সাংশ্লেষিক আঁহ আৰু প্লাষ্টিক
IMPORTANT QUESTION AND ANSWER
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ
১। আঁহবোৰৰ প্ৰকাৰ কি কি? প্ৰত্যেকৰে উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ আঁহ মূলত দুই প্ৰকাৰৰ—
(i) প্ৰাকৃতিক আঁহ: যিবোৰ উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা পোৱা যায়।
উদাহৰণ— কপাহ, পাট, ঊণ, ৰেচম আদি।
(ii) সাংশ্লেষিক আঁহ: যিবোৰ মানুহে ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে তৈয়াৰ কৰে।
উদাহৰণ— নাইলন, পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰাইলিক আদি।
২। পলিমাৰ বা বহুযোগী কাক বোলে? এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ বহুতো সৰু সৰু একক বা মোনোমাৰ লগ লাগি গঠিত হোৱা ডাঙৰ অণুক পলিমাৰ বা বহুযোগী বোলে।
‘Poly’ শব্দৰ অৰ্থ বহু আৰু ‘mer’ শব্দৰ অৰ্থ একক বা অংশ।
উদাহৰণঃ পলিথিন।
৩। এটা প্ৰাকৃতিক পলিমাৰৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ চেলুল’জ এটা প্ৰাকৃতিক পলিমাৰ। কপাহ মূলত চেলুল’জেৰে গঠিত।
৪। ৰেয়ন বা কৃত্ৰিম ৰেচম কাক বোলে?
উত্তৰঃ কাঠৰ মণ্ডত থকা চেলুল’জক ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে পৰিৱৰ্তন কৰি প্ৰস্তুত কৰা আঁহক ৰেয়ন বা কৃত্ৰিম ৰেচম বোলে।
৫। নাইলন কেনেকৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ নাইলন সম্পূৰ্ণৰূপে মানৱসৃষ্ট এবিধ সাংশ্লেষিক আঁহ। ইয়াক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয়। পাঠ্যপুথিত নাইলন কয়লা, পানী আৰু বায়ুৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰা হয়। নাইলন প্ৰথম সম্পূৰ্ণ সাংশ্লেষিক আঁহ।
৬। পলিয়েষ্টাৰ কি? টেৰিলিন কি?
উত্তৰঃ পলিয়েষ্টাৰ এবিধ সাংশ্লেষিক আঁহ। ইয়াৰ কেঁচামাল সাধাৰণতে পেট্ৰ’কেমিকেলৰ পৰা আহে।
টেৰিলিন এবিধ জনপ্ৰিয় পলিয়েষ্টাৰ আঁহ।
৭। দুবিধ থাৰ্ম’প্লাষ্টিকৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
১। পলিথিন
২। PVC (Polyvinyl Chloride)
অনুশীলনী
১। কিছুমান আঁহক সাংশ্লেষিক বুলি কোৱা হয় কিয়? ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ কপাহ, পাট, ঊণ আৰু ৰেচম আদি আঁহ উদ্ভিদ বা প্ৰাণীৰ পৰা পোৱা যায় বাবে এইবোৰক প্ৰাকৃতিক আঁহ বোলে।
আনহাতে, নাইলন, পলিয়েষ্টাৰ, এক্ৰাইলিক আদি আঁহ মানুহে বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সংশ্লেষণৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰে। প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ নোপোৱা আৰু কৃত্ৰিমভাৱে প্ৰস্তুত কৰা বাবে এই আঁহবোৰক সাংশ্লেষিক আঁহ বুলি কোৱা হয়।
