰ প্ৰাকৃতিক ঐতিহ্য আৰু অৰ্থনৈতিক-সামাজিক জীৱনৰ এক অমূল্য সম্পদ।
৭। পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ সম্পৰ্কে টোকা লিখা।
উত্তৰঃ কোনো নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলত থকা জীৱিত উপাদান আৰু অজীৱ উপাদানসমূহে পৰস্পৰৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰি গঠন কৰা কাৰ্যকৰী এককক পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ বা Ecosystem বুলি কোৱা হয়।
পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ দুটা প্ৰধান উপাদান হ’ল—
(১) জীৱিত উপাদানঃ উদ্ভিদ, প্ৰাণী, অণুজীৱ আদি। জীৱিত উপাদানক সাধাৰণতে উৎপাদক, উপভোক্তা আৰু বিয়োজকত ভাগ কৰা হয়।
উৎপাদকঃ সেউজীয়া উদ্ভিদে সালোক সংশ্লেষণৰ জৰিয়তে খাদ্য উৎপন্ন কৰে।
উপভোক্তাঃ প্ৰাণীবোৰে উদ্ভিদ বা অন্য প্ৰাণীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি খাদ্য গ্ৰহণ কৰে।
বিয়োজকঃ বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰে মৃত জীৱদেহ পচাই পুষ্টিদ্ৰব্য পুনৰ মাটি বা পানীত মুকলি কৰে।
(২) অজীৱ উপাদানঃ বায়ু, পানী, মাটি, সূৰ্যৰ পোহৰ, উষ্ণতা, খনিজ পদাৰ্থ আদি।
পৰিস্থিতি তন্ত্ৰত খাদ্যশৃংখল, খাদ্যজাল, শক্তিৰ প্ৰবাহ আৰু পুষ্টিদ্ৰব্যৰ চক্ৰৰ জৰিয়তে সকলো উপাদান পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকে।
অৰণ্য, পুখুৰী, হ্ৰদ, নদী, তৃণভূমি, মৰুভূমি আৰু সাগৰ সকলো পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ উদাহৰণ।
MCQ
১। জীৱ ভূগোল বিজ্ঞানক ইংৰাজীত কি বুলি কোৱা হয়?
A. Geomorphology
B. Biogeography
C. Climatology
D. Oceanography
উত্তৰঃ B. Biogeography
২। জীৱ ভূগোলৰ মূল বিষয় কি?
A. কেৱল পাহাৰ
B. জীৱৰ ভৌগোলিক বিতৰণ
C. কেৱল বতৰ
D. কেৱল নদী
উত্তৰঃ B. জীৱৰ ভৌগোলিক বিতৰণ
৩। উদ্ভিদৰ ভৌগোলিক বিতৰণৰ অধ্যয়নক কি বুলি কোৱা হয়?
A. উদ্ভিদ ভূগোল
B. প্ৰাণী ভূগোল
C. সমুদ্ৰবিজ্ঞান
D. জলবায়ুবিজ্ঞান
উত্তৰঃ A. উদ্ভিদ ভূগোল
৪। পৃথিৱীৰ আনুমানিক বয়স কিমান?
A. ৪.৫৪ কোটি বছৰ
B. ৪৫৪ কোটি বছৰ
C. ৪৫ হাজাৰ বছৰ
D. ৪৫ লাখ বছৰ
উত্তৰঃ B. ৪৫৪ কোটি বছৰ
৫। জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ এটা স্তৰ কোনটো?
A. জিনগত বৈচিত্ৰ্য
B. চাপ বৈচিত্ৰ্য
C. তাপ বৈচিত্ৰ্য
D. বায়ু বৈচিত্ৰ্য
উত্তৰঃ A. জিনগত বৈচিত্ৰ্য
৬। নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি প্ৰক্ৰিয়াক কি কোৱা হয়?
A. Erosion
B. Speciation
C. Sedimentation
D. Evaporation
উত্তৰঃ B. Speciation
৭। তলৰ কোনটো জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধিৰ প্ৰধান কাৰক?
A. বিৱৰ্তন
B. জিনগত তাৰতম্য
C. ভৌগোলিক বিচ্ছিন্নতা
D. ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ D. ওপৰৰ সকলো
৮। তলৰ কোনটো ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বৈশিষ্ট্য?
A. কেৱল মৰুভূমি
B. বহু ধৰণৰ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ
C. কেৱল পাহাৰ
D. জীৱৰ অভাৱ
উত্তৰঃ B. বহু ধৰণৰ পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ
৯। সুন্দৰবন কিহৰ বাবে বিশেষভাৱে জনাজাত?
A. মৰুভূমি
B. মেংগ্ৰোভ বন
C. তৃণভূমি
D. শীতল মৰুভূমি
উত্তৰঃ B. মেংগ্ৰোভ বন
১০। পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ জীৱিত উপাদান কোনটো?
A. পানী
B. মাটি
C. উদ্ভিদ
D. সূৰ্যৰ পোহৰ
উত্তৰঃ C. উদ্ভিদ
১১। পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ অজীৱ উপাদান কোনটো?
A. প্ৰাণী
B. উদ্ভিদ
C. বেক্টেৰিয়া
D. পানী
উত্তৰঃ D. পানী
১২। উৎপাদক বুলিলে কাক বুজায়?
A. মাংসভোজী প্ৰাণী
B. সেউজীয়া উদ্ভিদ
C. বিয়োজক
D. মৃত জীৱ
উত্তৰঃ B. সেউজীয়া উদ্ভিদ
১৩। বিয়োজকৰ উদাহৰণ কোনটো?
A. বাঘ
B. ঘাঁহ
C. বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ
D. হৰিণ
উত্তৰঃ C. বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ
১৪। খাদ্যশৃংখলত শক্তিৰ মূল উৎস কি?
A. চন্দ্ৰ
B. সূৰ্য
C. মাটি
D. বতাহ
উত্তৰঃ B. সূৰ্য
১৫। তলৰ কোনটো পৰিস্থিতি তন্ত্ৰৰ উদাহৰণ?
A. অৰণ্য
B. পুখুৰী
C. মৰুভূমি
D. ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ D. ওপৰৰ সকলো
১৬। ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি এটা মুখ্য ভাবুকি কোনটো?
A. বনধ্বংস
B. সংৰক্ষণ
C. বৃক্ষৰোপণ
D. বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা
উত্তৰঃ A. বনধ্বংস
১৭। Ecosystem-ৰ অসমীয়া শব্দ কি?
A. ভূ-আকৃতি
B. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ
C. বায়ুমণ্ডল
D. জলমণ্ডল
উত্তৰঃ B. পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ
১৮। জীৱ ভূগোল অধ্যয়নে কিহত সহায় কৰে?
A. জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ
B. বাসস্থান চিনাক্তকৰণ
C. জীৱৰ বিতৰণ বুজা
D. ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ D. ওপৰৰ সকলো
Teacher Generate Question Answer
জীৱ ভূগোল বিজ্ঞান
উত্তৰঃ জীৱ ভূগোল বিজ্ঞান হৈছে জীৱ আৰু ইহঁতৰ পৰিৱেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়ন। ইয়াত বিভিন্ন জীৱৰ বিতৰণ, ইহঁতৰ বাসস্থান আৰু প্ৰজাতিৰ পৰিৱৰ্তন বিশ্লেষণ কৰা হয়। জৈৱ-ভূগোলৰ মূল বিন্দুসমূহ হ’ল-
1. জীৱৰ বিতৰণ: পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অঞ্চলত প্ৰজাতিবোৰ কেনেকৈ অৱস্থিত আৰু ইহঁতৰ বিস্তাৰ কেনেকৈ হয়।
2. পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ: বতৰ, জলবায়ু, ভূ-প্ৰকৃতি আৰু অন্যান্য পৰিৱেশগত কাৰকে জীৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিকাশত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়।
3. জৈৱ বৈচিত্ৰ্য: বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আৰু প্ৰজাতিৰ গঠন আৰু বিৱৰ্তন।
4. ইতিহাসঃ ভূতাত্ত্বিক পৰিৱৰ্তন আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পৰিৱৰ্তন।
জৈৱ-ভূগোল মানৱ জীৱনৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ, কিয়নো ইয়াৰ দ্বাৰা পৰিৱেশ, সংৰক্ষণ, প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য পোৱা যায়।
২) জীৱ ভূগোল বিজ্ঞানৰ পৰিসৰ সম্পৰ্কে লিখা ?
