ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ পৰিচয়
1/ তলৰ কোনে ৰাজনীতিক সমাজৰ বাবে মূল্যবোধৰ কৰ্তৃত্বশীল আবণ্টন বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছে?
(ক) এৰিষ্টটল (গ) ডেভিদ ইষ্টন (খ) প্লেটো (ঘ) আন্দ্ৰে গাণ্ডাৰ ফ্ৰেংক
Answer: (গ) ডেভিদ ইষ্টন
২) ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ পিতৃ বুলি কাক গণ্য কৰা হয়?
(ক) মহাত্মা গান্ধী (গ) জিন জেক ৰুছ’ (খ) প্লেটো (ঘ) এৰিষ্টটল
Answer: (ঘ) এৰিষ্টটল
3/ আচৰণ বিপ্লৱৰ ঈশ্বৰ পিতৃসকলৰ ভিতৰত এজন কোন?
(ক) আৰ্থাৰ বেণ্টলি (গ) এৰিষ্টটল (খ) জন ৰ’লছ (ঘ) ডেভিদ ইষ্টন ৪) দ্য পলিটিক্স নামৰ কিতাপখন কোনে লিখিছিল?
Answer: “The Politics” নামৰ গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল এৰিষ্ট’টলে।
৫/ Grammer of Politics নামৰ কিতাপখন কোনে লিখিছিল?
Answer: “The Grammar of Politics” ৰচনা কৰিছিল ব্ৰিটিছ ৰাজনীতি বিজ্ঞানী হেৰল্ড লাছৱেলে।
৬) ইতিহাস মতে অতীতৰ ৰাজনীতি, ৰাজনীতি হৈছে বৰ্তমানৰ ইতিহাস।
Answer: “ইতিহাস অতীতৰ ৰাজনীতি, ৰাজনীতি বৰ্তমানৰ ইতিহাস” বাক্যাংশই ইতিহাস আৰু ৰাজনীতিৰ মাজত গভীৰ সংযোগৰ ইংগিত দিয়ে, ঐতিহাসিক পৰিঘটনাই ৰাজনৈতিক বাস্তৱতাক কেনেদৰে গঢ় দিয়ে আৰু সমসাময়িক ৰাজনীতিক অৱশেষত কেনেকৈ ইতিহাস হিচাপে চোৱা হ’ব সেই বিষয়ে আলোকপাত কৰে। এই ধাৰণাটোৱে এই ধাৰণাটো প্ৰতিফলিত কৰে যে বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক গতিশীলতাক ধৰি ল’বলৈ অতীতক বুজাটো অতি প্ৰয়োজনীয়, আৰু আজিৰ ৰাজনৈতিক কাৰ্য্যই ভৱিষ্যতৰ ঐতিহাসিক আখ্যানসমূহক প্ৰভাৱিত কৰিব।
এই দৃষ্টিভংগীয়ে আমাক দুয়োটা ক্ষেত্ৰৰ মাজৰ চক্ৰীয় সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটে ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্ত আৰু মতাদৰ্শক কেনেদৰে অৱগত কৰে, সেই বিষয়ে বিশ্লেষণ কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়।
৭/ Fact Value dichotomy theory বুলিলে আপুনি কি বুজাব বিচাৰিছে?
Answer: তথ্য-মূল্য দ্বৈততা তত্ত্বই বৰ্ণনাত্মক বক্তব্য (তথ্য) আৰু নিৰ্দেশনামূলক বক্তব্য (মূল্য বা বিচাৰ)ৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক বুজায়। প্ৰায়ে দাৰ্শনিক ডেভিদ হিউমৰ সৈতে জড়িত এই তত্ত্বটোৱে কয় যে কেৱল বাস্তৱিক বক্তব্যৰ পৰা (যি আছে) নৈতিক বা নৈতিক সিদ্ধান্ত (যি হ’ব লাগে) উলিয়াব নোৱাৰি।
মূল পইণ্টসমূহ:তথ্য: পৰীক্ষা বা পৰ্যবেক্ষণ কৰিব পৰা বস্তুনিষ্ঠ বক্তব্য। যেনে “আকাশ নীলা” এটা বাস্তৱিক বক্তব্য।
মূল্যবোধ: বিশ্বাস, মতামত বা নৈতিক বিবেচনা প্ৰতিফলিত কৰা বিষয়ভিত্তিক বিচাৰ। উদাহৰণস্বৰূপে, “মানুহে পৰিৱেশৰ যত্ন লোৱা উচিত” এটা মূল্যবোধৰ বক্তব্য।
প্ৰভাৱ: দ্বৈততাই প্ৰকাশ কৰে যে আমি অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি তথ্য বিশ্লেষণ কৰিব পাৰো যদিও মূল্যবোধসমূহ অধিক বিষয়ভিত্তিক আৰু একেদৰেই বৈধতা প্ৰদান কৰিব নোৱাৰি। এই পাৰ্থক্যই নৈতিক বিবেচনাক অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণাৰ সৈতে কেনেকৈ একত্ৰিত কৰিব পাৰি সেই সম্পৰ্কে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে।
সমালোচনাঃ কিছুমানে যুক্তি আগবঢ়ায় যে কঠোৰ পৃথকীকৰণে তথ্য আৰু মূল্যবোধৰ মাজৰ জটিল সম্পৰ্কক অতি সৰল কৰি তোলে, বিশেষকৈ সমাজ বিজ্ঞানত, য’ত মূল্যবোধে প্ৰায়ে তথ্যৰ ব্যাখ্যাত প্ৰভাৱ পেলায়।
এই তত্ত্বৰ দৰ্শন, নৈতিকতা আৰু সমাজ বিজ্ঞানত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ আছে, অভিজ্ঞতাভিত্তিক তথ্যৰ পোহৰত আমি নৈতিক বিষয়সমূহ কেনেকৈ বুজো আৰু ইয়াৰ সৈতে জড়িত হওঁ সেই সম্পৰ্কে বিতৰ্কত প্ৰভাৱ পেলায়।
৮/ ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ ইতিহাস কিতাপখন কোনে লিখিলে। ?
Answer: এ হিষ্ট্ৰী অৱ পলিটিকেল থিয়ৰী” লিখিছিল জৰ্জ এইচ চেবিনে। ১৯৩৭ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত এই গ্ৰন্থখনত প্ৰাচীন কালৰ পৰা আধুনিক যুগলৈকে ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ এক বিস্তৃত আভাস দিয়া হৈছে।
৯) ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিষ্ঠানিক দৃষ্টিভংগীৰ এটা দোষ উল্লেখ কৰা।
Answer: প্ৰতিষ্ঠানিক দৃষ্টিভংগীৰ এটা উল্লেখযোগ্য অসুবিধা হ’ল ইয়াৰ সীমাবদ্ধতা। বিশেষকৈ এই দৃষ্টিভংগীয়ে প্ৰায়ে ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানৰ কাঠামো আৰু নিয়মৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, সুকীয়া ৰাজনৈতিক আচৰণ, সমাজৰ বিষয় আৰু সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ গুৰুত্বক তুচ্ছজ্ঞান কৰে। এই প্ৰৱণতাই ৰাজনীতিত বৈচিত্ৰ্য আৰু পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ গুৰুত্বক আওকাণ কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিৰ সম্পূৰ্ণ ছবি অংকন কৰাটো কঠিন হৈ পৰে।
১০) আচৰণবাদৰ পিতৃ কোন।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ আচৰণবাদৰ পিতৃক প্ৰায়ে ডেভিদ ইষ্টন বুলি গণ্য কৰা হয়। ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ কেন্দ্ৰবিন্দু পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ পৰা ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু ব্যৱস্থাৰ অধিক বৈজ্ঞানিক, অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়নলৈ স্থানান্তৰিত কৰাত তেওঁ উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁৰ কামে ৰাজনৈতিক প্ৰেক্ষাপটত ব্যক্তি আৰু গোটৰ আচৰণ বুজি পোৱাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, যাৰ ফলত ক্ষেত্ৰখনত অধিক পদ্ধতিগত বিশ্লেষণৰ পথ মুকলি হৈছিল।
১১) ডেভিদ ইষ্টনে লিখা বিখ্যাত গ্ৰন্থ “The curent meaning of Behaviouralism in Political Science”
Answer: ডেভিড ইষ্টনৰ বিখ্যাত গ্ৰন্থ “The Current Meaning of Behavioralism in Political Science” ১৯৫৩ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।এই গ্ৰন্থত ইষ্টনে ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ শাখাৰ ভিতৰত আচৰণবাদৰ এক উল্লেখযোগ্য দৃষ্টিভংগী হিচাপে আচৰণবাদৰ নীতি আৰু প্ৰভাৱৰ সন্ধান কৰিছে।
১২ চনত প্ৰকাশ পাইছিল।Theory’ শব্দটো গ্ৰীক/লেটিন/ফ্ৰেন্স/টিউটনিক শব্দ Theoria’ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। (২০১৯)
Answer: “তত্ত্ব” শব্দটো গ্ৰীক শব্দ “theoria” (θεωρία)ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে “এটা চোৱা, চোৱা বা চিন্তা কৰা।” প্ৰাচীন গ্ৰীচত তত্ত্বই প্ৰায়ে দাৰ্শনিক বা বৈজ্ঞানিক মানসিকতাৰে পৰিঘটনা পৰ্যবেক্ষণ বা চিন্তা কৰাৰ কাৰ্য্যক বুজায়।
ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ শিপা লেটিন, ফৰাচী বা টিউটনিক (জাৰ্মানিক ভাষা)ত নাই। কিন্তু পিছলৈ এই শব্দটো লেটিন ভাষাত “theoria” হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়, একে অৰ্থ ধৰি ৰখা হয় আৰু লেটিন ভাষাৰ পৰা ইংৰাজীত “theory” হোৱাৰ আগতে মধ্য ফৰাচী ভাষালৈ “theorie” হিচাপে স্থান লাভ কৰে।
১৩) কাক ‘ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ’ বুলি গণ্য কৰা হয়? (২০২১)
Answer: এৰিষ্টটলক বহুতে “ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ” বুলি গণ্য কৰে।
১৪) প্ৰাচীন গ্ৰীচত ‘চিটিষ্টেট’ৰ অধ্যয়নক ৰাজনীতি/পলিচ/ৰাজনৈতিক দৰ্শন বুলি কোৱা হৈছিল। (২০২১) খ) চুটি ধৰণৰ প্ৰশ্ন: (প্ৰতিটোৰ বাবে ২/৪ নম্বৰ) ১/ ৰাজনীতি কি?
Answer: প্ৰাচীন গ্ৰীচত “চহৰ-ৰাষ্ট্ৰ”ৰ অধ্যয়নক মূলতঃ “ৰাজনীতি” বুলি কোৱা হৈছিল। গ্ৰীক শব্দ “পলিছ” (πόλις) শব্দটোৱে নগৰ-ৰাষ্ট্ৰখনকে বুজাইছিল, যিখন প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ মৌলিক ৰাজনৈতিক একক আছিল। “ৰাজনীতি” শব্দটো পলিছৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, কিয়নো ই চহৰ-ৰাষ্ট্ৰৰ কাম-কাজ আৰু শাসনৰ সৈতে জড়িত আছিল।
বিশেষকৈ প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলৰ দৰে চিন্তাবিদৰ জৰিয়তে নগৰ-ৰাষ্ট্ৰৰ অধ্যয়নতো ৰাজনৈতিক দৰ্শনে ভূমিকা পালন কৰিছিল, যিসকলে শাসনৰ নীতি আৰু নৈতিক ভেটি বিশ্লেষণ কৰিছিল। কিন্তু “ৰাজনীতি” শব্দটো পলিছৰ ব্যৱহাৰিক শাসন আৰু সংগঠনৰ সৈতে অধিক প্ৰত্যক্ষভাৱে জড়িত আছিল।
B. Short Type Questions: (2/4 Marks)
1. ৰাজনীতি কি?
Answer: ৰাজনীতি বুলিলে কোনো গোট, সমাজ বা শাসকীয় গাঁথনিৰ ভিতৰত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ লগত জড়িত কাৰ্য্যকলাপ, কাৰ্য্য আৰু প্ৰক্ৰিয়াক বুজোৱা হয়। ইয়াৰ বিষয় হৈছে ক্ষমতা আৰু সম্পদৰ বিতৰণ, সমাজৰ সংগঠন, ব্যক্তি, গোট আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ মাজৰ সম্পৰ্ক। ৰাজনীতি মানৱ সমাজৰ এক মৌলিক দিশ আৰু ই সামূহিক জীৱন সংগঠিত, সংঘাত সমাধান, আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ অধীনত মানুহ কেনেকৈ একেলগে থাকে সেইটো নিৰ্ধাৰণৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।
ৰাজনীতিৰ মূল দিশসমূহ:
সিদ্ধান্ত গ্ৰহণঃ ৰাজনীতিত কৰ্তৃত্বশীল পদত থকা ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া জড়িত হৈ থাকে। এই সিদ্ধান্তসমূহে ৰাজহুৱা নীতি, আইন, আৰু এখন সমাজৰ ভিতৰত সম্পদৰ বিতৰণত প্ৰভাৱ পেলায়।
ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্ব: ৰাজনীতিৰ মূলতে আছে ক্ষমতাৰ ধাৰণা— ইয়াক কোনে ধৰি ৰাখিছে, ইয়াক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু সেই ক্ষমতাৰ বৈধতা। কৰ্তৃত্বই সিদ্ধান্ত লোৱা আৰু আইন বলবৎ কৰাৰ স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত অধিকাৰক বুজায়, যিটো প্ৰায়ে চৰকাৰ বা ৰাজনৈতিক নেতাক প্ৰদান কৰা হয়।
শাসন ব্যৱস্থা: ৰাজনীতি শাসনৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত, যিটো হৈছে কোনো সম্প্ৰদায়, ৰাষ্ট্ৰ বা জাতি নিয়ন্ত্ৰিত বা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা গাঁথনি বা ব্যৱস্থা। বিভিন্ন ধৰণৰ শাসন ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত গণতন্ত্ৰ, স্বৈৰাচাৰী, অলিগাৰ্চী আদি অন্তৰ্ভুক্ত, প্ৰত্যেকৰে অনন্য ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আছে।
সংঘাত আৰু সমাধানঃ ৰাজনীতিত প্ৰায়ে বিভিন্ন স্বাৰ্থ, মূল্যবোধ আৰু মতাদৰ্শক লৈ সংঘাত জড়িত হৈ থাকে। বিতৰ্ক, আলোচনা, আপোচৰ জৰিয়তে এই সংঘাতসমূহ সমাধানৰ এক মাধ্যম। এই সংঘাতসমূহ শান্তিপূৰ্ণভাৱে পৰিচালনা কৰাত ৰাজনৈতিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহে মূল ভূমিকা পালন কৰে।
ৰাজহুৱা নীতি আৰু আইনঃ ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত সমাজ এখনৰ কাৰ্য্যকলাপৰ পথ প্ৰদৰ্শক নীতি আৰু আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়। এই নীতিসমূহে জীৱনৰ বিভিন্ন দিশ, যেনে অৰ্থনীতি, শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা, বৈদেশিক সম্পৰ্ক আদিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
ৰাজনৈতিক তত্ত্ববিদ:
ৰাজনীতিক “মাষ্টাৰ বিজ্ঞান” বুলি অভিহিত কৰা এৰিষ্টটলৰ দৰে বিশিষ্ট ৰাজনৈতিক দাৰ্শনিকসকলে সাধাৰণ মংগলৰ বাবে ৰাজনীতি অপৰিহাৰ্য বুলি যুক্তি আগবঢ়াইছিল। ডেভিদ ইষ্টনৰ দৰে আধুনিক চিন্তাবিদসকলে ৰাজনীতিক “মূল্যবোধৰ কৰ্তৃত্বশীল আবণ্টন” বুলি সংজ্ঞায়িত কৰিছিল, অৰ্থাৎ ই হৈছে কোনে কি, কেতিয়া আৰু কেনেকৈ পায় সেইটো নিৰ্ণয় কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া।
উপসংহাৰ:
ৰাজনীতি হৈছে এখন সমাজৰ কাম-কাজৰ ধৰণ গঢ় দিয়া আৰু নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। সিদ্ধান্ত কেনেকৈ লোৱা হয়, ক্ষমতা কেনেকৈ বিতৰণ কৰা হয়, সম্পদ কেনেকৈ আবণ্টন কৰা হয়, সেই কথা বুজিবলৈ ই অবিচ্ছেদ্য। স্থানীয় শাসনৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিশ্ব কূটনীতিলৈকে ৰাজনীতিয়ে মানৱ জীৱনৰ প্ৰতিটো দিশ স্পৰ্শ কৰি সমাজৰ স্থিতিশীলতা, অৰ্থনৈতিক বিকাশ আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতাক প্ৰভাৱিত কৰে।
2. তাত্ত্বিক ৰাজনীতি আৰু প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
Answer: তাত্ত্বিক ৰাজনীতি আৰু প্ৰয়োগ ৰাজনীতি ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ দুটা সুকীয়া শাখা, প্ৰত্যেকেই ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। দুয়োটাৰ মাজত থকা মূল পাৰ্থক্যসমূহ ইয়াত উল্লেখ কৰা হ’ল:
১/ মনোযোগ আৰু উদ্দেশ্য:
তাত্ত্বিক ৰাজনীতি: ৰাজনীতিৰ ধাৰণা, ধাৰণা আৰু দাৰ্শনিক ভেটিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াত গণতন্ত্ৰ, ন্যায়, স্বাধীনতাৰ দৰে বিমূৰ্ত তত্ত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে আৰু সময়ৰ লগে লগে এই ধাৰণাসমূহ কেনেদৰে বিকশিত হৈছে সেই বিষয়ে অন্বেষণ কৰা হৈছে।
প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতি: বাস্তৱ জগতৰ পৰিস্থিতিত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু জ্ঞানৰ ব্যৱহাৰিক প্ৰয়োগৰ প্ৰতি চিন্তিত। ইয়াত ৰাজনৈতিক কৌশল আৰু নীতিসমূহ শাসন, নীতি নিৰ্ধাৰণ, আৰু প্ৰচাৰ অভিযানত কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰা হয় তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে।
২/ অধ্যয়নৰ প্ৰকৃতি:
তাত্ত্বিক ৰাজনীতি: ই নীতিগত প্ৰকৃতিৰ, অৰ্থাৎ ই যি হ’ব লাগে তাৰ সৈতে জড়িত। ইয়াত আদৰ্শ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, মূল্যবোধ আৰু নীতিৰ সন্ধান কৰা হয়।
প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতি: ই অভিজ্ঞতাভিত্তিক আৰু প্ৰাগমেটিক, ৰাজনীতিৰ ব্যৱহাৰিক বাস্তৱতা, যেনে নিৰ্বাচন, ৰাজহুৱা প্ৰশাসন, আৰু ৰাজনৈতিক যোগাযোগৰ সৈতে জড়িত।
৩/ পদ্ধতি:
তাত্ত্বিক ৰাজনীতি: ৰাজনৈতিক ধাৰণা বিশ্লেষণ কৰিবলৈ এৰিষ্টটল, জন লক, কাৰ্ল মাৰ্ক্সৰ দৰে ৰাজনৈতিক তত্ত্ববিদৰ ৰচনাৰ আধাৰত দাৰ্শনিক দৃষ্টিভংগী জড়িত।
প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতি: প্ৰচাৰ ব্যৱস্থাপনা, ৰাজহুৱা নীতি বিশ্লেষণ, শাসন, আৰু কূটনীতিৰ দৰে বাস্তৱ জগতৰ পদ্ধতিসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ব্যৱহাৰিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।
৪/ পৰিসৰ:
তাত্ত্বিক ৰাজনীতি: ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ, নৈতিকতা, আৰু শাসনৰ আৰ্হিৰ অধ্যয়ন অন্তৰ্ভুক্ত। ই ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহক ধাৰণাগত স্তৰত বুজিব আৰু সমালোচনা কৰিব বিচাৰে।
প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতি: ৰাজনৈতিক কৌশল, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়া, আৰু নীতি ৰূপায়ণ আদি অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াত দৈনন্দিন ৰাজনৈতিক কাৰ্য্যকলাপ, যেনে নিৰ্বাচন আৰু চৰকাৰী কাৰ্য্যকলাপৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।
৫/ ফলাফল:
তাত্ত্বিক ৰাজনীতি: ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু আচৰণ বুজিবলৈ আৰু মূল্যায়ন কৰিবলৈ ধাৰণাগত কাঠামো গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।
প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতি: নিৰ্বাচনত জয়ী হোৱা, আইন প্ৰণয়ন কৰা, বা নীতি ৰূপায়ণ কৰা আদি ব্যৱহাৰিক ফলাফল লাভ কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে তাত্ত্বিক ৰাজনীতিয়ে ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাক সংজ্ঞায়িত কৰা ধাৰণা আৰু নীতিসমূহৰ অধ্যয়নৰ সৈতে জড়িত, আনহাতে প্ৰয়োগমূলক ৰাজনীতিয়ে বাস্তৱ জগতৰ ৰাজনৈতিক পৰিস্থিতিত সেই ধাৰণাসমূহক কেনেকৈ কাৰ্যকৰী কৰা হয় তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ৰাজনীতিৰ ব্যাপক বুজাবুজিৰ বাবে দুয়োটা অপৰিহাৰ্য।
৩) পদ্ধতি আৰু পদ্ধতিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য উল্লেখ কৰা।
Answer: পদ্ধতি আৰু পদ্ধতি শব্দ দুটা প্ৰায়ে বিনিময়মূলকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয় যদিও বিশেষকৈ শৈক্ষিক আৰু গৱেষণামূলক প্ৰসংগত ইয়াৰ সুকীয়া অৰ্থ থাকে। দুয়োটাৰ মাজত থকা মূল পাৰ্থক্যসমূহ ইয়াত উল্লেখ কৰা হ’ল:
১/ সংজ্ঞা:
পদ্ধতি: কোনো বিশেষ ফলাফল লাভ কৰিবলৈ তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা নিৰ্দিষ্ট কৌশল বা পদ্ধতিক বুজায়। ই হৈছে গৱেষণা বা সমস্যা সমাধানৰ সময়ত প্ৰয়োগ কৰা সুনিৰ্দিষ্ট পদক্ষেপ বা সঁজুলি।
পদ্ধতি: পদ্ধতিৰ বাছনিৰ পথ প্ৰদৰ্শক সামগ্ৰিক দৃষ্টিভংগী, কৌশল বা দৃষ্টিভংগীক বুজায়। ই বহল আৰু ইয়াত কোনো বিষয় বা সমস্যাক বিবেচনা কৰা বা মোকাবিলা কৰাৰ ধৰণৰ ৰূপৰেখা দাঙি ধৰা হয়।
২/ পৰিসৰ:
পদ্ধতি: পৰিসৰ সংকীৰ্ণ আৰু নিৰ্দিষ্ট কাৰ্য্য বা পদক্ষেপৰ সৈতে জড়িত। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা জৰীপ, পৰীক্ষা বা পৰ্যবেক্ষণক পদ্ধতি বুলি গণ্য কৰা হ’ব।
পদ্ধতি: পৰিসৰত বহল আৰু ই সাধাৰণ কাঠামো বা অভিমুখীতাক বুজায়, যেনে গুণগত বা পৰিমাণগত পদ্ধতি।
৩/ প্ৰয়োগ:
পদ্ধতি: তথ্য সংগ্ৰহ বা কাম সম্পন্ন কৰাৰ বাবে কাৰ্যক্ষেত্ৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰয়োগ কৰা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, সাক্ষাৎকাৰ চলোৱা, প্ৰশ্নাৱলী ব্যৱহাৰ কৰা বা পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণ কৰা।
পদ্ধতি: পদ্ধতিৰ বাছনি পথ প্ৰদৰ্শন কৰা দাৰ্শনিক বা ধাৰণাগত দিশ প্ৰদান কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ধনাত্মকবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে পৰিমাণগত পদ্ধতিৰ সূচনা কৰিব পাৰে, আনহাতে ব্যাখ্যাবাদী দৃষ্টিভংগীয়ে গুণগত পদ্ধতিৰ সূচনা কৰিব পাৰে।
৪/ উদ্দেশ্যঃ
পদ্ধতিঃ পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য হ’ল নিৰ্দিষ্ট ফলাফল বা তথ্য সংগ্ৰহ কৰা। ই অধিক ফলাফলকেন্দ্ৰিক আৰু বিশদ।
পদ্ধতি: এটা পদ্ধতিৰ উদ্দেশ্য হ’ল কোনো সমস্যা সমাধান বা গৱেষণা চলোৱাৰ বাবে সামগ্ৰিক দিশ বা পথ প্ৰদৰ্শক প্ৰদান কৰা, ব্যৱহাৰ কৰিবলগীয়া পদ্ধতিসমূহৰ সংজ্ঞা নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰা।
৫/ উদাহৰণ:
পদ্ধতি: পদ্ধতিত জৰীপ, পৰীক্ষা, কেছ ষ্টডি বা পৰিসংখ্যা বিশ্লেষণৰ দৰে নিৰ্দিষ্ট সঁজুলি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
পদ্ধতি: পদ্ধতিসমূহৰ ভিতৰত আনুভূতিক পদ্ধতি, নিষ্পত্তিমূলক পদ্ধতি, গুণগত পদ্ধতি বা পৰিমাণগত পদ্ধতিৰ দৰে বহল কৌশল অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
সাৰাংশ:
পদ্ধতি হৈছে কোনো লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ ব্যৱহাৰ কৰা এটা নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি বা সঁজুলি, আনহাতে পদ্ধতি হৈছে পদ্ধতিসমূহ কেনেকৈ বাছনি আৰু প্ৰয়োগ কৰা হয় তাৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰা এক বহল কৌশল বা দৰ্শন। এটা পদ্ধতিয়ে গৱেষণাক ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰে, আনহাতে পদ্ধতি হৈছে ইয়াক সম্পন্ন কৰিবলৈ লোৱা ব্যৱহাৰিক পদক্ষেপ।
৪) অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি আৰু নীতিগত পদ্ধতিৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু অন্যান্য সমাজ বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নত অভিজ্ঞতাভিত্তিক দৃষ্টিভংগী আৰু নীতিগত দৃষ্টিভংগী দুটা সুকীয়া পদ্ধতি। দুয়োটাৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ ইয়াত উল্লেখ কৰা হ’ল:
১/ সংজ্ঞা:
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি: পৰ্যবেক্ষণযোগ্য তথ্য আৰু তথ্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াৰ লগত বাস্তৱ জগতৰ তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ জড়িত হৈ থাকে, যাৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰমাণৰ ভিত্তিত ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহৰ বৰ্ণনা, ব্যাখ্যা বা ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা।
নৰ্মেটিভ এপ্ৰ’চ: কি আছে তাতকৈ কি হ’ব লাগে তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ মূল্যবোধ, নৈতিকতা আৰু আদৰ্শ মানদণ্ডৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে, ন্যায়, ন্যায় বা সাধাৰণ মংগল লাভ কৰিবলৈ কথাবোৰ কেনেকুৱা হ’ব লাগে বুলি সোধা হৈছে।
২/ অধ্যয়নৰ প্ৰকৃতি:
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি: বৰ্ণনাত্মক আৰু বস্তুনিষ্ঠ প্ৰকৃতিৰ। ইয়াত পৰীক্ষণযোগ্য প্ৰমাণ আৰু বাস্তৱ জগতৰ পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰা হয়, প্ৰায়ে পৰিসংখ্যা বা কেছ ষ্টডি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
নৰ্মেটিভ এপ্ৰ’চ: নিৰ্দেশনামূলক আৰু বিষয়ভিত্তিক। ইয়াত কি সঠিক বা অনুচিত, ন্যায়সংগত বা অন্যায় সেই বিষয়ে বিচাৰ প্ৰদান কৰা হয় আৰু গণতন্ত্ৰ, স্বাধীনতা, সমতাৰ দৰে ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ সন্ধান কৰা হয়।
৩/ ভিত্তিঃ
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি: তথ্য, তথ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। ইয়াত বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰমাণ সংগ্ৰহ কৰা হয় আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিকভাৱে পৰীক্ষা কৰিব পৰা কথাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি সিদ্ধান্ত লোৱা হয়।
নৰ্মেটিভ এপ্ৰ’চ: মূল্যবোধ, নৈতিকতা আৰু দৰ্শনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি। ই তথ্যতকৈ আদৰ্শ আৰু নীতিৰ প্ৰতিহে চিন্তা কৰে।
৪/ লক্ষ্য:
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি: লক্ষ্য হৈছে ৰাজনৈতিক পৰিঘটনা বা আচৰণসমূহ বাস্তৱত ঘটাৰ দৰে বুজি পোৱা, ব্যাখ্যা কৰা আৰু ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা, মূল্যবোধৰ বিচাৰ নকৰাকৈ।
নৰ্মেটিভ এপ্ৰ’চ: লক্ষ্য হৈছে নৈতিক বিবেচনা আৰু নৈতিক দৰ্শনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা বা নীতি কেনেকুৱা হ’ব লাগে সেই বিষয়ে পৰামৰ্শ দিয়া আৰু নিৰ্ধাৰণ কৰা।
৫/ উদাহৰণ:
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতি: ভোটগ্ৰহণৰ তথ্য, নিৰ্বাচনৰ ফলাফল আৰু জনগাঁথনিগত কাৰকসমূহ বিশ্লেষণ কৰি নিৰ্বাচনত ভোটাৰৰ আচৰণ অধ্যয়ন কৰা।
নৰ্মেটিভ এপ্ৰ’চ: ন্যায় আৰু ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ দাৰ্শনিক নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গণতন্ত্ৰই চৰকাৰৰ সৰ্বোত্তম ৰূপ নেকি সেই বিষয়ে বিতৰ্ক কৰা।
সাৰাংশ:
অভিজ্ঞতাভিত্তিক পদ্ধতিটো কি আছে তাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আৰু ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহৰ বৰ্ণনা বা ব্যাখ্যাৰ বাবে তথ্য আৰু প্ৰমাণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ বিপৰীতে নীতিগত পদ্ধতিটো কি হ’ব লাগে তাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত আৰু ইয়াত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ আদৰ্শ অৱস্থাৰ বিষয়ে মূল্যভিত্তিক বিচাৰ জড়িত হৈ থাকে। ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ব্যাপক বুজাবুজিৰ বাবে দুয়োটা পদ্ধতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৫) আইনী পন্থাৰ ওপৰত এটা চমু টোকা লিখা।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ আইনী দৃষ্টিভংগীয়ে আইন আৰু আইনী প্ৰতিষ্ঠানৰ চশমাৰে ৰাজনীতি আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ অধ্যয়নক বুজায়। ইয়াত আইন, আইনী ব্যৱস্থা আৰু ন্যায়িক সিদ্ধান্তই ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া, ৰাষ্ট্ৰৰ কাৰ্য্যকলাপ আৰু সমাজৰ সম্পৰ্ক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। এই পদ্ধতিত সমাজসমূহ পৰিচালনা কৰাত সাংবিধানিক আইন, প্ৰশাসনিক আইন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনৰ গঠন, কাৰ্য্যকলাপ আৰু ভূমিকা বিশ্লেষণ কৰা হয়।
আইনী পদ্ধতিৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
আইন আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া: আইনী পদ্ধতিয়ে ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু চৰকাৰী কাম-কাজ গঢ় দিয়াত আইন, আদালত আৰু আইনী প্ৰতিষ্ঠানৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াত আইনী কাঠামোসমূহে ৰাজনৈতিক অধিকাৰ, কৰ্তব্য আৰু ক্ষমতাৰ বিতৰণৰ সংজ্ঞা কেনেকৈ দিয়ে তাক চায়।
সংবিধানৰ ব্যাখ্যা: এই পদ্ধতিৰ এটা প্ৰধান দিশ হ’ল সংবিধান আৰু আইনী গ্ৰন্থসমূহৰ বিশ্লেষণ যাতে ই কেনেকৈ চৰকাৰী কৰ্তৃত্ব নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, ব্যক্তিগত অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰে আৰু আইনৰ শাসন প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
ন্যায়িক পৰ্যালোচনা আৰু সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ: এই পদ্ধতিত ন্যায়িক সিদ্ধান্তই ৰাজহুৱা নীতি, চৰকাৰী কাৰ্য্য আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতাক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে তাক পৰীক্ষা কৰে। ইয়াত আইনৰ ব্যাখ্যা আৰু বলবৎ কৰাত আদালতৰ ভূমিকা অধ্যয়ন কৰা হয়।
আইনী আনুষ্ঠানিকতাবাদ: আইনী পদ্ধতিত প্ৰায়ে আইনী নিয়ম আৰু নজিৰসমূহৰ আনুষ্ঠানিক ব্যাখ্যা জড়িত হৈ থাকে, আইনী যুক্তিৰ যুক্তিসংগত সামঞ্জস্যতা আৰু প্ৰতিষ্ঠিত আইনী নীতিসমূহৰ প্ৰয়োগৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।
গুৰুত্ব:
আইনে ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে, চৰকাৰী ক্ষমতাৰ সীমা আৰু ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ সুৰক্ষা আদি বুজিবলৈ আইনী দৃষ্টিভংগী অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ই সাংবিধানিক গণতন্ত্ৰ আৰু আইনী শাসনৰ আৰ্হিৰ কাৰ্য্যকলাপৰ বিষয়ে অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰে।
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে আইনী পদ্ধতিয়ে আইন আৰু ৰাজনীতিৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ অধ্যয়ন কৰে, ৰাজনৈতিক প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ আৰু সমাজ ব্যৱস্থা বজাই ৰখাত আইনী ব্যৱস্থা আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
৬) ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপক্ষেত্ৰ উল্লেখ কৰা।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপক্ষেত্ৰ হ’ল-
১/ তুলনামূলক ৰাজনীতিঃ
এই উপক্ষেত্ৰখনে বিভিন্ন দেশ আৰু অঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, প্ৰতিষ্ঠান, প্ৰক্ৰিয়া আৰু আচৰণৰ তুলনা কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তুলনামূলক ৰাজনীতিয়ে বিভিন্ন ৰাজনৈতিক সত্তাসমূহে কেনেদৰে কাম কৰে আৰু তেওঁলোকৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনিয়ে শাসন আৰু ৰাজহুৱা নীতিত কেনে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে বুজিবলৈ বিচাৰে। ইয়াত প্ৰায়ে নিৰ্বাচনী ব্যৱস্থা, দলীয় ব্যৱস্থা, চৰকাৰী গাঁথনিৰ সাদৃশ্য আৰু পাৰ্থক্য বিশ্লেষণ কৰাৰ লগতে ৰাজনৈতিক বিকাশ আৰু শাসন ব্যৱস্থা পৰিৱৰ্তনৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাটো জড়িত হৈ থাকে।
২/ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক:
আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক (IR)-এ বিশ্বব্যাপী জাতি-ৰাষ্ট্ৰ, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সংস্থা আৰু অৰাষ্ট্ৰীয় অভিনেতাসকলৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ পৰীক্ষা কৰে। এই উপক্ষেত্ৰখনে কূটনীতি, সংঘাত, সহযোগিতা, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, বাণিজ্য, আৰু বিশ্বায়নৰ দৰে বিষয়সমূহ অধ্যয়ন কৰে। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আচৰণক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহ আৰু ৰাষ্ট্ৰসমূহে নিজৰ জাতীয় স্বাৰ্থৰ সন্ধানত ইজনে সিজনৰ সৈতে জড়িত হোৱা ব্যৱস্থাসমূহ বুজি পোৱা।
দেশৰ ভিতৰত আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ পৰিৱেশ দুয়োটাতে ৰাজনৈতিক গতিশীলতাৰ জটিলতাসমূহ বুজিবলৈ এই উপ-ক্ষেত্ৰসমূহ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
৭) দুবিধ ৰাজনৈতিক তত্ত্ব উল্লেখ কৰা।
Answer: ১/ নৰ্মেটিভ পলিটিকেল থিয়ৰী:
নীতিগত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনীতিৰ নৈতিক আৰু নৈতিক দিশসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াত কি হ’ব লাগে সেই সম্পৰ্কে প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়া হৈছে, ন্যায়, সমতা, স্বাধীনতা, আৰু শাসনৰ উত্তম ৰূপৰ দৰে আদৰ্শৰ সন্ধান কৰা হৈছে। নৰ্মেটিভ তত্ত্বই প্ৰায়ে কিছুমান মূল্যবোধৰ বিচাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য, প্ৰতিষ্ঠান আৰু নীতিৰ মূল্যায়নৰ বাবে কাঠামো প্ৰদান কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, গণতন্ত্ৰৰ তত্ত্ব, ন্যায়ৰ তত্ত্ব (জন ৰ’লছৰ ন্যায় তত্ত্বৰ দৰে), অধিকাৰৰ তত্ত্ব এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত।
২) বৰ্ণনাত্মক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
বৰ্ণনাত্মক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব, যাক অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব বুলিও কোৱা হয়, ই ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহক নীতিগত বিচাৰ নকৰাকৈয়ে যিদৰে আছে তেনেদৰেই ব্যাখ্যা আৰু বিশ্লেষণ কৰিব বিচাৰে। ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহ কেনেকৈ চলি থাকে, ৰাজনৈতিক আচৰণ কেনেকৈ সংঘটিত হয়, ৰাজনৈতিক ফলাফলত কি কি কাৰকে প্ৰভাৱ পেলায়, সেই বিষয়ে বুজাৰ প্ৰতি ইয়াৰ চিন্তা। এই ধৰণৰ তত্ত্বই প্ৰায়ে তথ্য, কেছ ষ্টাডি আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি বাস্তৱ জগতৰ ৰাজনৈতিক গতিশীলতা, যেনে ভোটাৰৰ আচৰণ, দলীয় ব্যৱস্থা, আৰু শাসন গাঁথনি বিশ্লেষণ কৰে।
এই দুবিধ ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনীতিৰ অধ্যয়নত বিভিন্ন উদ্দেশ্য সাধন কৰে, নীতিগত তত্ত্বই কি কৰিব লাগে তাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে আৰু বৰ্ণনাত্মক তত্ত্বই ৰাজনীতি প্ৰকৃততে কেনেদৰে কাম কৰে সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰাত সহায় কৰে।
৮) ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্যৰ বিষয়ে লিখা।
Answer: ৰাজনীতিৰ অধ্যয়ন আৰু অনুশীলনত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্য্য ইয়াত উল্লেখ কৰা হ’ল-
১) ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজিবলৈ কাঠামো:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ক্ষমতা, কৰ্তৃত্ব, ন্যায়, স্বাধীনতা, গণতন্ত্ৰ আদি মৌলিক ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজিবলৈ আৰু বিশ্লেষণ কৰিবলৈ এক ধাৰণাগত কাঠামো প্ৰদান কৰে। এই ধাৰণাসমূহৰ সংজ্ঞা দি আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱসমূহ অন্বেষণ কৰি ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য্য স্পষ্ট কৰাত সহায় কৰে। এই তাত্ত্বিক ভিত্তিই পণ্ডিত, নীতি নিৰ্ধাৰক আৰু নাগৰিকসকলক ৰাজনৈতিক বিষয় আৰু দ্বিধাদ্বন্দ্বৰ বিষয়ে জ্ঞাত আলোচনাত লিপ্ত হ’বলৈ সক্ষম কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, ন্যায়ৰ তত্ত্বই সামাজিক সমতাৰ বিষয়ে বিতৰ্কৰ ফ্ৰেমৱৰ্কত সহায় কৰে, আনহাতে গণতন্ত্ৰৰ তত্ত্বই নিৰ্বাচনী প্ৰক্ৰিয়া আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে আলোচনাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে।
২) নীতিগত মূল্যায়ন আৰু নীতি প্ৰণয়নৰ পথ প্ৰদৰ্শক:
ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, নীতি আৰু পদ্ধতিৰ নীতিগত মূল্যায়নৰ ভিত্তি হিচাপে ৰাজনৈতিক তত্ত্বই কাম কৰে। ই এনে নৈতিক কাঠামো প্ৰদান কৰে যিয়ে ন্যায্য শাসন ব্যৱস্থা আৰু অধিকাৰ আৰু সম্পদৰ উপযুক্ত বিতৰণ কি তাক মূল্যায়ন কৰাত সহায় কৰে। বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহৰ সমালোচনা আৰু সংস্কাৰ বা নতুন নীতিৰ পোষকতা কৰাৰ বাবে এই কাৰ্য্য অতি প্ৰয়োজনীয়। উদাহৰণস্বৰূপে, ন্যায়ৰ নীতিগত তত্ত্বই আয়ৰ বৈষম্য, নাগৰিক অধিকাৰ, আৰু পৰিৱেশ ন্যায়ৰ দৰে বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত নীতি নিৰ্ধাৰকসকলক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত অধিক সমতাপূৰ্ণ আৰু ন্যায়সংগত নীতি প্ৰণয়ন কৰা হয়।
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে ৰাজনৈতিক তত্ত্বই কেৱল মূল ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজি পোৱাত সহায় কৰাই নহয়, নীতিগত মূল্যায়ন আৰু নীতি নিৰ্ধাৰণকো অৱগত কৰে, শেষত উন্নত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু শাসন পদ্ধতিৰ বিকাশত অৰিহণা যোগায়।
৯) ৰাজনীতি বিজ্ঞানত আচৰণ বিপ্লৱৰ গড ফাদাৰ হিচাপে গণ্য কৰা দুজন ৰাজনীতি বিজ্ঞানীৰ কথা উল্লেখ কৰা।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞানত আচৰণ বিপ্লৱৰ “গডফাদাৰ” হিচাপে গণ্য কৰা দুজন ৰাজনীতি বিজ্ঞানী হ’ল-
১/ ডেভিদ ইষ্টন:
ডেভিদ ইষ্টন আছিল এজন বিশিষ্ট ৰাজনীতি বিজ্ঞানী যিয়ে ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ আচৰণৰ দৃষ্টিভংগীত যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছিল। তেওঁৰ ব্যৱস্থা তত্ত্বৰ বাবে পৰিচিত, যিয়ে ৰাজনৈতিক আচৰণক বহল ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অংশ হিচাপে বুজাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। তেওঁৰ কামৰ লক্ষ্য আছিল প্ৰতিষ্ঠান আৰু আইনী কাঠামোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ পৰা আঁতৰি আহি ৰাজনীতিৰ অধিক বৈজ্ঞানিক আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক অধ্যয়ন গঢ়ি তোলা।
২/ গেব্ৰিয়েল আলমণ্ড:
আচৰণ বিপ্লৱৰ আন এজন মূল ব্যক্তি আছিল গেব্ৰিয়েল আলমণ্ড। ৰাজনৈতিক সংস্কৃতি আৰু ৰাজনৈতিক আচৰণ গঢ় দিয়াত ইয়াৰ ভূমিকা বুজিবলৈ তেওঁ অৰিহণা যোগাইছিল। আলমণ্ডৰ গৱেষণাই ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু সেই ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত ব্যক্তিৰ মনোভাৱ আৰু আচৰণৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। “নাগৰিক সংস্কৃতি”কে ধৰি তেওঁৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থসমূহে বস্তুনিষ্ঠ গাঁথনিৰ উপৰিও ৰাজনীতিৰ বিষয়ভিত্তিক দিশ যেনে বিশ্বাস, মূল্যবোধ আৰু মনোভাৱ বুজাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল।
ইষ্টন আৰু আলমণ্ডে একেলগে আচৰণৰ পদ্ধতি প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰিছিল, যিয়ে অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণা, বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি আৰু ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাৰ অধ্যয়নত ব্যক্তিগত আচৰণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
C) ৰচনাৰ প্ৰকাৰ প্ৰশ্ন: (প্ৰতিটোৰ বাবে ১০/১২ নম্বৰ)
১.ৰাজনৈতিক তত্ত্ব কি? ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা। (২০১৯)
Answer: ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু আচৰণৰ আধাৰত থকা ধাৰণা, ধাৰণা আৰু দৰ্শনৰ অধ্যয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ এটা শাখা হৈছে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব। ইয়াত শাসন, ন্যায়, ক্ষমতা, অধিকাৰ, আৰু সমাজত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে মৌলিক প্ৰশ্নসমূহৰ সন্ধান কৰা হৈছে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই এনে কাঠামো প্ৰদান কৰে যাৰ জৰিয়তে আমি ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহ বুজি পাওঁ, ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহৰ মূল্যায়ন কৰোঁ আৰু ৰাজনৈতিক কাৰ্য্যক পথ প্ৰদৰ্শন কৰা নীতিগত নীতি প্ৰণয়ন কৰোঁ।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তন
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তন কেইবাটাও মূল ঐতিহাসিক পৰ্যায়ৰ মাজেৰে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, প্ৰত্যেকটোতে চিন্তা আৰু ধাৰণাসমূহৰ উল্লেখযোগ্য বিকাশৰ দ্বাৰা চিহ্নিত কৰা হৈছে:
১/ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ শিপা প্ৰাচীন সভ্যতাত পোৱা যায়, য’ত প্লেটো আৰু এৰিষ্ট’টলৰ দৰে দাৰ্শনিকসকলে ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। বিশেষকৈ “দ্য ৰিপাব্লিক”ত প্লেটোৰ ৰচনাত ন্যায় আৰু দাৰ্শনিক-ৰজাৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আদৰ্শ ৰাষ্ট্ৰৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল। প্ৰায়ে “ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ” বুলি অভিহিত এৰিষ্টটলে বিভিন্ন ধৰণৰ চৰকাৰ বিশ্লেষণ কৰি নাগৰিকত্ব, গণতন্ত্ৰ, আইনৰ শাসন আদি ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। তেওঁৰ এই কামে শাসন আৰু নৈতিকতাৰ ওপৰত পৰৱৰ্তী আলোচনাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল।
২/ মধ্যযুগীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
মধ্যযুগীয় যুগত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ দ্বাৰা বিশেষকৈ খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলামৰ দ্বাৰা প্ৰচুৰভাৱে প্ৰভাৱিত হৈছিল। চেণ্ট অগাস্টিন আৰু থমাছ একুইনাছৰ দৰে চিন্তাবিদসকলে ধ্ৰুপদী দৰ্শনক ধৰ্মতত্ত্বৰ ধাৰণাসমূহৰ সৈতে একত্ৰিত কৰি শাসনৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। অগাস্টিনৰ “চিটি অৱ গড”ত পাৰ্থিৱ চহৰখনক ঐশ্বৰিক চহৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল, আনহাতে একুইনাছৰ লেখাত আইন, নৈতিকতা আৰু মানৱ স্বভাৱৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অন্বেষণ কৰা হৈছিল।
৩/ নৱজাগৰণ আৰু আৰম্ভণিৰ আধুনিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
ৰেনেছাঁৰ সময়ত ধ্ৰুপদী ধাৰণাসমূহৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু মানৱতাবাদৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। নিকোলো মেকিয়াভেলিৰ দৰে চিন্তাবিদসকলে ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰত অধিক প্ৰাগমেটিক দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, “দ্য প্ৰিন্স”ৰ দৰে ৰচনাত ক্ষমতাৰ গতিশীলতা আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ বাস্তৱতাক গুৰুত্ব দিছিল। এই সময়ছোৱাত থমাছ হবছ, জন লক, জিন-জেক ৰুছ’ আদি সামাজিক চুক্তি তত্ত্ববিদৰ উত্থান ঘটিছিল, যিয়ে চৰকাৰৰ উৎপত্তি আৰু ৰাষ্ট্ৰ আৰু ব্যক্তিৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ বিষয়ে অন্বেষণ কৰিছিল। প্ৰকৃতিৰ অৱস্থাৰ প্ৰতি হবছৰ দৃষ্টিভংগীয়ে তেওঁক নিৰপেক্ষ ৰাজতন্ত্ৰৰ ন্যায্যতা প্ৰদান কৰাৰ বিপৰীতে লকৰ ধাৰণাসমূহে উদাৰ গণতন্ত্ৰ আৰু ব্যক্তিগত অধিকাৰৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
৪/ ১৯ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
ঔদ্যোগীকৰণ, জাতীয়তাবাদ আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনে সৃষ্টি কৰা প্ৰত্যাহ্বানৰ দ্বাৰা ১৯ শতিকাত ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাত যথেষ্ট উন্নতি ঘটিছিল। কাৰ্ল মাৰ্ক্সে পুঁজিবাদ আৰু শ্ৰেণী সংগ্ৰাম আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ এই কামে ব্যক্তিবাদ আৰু ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ প্ৰচলিত উদাৰ ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল। জন ষ্টুয়াৰ্ট মিলৰ দৰে আন উল্লেখযোগ্য তত্ত্ববিদসকলে স্বাধীনতা, উপযোগীতাবাদ আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু সমাজ কল্যাণৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় ধাৰণা আগবঢ়াইছিল।
৫/ ২০ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
বিংশ শতিকাত ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বৈচিত্ৰ্যতা আহিছিল, আচৰণবাদ, গাঁথনিবাদ, উত্তৰ আধুনিকতাবাদকে ধৰি বিভিন্ন চিন্তাধাৰাৰ উত্থান ঘটিছিল। ডেভিদ ইষ্টন আৰু গেব্ৰিয়েল আলমণ্ডৰ দৰে পণ্ডিতৰ নেতৃত্বত হোৱা আচৰণ বিপ্লৱে পৰম্পৰাগত নীতিগত পদ্ধতিৰ পৰা আঁতৰি আহি অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণা আৰু ৰাজনৈতিক আচৰণৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত নাৰীবাদী ৰাজনৈতিক তত্ত্ব, সমালোচনাত্মক তত্ত্ব আৰু বিশ্বায়নৰ তত্ত্বৰ উত্থান ঘটিছিল, যিয়ে বিদ্যমান আৰ্হিসমূহক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল আৰু ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণৰ পৰিসৰ বহল কৰিছিল।
৬) সমসাময়িক ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
আজিও ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিকাশ অব্যাহত আছে, বিশ্বায়ন, পৰিচয়ৰ ৰাজনীতি, পৰিৱেশ নৈতিকতা, আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভাৱ আদি সমসাময়িক বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰি। ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণ সমৃদ্ধ কৰিবলৈ সমাজবিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আৰু মনোবিজ্ঞানৰ পৰা অন্তৰ্দৃষ্টি আহৰণ কৰি পণ্ডিতসকলে আন্তঃশাখা পদ্ধতিৰ সৈতে ক্ৰমান্বয়ে জড়িত হৈ পৰিছে। সমসাময়িক ৰাজনৈতিক তত্ত্বই বহুত্ববাদৰ গুৰুত্ব আৰু প্ৰান্তীয় কণ্ঠ আৰু দৃষ্টিভংগীক সম্বোধন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
উপসংহাৰ
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰাচীন শিপাৰ পৰা মধ্যযুগীয় ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ আধুনিক ধাৰণাসমূহৰ উত্থানৰ মাজেৰে সমসাময়িক ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বৈচিত্ৰময় আৰু জটিল পৰিৱেশলৈ বিকশিত হৈছে। ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাক গঢ় দিয়া নীতিসমূহ বুজিবলৈ আৰু ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য আৰু নীতিৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহৰ মূল্যায়নৰ বাবে ই এক জটিল আহিলা হিচাপে কাম কৰে। সমাজৰ পৰিৱৰ্তন অব্যাহত থকাৰ লগে লগে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আৰু গতিশীল পৃথিৱীত ন্যায়, ক্ষমতা আৰু শাসনৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজি আগুৱাই নিয়াৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অপৰিহাৰ্য হৈয়েই আছে।
২/ ৰাজনৈতিক তত্ত্ব বুলিলে কি বুজোৱা হয়? ইয়াৰ গুৰুত্ব বুজাই দিয়া।
Answer: ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, আচৰণ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বুজাবুজিৰ বিষয়ে অৱগত কৰা ধাৰণা, ধাৰণা আৰু নীতিৰ অধ্যয়নক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব বোলে। ইয়াৰ লগত ক্ষমতা, ন্যায়, অধিকাৰ, কৰ্তৃত্ব, শাসন, আৰু সমাজত ব্যক্তি আৰু গোটৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে মৌলিক প্ৰশ্নসমূহ বিশ্লেষণ কৰাটো জড়িত হৈ থাকে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নীতিগত আৰু বৰ্ণনাত্মক দুয়োটা মাত্ৰাকে সামৰি লয়, য’ত নীতিগত তত্ত্বই কি হ’ব লাগে (মূল্যবোধ আৰু নৈতিকতা) তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে আৰু বৰ্ণনাত্মক তত্ত্বই কি আছে (ৰাজনৈতিক জীৱনৰ অভিজ্ঞতাভিত্তিক বাস্তৱতা) পৰীক্ষা কৰে।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গুৰুত্ব
ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজিবলৈ কাঠামো:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই গণতন্ত্ৰ, ন্যায়, স্বাধীনতা, কৰ্তৃত্ব আদি মৌলিক ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজিবলৈ এক ধাৰণাগত কাঠামো প্ৰদান কৰে। এই ধাৰণাসমূহৰ সংজ্ঞা দি ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ইয়াৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য্য স্পষ্ট কৰাত সহায় কৰে, যাৰ ফলত ব্যক্তি আৰু পণ্ডিতসকলে ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত জ্ঞাত আলোচনাত লিপ্ত হ’ব পাৰে।
গাইডিং নৰ্মেটিভ মূল্যায়ন:
ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, নীতি আৰু পদ্ধতিৰ নীতিগত মূল্যায়নৰ ভিত্তি হিচাপে ৰাজনৈতিক তত্ত্বই কাম কৰে। ই এনে নৈতিক কাঠামো প্ৰদান কৰে যিয়ে ন্যায্য শাসন ব্যৱস্থা আৰু অধিকাৰ আৰু সম্পদৰ উপযুক্ত বিতৰণ কি তাক মূল্যায়ন কৰাত সহায় কৰে। বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহৰ সমালোচনা আৰু সংস্কাৰ বা নতুন নীতিৰ পোষকতা কৰাৰ বাবে এই কাৰ্য্য অতি প্ৰয়োজনীয়।
ঐতিহাসিক প্ৰসংগ বুজা:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক ধাৰণা আৰু প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ অন্বেষণৰ অনুমতি দিয়ে। প্লেটো আৰু এৰিষ্টটলৰ দৰে প্ৰাচীন দাৰ্শনিকৰ পৰা আধুনিক তত্ত্ববিদলৈকে ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বিৱৰ্তন অধ্যয়ন কৰি আমি ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ কেনেকৈ বিকশিত হৈছে আৰু পৰিৱৰ্তিত সমাজৰ পৰিস্থিতিৰ লগত খাপ খাই পৰিছে তাৰ অন্তৰ্দৃষ্টি লাভ কৰোঁ।
ৰাজহুৱা নীতি আৰু শাসনক প্ৰভাৱিত কৰা:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা তাত্ত্বিক কাঠামোসমূহে ৰাজহুৱা নীতি আৰু শাসন ব্যৱস্থাক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে। নীতি নিৰ্ধাৰকসকলে নীতি প্ৰণয়ন কৰাৰ সময়ত প্ৰায়ে তাত্ত্বিক অন্তৰ্দৃষ্টিৰ সহায় লয়, যাতে ই ন্যায়, গণতন্ত্ৰ আৰু মানৱ অধিকাৰৰ নীতিৰ সৈতে মিল থকাটো নিশ্চিত কৰে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই বিধানসভাৰ এজেণ্ডা গঠন আৰু শাসন কৌশলৰ পথ প্ৰদৰ্শন কৰাত সহায় কৰে।
সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাক লালন-পালন কৰা:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ সৈতে জড়িত হ’লে সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰা আৰু বিশ্লেষণাত্মক দক্ষতাক উৎসাহিত কৰা হয়। ই ব্যক্তিসকলক বিদ্যমান ৰাজনৈতিক গাঁথনিসমূহক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ, প্ৰতিযোগী মতাদৰ্শসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ আৰু ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্তৰ নৈতিক প্ৰভাৱসমূহ বিবেচনা কৰিবলৈ প্ৰেৰণা দিয়ে। এই সমালোচনাত্মক সংযোগ জ্ঞাত নাগৰিকত্ব আৰু গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়।
সমসাময়িক সমস্যাসমূহৰ সমাধান:
বিশ্বায়ন, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, পৰিচয়ৰ ৰাজনীতি, সামাজিক ন্যায় আদি সমসাময়িক বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অতি প্ৰয়োজনীয়। তাত্ত্বিক কাঠামোসমূহে এই জটিল প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰে, যিয়ে জ্ঞাত বিতৰ্ক আৰু সমাধানৰ বাবে ভিত্তি প্ৰদান কৰে। সাম্প্ৰতিক পৰিঘটনাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব প্ৰয়োগ কৰি পণ্ডিত আৰু কৰ্মীসকলে সমতা আৰু ন্যায়ক প্ৰসাৰিত কৰা নীতিৰ পোষকতা কৰিব পাৰে।
উপসংহাৰ
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব হৈছে ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ এক মৌলিক দিশ যিয়ে ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ গভীৰ বুজাবুজি প্ৰদান কৰে, নীতিগত মূল্যায়নক অৱগত কৰে আৰু ৰাজহুৱা নীতিক পথ প্ৰদৰ্শন কৰে। ইয়াৰ গুৰুত্ব সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাক লালন-পালন কৰা, ঐতিহাসিক আৰু সমসাময়িক ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহ বিশ্লেষণ কৰা আৰু নৈতিক শাসন ব্যৱস্থাক প্ৰসাৰিত কৰাৰ ক্ষমতাত নিহিত হৈ আছে। ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অধ্যয়ন কৰি ব্যক্তিসকলে ৰাজনৈতিক বক্তৃতাত অধিক ফলপ্ৰসূভাৱে জড়িত হ’ব পাৰে আৰু ন্যায়সংগত আৰু সমতাপূৰ্ণ সমাজৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাব পাৰে।
৩/ Normative political theory আৰু Empirical Political Theory ৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰা।
Answer: নীতিগত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখনৰ ভিতৰত দুটা সুকীয়া পদ্ধতি, প্ৰত্যেকেই ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণৰ বিভিন্ন দিশৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। দুয়োটাৰ মাজৰ মূল পাৰ্থক্যসমূহ ইয়াত উল্লেখ কৰা হৈছে:
১/ সংজ্ঞা:
নৰ্মেটিভ পলিটিকেল থিয়ৰী: এই পদ্ধতিটো কি হ’ব লাগে সেই সম্পৰ্কে। ইয়াত ন্যায়, অধিকাৰ, ক্ষমতা আৰু শাসনৰ সৈতে জড়িত নৈতিক আৰু দাৰ্শনিক প্ৰশ্নসমূহৰ সন্ধান কৰা হৈছে। নৰ্মেটিভ ৰাজনৈতিক তত্ত্ববিদসকলে ৰাজনৈতিক ধাৰণা আৰু নীতিসমূহ বিশ্লেষণ কৰে, প্ৰায়ে গণতন্ত্ৰ, সমতা, ন্যায়ৰ দৰে আদৰ্শৰ পোষকতা কৰে।
অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: এই পদ্ধতিত কি আছে তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। ইয়াৰ লগত পৰ্যবেক্ষণ আৰু তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক আচৰণ, প্ৰতিষ্ঠান আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ পদ্ধতিগত অধ্যয়ন জড়িত হৈ থাকে। অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ববিদসকলে ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাৰ বৰ্ণনা, ব্যাখ্যা আৰু ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিবলৈ অভিজ্ঞতাভিত্তিক প্ৰমাণ ব্যৱহাৰ কৰে।
২/ অনুসন্ধানৰ প্ৰকৃতি:
নীতিগত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: নীতিগত বিশ্লেষণত লিপ্ত হয়, অৰ্থাৎ ই নৈতিক মাপকাঠীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন কৰে। এই পদ্ধতিত প্ৰায়ে সুসমাজ বা বৈধ শাসন ব্যৱস্থা কিহৰ দ্বাৰা গঠিত সেই বিষয়ে তাত্ত্বিক আলোচনা জড়িত হৈ থাকে।
অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা আৰু আচৰণৰ প্ৰকৃত কাৰ্য্যকলাপৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি বৰ্ণনাত্মক বা ব্যাখ্যামূলক বিশ্লেষণত জড়িত। ই পৰ্যবেক্ষণ, তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহ বুজিবলৈ বিচাৰে।
৩/ পদ্ধতিঃ
নীতিগত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: মূলতঃ দাৰ্শনিক যুক্তি, যুক্তিসংগত যুক্তি আৰু ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। ই প্ৰায়ে ঐতিহাসিক গ্ৰন্থ, তাত্ত্বিক কাঠামো আৰু নীতিগত সমালোচনাৰ ওপৰত আধাৰিত হয়।
অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ আৰু বিশ্লেষণ কৰিবলৈ পৰিমাণগত বিশ্লেষণ (যেনে, পৰিসংখ্যাগত পদ্ধতি, জৰীপ) আৰু গুণগত পদ্ধতি (যেনে, কেছ ষ্টডি, সাক্ষাৎকাৰ)কে ধৰি বৈজ্ঞানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।
৪/ লক্ষ্য:
নৰ্মেটিভ পলিটিকেল থিয়ৰী: ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য, ব্যৱস্থা আৰু নীতিৰ মূল্যায়নৰ বাবে নৈতিক কাঠামো গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াত কি ন্যায্য বা অন্যায়, সঠিক বা ভুল সেই সম্পৰ্কে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিব বিচাৰে আৰু আদৰ্শ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ ওপৰত পথ প্ৰদৰ্শন কৰিব বিচাৰে।
অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: ৰাজনৈতিক আচৰণ, প্ৰতিষ্ঠান আৰু প্ৰক্ৰিয়াৰ সঠিক বুজাবুজি প্ৰদান কৰাৰ লক্ষ্যৰে। ইয়াত ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহ কেনেকৈ চলি থাকে সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰা, আচৰণৰ আৰ্হি চিনাক্ত কৰা আৰু ভৱিষ্যতৰ ৰাজনৈতিক ফলাফলৰ ভৱিষ্যদ্বাণী কৰা।
৫/ উদাহৰণ:
নৰ্মেটিভ পলিটিকেল থিয়ৰী: ন্যায়ৰ তত্ত্ব (যেনে জন ৰ’লছৰ ন্যায় তত্ত্ব), গণতন্ত্ৰৰ তত্ত্ব আৰু মানৱ অধিকাৰৰ বিষয়ে আলোচনা এই শ্ৰেণীৰ অন্তৰ্গত। এই তত্ত্বসমূহে ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহক কি কি নীতিয়ে পথ প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগে আৰু কিহৰ দ্বাৰা ন্যায়সংগত সমাজ গঠন কৰা হয়, সেই বিষয়ে পৰীক্ষা কৰা হয়।
অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: ভোটাৰৰ আচৰণৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়ন, নিৰ্বাচনৰ ফলাফলৰ বিশ্লেষণ, জনমতৰ প্ৰৱণতাৰ ওপৰত কৰা গৱেষণা অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ উদাহৰণ। এই অধ্যয়নসমূহৰ লক্ষ্য হৈছে প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু ইয়াক প্ৰভাৱিত কৰা কাৰকসমূহ বুজি পোৱা।
সাৰাংশ:
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে নীতিগত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নৈতিক প্ৰশ্ন আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ আদৰ্শৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে, আনহাতে অভিজ্ঞতাভিত্তিক ৰাজনৈতিক তত্ত্বই প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক আচৰণ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহ পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত। ৰাজনীতি আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ প্ৰকৃতিৰ পৰিপূৰক অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰি ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ব্যাপক বুজাবুজিৰ বাবে দুয়োটা পদ্ধতি অপৰিহাৰ্য।
৪) ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতি আৰু পুনৰুজ্জীৱনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
Answer: ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতি আৰু পুনৰুজ্জীৱনে সময়ৰ লগে লগে ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখনৰ ভিতৰত তাত্ত্বিক আলোচনাক দিয়া মনোযোগ আৰু গুৰুত্বৰ পৰিৱৰ্তনক বুজায়। এই বিৱৰ্তনে বৌদ্ধিক প্ৰৱণতা, সমাজৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু অনুশাসনমূলক পৰিৱেশৰ বহল পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে। তলত ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতি আৰু পুনৰুজ্জীৱনৰ এক আভাস দিয়া হ’ল।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতি
১/ আচৰণবাদৰ উত্থান (১৯৪০-১৯৬০ৰ দশক):
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতিৰ কাৰণ বহুলাংশে ২০ শতিকাৰ মাজভাগত আচৰণবাদৰ উত্থান বুলি ক’ব পাৰি। আচৰণবাদে দাৰ্শনিক অনুসন্ধানতকৈ অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণা আৰু ৰাজনৈতিক আচৰণৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। পণ্ডিতসকলে পৰিমাণীকৰণযোগ্য তথ্য আৰু পৰ্যবেক্ষণযোগ্য পৰিঘটনাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি প্ৰাকৃতিক বিজ্ঞানৰ পৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানলৈকে পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰিবলৈ বিচাৰিছিল।
এই পৰিৱৰ্তনৰ ফলত পৰিমাণগত বিশ্লেষণ, পৰিসংখ্যা আৰু জৰীপক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হয়, প্ৰায়ে মূল্যবোধ, নৈতিকতা আৰু নীতিগত নীতিৰ বিষয়ে তাত্ত্বিক আলোচনাক একাষৰীয়া কৰি পেলোৱা হয়। এই পৰিঘটনাসমূহৰ আধাৰত থকা মৌলিক ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত নহয়, ৰাজনৈতিক আচৰণ, মনোভাৱ আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহ বুজি পোৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল।
২/ অনুশাসনৰ খণ্ডিতকৰণ:
ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখন ক্ৰমান্বয়ে খণ্ডিত হৈ পৰিল, বিভিন্ন উপ-শাখাই (যেনে, তুলনামূলক ৰাজনীতি, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্পৰ্ক, ৰাজহুৱা প্ৰশাসন) নিজৰ পদ্ধতি আৰু গৱেষণামূলক কাৰ্যসূচী প্ৰস্তুত কৰিলে। এই খণ্ডিতকৰণে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰান্তীয়কৰণত অৰিহণা যোগাইছিল কাৰণ পণ্ডিতসকলে বিশেষ অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণা কৰিছিল, প্ৰায়ে শাসন আৰু ন্যায়ৰ বিষয়ে বহল দাৰ্শনিক প্ৰশ্নসমূহক অৱহেলা কৰিছিল।
৩/ নৰ্মেটিভ তত্ত্বৰ সমালোচনা:
২০ শতিকাৰ মাজভাগত বিশেষকৈ বিশ্বযুদ্ধ আৰু সৰ্বাত্মক শাসন ব্যৱস্থাৰ অত্যাচাৰৰ পোহৰত নীতিগত তত্ত্বৰ প্ৰতি সন্দেহৰ সৃষ্টি হৈছিল। ব্যৱহাৰিক শাসন ব্যৱস্থাত দাৰ্শনিক আদৰ্শৰ প্ৰাসংগিকতাক লৈ পণ্ডিতসকলে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, যাৰ ফলত বিমূৰ্ত ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰতি মোহভংগ হ’ল।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ পুনৰুজ্জীৱন