২। শুদ্ধ উত্তৰত ‘√’ চিন দিয়া।
সাংশ্লেষিক আঁহসমূহৰ পৰা ৰেয়ন বেলেগ, কিয়নো—
(ক) ইয়াৰ ৰেচম-সদৃশ ৰূপ আছে।
(খ) ইয়াক কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা পোৱা যায়।
(গ) প্ৰাকৃতিক আঁহৰ দৰে ইয়াক ব’ব পাৰি।
উত্তৰঃ (খ) ইয়াক কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা পোৱা যায়।
৩। উপযুক্ত শব্দৰে খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(ক) সাংশ্লেষিক আঁহবোৰক ______ বা ______ বুলিও কোৱা হয়।
উত্তৰঃ কৃত্ৰিম আঁহ বা মানৱসৃষ্ট আঁহ।
(খ) সাংশ্লেষিক আঁহবোৰ ______ নামৰ কেঁচামালৰ পৰা সংশ্লেষণ কৰা হয়।
উত্তৰঃ পেট্ৰ’কেমিকেল।
(গ) সাংশ্লেষিক আঁহবোৰৰ দৰে প্লাষ্টিকো এবিধ ______।
উত্তৰঃ বহুযোগী বা পলিমাৰ।
৪। নাইলনৰ আঁহবোৰ যে অতি শক্তিশালী, সেইটো বুজাবলৈ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ নাইলনৰ আঁহ অতি শক্তিশালী, পাতল আৰু নমনীয়। ইয়াৰ পৰা পেৰাচুট, মাছ ধৰা জাল, দাঁতব্ৰাছৰ নোম, ৰছী আৰু শিলাৰোহনৰ ৰছী তৈয়াৰ কৰা হয়।
একেই ব্যাসৰ নাইলন সূতা যথেষ্ট শক্তিশালী আৰু অধিক টান সহ্য কৰিব পাৰে। এই ব্যৱহাৰসমূহৰ পৰা নাইলনৰ আঁহ যে অতি মজবুত, সেয়া বুজা যায়।
৫। খাদ্য জমা কৰি ৰখাত প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ পছন্দ কৰা হয় কিয়?
উত্তৰঃ খাদ্য সংৰক্ষণৰ বাবে প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ পছন্দ কৰাৰ কাৰণ হ’ল—
১। প্লাষ্টিকৰ ওজন কম।
২। ই যথেষ্ট মজবুত।
৩। পানী আৰু বায়ুৰ সৈতে সহজে বিক্ৰিয়া নকৰে।
৪। ইয়াত মামৰ নধৰে।
৫। বিভিন্ন আকাৰত সহজে তৈয়াৰ কৰিব পাৰি।
৬। ব্যৱহাৰ আৰু পৰিবহণ সহজ।
সেয়েহে খাদ্য সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত প্লাষ্টিকৰ পাত্ৰ বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়।
৬। তাপ-নমনীয় আৰু তাপ-দৃঢ় প্লাষ্টিকৰ মাজত পাৰ্থক্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ
তাপ-নমনীয় প্লাষ্টিক বা Thermoplastic:
১। গৰম কৰিলে কোমল হয়।
২। পুনৰ গৰম কৰি নতুন আকাৰ দিব পাৰি।
৩। সাধাৰণতে পুনৰাৱৰ্তন বা পুনঃপ্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব পাৰি।
৪। উদাহৰণ— পলিথিন, PVC।
তাপ-দৃঢ় প্লাষ্টিক বা Thermosetting plastic:
১। এবাৰ গঢ় দিয়াৰ পাছত গৰম কৰিলে কোমল নহয়।
২। পুনৰ গলাই নতুন আকাৰ দিব নোৱাৰি।