উত্তৰঃ জীৱভূগোল হৈছে জীৱমণ্ডলৰ বিতৰণ, পৰিৱেশ আৰু প্ৰকৃতিৰ বিভিন্ন দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা বিজ্ঞান। ইয়াৰ পৰিসৰ বহল আৰু ইয়াত বিভিন্ন দিশ সামৰি লোৱা হৈছে। জৈৱ-ভূগোলৰ প্ৰধান ক্ষেত্ৰসমূহ হ’ল-
1.) জীৱৰ বিতৰণ:
- বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ জীৱৰ অৱস্থান আৰু ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যৰ অধ্যয়ন। ই স্থানীয়, আঞ্চলিক, আৰু বিশ্ব পৰ্যায়ত হ’ব পাৰে।
2/ পৰিৱেশৰ প্ৰভাৱ:
- জলবায়ু, ভূ-ৰূপ, মাটি, জলসম্পদ আৰু অন্যান্য পৰিৱেশগত কাৰকে জীৱৰ বৃদ্ধি আৰু বিতৰণত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়।
3/ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য:
- বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ মাজৰ সম্পৰ্ক, প্ৰজাতিৰ গঠন, আৰু প্ৰজাতিৰ বিৱৰ্তনৰ অধ্যয়ন। ই প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাত সহায় কৰে।
4/ ভূতাত্ত্বিক সময়:
- পৃথিৱীৰ ইতিহাসত জীৱৰ পৰিৱৰ্তন আৰু পৰিৱেশৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক। বিভিন্ন সময়ত প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি আৰু উত্থানৰ কাৰণ বিশ্লেষণ।
5/ মানুহৰ কাৰ্যকলাপঃ
- মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত পৰিৱেশ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ, যেনে নগৰায়ন, কৃষি, আৰু ঔদ্যোগীকৰণ।
6) আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক প্ৰভাৱঃ
- প্ৰজাতিৰ ওপৰত আভ্যন্তৰীণ আৰু বাহ্যিক (জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ, আৰু মানুহৰ কাৰ্যকলাপ) প্ৰভাৱৰ বিশ্লেষণ।
7) সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ ব্যৱস্থাপনা:
- প্ৰজাতিৰ সংৰক্ষণ আৰু পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ বাবে বিভিন্ন কৌশল আৰু নীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
জীৱ আৰু ইহঁতৰ পৰিৱেশৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজিবলৈ জীৱভূগোল এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ক্ষেত্ৰ, যিয়ে বিজ্ঞান, পৰিৱেশ আৰু অৰ্থনীতিৰ মাজত সংযোগ স্থাপন কৰে।
৩) জীৱ ভূগোল অধ্য়য়নৰ গুৰুত্ৱ সম্পৰ্কে লিখা ?
উত্তৰঃ জৈৱ ভূগোল অধ্যয়নৰ গুৰুত্ব বহুবিধ আৰু ই পৰিৱেশ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ কিছুমান মূল গুৰুত্ব হ’ল-
1) জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ:
- জৈৱ ভূগোলই বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ বিতৰণ আৰু ইয়াৰ বাসস্থানৰ বিষয়ে বুজাবুজি প্ৰদান কৰে, যিয়ে প্ৰজাতি সংৰক্ষণ আৰু সুৰক্ষাৰ বাবে ফলপ্ৰসূ নীতি গ্ৰহণ কৰাত সহায় কৰে।
2/ পৰিৱেশ বিশ্লেষণ:
- ই পৰিৱেশৰ বিভিন্ন উপাদানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বিশ্লেষণ কৰি জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, ভূ-ৰূপ আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰে।
3/ প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনাঃ
- জৈৱ ভূগোলই আমাক প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ (যেনে বনাঞ্চল, মীনপালন, আৰু পানী) ফলপ্ৰসূ ব্যৱস্থাপনাৰ বিষয়ে অৱগত কৰে, যিয়ে বহনক্ষম উন্নয়ন নিশ্চিত কৰাত সহায় কৰে।
4/ বৈজ্ঞানিক গৱেষণাঃ
- ই বিভিন্ন বৈজ্ঞানিক ক্ষেত্ৰত (যেনে পৰিৱেশ বিজ্ঞান, পৰিৱেশ বিজ্ঞান, উদ্ভিদ বিজ্ঞান) গৱেষণাৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰে, যিয়ে নতুন তথ্য আৰু গৱেষণাৰ পথ মুকলি কৰে।
5/ মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰভাৱঃ
- নগৰায়ন, কৃষি, ঔদ্যোগীকৰণ আদি মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ ফলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত পৰা প্ৰভাৱ বুজিবলৈ জৈৱ ভূগোল অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
6) সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱঃ
- বিভিন্ন অঞ্চলত জীৱৰ বিতৰণ আৰু পৰিৱেশৰ অৱস্থাই স্থানীয় লোকসকলৰ জীৱনশৈলী আৰু অৰ্থনীতিত প্ৰভাৱ পেলায়। জৈৱ-ভূগোলৰ অধ্যয়নে এই কাৰকসমূহৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজিবলৈ সহায় কৰে।
7) বিভিন্ন দুৰ্যোগৰ ভৱিষ্যদ্বাণী:
- জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু অন্যান্য প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগে প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তি আৰু পৰিৱেশৰ অৱক্ষয়ৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰে, যিটো প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাত সহায়ক।
এইদৰে পৰিৱেশ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ মাজৰ সম্পৰ্ক বুজিবলৈ জৈৱ-ভূগোলৰ অধ্যয়ন অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু ই আমাক ভৱিষ্যতৰ বাবে এখন বহনক্ষম পৃথিৱী গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে।
৪) পৃথিৱীৰ উৎপত্তি কিমান বছৰৰ আগতে হোৱা বুলি অনুমান কৰিব পাৰি ?
উত্তৰঃ বিজ্ঞানীসকলৰ মতে পৃথিৱীৰ উৎপত্তি প্ৰায় ৪.৫ বিলিয়ন (৪৫ নিযুত) বছৰৰ আগৰ কথা। সৌৰজগতৰ অন্যান্য গ্ৰহৰ লগতে ই গঠন হৈছিল। এই সময়ছোৱা বিভিন্ন ভৌতিক আৰু ৰাসায়নিক পৰীক্ষাৰ দ্বাৰা বিশেষকৈ ইউৰেনিয়াম-থ’ৰিয়াম ডেটিং আৰু অন্যান্য তেজস্ক্রিয় পদ্ধতিৰ দ্বাৰা নিৰ্ণয় কৰা হৈছে। আমাৰ সৌৰজগতৰ গঠন আৰু পৃথিৱীৰ বিৱৰ্তনৰ ইতিহাস বুজিবলৈ এই সময়কাল গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৫) জৈৱ বৈচিত্ৰৰ উৎপত্তি সম্পৰ্কে লিখা ?