১/ আচৰণবাদৰ পিছৰ (১৯৬০-১৯৭০ৰ দশক):
আচৰণবাদৰ সীমাবদ্ধতাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ১৯৬০ চনৰ শেষৰ ফালে আচৰণবাদৰ পিছৰ আন্দোলনৰ উত্থান ঘটিছিল। পণ্ডিতসকলে ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাসমূহ বুজিবলৈ মূল্যবোধ আৰু নৈতিকতাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি নীতিগত প্ৰশ্নৰ সৈতে অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণাৰ সংমিশ্ৰণ ঘটোৱা অধিক সংহত পদ্ধতিৰ আহ্বান জনায়।
এই আন্দোলনে দাৰ্শনিক প্ৰশ্নৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ জটিলতাক স্বীকৃতি দি ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰতি আগ্ৰহ পুনৰ জগাই তুলিছিল।
২) নতুন তাত্ত্বিক কাঠামোৰ উত্থান:
১৯৭০ আৰু ১৯৮০ চনত নীতিগত আৰু অভিজ্ঞতাভিত্তিক বিশ্লেষণক একত্ৰিত কৰা বিভিন্ন তাত্ত্বিক কাঠামোৰ উত্থান ঘটিছিল। ক্ষমতা, পৰিচয় আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰি নাৰীবাদী তত্ত্ব, সমালোচনাত্মক তত্ত্ব, উত্তৰ আধুনিকতাবাদ আৰু গঠনমূলকতাবাদ বিশিষ্ট হৈ পৰিল। এই কাঠামোসমূহে পৰম্পৰাগত আৰ্হিসমূহক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল আৰু ৰাজনৈতিক তত্ত্বত অন্তৰ্ভুক্ত আৰু বৈচিত্ৰময় দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
৩/ ধ্ৰুপদী ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ:
পণ্ডিতসকলে ধ্ৰুপদী ৰাজনৈতিক তত্ত্ব আৰু সমসাময়িক বিষয়ৰ লগত ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতাক পুনৰ বিবেচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। প্লেটো, এৰিষ্টটল, মেকিয়াভেলি, ৰুছ’ আদি দাৰ্শনিকৰ ৰচনাসমূহ আধুনিক ৰাজনৈতিক প্ৰত্যাহ্বানৰ পোহৰত পুনৰ পৰীক্ষা কৰা হৈছিল। এই পুনৰ নিয়োজিততাই ৰাজনৈতিক তত্ত্বক সমৃদ্ধ কৰি তুলিছিল আৰু সমসাময়িক শাসন ব্যৱস্থা বিশ্লেষণৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ চিৰস্থায়ী প্ৰাসংগিকতাক আলোকপাত কৰিছিল।
৪/ সমসাময়িক বিষয়ত প্ৰয়োগ:
বিশ্বায়ন, পৰিৱেশ সংকট, মানৱ অধিকাৰ, সামাজিক আন্দোলনৰ দৰে জৰুৰী সমসাময়িক বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নৱীকৃত গুৰুত্ব লাভ কৰে। ৰাজনৈতিক সঁহাৰি গঢ় দিয়াত মূল্যবোধ আৰু নৈতিকতাৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব দি এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বুজিবলৈ আৰু সমালোচনা কৰিবলৈ পণ্ডিতসকলে তাত্ত্বিক কাঠামো প্ৰয়োগ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
উপসংহাৰ
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অৱনতিৰ সূচনা হৈছিল আচৰণবাদৰ উত্থান, শাখাটোৰ ভিতৰত খণ্ডিতকৰণ আৰু নীতিগত আলোচনাৰ প্ৰতি সন্দেহ। কিন্তু পৰৱৰ্তী আচৰণবাদ, নতুন তাত্ত্বিক কাঠামোৰ প্ৰৱৰ্তন, ধ্ৰুপদী চিন্তাৰ সৈতে পুনৰ সংযোগ আৰু সমসাময়িক বিষয়ত প্ৰয়োগ আদিৰ জৰিয়তে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ পৰৱৰ্তী পুনৰুজ্জীৱনৰ উন্মেষ ঘটিছিল। আজিও ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিকাশ অব্যাহত আছে, ৰাজনীতিৰ অধ্যয়নত ইয়াৰ অপৰিহাৰ্য ভূমিকাক পুনৰ দৃঢ় কৰাৰ লগতে শাসন আৰু সমাজৰ জটিলতাক সম্বোধন কৰি।
৫) ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
Answer: ৰাজনীতি বিজ্ঞান আৰু বহল সমাজৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা বিভিন্ন মাত্ৰাৰ জৰিয়তে বুজিব পাৰি:
১/ ৰাজনৈতিক ধাৰণা বুজিবলৈ কাঠামো
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ক্ষমতা, কৰ্তৃত্ব, ন্যায়, গণতন্ত্ৰ, অধিকাৰ আদি মৌলিক ধাৰণাসমূহ বিশ্লেষণ আৰু বুজাৰ এক পদ্ধতিগত উপায় প্ৰদান কৰে। এই শব্দবোৰৰ সংজ্ঞা দি আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ অন্বেষণ কৰি ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ইয়াৰ অৰ্থ আৰু তাৎপৰ্য্য স্পষ্ট কৰাত সহায় কৰে, যাৰ ফলত ব্যক্তি আৰু পণ্ডিতসকলে ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহৰ ওপৰত জ্ঞাত আলোচনাত লিপ্ত হ’ব পাৰে।
২/ নৰ্মেটিভ মূল্যায়নৰ বাবে নিৰ্দেশনা
ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, নীতি আৰু পদ্ধতিৰ মূল্যায়নৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ভিত্তি হিচাপে কাম কৰে। ই এনে নৈতিক কাঠামো আগবঢ়ায় যিয়ে ন্যায্য শাসন ব্যৱস্থা আৰু অধিকাৰ আৰু সম্পদৰ উপযুক্ত বিতৰণ কি তাক মূল্যায়ন কৰাত সহায় কৰে। বৰ্তমানৰ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহৰ সমালোচনা আৰু সামাজিক ন্যায় আৰু সমতাক প্ৰসাৰিত কৰা সংস্কাৰ বা নতুন নীতিৰ পোষকতা কৰাৰ বাবে এই নিৰ্দেশনা অতি প্ৰয়োজনীয়।
৩/ অৱগত নাগৰিকত্ব
এটা সুবিকশিত ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নাগৰিকসকলৰ অধিকাৰ, দায়িত্ব আৰু তেওঁলোকৰ চৰকাৰৰ কাম-কাজৰ বিষয়ে বুজাবুজি বৃদ্ধি কৰে। গণতান্ত্ৰিক প্ৰক্ৰিয়াত সক্ৰিয় আৰু জ্ঞাত অংশগ্ৰহণক লাভান্বিত কৰাৰ বাবে এই জ্ঞান অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। তাত্ত্বিক অন্তৰ্দৃষ্টিৰে সজ্জিত নাগৰিকে ৰাজনৈতিক বক্তৃতাত জড়িত হ’বলৈ, নিজৰ স্বাৰ্থৰ পোষকতা কৰিবলৈ আৰু নিজৰ নেতাক জবাবদিহি কৰিবলৈ অধিক সক্ষম হয়।
৪/ জটিল ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহৰ সমাধান
বিশ্বায়ন, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, সামাজিক ন্যায়, মানৱ অধিকাৰ আদি জটিল সমসাময়িক বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অতি প্ৰয়োজনীয়। তাত্ত্বিক কাঠামোসমূহে এই প্ৰত্যাহ্বানসমূহ বিশ্লেষণ কৰাত সহায় কৰে, যিয়ে জ্ঞাত বিতৰ্ক আৰু সমাধানৰ বাবে ভিত্তি প্ৰদান কৰে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নীতিগত সিদ্ধান্তৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহ বুজিবলৈ সহায় কৰে, নেতা আৰু কৰ্মীসকলক ন্যায্য আৰু ন্যায্য সঁহাৰি তৈয়াৰ কৰাত পথ প্ৰদৰ্শন কৰে।
৫/ সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰাক উৎসাহিত কৰা
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ সৈতে জড়িত হ’লে সমালোচনাত্মক চিন্তা আৰু বিশ্লেষণাত্মক দক্ষতা বৃদ্ধি পায়। ই ব্যক্তিসকলক বিদ্যমান ৰাজনৈতিক গাঁথনিসমূহক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিবলৈ, প্ৰতিযোগী মতাদৰ্শসমূহৰ মূল্যায়ন কৰিবলৈ আৰু ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্তৰ নৈতিক প্ৰভাৱসমূহ বিবেচনা কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। এই সমালোচনাত্মক নিয়োজিততাই জ্ঞাত নাগৰিকত্ব আৰু গণতান্ত্ৰিক অংশগ্ৰহণৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয়, কিয়নো ই মানুহক ৰাজনৈতিক জীৱনৰ জটিলতাক নেভিগেট কৰাত সহায় কৰে।
৬/ বৈচিত্ৰময় দৃষ্টিভংগীৰ সংহতি
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক আলোচনাত বৈচিত্ৰময় কণ্ঠ আৰু দৃষ্টিভংগীক অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে। নাৰীবাদী তত্ত্ব, সমালোচনাত্মক তত্ত্ব, আৰু উত্তৰ-ঔপনিৱেশিক তত্ত্বৰ দৰে বিভিন্ন তাত্ত্বিক কাঠামোৰ সন্ধান কৰি ৰাজনৈতিক তত্ত্বই বিভিন্ন সামাজিক পৰিচয় আৰু ক্ষমতাৰ গতিশীলতাই ৰাজনৈতিক অভিজ্ঞতাক কেনেকৈ গঢ় দিয়ে সেই কথা বুজি পোৱাৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। এই অন্তৰ্ভুক্তিয়ে ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণক সমৃদ্ধ কৰে আৰু সমাজৰ বিষয়সমূহৰ বিষয়ে অধিক ব্যাপক বুজাবুজিৰ প্ৰসাৰ ঘটায়।
৭) ঐতিহাসিক প্ৰসংগ আৰু ধাৰণাসমূহৰ বিৱৰ্তন
ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক ধাৰণা আৰু প্ৰথাৰ ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপটৰ বিষয়ে অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰে। প্ৰাচীন দাৰ্শনিকৰ পৰা আধুনিক তত্ত্ববিদলৈ ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বিৱৰ্তন অধ্যয়ন কৰি আমি ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ সময়ৰ লগে লগে কেনেকৈ বিকশিত আৰু অভিযোজিত হৈছে তাৰ গভীৰ বুজাবুজি লাভ কৰোঁ। এই ঐতিহাসিক দৃষ্টিভংগীয়ে সমসাময়িক আলোচনাক অৱগত কৰে আৰু ৰাজনৈতিক বক্তৃতাক গঢ় দি থকা স্থায়ী নীতিসমূহ চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।
উপসংহাৰ
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰয়োজনীয়তা ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহ বুজিবলৈ, নীতিগত মূল্যায়নক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ, জ্ঞাত নাগৰিকক লালন-পালন কৰিবলৈ আৰু জটিল ৰাজনৈতিক বিষয়সমূহৰ সমাধানৰ বাবে এক বিস্তৃত কাঠামো প্ৰদান কৰাৰ ক্ষমতাত নিহিত হৈ আছে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই সমালোচনাত্মক চিন্তাধাৰা আৰু বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ দৃষ্টিভংগীৰ একত্ৰীকৰণক উৎসাহিত কৰে, ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণক সমৃদ্ধ কৰে আৰু ন্যায়সংগত আৰু সমতাপূৰ্ণ সমাজৰ বিকাশত অৰিহণা যোগায়। ইয়াৰ প্ৰাসংগিকতা শিক্ষাৰ বাহিৰলৈও বিস্তৃত, দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত পৃথিৱীখনত ৰাজহুৱা বক্তৃতা গঢ় দিয়া আৰু নীতিগত সিদ্ধান্তসমূহৰ বিষয়ে অৱগত কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
৬/ ৰাজনৈতিক তত্ত্ব কি? ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা। (২০১৯)
Answer: ৰাজনৈতিক ধাৰণা, ধাৰণা, দৰ্শন আদিৰ অধ্যয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ এটা উপক্ষেত্ৰ হৈছে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব। ইয়াৰ লগত শাসন, ন্যায়, কৰ্তৃত্ব, অধিকাৰ, আৰু সমাজত ব্যক্তি আৰু প্ৰতিষ্ঠানৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে মৌলিক প্ৰশ্নসমূহ বিশ্লেষণ কৰাটো জড়িত হৈ থাকে। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নীতিগত আৰু বৰ্ণনাত্মক দুয়োটা মাত্ৰাকে সামৰি লয়, য’ত নীতিগত তত্ত্বই নৈতিক আৰু দাৰ্শনিক প্ৰশ্নসমূহ (কি হ’ব লাগে) অন্বেষণ কৰে আৰু বৰ্ণনাত্মক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক জীৱনৰ অভিজ্ঞতাভিত্তিক বাস্তৱতা (কি হয়) পৰীক্ষা কৰে।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তন
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিৱৰ্তন কেইবাটাও মূল ঐতিহাসিক পৰ্যায়ৰ মাজেৰে অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, প্ৰত্যেকৰে বৈশিষ্ট্য হৈছে চিন্তা আৰু ধাৰণাসমূহৰ উল্লেখযোগ্য বিকাশ:
১/ প্ৰাচীন ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন সভ্যতাৰ পৰাই অনুসন্ধান কৰিব পাৰি, বিশেষকৈ গ্ৰীচত, য’ত প্লেটো আৰু এৰিষ্ট’টলৰ দৰে দাৰ্শনিকসকলে ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। প্লেটোৱে “দ্য ৰিপাব্লিক”ৰ দৰে গ্ৰন্থত ন্যায় আৰু দাৰ্শনিক-ৰজাৰ দ্বাৰা শাসিত আদৰ্শ ৰাষ্ট্ৰৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। প্ৰায়ে “ৰাজনৈতিক বিজ্ঞানৰ পিতৃ” বুলি অভিহিত এৰিষ্টটলে বিভিন্ন ধৰণৰ চৰকাৰ বিশ্লেষণ কৰি নাগৰিকত্ব, গণতন্ত্ৰ, আইনৰ শাসন আদি ধাৰণা প্ৰৱৰ্তন কৰি পৰৱৰ্তী ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণৰ মঞ্চ তৈয়াৰ কৰিছিল।
২/ মধ্যযুগীয় ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
মধ্যযুগীয় যুগত ৰাজনৈতিক তত্ত্ব ধৰ্মীয় চিন্তা-চৰ্চাৰ বিশেষকৈ খ্ৰীষ্টান আৰু ইছলাম ধৰ্মৰ দ্বাৰা যথেষ্ট প্ৰভাৱিত হৈছিল। চেণ্ট অগাস্টিন আৰু থমাছ একুইনাছৰ দৰে চিন্তাবিদসকলে ধ্ৰুপদী দৰ্শনক ধৰ্মতত্ত্বৰ ধাৰণাসমূহৰ সৈতে একত্ৰিত কৰিছিল। অগাস্টিনৰ “চিটি অৱ গড”ত পাৰ্থিৱ চহৰখনক ঐশ্বৰিক চহৰৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছিল, আনহাতে একুইনাছৰ লেখাত আইন, নৈতিকতা আৰু মানৱ স্বভাৱৰ মাজৰ সম্পৰ্ক অন্বেষণ কৰা হৈছিল। এই সময়ছোৱাত ৰাজনীতিৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছিল, শাসন ব্যৱস্থাক ধৰ্মীয় প্ৰেক্ষাপটৰ ভিতৰত ফ্ৰেমৱৰ্ক কৰা হৈছিল।
৩/ নৱজাগৰণ আৰু আৰম্ভণিৰ আধুনিক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব:
ৰেনেছাঁৰ সময়ত ধ্ৰুপদী ধাৰণাসমূহৰ পুনৰুজ্জীৱন আৰু মানৱতাবাদৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়। নিকোলো মেকিয়াভেলিৰ দৰে চিন্তাবিদসকলে ৰাজনীতিৰ ক্ষেত্ৰত অধিক প্ৰাগমেটিক দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, “দ্য প্ৰিন্স”ৰ দৰে গ্ৰন্থত ক্ষমতাৰ গতিশীলতা আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনৰ বাস্তৱতাক গুৰুত্ব দিছিল। থমাছ হবছ, জন লক, জিন-জেক ৰুছ’কে ধৰি সামাজিক চুক্তি তত্ত্ববিদৰ উত্থানে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ অধিক বিকাশ ঘটালে। প্ৰকৃতিৰ অৱস্থাৰ প্ৰতি হবছৰ দৃষ্টিভংগীয়ে নিৰপেক্ষ ৰাজতন্ত্ৰক ন্যায্যতা প্ৰদান কৰিছিল, আনহাতে প্ৰাকৃতিক অধিকাৰ আৰু সন্মতিৰ দ্বাৰা চৰকাৰৰ ওপৰত লকৰ ধাৰণাসমূহে উদাৰ গণতন্ত্ৰৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল।
৪/ ১৯ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
ঔদ্যোগীকৰণ, জাতীয়তাবাদ, সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ দ্বাৰা পৰিচালিত ৰাজনৈতিক চিন্তাধাৰাৰ উল্লেখযোগ্য উন্নতি ঘটিছিল ১৯ শতিকাত। কাৰ্ল মাৰ্ক্সে ব্যক্তিবাদ আৰু ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ উদাৰ ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনাই পুঁজিবাদ আৰু শ্ৰেণী সংগ্ৰাম আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ সমালোচনাত্মক বিশ্লেষণ আগবঢ়াইছিল। জন ষ্টুয়াৰ্ট মিলৰ দৰে আন উল্লেখযোগ্য তত্ত্ববিদসকলে স্বাধীনতা, উপযোগীতাবাদ আৰু ব্যক্তিগত স্বাধীনতা আৰু সমাজ কল্যাণৰ প্ৰসাৰৰ ক্ষেত্ৰত চৰকাৰৰ ভূমিকা সম্পৰ্কীয় ধাৰণা আগবঢ়াইছিল।
৫/ ২০ শতিকাৰ ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
বিংশ শতিকাত ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বৈচিত্ৰ্যৰ সাক্ষী হৈছিল, আচৰণবাদ, গাঁথনিবাদ, উত্তৰ আধুনিকতাবাদকে ধৰি বিভিন্ন চিন্তাধাৰাৰ উত্থান ঘটিছিল। ডেভিদ ইষ্টন আৰু গেব্ৰিয়েল আলমণ্ডৰ দৰে পণ্ডিতৰ নেতৃত্বত হোৱা আচৰণ বিপ্লৱে পৰম্পৰাগত নীতিগত পদ্ধতিৰ পৰা আঁতৰি আহি অভিজ্ঞতাভিত্তিক গৱেষণা আৰু ৰাজনৈতিক আচৰণৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই সময়ছোৱাত নাৰীবাদী ৰাজনৈতিক তত্ত্ব, সমালোচনাত্মক তত্ত্ব আৰু বিশ্বায়নৰ তত্ত্বৰ উত্থান ঘটিছিল, যিয়ে বিদ্যমান আৰ্হিসমূহক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল আৰু ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণৰ পৰিসৰ বহল কৰিছিল।
৬) সমসাময়িক ৰাজনৈতিক তত্ত্বঃ
আজিও ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ বিকাশ অব্যাহত আছে, বিশ্বায়ন, পৰিচয়ৰ ৰাজনীতি, পৰিৱেশ নৈতিকতা, আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ ওপৰত প্ৰযুক্তিৰ প্ৰভাৱ আদি সমসাময়িক বিষয়সমূহক সম্বোধন কৰি। ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণ সমৃদ্ধ কৰিবলৈ সমাজবিজ্ঞান, অৰ্থনীতি আৰু মনোবিজ্ঞানৰ পৰা অন্তৰ্দৃষ্টি আহৰণ কৰি পণ্ডিতসকলে আন্তঃশাখা পদ্ধতিৰ সৈতে ক্ৰমান্বয়ে জড়িত হৈ পৰিছে। সমসাময়িক ৰাজনৈতিক তত্ত্বই বহুত্ববাদ আৰু প্ৰান্তীয় কণ্ঠ আৰু দৃষ্টিভংগীক সম্বোধন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।
উপসংহাৰ
সামৰণিত ক’বলৈ গ’লে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ প্ৰাচীন শিপাৰ পৰা মধ্যযুগীয় ধৰ্মীয় প্ৰভাৱ আৰু শাসন ব্যৱস্থা সম্পৰ্কীয় আধুনিক ধাৰণাসমূহৰ উত্থানৰ মাজেৰে সমসাময়িক ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বৈচিত্ৰময় আৰু জটিল পৰিৱেশলৈ বিকশিত হৈছে। ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাক গঢ় দিয়া নীতিসমূহ বুজিবলৈ আৰু ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য আৰু নীতিৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহৰ মূল্যায়নৰ বাবে ই এক জটিল আহিলা হিচাপে কাম কৰে। সমাজৰ পৰিৱৰ্তন অব্যাহত থকাৰ লগে লগে নতুন প্ৰত্যাহ্বানৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আৰু গতিশীল পৃথিৱীত ন্যায়, ক্ষমতা আৰু শাসনৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজি আগুৱাই নিয়াৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অপৰিহাৰ্য হৈয়েই আছে।
৭.ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ সংজ্ঞা দিয়া। ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ অধ্যয়নৰ বাবে ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা: (২০২১)
Answer: ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ সংজ্ঞা ৰাজনৈতিক তত্ত্ব হৈছে ৰাজনৈতিক জীৱনৰ মৌলিক প্ৰশ্নসমূহ পৰীক্ষা কৰা ৰাজনীতি বিজ্ঞানৰ এক শাখা। ইয়াত ক্ষমতা, কৰ্তৃত্ব, ন্যায়, অধিকাৰ, আৰু শাসন আদি ধাৰণাসমূহৰ সন্ধান কৰা হয়। ৰাজনৈতিক তত্ত্বই নীতিগত আৰু বৰ্ণনাত্মক দুয়োটা মাত্ৰাকে সামৰি লয়:
নৰ্মেটিভ পলিটিকেল থিয়ৰী: কি হ’ব লাগে তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ইয়াত নৈতিক মাপকাঠীৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা, নীতি আৰু পদ্ধতিৰ মূল্যায়ন কৰা হয়, ন্যায়, গণতন্ত্ৰ আৰু আদৰ্শ ৰাষ্ট্ৰৰ ধাৰণাসমূহ অন্বেষণ কৰা হয়।
বৰ্ণনাত্মক ৰাজনৈতিক তত্ত্ব: কি আছে তাক অনুসন্ধান কৰে। ইয়াত ৰাজনৈতিক আচৰণ, প্ৰতিষ্ঠান আৰু প্ৰক্ৰিয়াসমূহ বিশ্লেষণ কৰা হয়, প্ৰায়ে অভিজ্ঞতাভিত্তিক তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহ বাস্তৱত কেনেদৰে চলি থাকে সেই কথা বুজিবলৈ।
ৰাজনৈতিক তত্ত্বৰ মূল উপাদানসমূহ ধাৰণাগত বিশ্লেষণ: ৰাজনৈতিক তত্ত্বই মূল ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত স্পষ্টতা প্ৰদান কৰে, গভীৰ বুজাবুজিৰ পোষকতা কৰিবলৈ গণতন্ত্ৰ, সমতা, আৰু সাৰ্বভৌমত্বৰ দৰে শব্দৰ সংজ্ঞা দিয়ে।
ঐতিহাসিক প্ৰসংগ: ইয়াত ৰাজনৈতিক ধাৰণাসমূহৰ ঐতিহাসিক বিকাশ পৰীক্ষা কৰা হয়, সময়ৰ লগে লগে ইয়াৰ বিকাশ আৰু সমসাময়িক ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰা হৈছে, সেই বিষয়ে অনুসন্ধান কৰা হয়।
নৈতিক কাঠামো: ৰাজনৈতিক তত্ত্বই ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য আৰু নীতিৰ মূল্যায়নৰ বাবে নীতিগত কাঠামো আগবঢ়ায়, অধিকাৰ, ন্যায় আৰু ৰাষ্ট্ৰৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়ে।
আন্তঃশাখা পদ্ধতি: ই প্ৰায়ে দৰ্শন, সমাজবিজ্ঞান, অৰ্থনীতি, ইতিহাসকে ধৰি অন্যান্য শাখাসমূহৰ সৈতে সংযোগ ঘটাই ৰাজনৈতিক বিশ্লেষণ সমৃদ্ধ কৰে আৰু দৃষ্টিভংগী বহল কৰে।
উপসংহাৰমূলতঃ ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাসমূহক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা নীতিসমূহ বুজিবলৈ, নীতিগত মূল্যায়নক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ আৰু ৰাজনীতিৰ নৈতিক মাত্ৰাসমূহৰ বিষয়ে অন্তৰ্দৃষ্টি প্ৰদান কৰিবলৈ ৰাজনৈতিক তত্ত্ব অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। ই শৈক্ষিক অনুসন্ধান আৰু ব্যৱহাৰিক ৰাজনৈতিক নিয়োজিত দুয়োটাৰে বাবে ভেটি হিচাপে কাম কৰে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post