৩। সহজে পুনৰাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰি।
৪। উদাহৰণ— বেকেলাইট, মেলামাইন।
৭। তলত দিয়াবোৰ কিয় তাপ-দৃঢ় প্লাষ্টিকেৰে বনোৱা হয়? ব্যাখ্যা কৰা।
(ক) ছচপেন বা কুকাৰৰ নাল
উত্তৰঃ ছচপেন বা কুকাৰৰ নাল সাধাৰণতে বেকেলাইটৰ দৰে তাপ-দৃঢ় প্লাষ্টিকেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। বেকেলাইট তাপৰ কু-পৰিবাহী আৰু গৰম কৰিলে সহজে কোমল বা গলি নাযায়। সেয়েহে গৰম পাত্ৰৰ নাল ধৰিবলৈ সুবিধাজনক।
(খ) বিদ্যুতৰ প্লাগ, চুইচ আৰু প্লাগব’ৰ্ড
উত্তৰঃ বেকেলাইট বিদ্যুৎ আৰু তাপৰ কু-পৰিবাহী। ই গৰম হ’লেও সহজে বিকৃত নহয়। সেইবাবে বিদ্যুতৰ প্লাগ, চুইচ আৰু প্লাগব’ৰ্ড বনাবলৈ বেকেলাইট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৮। তলৰ সামগ্ৰীসমূহক ‘পুনৰাৱৰ্তন কৰিব পৰা’ আৰু ‘পুনৰাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰা’ হিচাপে শ্ৰেণীভুক্ত কৰা।
টেলিফোন সৰঞ্জাম, প্লাষ্টিকৰ খেলনা, কুকাৰৰ নাল, কেৰি-বেগ, বল-পইণ্ট পেন, প্লাষ্টিকৰ বাটি, বৈদ্যুতিক তাঁৰৰ প্লাষ্টিকৰ আৱৰণ, বৈদ্যুতিক চুইচ, প্লাষ্টিকৰ চকী।
উত্তৰঃ
পুনৰাৱৰ্তন কৰিব পৰা:
প্লাষ্টিকৰ খেলনা, কেৰি-বেগ, বল-পইণ্ট পেনৰ প্লাষ্টিক দেহ, প্লাষ্টিকৰ বাটি, বৈদ্যুতিক তাঁৰৰ PVC আৱৰণ, প্লাষ্টিকৰ চকী।
পুনৰাৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰা:
কুকাৰৰ নাল, বৈদ্যুতিক চুইচ, কিছুমান টেলিফোনৰ তাপ-দৃঢ় প্লাষ্টিকৰ অংশ।
৯। ৰাণাই গ্ৰীষ্মকালৰ বাবে ছাৰ্ট কিনিব খুজিছে। কপাহী ছাৰ্ট নে সাংশ্লেষিক আঁহেৰে তৈয়াৰ ছাৰ্ট কিনা উচিত? কাৰণ দৰ্শাই ৰাণাক উপদেশ দিয়া।
উত্তৰঃ ৰাণাই গ্ৰীষ্মকালৰ বাবে কপাহী ছাৰ্ট কিনা উচিত।
কপাহী কাপোৰে ঘাম শোষণ কৰে আৰু সেই ঘাম বাষ্পীভৱন হোৱাত সহায় কৰে। বাষ্পীভৱনৰ সময়ত শৰীৰৰ পৰা তাপ শোষিত হয়, ফলত শৰীৰ ঠাণ্ডা অনুভৱ হয়।
আনহাতে, বহু সাংশ্লেষিক কাপোৰে ঘাম ভালদৰে শোষণ নকৰে। সেয়েহে গ্ৰীষ্মকালত কপাহী ছাৰ্ট অধিক আৰামদায়ক।
১০। প্ৰাকৃতিকভাৱে প্লাষ্টিকসমূহ যে অ-ক্ষয়কাৰী বা জৈৱ-অপচনশীল, তাক উদাহৰণেৰে বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ ব্যৱহাৰৰ পাছত পেলাই দিয়া প্লাষ্টিকৰ মোনা, বটল, পেকেট আদি বহু বছৰ ধৰি একেদৰে পৰিৱেশত ৰৈ থাকে। বেক্টেৰিয়া আৰু আন অণুজীৱই এইবোৰ সহজে পচাব নোৱাৰে।
প্লাষ্টিক মাটিত জমা হৈ মাটিৰ গুণাগুণ নষ্ট কৰিব পাৰে, নলা-নৰ্দমা বন্ধ কৰিব পাৰে আৰু জন্তুয়ে খাদ্যৰ সৈতে খালে ক্ষতি হ’ব পাৰে।
এইবোৰৰ পৰা বুজা যায় যে প্লাষ্টিক জৈৱ-অপচনশীল বা অ-ক্ষয়কাৰী পদাৰ্থ।
