Chapter 1 –
প্রাকৃতিক সম্পদ
১। চমু উত্তৰ লিখা—
(ক) মাটিৰ চাহিদা দিনক দিনে বৃদ্ধি পাই অহাৰ যিকোনো দুটা কাৰণ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ মাটিৰ চাহিদা দিনক দিনে বৃদ্ধি পাই অহাৰ দুটা প্ৰধান কাৰণ হ’ল—
১) জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত বাসস্থান আৰু কৃষিকাৰ্যৰ বাবে অধিক মাটিৰ প্ৰয়োজন হোৱা।
২) ব্যৱসায়-বাণিজ্য, উদ্যোগ, ৰাস্তা-ঘাট আদি নিৰ্মাণৰ বাবে মাটিৰ চাহিদা বৃদ্ধি পোৱা।
(খ) কোনো এঠাইত জনবসতি ঘন হোৱাৰ কাৰণ কি বুলি ভাবা? দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ কোনো এঠাইত জনবসতি ঘন হোৱাৰ দুটা কাৰণ হ’ল—
১) খেতি-বাতিৰ বাবে উপযোগী সাৰুৱা মাটি উপলব্ধ হোৱা।
২) খনিজ সম্পদ, পানী, উদ্যোগ বা কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা উপলব্ধ হোৱা।
(গ) ভূমি অৱক্ষয় হোৱাৰ দুটা কাৰণ দৰ্শোৱা।
উত্তৰঃ ভূমি অৱক্ষয় হোৱাৰ দুটা কাৰণ হ’ল—
১) অপৰিকল্পিত কৃষিকাৰ্যত অত্যধিক ৰাসায়নিক সাৰ আৰু কীটনাশক ব্যৱহাৰ কৰা।
২) খেতিপথাৰত ইটা-ভাটা, উদ্যোগ আদি স্থাপন কৰা আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস কৰা।
(ঘ) বিভিন্ন ঠাইত বৰ্তমান পানীৰ সংকটে দেখা দিয়াৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ বিভিন্ন ঠাইত বৰ্তমান পানীৰ সংকটে দেখা দিয়াৰ দুটা কাৰণ হ’ল—
১) পানীৰ অপচয় আৰু অত্যধিক ব্যৱহাৰ।
২) বৰষুণৰ পৰিমাণ হ্ৰাস পোৱা আৰু পানীৰ উৎসসমূহ প্ৰদূষিত হোৱা।
২। শুদ্ধ উত্তৰত (√) চিন দিয়া—
(ক) তলৰ কোনটোৱে পানীৰ সংৰক্ষণত সহায় কৰে?
১) অবাবতে পানীৰ টেপ খুলি থ’লে।
২) ভূগৰ্ভৰ পানীৰ অত্যধিক ব্যৱহাৰ কৰিলে।
৩) বৰষুণৰ পানী জমা কৰি থ’লে।
উত্তৰঃ (৩) বৰষুণৰ পানী জমা কৰি থ’লে।
(খ) নিৰ্মল পানী পাবলৈ হ’লে—
১) আবৰ্জনাবোৰ নৈত পেলাব লাগে।
২) পানীত ৰাসায়নিক সাৰ মিহলাব লাগে।
৩) পানীৰ উৎস প্ৰদূষিত নোহোৱাকৈ ৰাখিব লাগে।
উত্তৰঃ (৩) পানীৰ উৎস প্ৰদূষিত নোহোৱাকৈ ৰাখিব লাগে।
(গ) তলