জীৱন প্ৰক্ৰিয়া
A. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। জীৱন প্ৰক্ৰিয়া কি?
উত্তৰঃ জীৱ এটাক জীৱিত অৱস্থাত ৰাখিবলৈ দেহত অবিৰতভাৱে চলি থকা পৰিপুষ্টি, শ্বসন, পৰিবহণ, ৰেচন আদি প্ৰক্ৰিয়াসমূহক জীৱন প্ৰক্ৰিয়া বোলে।
২। জীৱৰ বাবে মুখ্য জীৱন প্ৰক্ৰিয়াবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ পৰিপুষ্টি, শ্বসন, পৰিবহণ আৰু ৰেচন জীৱৰ মুখ্য জীৱন প্ৰক্ৰিয়া।
৩। চকুৰে দেখা চলাচলেই জীৱৰ নিৰ্ণায়ক চৰিত্ৰ হিচাপে যথেষ্ট নহয় কিয়?
উত্তৰঃ সকলো জীৱে চকুৰে দেখা পোৱা চলাচল নেদেখুৱায়; তথাপি দেহৰ ভিতৰত শ্বসন, বিপাক, পৰিবহণ আদি জীৱন প্ৰক্ৰিয়া চলি থাকে। সেয়ে কেৱল বাহ্যিক চলাচল জীৱিত হোৱাৰ একমাত্ৰ চিন নহয়।
৪। পৰিপুষ্টি কাক বোলে?
উত্তৰঃ জীৱই খাদ্য গ্ৰহণ কৰি তাক পাচন, শোষণ আৰু ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে শক্তি আৰু দেহ গঠনৰ উপাদান লাভ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক পৰিপুষ্টি বোলে।
৫। খাদ্য কি?
উত্তৰঃ জীৱই শক্তি, বৃদ্ধি আৰু বিভিন্ন জৈৱিক কাৰ্য সম্পাদনৰ বাবে বাহিৰৰ পৰিৱেশৰ পৰা গ্ৰহণ কৰা পুষ্টিকৰ পদাৰ্থক খাদ্য বোলে।
৬। শ্বসন কি?
উত্তৰঃ জীৱকোষত খাদ্য, বিশেষকৈ গ্লুক’জ ভাঙি শক্তি মুক্ত কৰা জৈৱ ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াক শ্বসন বোলে।
৭। পৰিবহণ কি?
উত্তৰঃ জীৱদেহৰ ভিতৰত খাদ্য, পানী, অক্সিজেন, খনিজ লৱণ আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থ এঠাইৰ পৰা আন ঠাইলৈ স্থানান্তৰিত হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক পৰিবহণ বোলে।
৮। ৰেচন কি?
উত্তৰঃ বিপাকীয় কাৰ্যৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অলাগতিয়াল আৰু হানিকাৰক বৰ্জ্য পদাৰ্থসমূহ দেহৰ পৰা আঁতৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক ৰেচন বোলে।
৯। এককোষী জীৱৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ অংগৰ প্ৰয়োজন নহয় কিয়?
উত্তৰঃ এককোষী জীৱৰ গোটেই দেহপৃষ্ঠ বাহ্যিক পৰিৱেশৰ সৈতে সংস্পৰ্শত থাকে। সেয়ে খাদ্য, গেছ আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ আদান-প্ৰদান সাধাৰণ ব্যাপন প্ৰক্ৰিয়াৰে সম্পন্ন হয়।
১০। বহুকোষী জীৱৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ অংগৰ প্ৰয়োজন হয় কিয়?
উত্তৰঃ বহুকোষী জীৱৰ সকলো কোষ বাহ্যিক পৰিৱেশৰ সৈতে পোনপটীয়াকৈ সংস্পৰ্শত নাথাকে। সেয়ে খাদ্য, অক্সিজেন আৰু বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ আদান-প্ৰদানৰ বাবে বিশেষ অংগ আৰু অংগতন্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন হয়।
১১। বহুকোষী জীৱৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন কিয়?
উত্তৰঃ খাদ্য আৰু অক্সিজেন দেহৰ কেৱল কিছুমান অংশত গ্ৰহণ কৰা হয় যদিও ইহঁতৰ প্ৰয়োজন সকলো কোষতে হয়। সেয়ে এই পদাৰ্থসমূহ সৰ্বদেহলৈ কঢ়িয়াবলৈ পৰিবহণ তন্ত্ৰৰ প্ৰয়োজন।
B. জীৱৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰী
১। জীৱৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কেঁচা সামগ্ৰীবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ জীৱভেদে কেঁচা সামগ্ৰীৰ প্ৰয়োজন বেলেগ হয়। সাধাৰণভাৱে জীৱে বাহিৰৰ পৰিৱেশৰ পৰা খাদ্য, পানী আৰু অক্সিজেন আহৰণ কৰে। সেউজীয়া উদ্ভিদে বায়ুৰ পৰা কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড, মাটিৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ আৰু সূৰ্যৰ পৰা পোহৰ লাভ কৰে।
C. পৰিপুষ্টি
১। স্ব-পোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱই অজৈৱ পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে, সেইবোৰক স্ব-পোষী বা স্বভোজী জীৱ বোলে।
উদাহৰণঃ সেউজীয়া উদ্ভিদ।
২। পৰপোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱই নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰিব নোৱাৰে আৰু খাদ্যৰ বাবে অন্য জীৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, সেইবোৰক পৰপোষী জীৱ বোলে।
উদাহৰণঃ মানুহ, প্ৰাণী, ভেঁকুৰ।
৩। স্ব-পোষিত আৰু পৰপোষিত পুষ্টিৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| স্ব-পোষিত পুষ্টি | পৰপোষিত পুষ্টি |
|---|---|
| জীৱই নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে। | জীৱই অন্য জীৱৰ পৰা খাদ্য লাভ কৰে। |
| সাধাৰণতে ক্ল’ৰ’ফিল আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ লাগে। | ক্ল’ৰ’ফিল বা সূৰ্যৰ পোহৰৰ প্ৰয়োজন নহয়। |
| সালোক সংশ্লেষণৰ দ্বাৰা খাদ্য প্ৰস্তুত হয়। | প্ৰস্তুত জৈৱ খাদ্য গ্ৰহণ কৰে। |
| উদাহৰণ—সেউজীয়া উদ্ভিদ। | উদাহৰণ—মানুহ, ভেঁকুৰ। |
৪। পৰপোষিত পুষ্টি মানে কি?
উত্তৰঃ যি পুষ্টি প্ৰক্ৰিয়াত জীৱই উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা প্ৰস্তুত জৈৱ খাদ্য গ্ৰহণ কৰি পুষ্টি লাভ কৰে, তাক পৰপোষিত পুষ্টি বোলে।
৫। পূৰ্ণগ্ৰাসী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ গোটা জৈৱ আহাৰ গ্ৰহণ কৰি দেহৰ ভিতৰত পাচন কৰি পুষ্টি লাভ কৰা জীৱক পূৰ্ণগ্ৰাসী জীৱ বোলে।
ইয়াৰ উদাহৰণ—
- তৃণভোজী — গৰু, ছাগলী
- মাংসভোজী — বাঘ, সিংহ
- পতংগভোজী — ভেঁকুলী
- মৃতভোজী — শগুণ, কাউৰী
D. সালোক সংশ্লেষণ
১। সালোক সংশ্লেষণ কাক বোলে?
উত্তৰঃ সেউজীয়া উদ্ভিদে ক্ল’ৰ’ফিলৰ সহায়ত সূৰ্যৰ পোহৰৰ উপস্থিতিত কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড আৰু পানীৰ পৰা কাৰ্বোহাইড্ৰেট জাতীয় খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰক্ৰিয়াক সালোক সংশ্লেষণ বোলে।
২। সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে কি কি কাৰকৰ প্ৰয়োজন?
উত্তৰঃ
- সূৰ্যৰ পোহৰ
- ক্ল’ৰ’ফিল
- কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড
- পানী
৩। সালোক সংশ্লেষণৰ বাবে প্রয়োজনীয় পদাৰ্থ উদ্ভিদে ক’ৰ পৰা পায়?
উত্তৰঃ
- পানী — মাটিৰ পৰা মূলে শোষণ কৰে।
- কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড — পাতৰ পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে বায়ুৰ পৰা গ্ৰহণ কৰে।
- সূৰ্যৰ পোহৰ — সূৰ্যৰ পৰা।
- ক্ল’ৰ’ফিল — পাতৰ ক্ল’ৰ’প্লাষ্টত থাকে।
৪। উদ্ভিদৰ পাত সেউজীয়া কিয়?
উত্তৰঃ পাতৰ কোষত ক্ল’ৰ’ফিল নামৰ সেউজীয়া ৰঞ্জক পদাৰ্থ থাকে, সেয়ে পাত সেউজীয়া দেখা যায়।
৫। সালোক সংশ্লেষণৰ মুখ্য ঘটনাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
সালোক সংশ্লেষণত মূলতঃ তলৰ ঘটনাসমূহ ঘটে—
- ক্ল’ৰ’ফিলে সূৰ্যৰ পোহৰ শক্তি শোষণ কৰে।
- পোহৰ শক্তি ৰাসায়নিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।
- পানীৰ অণুৰ বিভাজন ঘটে।
- কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড বিজাৰিত হৈ কাৰ্বোহাইড্ৰেট জাতীয় খাদ্য সৃষ্টি হয়।
৬। ক্ল’ৰফিল কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ সেউজীয়া অংশত থকা পোহৰ শোষণকাৰী ৰঞ্জক পদাৰ্থক ক্ল’ৰফিল বোলে। ই সালোক সংশ্লেষণত সূৰ্যৰ পোহৰ শক্তি আৱদ্ধ কৰাত সহায় কৰে।
৭। প্লাষ্টিড কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদ কোষত পোৱা বিশেষ কোষীয় অংগাণুক প্লাষ্টিড বোলে। ৰঞ্জক থকা প্লাষ্টিডক ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট আৰু ৰঞ্জক নথকা প্লাষ্টিডক লিউক’প্লাষ্ট বোলা হয়।
৮। পত্ৰৰন্ধ্ৰ কি?
উত্তৰঃ পাতৰ বহিস্তকত থকা সৰু সৰু ৰন্ধ্ৰক পত্ৰৰন্ধ্ৰ বোলে। ইয়াৰ জৰিয়তে গেছৰ আদান-প্ৰদান আৰু বাষ্পমোচন ঘটে।
E. মানুহৰ পাচন প্ৰক্ৰিয়া
১। পাচনত লালটিৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ লালটিয়ে খাদ্য সিক্ত কৰি গিলিবলৈ সহজ কৰে। লালটিত থকা লালটি এমাইলেজে শ্বেতসাৰ ভাঙি সৰল শৰ্কৰালৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
২। লালটি এমাইলেজৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ লালটি এমাইলেজে শ্বেতসাৰ ভাঙি তুলনামূলক সৰল শৰ্কৰালৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
৩। পাকস্থলীত হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ
- পাকস্থলীত আম্লিক মাধ্যম সৃষ্টি কৰে।
- পেপছিনৰ কাৰ্য সক্ৰিয় হোৱাত সহায় কৰে।
- খাদ্যৰ সৈতে প্ৰৱেশ কৰা কিছুমান অনিষ্টকাৰী অণুজীৱ ধ্বংস কৰাত সহায় কৰে।
- মুখৰ পৰা অহা লালটি এমাইলেজৰ কাৰ্য বন্ধ কৰে।
৪। শ্লেষ্মাৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ পাকস্থলীত নিঃসৃত শ্লেষ্মাই পাকস্থলীৰ ভিতৰৰ আৱৰণক হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিড আৰু পাচক ৰসৰ ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।
৫। ট্রিপচিনৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ ট্রিপচিনে প্ৰ’টিন জাতীয় খাদ্যক অধিক সৰল পদাৰ্থলৈ ভাঙি পাচনত সহায় কৰে।
৬। পাচক উৎসেচকৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ পাচক উৎসেচকে জটিল আৰু শোষণ-অযোগ্য খাদ্যবস্তুক সৰল আৰু শোষণযোগ্য পদাৰ্থলৈ ভাঙি দিয়ে।
৭। আন্ত্ৰিক ৰসৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ আন্ত্ৰিক ৰসে পাচনৰ শেষ ধাপ সম্পন্ন কৰি প্ৰ’টিনক এমিন’ এছিড, কাৰ্বোহাইড্ৰেটক সৰল শৰ্কৰা আৰু চৰ্বীক ফেটি এছিড আৰু গ্লিচাৰললৈ ৰূপান্তৰ কৰাত সহায় কৰে।
৮। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত খাদ্যৰ শোষণ কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰৰ ভিতৰৰ বেৰত অসংখ্য আঙুলিসদৃশ ভিলাই থাকে। এই ভিলাইসমূহে শোষণৰ পৃষ্ঠভাগ বৃদ্ধি কৰে। পাচিত খাদ্য ভিলাইৰ পাতল বেৰ ভেদ কৰি কৈশিক ৰক্তনলী আৰু লসিকানলীত প্ৰৱেশ কৰে।
৯। দেহত চৰ্বী কেনেকৈ পাচন হয়?
উত্তৰঃ ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত পিত্ত লৱণে ডাঙৰ চৰ্বীৰ টোপালসমূহক সৰু সৰু টোপাললৈ ভাঙি ইমালচিফিকেচন ঘটায়। তাৰ পাছত পাচক উৎসেচকে চৰ্বী ভাঙি ফেটি এছিড আৰু গ্লিচাৰল সৃষ্টি কৰে। এইবোৰ ভিলাইৰ লসিকা কৈশিক নলীৰে শোষিত হয়।
F. শ্বসন
১। শ্বাস-প্ৰশ্বাস আৰু শ্বসনৰ মাজত পাৰ্থক্য লিখা।
| শ্বাস-প্ৰশ্বাস | শ্বসন |
|---|---|
| বায়ু ভিতৰলৈ লোৱা আৰু বাহিৰলৈ এৰি দিয়াৰ ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া। | কোষত খাদ্য ভাঙি শক্তি উৎপন্ন হোৱা জৈৱ ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়া। |
| শ্বাস অংগত সংঘটিত হয়। | কোষৰ ভিতৰত সংঘটিত হয়। |
| নিজে শক্তি উৎপন্ন নকৰে। | শক্তি উৎপন্ন কৰে। |
| উশাহ আৰু নিশাহ ইয়াৰ অংশ। | গ্লুক’জ জাৰণ ইয়াৰ মূল অংশ। |
২। উশাহ কি?
উত্তৰঃ বাহিৰৰ বায়ু শ্বাস অংগৰ ভিতৰলৈ গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক উশাহ বোলে।
৩। নিশাহ কি?
উত্তৰঃ শ্বাস অংগৰ পৰা বায়ু বাহিৰলৈ এৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়াক নিশাহ বোলে।
৪। বহিঃশ্বসন কি?
উত্তৰঃ শ্বাস অংগ আৰু বাহ্যিক পৰিৱেশৰ মাজত অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ আদান-প্ৰদানক বহিঃশ্বসন বোলে।
৫। অন্তঃশ্বসন কি?
উত্তৰঃ দেহৰ কোষ আৰু কলাত খাদ্যৰ জাৰণৰ সৈতে জড়িত গেছীয় আদান-প্ৰদান আৰু শক্তি উৎপাদনৰ প্ৰক্ৰিয়াক অন্তঃশ্বসন বোলে।
৬। সবাত আৰু অবাত শ্বসনৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| সবাত শ্বসন | অবাত শ্বসন |
|---|---|
| অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত ঘটে। | অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত ঘটে। |
| গ্লুক’জৰ সম্পূৰ্ণ জাৰণ হয়। | গ্লুক’জ আংশিকভাৱে ভাঙে। |
| অধিক শক্তি উৎপন্ন হয়। | কম শক্তি উৎপন্ন হয়। |
| শেষত CO₂ আৰু H₂O উৎপন্ন হয়। | ইষ্টত এলক’হল আৰু CO₂; পেশীত লেক্টিক এছিড উৎপন্ন হ’ব পাৰে। |
| পৰৱৰ্তী ধাপ মাইট’কণ্ড্ৰিয়াত সংঘটিত হয়। | মুখ্যতঃ চাইট’প্লাজমত সংঘটিত হয়। |
৭। পাইৰুভেটৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙন ক’ত হয়?
উত্তৰঃ মাইট’কণ্ড্ৰিয়াত।
৮। অবাত শ্বসন ক’ত সংঘটিত হয়?
উত্তৰঃ চাইট’প্লাজমত।
৯। অতিৰিক্ত শাৰীৰিক পৰিশ্ৰমত পেশী অৱসাদগ্ৰস্ত কিয় হয়?
উত্তৰঃ অধিক পৰিশ্ৰমৰ সময়ত পেশীত অক্সিজেনৰ যোগান প্ৰয়োজন অনুসৰি নহ’ব পাৰে। তেতিয়া গ্লুক’জ আংশিকভাৱে ভাঙি লেক্টিক এছিড উৎপন্ন হয়। লেক্টিক এছিড জমা হোৱাৰ ফলত পেশীত সাময়িক অৱসাদ বা ব্যথা অনুভৱ হয়।
G. হাওঁফাওঁ আৰু গেছৰ বিনিময়
১। মানুহৰ হাওঁফাওঁ প্ৰচুৰ গেছ বিনিময়ৰ বাবে কেনেদৰে গঠিত?
উত্তৰঃ হাওঁফাওঁৰ ভিতৰত ক্লোমনলী ক্ৰমে বহু সৰু সৰু ক্লোম-প্ৰশাখাত ভাগ হয়। এইবোৰৰ শেষত অসংখ্য বায়ুকোষ বা alveoli থাকে।
বায়ুকোষৰ বিশেষত্ব—
- সংখ্যা বহুত।
- বেৰ অতি পাতল।
- চাৰিওফালে ৰক্ত কৈশিক নলীৰ ঘন জাল থাকে।
- বৃহৎ পৃষ্ঠভাগ সৃষ্টি কৰে।
এই গঠনবোৰৰ বাবে অক্সিজেন আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ দ্ৰুত আদান-প্ৰদান সম্ভব হয়।
২। মানুহৰ দেহত অক্সিজেন কেনেকৈ পৰিবহণ হয়?
উত্তৰঃ হাওঁফাওঁৰ বায়ুকোষৰ পৰা অক্সিজেন তেজলৈ ব্যাপিত হয়। লোহিত ৰক্তকণিকাত থকা হিম’গ্ল’বিনে অক্সিজেনৰ সৈতে যুক্ত হৈ অক্সিহিম’গ্ল’বিন গঠন কৰে। এই অক্সিহিম’গ্ল’বিন তেজৰ সৈতে দেহৰ বিভিন্ন কলালৈ যায় আৰু তাত অক্সিজেন মুক্ত কৰে।
৩। হিম’গ্ল’বিন ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ লোহিত ৰক্তকণিকাত।
৪। অক্সিহিম’গ্ল’বিন কি?
উত্তৰঃ হিম’গ্ল’বিনে অক্সিজেনৰ সৈতে অস্থায়ীভাৱে যুক্ত হৈ গঠন কৰা যৌগক অক্সিহিম’গ্ল’বিন বোলে।
৫। মানুহৰ দেহত CO₂ কেনেদৰে পৰিবহণ হয়?
উত্তৰঃ কোষত উৎপন্ন হোৱা কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড তেজত প্ৰৱেশ কৰি বিভিন্ন ৰূপত হাওঁফাওঁলৈ কঢ়িওৱা হয়। হাওঁফাওঁৰ বায়ুকোষত ই তেজৰ পৰা ব্যাপিত হৈ নিশাহৰ সৈতে বাহিৰ হয়।
H. ৰক্ত পৰিবহণ তন্ত্ৰ
১। মানুহৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰৰ মুখ্য অংশবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ
- হৃদযন্ত্ৰ
- তেজ
- ৰক্তবাহিকা — ধমনী, সিৰা আৰু কৈশিক নলী
২। হৃদযন্ত্ৰৰ মুখ্য কাম কি?
উত্তৰঃ হৃদযন্ত্ৰই পাম্পৰ দৰে কাম কৰি দেহৰ বিভিন্ন অংশলৈ তেজ সঞ্চালন কৰে।
৩। মানুহৰ হৃদযন্ত্ৰটো কেইটা কোঠালিযুক্ত?
উত্তৰঃ চাৰিটা কোঠালিযুক্ত।
৪। হৃদযন্ত্ৰৰ চাৰিটা কোঠালিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
- সোঁ অলিন্দ
- বাওঁ অলিন্দ
- সোঁ নিলয়
- বাওঁ নিলয়
৫। ধমনীৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ ধমনীয়ে হৃদযন্ত্ৰৰ পৰা তেজ দেহৰ বিভিন্ন অংশলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে।
৬। সিৰাৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ সিৰাই দেহৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা তেজ হৃদযন্ত্ৰলৈ কঢ়িয়াই আনে।
৭। তেজৰ দুটা মুখ্য কাৰ্য লিখা।
উত্তৰঃ
- অক্সিজেন, খাদ্য, হৰম’ন আৰু বিভিন্ন পদাৰ্থ দেহৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহণ কৰে।
- বৰ্জ্য পদাৰ্থ ৰেচন অংগলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে আৰু শ্বেত ৰক্তকণিকাই ৰোগ প্ৰতিৰোধত সহায় কৰে।
৮। প্লাজমা কি?
উত্তৰঃ তেজৰ ৰক্তকণিকাবিহীন তৰল অংশক প্লাজমা বোলে। ইয়াত পানী, প্ৰ’টিন, লৱণ আৰু বিভিন্ন দ্ৰৱীভূত পদাৰ্থ থাকে।
৯। লোহিত ৰক্তকণিকা কি?
উত্তৰঃ হিম’গ্ল’বিনযুক্ত ৰক্তকণিকাক লোহিত ৰক্তকণিকা বোলে। ইয়াৰ মুখ্য কাম অক্সিজেন পৰিবহণ কৰা।
১০। শ্বেত ৰক্তকণিকাৰ কাম কি?
উত্তৰঃ শ্বেত ৰক্তকণিকাই দেহত প্ৰৱেশ কৰা ক্ষতিকাৰক অণুজীৱ আৰু বাহ্যিক পদাৰ্থৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিৰক্ষা গঢ়ি তোলে।
I. দ্বৈত ৰক্ত পৰিবহণ
১। দ্বৈত ৰক্ত পৰিবহণ কি?
উত্তৰঃ দেহত তেজে এটা সম্পূৰ্ণ চক্ৰ সম্পন্ন কৰোঁতে হৃদযন্ত্ৰৰ মাজেৰে দুবাৰ পাৰ হোৱা ৰক্ত সঞ্চালন ব্যৱস্থাক দ্বৈত ৰক্ত পৰিবহণ বোলে।
২। পক্ষী আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিশুদ্ধ আৰু অশুদ্ধ তেজ পৃথক কৰি ৰখা প্রয়োজন কিয়?
উত্তৰঃ পক্ষী আৰু স্তন্যপায়ী প্ৰাণীৰ বিপাকীয় হাৰ অধিক আৰু দেহৰ উষ্ণতা স্থিৰ ৰাখিবলৈ অধিক শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। সেয়ে কোষসমূহলৈ অধিক অক্সিজেন যোগান ধৰা প্রয়োজন। চাৰিকোঠালিযুক্ত হৃদযন্ত্ৰই অক্সিজেনযুক্ত আৰু অক্সিজেনবিহীন তেজ মিহলি হ’ব নিদি এই কাৰ্য অধিক দক্ষতাৰে সম্পন্ন কৰে।
J. উদ্ভিদৰ পৰিবহণ
১। উচ্চখাপৰ উদ্ভিদৰ পৰিবহণ তন্ত্ৰৰ অংগ কি কি?
উত্তৰঃ
- জাইলেম
- ফ্ল’ৱেম
২। জাইলেমৰ মূল কাম কি?
উত্তৰঃ মূলে শোষণ কৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ উদ্ভিদৰ ওপৰৰ অংশলৈ পৰিবহণ কৰা।
৩। ফ্ল’ৱেমৰ মূল কাম কি?
উত্তৰঃ পাতত প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য উদ্ভিদৰ বিভিন্ন অংশলৈ পৰিবহণ কৰা।
৪। উদ্ভিদত পানী কেনেদৰে পৰিবহণ হয়?
উত্তৰঃ মূলে মাটিৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ শোষণ কৰে। এই পানী জাইলেম নলীৰ মাজেৰে কাণ্ড আৰু পাতলৈ উৰ্ধ্বমুখীভাৱে পৰিবাহিত হয়।
৫। উদ্ভিদত খাদ্য কেনেদৰে স্থানান্তৰিত হয়?
উত্তৰঃ পাতত সালোক সংশ্লেষণৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত হোৱা খাদ্য ফ্ল’ৱেম কলাৰ মাজেৰে উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি পোৱা আৰু সঞ্চয়কাৰী অংশসমূহলৈ পৰিবাহিত হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াক খাদ্য স্থানান্তৰণ বা translocation বোলে।
৬। জাইলেম আৰু ফ্ল’ৱেমৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| জাইলেম | ফ্ল’ৱেম |
|---|---|
| পানী আৰু খনিজ লৱণ পৰিবহণ কৰে। | প্ৰস্তুত খাদ্য পৰিবহণ কৰে। |
| পৰিবহণ সাধাৰণতে মূলৰ পৰা ওপৰলৈ। | খাদ্য প্রয়োজন অনুসৰি বিভিন্ন দিশলৈ যাব পাৰে। |
| ট্ৰেকাইড আৰু ভেছেল মুখ্য অংশ। | চালনী নলিকা আৰু সংগী কোষ মুখ্য অংশ। |
K. বাষ্পমোচন আৰু উদ্ভিদৰ জল পৰিবহণ
১। বাষ্পমোচন বা প্ৰস্বেদন কি?
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ বায়বীয় অংশ, বিশেষকৈ পাতৰ পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ পৰা পানী জলীয় বাষ্পৰ ৰূপত বাহিৰলৈ ওলাই যোৱা প্ৰক্ৰিয়াক বাষ্পমোচন বা প্ৰস্বেদন বোলে।
২। ৰসাৰোহণ কি?
উত্তৰঃ মূলে শোষণ কৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ জাইলেমৰ মাজেৰে উদ্ভিদৰ ওপৰৰ অংশলৈ উঠি যোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ৰসাৰোহণ বোলে।
৩। কৈশিকতা কি?
উত্তৰঃ অতি সৰু ব্যাসৰ নলীৰ মাজেৰে পানী ওপৰলৈ উঠা ঘটনাক কৈশিকতা বোলে।
৪। আসঞ্জক বল কি?
উত্তৰঃ ভিন্ন প্ৰকাৰৰ অণুৰ মাজৰ আকর্ষণ বলক আসঞ্জক বল বোলে।
৫। সংশক্তি কি?
উত্তৰঃ একে প্ৰকাৰৰ অণুৰ মাজত থকা পাৰস্পৰিক আকর্ষণ বলক সংশক্তি বোলে।
৬। স্ফীত চাপ কি?
উত্তৰঃ কোষত পানী প্ৰৱেশ কৰাৰ ফলত কোষৰ ভিতৰত সৃষ্টি হোৱা চাপক স্ফীত চাপ বোলে।
L. ৰেচন
১। মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰ কি কি অংশৰে গঠিত?
উত্তৰঃ
- দুটা বৃক্ক
- দুটা মূত্ৰনলী
- মূত্ৰথলী
- মূত্ৰপথ
২। মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰৰ কাৰ্য চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ দেহত উৎপন্ন হোৱা ইউৰিয়া, অতিৰিক্ত পানী আৰু বিভিন্ন দ্ৰৱীভূত বৰ্জ্য পদাৰ্থ তেজৰ সৈতে বৃক্কলৈ যায়। বৃক্কে তেজ পৰিশোধন কৰি মূত্ৰ সৃষ্টি কৰে। মূত্ৰ মূত্ৰনলীৰে মূত্ৰথলীলৈ আহে আৰু তাত সাময়িকভাৱে জমা থাকে। পাছত মূত্ৰপথেৰে দেহৰ বাহিৰলৈ ওলাই যায়।
M. নেফ্ৰন
১। নেফ্ৰন কি?
উত্তৰঃ নেফ্ৰন হৈছে বৃক্কৰ গঠনগত আৰু কাৰ্যগত মৌলিক একক। ইয়াৰ দ্বাৰা তেজ পৰিশোধন আৰু মূত্ৰ গঠন হয়।
২। নেফ্ৰনৰ গঠন লিখা।
উত্তৰঃ নেফ্ৰনৰ মুখ্য অংশসমূহ হ’ল—
- ব’মেনৰ সম্পুট
- গ্ল’মেৰুলাছ
- সমীপৱৰ্তী কুণ্ডলিত নলিকা
- হেনলিৰ লুপ
- দূৰৱৰ্তী কুণ্ডলিত নলিকা
- সংগ্ৰাহক নলিকা
৩। নেফ্ৰনৰ কাৰ্য লিখা।
উত্তৰঃ
নেফ্ৰনত মূত্ৰ গঠন মূলতঃ কেইটামান ধাপত হয়—
- পৰিস্ৰাৱণ: গ্ল’মেৰুলাছৰ তেজৰ পৰা পানী আৰু দ্ৰৱীভূত পদাৰ্থ ব’মেনৰ সম্পুটলৈ পৰিস্ৰুত হয়।
- পুনঃশোষণ: শৰীৰৰ প্রয়োজনীয় গ্লুক’জ, এমিন’ এছিড, লৱণ আৰু অধিকাংশ পানী বৃক্কীয় নলিকাৰ পৰা পুনৰ তেজলৈ শোষিত হয়।
- ক্ষৰণ: কিছুমান অনাৱশ্যক পদাৰ্থ নলিকালৈ ক্ষৰিত হয়।
- বাকী তৰল মূত্ৰ হিচাপে সংগ্ৰাহক নলীলৈ যায়।
৪। মূত্ৰ উৎপন্নৰ পৰিমাণ কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
উত্তৰঃ দেহত থকা অতিৰিক্ত পানী আৰু দ্ৰৱীভূত বৰ্জ্য পদাৰ্থৰ পৰিমাণৰ ওপৰত মূত্ৰ উৎপন্নৰ পৰিমাণ নিৰ্ভৰ কৰে। অধিক পানী গ্ৰহণ কৰিলে সাধাৰণতে অধিক মূত্ৰ উৎপন্ন হয়।
N. উদ্ভিদৰ ৰেচন
১। উদ্ভিদে বৰ্জ্য পদাৰ্থ কেনেদৰে ত্যাগ কৰে?
উত্তৰঃ উদ্ভিদৰ পৃথক ৰেচন তন্ত্ৰ নাই। ই বিভিন্ন উপায়ে বৰ্জ্য পদাৰ্থ আঁতৰ কৰে—
- পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে গেছীয় বৰ্জ্য পদাৰ্থ এৰি দিয়ে।
- বাষ্পমোচনৰ জৰিয়তে অতিৰিক্ত পানী ত্যাগ কৰে।
- পুৰণি পাত, বাকলি আদি সৰি পৰাৰ লগে লগে জমা বৰ্জ্য পদাৰ্থ আঁতৰি যায়।
- কিছুমান বৰ্জ্য পদাৰ্থ ৰেজিন আৰু আঠা হিচাপে জমা বা নিঃসৃত হয়।
- কিছুমান বৰ্জ্য পদাৰ্থ মৃত কোষ বা পুৰণি অংশত সঞ্চিত থাকে।
O. বায়ুকোষ আৰু নেফ্ৰনৰ তুলনা
| বায়ুকোষ | নেফ্ৰন |
|---|---|
| হাওঁফাওঁৰ গেছ বিনিময়ৰ মুখ্য গঠন। | বৃক্কৰ গঠনগত আৰু কাৰ্যগত একক। |
| অক্সিজেন তেজলৈ দিয়ে আৰু CO₂ আঁতৰায়। | তেজৰ পৰা নাইট্ৰ’জেনযুক্ত বৰ্জ্য পদাৰ্থ আৰু অতিৰিক্ত পানী পৃথক কৰে। |
| বেৰ অতি পাতল আৰু কৈশিক নলীৰে আবৃত। | গ্ল’মেৰুলাছ আৰু বৃক্কীয় নলিকাৰে গঠিত। |
| শ্বসনত সহায় কৰে। | মূত্ৰ গঠনত সহায় কৰে। |
P. অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূর্ণ চমু টোকা
১। সহজীৱীতা
দুটা ভিন্ন জীৱ একেলগে বসবাস কৰি পৰস্পৰে উপকৃত হোৱা সম্পৰ্কক সহজীৱীতা বোলে।
২। কোষীয় শ্বসন
কোষৰ ভিতৰত খাদ্যৰ জাৰণৰ দ্বাৰা ATP ৰূপে শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক কোষীয় শ্বসন বোলে।
৩। অবাত শ্বসন
অক্সিজেনৰ অনুপস্থিতিত খাদ্যৰ আংশিক ভাঙনৰ দ্বাৰা কম শক্তি উৎপন্ন হোৱা শ্বসনক অবাত শ্বসন বোলে।
৪। সবাত শ্বসন
অক্সিজেনৰ উপস্থিতিত খাদ্যৰ সম্পূৰ্ণ জাৰণ হৈ CO₂, পানী আৰু অধিক শক্তি উৎপন্ন হোৱা শ্বসনক সবাত শ্বসন বোলে।
৫। প্ৰাণীৰ শ্বাস অংগ
- মাছ — ফুল
- মানুহ আৰু অধিকাংশ স্থলচৰ কশেৰুকী — হাওঁফাওঁ
- ভেঁকুলী — ছাল আৰু হাওঁফাওঁ
- পতংগ — শ্বাসনালী
Q. বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। শৰীৰৰ বাহিৰৰ পৰা শক্তিৰ উৎস গ্ৰহণ কৰা প্ৰক্ৰিয়া—
(a) শ্বসন
(b) প্ৰস্বেদন
(c) পৰিপুষ্টি
(d) ৰেচন
উত্তৰঃ (c) পৰিপুষ্টি।
২। কোষীয় প্ৰয়োজনৰ বাবে খাদ্য ভাঙি শক্তি উৎপন্ন হোৱা প্ৰক্ৰিয়া—
(a) পৰিপুষ্টি
(b) পৰিবহণ
(c) ৰেচন
(d) শ্বসন
উত্তৰঃ (d) শ্বসন।
৩। দেহত খাদ্য আৰু অক্সিজেন স্থানান্তৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া—
(a) শ্বসন
(b) পৰিবহণ
(c) পৰিপুষ্টি
(d) ৰেচন
উত্তৰঃ (b) পৰিবহণ।
৪। শৰীৰৰ পৰা হানিকাৰক বৰ্জ্য পদাৰ্থ আঁতৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া—
(a) পৰিপুষ্টি
(b) শ্বসন
(c) ৰেচন
(d) পৰিবহণ
উত্তৰঃ (c) ৰেচন।
৫। স্ব-পোষী জীৱই খাদ্য প্ৰস্তুত কৰা প্ৰক্ৰিয়া—
(a) সালোক সংশ্লেষণ
(b) বাষ্পমোচন
(c) স্থানান্তৰণ
(d) ৰেচন
উত্তৰঃ (a) সালোক সংশ্লেষণ।
৬। অবাত শ্বসন সংঘটিত হয়—
(a) মাইট’কণ্ড্ৰিয়াত
(b) ক্ল’ৰ’প্লাষ্টত
(c) কোষকেন্দ্ৰত
(d) চাইট’প্লাজমত
উত্তৰঃ (d) চাইট’প্লাজমত।
৭। চৰ্বীৰ ইমালচিফিকেচন কৰে—
(a) ট্রিপচিন
(b) পেপছিন
(c) পিত্ত লৱণ
(d) এমাইলেজ
উত্তৰঃ (c) পিত্ত লৱণ।
৮। উদ্ভিদে নাইট্ৰ’জেন সাধাৰণতে কোন ৰূপত শোষণ কৰে?
(a) ছালফেট আৰু ছালফাইট
(b) কাৰ্বনেট আৰু কাৰ্বাইড
(c) নাইট্ৰেট আৰু নাইট্ৰাইট
(d) প্ৰ’টিন আৰু এমিন’ এছিড
উত্তৰঃ (c) নাইট্ৰেট আৰু নাইট্ৰাইট।
৯। অন্য জীৱক নমৰাকৈ পুষ্টি আহৰণ কৰা উদ্ভিদ—
(a) কাঠফুলা
(b) ব্ৰেড ম’ল্ড
(c) ইষ্ট
(d) আকাশীলতা
উত্তৰঃ (d) আকাশীলতা।
১০। মুখগহ্বৰৰ লালটি গ্ৰন্থিয়ে নিঃসৰণ কৰা উৎসেচক—
(a) লাইপেজ
(b) পেপছিন
(c) ট্রিপচিন
(d) লালটি এমাইলেজ
উত্তৰঃ (d) লালটি এমাইলেজ।
১১। পাকস্থলীত নিঃসৃত মুখ্য প্ৰ’টিন পাচক উৎসেচক—
(a) পেপছিন
(b) ট্রিপচিন
(c) এমাইলেজ
(d) লাইপেজ
উত্তৰঃ (a) পেপছিন।
১২। পাকস্থলীত HCl নিঃসৰণৰ সৈতে জড়িত—
(a) লালটি গ্ৰন্থি
(b) আন্ত্রিক গ্ৰন্থি
(c) পাকস্থলীৰ গ্ৰন্থি
(d) যকৃত
উত্তৰঃ (c) পাকস্থলীৰ গ্ৰন্থি।
১৩। ক্ষুদ্ৰান্ত্ৰত খাদ্যক ক্ষাৰকীয় মাধ্যম প্ৰদান কৰাত সহায় কৰা ৰস—
(a) লালটি
(b) পিত্তৰস
(c) আন্ত্রিক ৰস
(d) অগ্নাশয় ৰস
উত্তৰঃ (b) পিত্তৰস।
১৪। চৰ্বীৰ ডাঙৰ পিণ্ড সৰু সৰু পিণ্ডলৈ ভাঙে—
(a) আন্ত্রিক ৰস
(b) অগ্নাশয় ৰস
(c) লালটি
(d) পিত্তৰস
উত্তৰঃ (d) পিত্তৰস।
১৫। উদ্ভিদত জাইলেমৰ কাম—
(a) পানীৰ পৰিবহণ
(b) খাদ্যৰ পৰিবহণ
(c) এমিন’ এছিডৰ পৰিবহণ
(d) অক্সিজেনৰ পৰিবহণ
উত্তৰঃ (a) পানীৰ পৰিবহণ।
১৬। স্ব-পোষীয় পুষ্টিৰ বাবে প্রয়োজন—
(a) CO₂ আৰু পানী
(b) ক্ল’ৰ’ফিল
(c) সূৰ্যৰ পোহৰ
(d) ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ (d) ওপৰৰ সকলো।
১৭। পাইৰুভেটৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙন হয়—
(a) চাইট’প্লাজম
(b) মাইট’কণ্ড্ৰিয়া
(c) ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট
(d) নিউক্লিয়াছ
উত্তৰঃ (b) মাইট’কণ্ড্ৰিয়া।
১৮। মানুহৰ বৃক্ক কোন তন্ত্ৰৰ অংশ?
(a) পৰিপুষ্টি
(b) শ্বসন
(c) ৰেচন
(d) পৰিবহণ
উত্তৰঃ (c) ৰেচন।
R. ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ সালোক সংশ্লেষণ হৈছে সেউজীয়া উদ্ভিদৰ মুখ্য স্ব-পোষীয় পুষ্টি প্ৰক্ৰিয়া। উদ্ভিদে মাটিৰ পৰা মূলেৰে পানী শোষণ কৰে আৰু পাতৰ পত্ৰৰন্ধ্ৰৰ মাজেৰে বায়ুৰ পৰা কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড গ্ৰহণ কৰে। পাতৰ ক্ল’ৰ’প্লাষ্টত থকা ক্ল’ৰ’ফিলে সূৰ্যৰ পোহৰ শক্তি শোষণ কৰে।
এই শক্তিৰ সহায়ত পানী আৰু কাৰ্বন ডাই-অক্সাইডৰ পৰা কাৰ্বোহাইড্ৰেট জাতীয় খাদ্য উৎপন্ন হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াত অক্সিজেনো উৎপন্ন হৈ বায়ুমণ্ডললৈ মুক্ত হয়।
সালোক সংশ্লেষণৰ মুখ্য ধাপসমূহ—
- পোহৰ শক্তি শোষণ।
- পোহৰ শক্তিৰ ৰাসায়নিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ।
- পানীৰ বিভাজন।
- CO₂-ৰ পৰা কাৰ্বোহাইড্ৰেট সৃষ্টি।
২। মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰ আৰু মূত্ৰ উৎপাদনৰ প্ৰক্ৰিয়া ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ ৰেচন তন্ত্ৰ দুটা বৃক্ক, দুটা মূত্ৰনলী, এটা মূত্ৰথলী আৰু এটা মূত্ৰপথেৰে গঠিত।
বৃক্কৰ নেফ্ৰনসমূহে তেজ পৰিশোধন কৰে। গ্ল’মেৰুলাছত তেজৰ পৰা পানী আৰু বিভিন্ন দ্ৰৱীভূত পদাৰ্থ পৰিস্ৰুত হৈ ব’মেনৰ সম্পুটত যায়। তাৰ পাছত নলিকাৰ মাজেৰে যোৱাৰ সময়ত গ্লুক’জ, এমিন’ এছিড, লৱণ আৰু প্রয়োজনীয় পানী পুনৰ তেজলৈ শোষিত হয়। বাকী ইউৰিয়া, অতিৰিক্ত লৱণ আৰু পানীয়ে মূত্ৰ গঠন কৰে।
মূত্ৰ সংগ্ৰাহক নলীৰ পৰা মূত্ৰনলীলৈ যায়, তাৰ পাছত মূত্ৰথলীত সঞ্চিত হয় আৰু শেষত মূত্ৰপথেৰে দেহৰ বাহিৰলৈ ওলাই যায়।
৩। মানুহৰ দ্বৈত ৰক্ত পৰিবহণ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহৰ হৃদযন্ত্ৰ চাৰিটা কোঠালিযুক্ত—সোঁ অলিন্দ, সোঁ নিলয়, বাওঁ অলিন্দ আৰু বাওঁ নিলয়। দেহৰ পৰা অহা অক্সিজেনবিহীন তেজ সোঁ অলিন্দত সোমায় আৰু তাৰ পৰা সোঁ নিলয়লৈ যায়। সোঁ নিলয়ে তেজ হাওঁফাওঁলৈ পঠিয়ায়। হাওঁফাওঁত তেজ অক্সিজেনযুক্ত হয় আৰু বাওঁ অলিন্দলৈ উভতি আহে। তাৰ পৰা বাওঁ নিলয়লৈ যায় আৰু বাওঁ নিলয়ে এই তেজ সমগ্ৰ দেহলৈ পঠিয়ায়।
সেয়ে এটা সম্পূৰ্ণ সঞ্চালনত তেজ হৃদযন্ত্ৰৰ মাজেৰে দুবাৰ পাৰ হয়। ইয়াক দ্বৈত ৰক্ত পৰিবহণ বোলে। ইয়াৰ ফলত অক্সিজেনযুক্ত আৰু অক্সিজেনবিহীন তেজ পৃথক থাকে আৰু দেহে অধিক দক্ষতাৰে অক্সিজেন লাভ কৰে।
Human Generate Question answer
প্রশ্নঃ জীৱৰ বাবে প্রয়োজনীয় কেঁচা সামগ্রীবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ জীৱবোৰে বাহিৰৰ পৰিৱেশৰ পৰা বায়ুৰ পৰা কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, সূৰ্যৰ পৰা পোহৰ আৰু মাটিৰ পৰা পানী আৰু খনিজ লৱণ আহৰণ কৰে।
প্রশ্নঃ স্ব-পোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱই নিজে নিজৰ আহাৰ তৈয়াৰ কৰিব পাৰে, সেইবোৰক স্ব-পোষী জীৱ বোলে। উদাহৰণঃ সেউজীয়া উদ্ভিদ।
প্রশ্নঃ লালটি এমাইলেজৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ লালটি এমাইলেজে শ্বেতসাৰ ভাঙি সৰল চেনিলৈ পৰিৱৰ্তন কৰে।
প্রশ্নঃ পাকস্থলিত হাইড্ৰ’ক্ল’ৰিক এছিডৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ ই পেপছিনৰ কাৰ্য সক্ৰিয় কৰি প্ৰ’টিন পাচনত সহায় কৰে।
প্রশ্নঃ পৰপোষী জীৱ কাক বোলে?