১১। টুথব্ৰাছ এডালৰ নাল আৰু নোমবোৰ একে পদাৰ্থৰে তৈয়াৰ কৰাটো উচিত নে? ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ টুথব্ৰাছৰ নাল আৰু নোম একে পদাৰ্থৰে তৈয়াৰ কৰাটো উপযুক্ত নহয়।
কাৰণ নালটো মজবুত আৰু কিছু কঠিন হ’ব লাগে যাতে সহজে ধৰিব পাৰি। কিন্তু নোমবোৰ নমনীয় আৰু তুলনামূলকভাৱে কোমল হ’ব লাগে যাতে দাঁত আৰু দাঁতৰ মাড়িত আঘাত নকৰে।
সেয়েহে টুথব্ৰাছৰ নাল আৰু নোমৰ বাবে ভিন্ন গুণসম্পন্ন পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১২। “পৰাপক্ষত প্লাষ্টিক এৰাই চলিবা”— এই পৰামৰ্শৰ ওপৰত মতামত দিয়া।
উত্তৰঃ এই পৰামৰ্শ যুক্তিসংগত। কাৰণ অধিকাংশ প্লাষ্টিক জৈৱ-অপচনশীল নহয় আৰু বহু বছৰ ধৰি পৰিৱেশত ৰৈ যায়।
প্লাষ্টিক আৱৰ্জনাই মাটি আৰু পানী প্ৰদূষিত কৰিব পাৰে। ইয়াক পুৰিলে বিষাক্ত ধোঁৱা আৰু গেছ নিৰ্গত হৈ বায়ু প্ৰদূষণ ঘটাব পাৰে।
সেয়েহে একেবাৰে প্ৰয়োজন নোহোৱা একবাৰ ব্যৱহাৰযোগ্য প্লাষ্টিক এৰাই চলা, পুনৰ ব্যৱহাৰযোগ্য সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা আৰু প্লাষ্টিক যথাযথভাৱে পুনৰাৱৰ্তন কৰাটো উচিত।
১৩। ‘A’ স্তম্ভৰ শব্দবোৰ ‘B’ স্তম্ভৰ খণ্ডবাক্যৰ সৈতে শুদ্ধকৈ মিলোৱা।
| A | B |
|---|---|
| (i) পলিয়েষ্টাৰ | (d) সহজে শোটোৰা নপৰা কাপোৰ |
| (ii) টেফলন | (c) লাগি নধৰা ৰন্ধন সা-সৰঞ্জাম |
| (iii) ৰেয়ন | (a) কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয় |
| (iv) নাইলন | (b) পেৰাচুট আৰু মোজা বনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
১৪। “সাংশ্লেষিক আঁহসমূহৰ উৎপাদনে আচলতে বন সংৰক্ষণত সহায় কৰি আছে”— মতামত দিয়া।
উত্তৰঃ সাংশ্লেষিক আঁহে বহু ক্ষেত্ৰত প্ৰাকৃতিক আঁহৰ বিকল্প হিচাপে কাম কৰে। ইয়াৰ ফলত কিছুমান প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস পাব পাৰে।
উদাহৰণস্বৰূপে, কৃত্ৰিম আঁহ ব্যৱহাৰ কৰাৰ ফলত কিছুমান ক্ষেত্ৰত উদ্ভিদজাত বা প্ৰাণীজাত আঁহৰ চাহিদা কমিব পাৰে। সেই অৰ্থত সাংশ্লেষিক আঁহৰ ব্যৱহাৰে প্ৰাকৃতিক সম্পদ সংৰক্ষণত কিছু সহায় কৰিব পাৰে।
কিন্তু সাংশ্লেষিক আঁহৰ অধিকাংশ পেট্ৰ’কেমিকেলৰ পৰা তৈয়াৰ হয় আৰু ইহঁত সহজে পচি নাযায়। সেয়েহে বন সংৰক্ষণৰ উপকাৰৰ লগতে পৰিৱেশ প্ৰদূষণৰ সমস্যাও বিবেচনা কৰিব লাগে।
১৫। তাপ-নমনীয় প্লাষ্টিক যে বিদ্যুতৰ কু-পৰিবাহী, সেইটো দেখুৱাবলৈ এটা ক্ৰিয়াকলাপ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ
প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰী— এটা বেটাৰী, এটা সৰু বাল্ব, কিছুমান সংযোগী তাঁৰ আৰু এডোখৰ প্লাষ্টিক।
প্ৰথমে বেটাৰী, বাল্ব আৰু সংযোগী তাঁৰেৰে এটা সৰল বৈদ্যুতিক বৰ্তনী সাজি লোৱা হয়। বৰ্তনীটোৰ এটা ঠাইত সৰু ফাঁক ৰাখি সেই ফাঁকত পৰীক্ষা কৰিবলগীয়া পদাৰ্থটো সংযোগ কৰা হয়।
প্ৰথমে ফাঁকটো ধাতুৰ টুকুৰাৰে সংযোগ কৰিলে বাল্বটো জ্বলি উঠে। ইয়াৰ পৰা ধাতু বিদ্যুতৰ পৰিবাহী বুলি বুজা যায়।
এতিয়া ধাতুৰ টুকুৰাৰ ঠাইত তাপ-নমনীয় প্লাষ্টিকৰ টুকুৰা লগালে বাল্বটো জ্বলি নুঠে।
ইয়াৰ পৰা প্ৰমাণ হয় যে তাপ-নমনীয় প্লাষ্টিক বিদ্যুতৰ কু-পৰিবাহী।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ
১। সাংশ্লেষিক আঁহ কি? এই আঁহৰ কিছুমান উদাহৰণ দিয়া আৰু সিহঁতৰ বৈশিষ্ট্য বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মানুহে ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়াৰে প্ৰস্তুত কৰা আঁহক সাংশ্লেষিক আঁহ বোলে। এই আঁহসমূহ সাধাৰণতে বহুতো সৰু একক লগ লাগি সৃষ্টি হোৱা পলিমাৰৰ পৰা গঠিত।
উদাহৰণঃ
ৰেয়ন: কাঠৰ মণ্ডৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ৰেচমৰ দৰে দেখিবলৈ।
নাইলন: অতি শক্তিশালী, পাতল আৰু নমনীয়।
পলিয়েষ্টাৰ: সহজে শোটোৰা নপৰে, দীৰ্ঘস্থায়ী আৰু সোনকালে শুকায়।
এক্ৰাইলিক: ঊণৰ দৰে অনুভৱ হয় আৰু গৰম কাপোৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
সাধাৰণ বৈশিষ্ট্যঃ
১। মজবুত আৰু দীৰ্ঘস্থায়ী।
২। অধিকাংশ সোনকালে শুকায়।
৩। সহজে শোটোৰা নপৰে।
৪। বহুতো সাংশ্লেষিক আঁহ তাপত গলি যাব পাৰে।
৫। জুইৰ ওচৰত এনে কাপোৰ পৰিধান কৰোঁতে সাৱধানতা অৱলম্বন কৰা উচিত।
২। প্লাষ্টিক কি? ইয়াৰ গুণ আৰু ব্যৱহাৰ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ প্লাষ্টিক এবিধ মানৱসৃষ্ট পলিমাৰ পদাৰ্থ। বহুতো সৰু একক বা মোনোমাৰ লগ লাগি ইয়াৰ দীঘল শৃংখল গঠন কৰে।
প্লাষ্টিকৰ গুণঃ
১। ওজন কম।
২। যথেষ্ট মজবুত।
৩। সহজে বিভিন্ন আকাৰ দিব পাৰি।
৪। পানী আৰু বহু ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সৈতে সহজে বিক্ৰিয়া নকৰে।
৫। তাপ আৰু বিদ্যুতৰ কু-পৰিবাহী।
৬। অধিকাংশ প্লাষ্টিক জৈৱ-অপচনশীল নহয়।
ব্যৱহাৰঃ
প্লাষ্টিকৰ বাল্টি, বাটি, বটল, খেলনা, চকী, বৈদ্যুতিক তাঁৰৰ আৱৰণ, প্লাগ, চুইচ, যান-বাহনৰ বিভিন্ন অংশ, চিকিৎসা সামগ্ৰী আদি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্লাষ্টিক অতি উপযোগী হ’লেও ইয়াৰ অনিয়ন্ত্ৰিত ব্যৱহাৰ আৰু ভুল নিষ্কাশনে পৰিৱেশৰ ওপৰত ক্ষতিকাৰক প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post