উত্তৰঃ জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ উৎপত্তি হৈছে পৃথিৱীৰ জীৱৰ বিকাশ আৰু বিৱৰ্তনৰ এক জটিল প্ৰক্ৰিয়া। ইয়াত বিভিন্ন প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতি, ইহঁতৰ জিনীয় বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বৈচিত্ৰ্যৰে গঠিত। জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ উৎপত্তিৰ বিষয়ে কিছুমান মূল কথা হ’ল-
1./ জীৱনৰ উত্থান:
- প্ৰ’ট’জ’ৱাৰ সৃষ্টিঃ প্ৰায় ৩.৫ৰ পৰা ৪ বিলিয়ন বছৰ আগতে প্ৰথম প্ৰ’ট’জ’য়া (যেনে বেক্টেৰিয়া)ৰ জন্ম হৈছিল। প্ৰথম জীৱবোৰ এককোষী আৰু অতি সহজ আছিল।
2./ বিৱৰ্তন প্ৰক্ৰিয়া:
- বিৱৰ্তন তত্ত্বঃ জীৱবিজ্ঞানী চাৰ্লছ ডাৰউইনৰ বিৱৰ্তন তত্ত্ব অনুসৰি পৰিৱৰ্তনৰ জৰিয়তে প্ৰজাতিবোৰে পৰিৱেশৰ লগত খাপ খাই পৰিছে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টি হৈছে।
3. / জিনীয় তাৰতম্য:
- জিনীয় পৰিৱৰ্তন: জিনীয় পৰিৱৰ্তন, মিউটেচন আৰু অন্যান্য প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা জীৱৰ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পায়। ই প্ৰজাতিৰ অভিযোজন আৰু নতুন প্ৰজাতিৰ সৃষ্টিত সহায় কৰে।
4./ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ অৱদান:
- বৈচিত্ৰময় পৰিৱেশ তন্ত্ৰ: অৰণ্য, মৰুভূমি, নদী, মহাসাগৰ আদি বিভিন্ন পৰিৱেশ তন্ত্ৰই বিভিন্ন ধৰণৰ জীৱক সমৰ্থন কৰে, যাৰ ফলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বৃদ্ধি পায়।
5./ ভূতাত্ত্বিক পৰিৱৰ্তন:
- ভূমিকম্প আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন: পৃথিৱীৰ ইতিহাসত ভূমিকম্প, আগ্নেয়গিৰিৰ কাৰ্যকলাপ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বাবে বিভিন্ন জীৱ-জন্তুৰ উত্থান আৰু বিলুপ্তি ঘটিছে।
6./ মানুহৰ কাৰ্যকলাপঃ
- মানুহৰ প্ৰভাৱঃ ঔদ্যোগীকৰণ, কৃষি, নগৰায়নৰ জৰিয়তে মানুহৰ কাৰ্যকলাপে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে, যাৰ ফলত কিছুমান প্ৰজাতিৰ বিলুপ্তিৰ লগতে নতুন প্ৰজাতিৰ উত্থান ঘটিব পাৰে।
জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ উৎপত্তি এক অবিৰত প্ৰক্ৰিয়া, পৰিৱেশ, সময় আৰু বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক আৰু মানৱীয় কাৰকৰ সংমিশ্ৰণৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত। পৃথিৱীৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ স্বাস্থ্য আৰু স্থিৰতাৰ বাবে ই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৬)ভাৰতবৰ্ষৰ জৈৱ বিচিত্ৰতাৰ বিষয়ে লিখা ?
উত্তৰঃ ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য বিশ্বৰ ভিতৰতে অন্যতম বৃহৎ আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ। বিভিন্ন প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ, জলবায়ু আৰু ভূ-প্ৰকৃতিৰ বাবে দেশখন বৈচিত্ৰময় জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰে চহকী। ইয়াত কিছুমান মূল কথা উল্লেখ কৰা হ’ল:
1.প্ৰজাতিৰ তাৰতম্য:
- উদ্ভিদঃ ভাৰতবৰ্ষত প্ৰায় ৪,০০০ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ উদ্ভিদ আছে, ইয়াৰে বহুবিধৰ ঔষধি, খাদ্য আৰু অৰ্থনৈতিক মূল্য আছে। ভাৰতীয় উদ্ভিদ বিশ্বৰ ভিতৰতে ঔষধি উদ্ভিদৰ সৰ্ববৃহৎ উৎস।
- প্ৰাণী: ভাৰতত প্ৰায় ৯৫০ প্ৰজাতিৰ স্তন্যপায়ী প্ৰাণী, ৬৫০ প্ৰজাতিৰ চৰাই, ৬০০ প্ৰজাতিৰ পখিলা আৰু ৩০০০ প্ৰজাতিৰ মাছ আছে।
2) জলবায়ুৰ তাৰতম্য:
- ভাৰতৰ জলবায়ু অঞ্চলভেদে ভিন্ন হয়, যেনে উপকূলীয়, পাহাৰীয়া, মৰুভূমি, আৰু বনাঞ্চল। ই বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিকাশ ঘটায়।
3. বৈশিষ্ট্যযুক্ত পৰিৱেশ তন্ত্ৰ:
- বনাঞ্চলঃ ভাৰতৰ বনাঞ্চল (যেনে চেগুন বনাঞ্চল, মিশ্ৰিত বনাঞ্চল, আৰু বনাঞ্চল) বহু প্ৰজাতিৰ প্ৰাণীৰ বাসস্থান। তাত থকা উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীজগতৰ বৈচিত্ৰ্য অনন্য।
- মৰুভূমিঃ থাৰ মৰুভূমি আৰু অন্যান্য মৰুভূমি অঞ্চল বিভিন্ন প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদৰ বাবে উপযোগী।
4/ জলজ পৰিৱেশ:
- ভাৰতৰ নদী, হ্ৰদ, উপকূলীয় অঞ্চল (যেনে গংগা, ব্ৰহ্মপুত্ৰ, প্ৰম্পি) সমূহে বিভিন্ন ধৰণৰ জলজ প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদক সমৰ্থন কৰে।
5/ সংৰক্ষণৰ প্ৰচেষ্টা:
- ভাৰত চৰকাৰে কৰ্ণাটক আৰু কেৰালাৰ দৰে বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু অভয়াৰণ্য স্থাপন কৰিছে, যিবোৰে প্ৰজাতিৰ সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণত সহায় কৰে।
6/ মানৱ প্ৰভাৱঃ
- কিন্তু নগৰায়ন, কৃষি, ঔদ্যোগীকৰণ আদি মানৱীয় কাৰ্যকলাপৰ ফলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি ভাবুকি আহি পৰিছে। বহুতো প্ৰজাতি বিলুপ্তিৰ পথত।
ভাৰতৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেৱল পৰিৱেশৰ বাবেই নহয়, মানৱ জীৱনৰ বাবেও অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ইয়াৰ সুৰক্ষা আৰু সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত সকলোৰে সহযোগিতাৰ প্ৰয়োজন।
৭) পৰিস্থিতি তন্ত্ৰ সম্পৰ্কে টোকা লিখা ?
উত্তৰঃ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ বোলিলে বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ জীৱ (জীৱ) আৰু ইয়াৰ গঠনকাৰী (অজীৱ) সমূহে একেলগে কাম কৰি এক সুকীয়া ব্যৱস্থা গঠন কৰে। ইয়াত একাধিক আন্তঃসম্পৰ্কীয় উপাদান থাকে, যিবোৰে ইটোৱে সিটোৰ লগত ক্ৰিয়া কৰে।
পৰিস্থিতিগত কৌশলৰ মূল দিশসমূহ:
1. জীৱিত উপাদানসমূহ:
- উদ্ভিদ, প্ৰাণী, আৰু অণুজীৱ (বেক্টেৰিয়া, ভেঁকুৰ আদি)। খাদ্য চক্ৰ আৰু অন্যান্য সম্পৰ্কৰ জৰিয়তে ইজনে সিজনৰ লগত সংযুক্ত হৈ থাকে।
2. অজীৱিত পদাৰ্থ:
- ভূমি, পানী, বায়ু, জলবায়ু। পৰিৱেশৰ অৱস্থা আৰু জীৱনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয়।
3. খাদ্য চক্ৰ:
- পৰিৱেশ তন্ত্ৰত খাদ্য উৎপাদক (উদ্ভিদ), গ্ৰাহক (জীৱ-জন্তু), আৰু পচনকাৰী (বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ) পৰস্পৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
4. জলবায়ুৰ প্ৰভাৱ:
- জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, উষ্ণতা, বৰষুণৰ ফলত পৰিৱেশ আৰু তাত বাস কৰা জীৱৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰে।
5. সাৱধানতা আৰু বিপদসমূহ:
- ব্যৱস্থাৰ স্থিৰতা আৰু স্বাস্থ্য জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু প্ৰদূষণ আদি মানুহৰ কাম-কাজে ইয়াক বিপদত পেলাব পাৰে।
6. পৰিসৰ আৰু মাত্ৰা:
- পৰিৱেশ তন্ত্ৰই বহু ৰূপ আৰু স্থান ল’ব পাৰে, যেনে পুখুৰী, অৰণ্য বা বৃহৎ সাগৰ।
পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ এই উপাদানসমূহে একেলগে কাম কৰি পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি জীৱনৰ বাবে এক সুস্থ স্থান সৃষ্টি কৰে
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post