উত্তৰঃ যিবোৰ জীৱই আহাৰৰ বাবে আন জীৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, সিহঁতক পৰপোষী জীৱ বোলে। উদাহৰণঃ ভেঁকুৰ।
প্রশ্নঃ সালোক সংশ্লেষণ কাক বোলে?
উত্তৰঃ উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰৰ উপস্থিতিত CO₂ আৰু পানীৰ সহায়ত খাদ্য তৈয়াৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক সালোক সংশ্লেষণ বোলে।
প্রশ্নঃ উদ্ভিদৰ পাত সেউজীয়া কিয়?
উত্তৰঃ পাতত ক্ল’ৰ’ফিল থকা বাবে ইয়াৰ ৰং সেউজীয়া হয়।
প্রশ্নঃ শ্লেষ্মাৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ শ্লেষ্মাই পাকস্থলীৰ ভিতৰৰ আৱৰণক এছিডৰ পৰা সুৰক্ষা দিয়ে।
প্রশ্নঃ মানুহৰ ৰেচনতন্ত্ৰ কি কি অংশৰে গঠিত?
উত্তৰঃ বৃক্ক, মূত্রনলী, মূত্রথলী আৰু মূত্ৰপথ।
প্রশ্নঃ ট্রিপচিনৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ ট্রিপচিনে প্ৰ’টিন ভাঙি সৰল পদাৰ্থলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
প্রশ্নঃ আন্ত্ৰিক ৰসৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ ই প্ৰ’টিন → এমিন’ এছিড, কাৰ্বোহাইড্ৰেট → গ্লুক’জ আৰু চর্বী → ফেটি এছিড আৰু গ্লিচাৰললৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
প্রশ্নঃ স্ব-পোষিত আৰু পৰপোষিত পুষ্টিৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰঃ
স্ব-পোষিতঃ নিজে খাদ্য তৈয়াৰ কৰে
পৰপোষিতঃ আনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে
প্রশ্নঃ হিম’গ্ল’বিন ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ লোহিত ৰক্ত কণিকাত।
প্রশ্নঃ হৃদযন্ত্ৰটো কেইটা কোঠালিযুক্ত?
উত্তৰঃ ৪টা কোঠালিযুক্ত।
প্রশ্নঃ সিৰাৰ কাৰ্য কি?
উত্তৰঃ দেহৰ পৰা তেজ হৃদযন্ত্ৰলৈ লৈ আহে।
প্রশ্নঃ বাষ্পমোচন কাক বোলে?
উত্তৰঃ উদ্ভিদে অতিৰিক্ত পানী বাষ্পৰ ৰূপত এৰি দিয়া প্ৰক্ৰিয়াক বাষ্পমোচন বোলে।
প্রশ্নঃ উদ্ভিদত পানী কেনেদৰে পৰিবহণ হয়?
উত্তৰঃ জাইলেম কলাৰ দ্বাৰা।
প্রশ্নঃ জীৱৰ বাবে মুখ্য জীৱন প্ৰক্ৰিয়াবোৰ কি কি?
উত্তৰঃ পৰিপুষ্টি, শ্বসন, পৰিবহণ, চলন আৰু ৰেচন।
প্রশ্নঃ মানুহৰ দেহত অক্সিজেন কেনেদৰে পৰিবহণ হয়?
উত্তৰঃ হিম’গ্ল’বিনে অক্সিজেনৰ লগত যুক্ত হৈ দেহৰ বিভিন্ন অংশলৈ কঢ়িয়াই নিয়ে।
প্রশ্নঃ পাচনত লালটিৰ ভূমিকা কি?
উত্তৰঃ খাদ্য সিক্ত কৰি আৰু শ্বেতসাৰ ভাঙি পাচনত সহায় কৰে।
গুৰুত্বপূর্ণ বৰ্ণনাধর্মী প্রশ্ন
প্রশ্নঃ সালোক সংশ্লেষণ কি? মুখ্য ঘটনাসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰৰ সহায়ত CO₂ আৰু পানীৰ পৰা খাদ্য তৈয়াৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়াই সালোক সংশ্লেষণ।
মুখ্য ঘটনাঃ
পোহৰ শক্তি শোষণ
পানীৰ বিভাজন
কাৰ্বোহাইড্ৰেট উৎপাদন
প্রশ্নঃ মানুহৰ ৰেচনতন্ত্ৰ আৰু মূত্র উৎপাদন প্ৰক্ৰিয়া ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
ৰেচনতন্ত্ৰৰ অংশঃ বৃক্ক, মূত্রনলী, মূত্রথলী, মূত্ৰপথ।
প্ৰক্ৰিয়াঃ
বৃক্কত ৰক্ত পৰিশোধন হয়
নেফ্ৰনত মূত্র উৎপন্ন হয়
মূত্রনলীয়ে মূত্র মূত্রথলীলৈ আনে
মূত্ৰপথেৰে বাহিৰলৈ যায়
প্রশ্নঃ উদ্ভিদে বর্জিত পদার্থ কেনেদৰে ত্যাগ কৰে?
উত্তৰঃ
বাষ্পমোচনৰ জৰিয়তে পানী ত্যাগ
পাত সৰি পৰা
ৰেজিন আৰু আঠা নিঃসৰণ
মৃত কোষত জমা
MCQ (সংক্ষেপে)
প্রশ্নঃ মানুহৰ বৃক্ক কোন তন্ত্ৰৰ অংশ?
(a) পৰিপুষ্টি
(b) শ্বসন
(c) ৰেচন
(d) পৰিবহণ
উত্তৰঃ (c) ৰেচন
প্রশ্নঃ পাইৰুভেটৰ সম্পূৰ্ণ ভাঙন ক’ত হয়?
(a) চাইটোপ্লাজম
(b) মাইট’কণ্ড্ৰিয়া
(c) ক্ল’ৰ’প্লাষ্ট
(d) নিউক্লিয়াছ
উত্তৰঃ (b) মাইট’কণ্ড্ৰিয়া
প্রশ্নঃ জাইলেমৰ মূল কাম কি?
(a) পানী পৰিবহণ
(b) খাদ্য পৰিবহণ
(c) গেছ পৰিবহণ
(d) এনজাইম পৰিবহণ
উত্তৰঃ (a) পানী পৰিবহণ
প্রশ্নঃ স্ব-পোষিত পুষ্টিৰ বাবে কি প্রয়োজন?
(a) CO₂
(b) পানী
(c) সূৰ্যৰ পোহৰ
(d) ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ (d) ওপৰৰ সকলো
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post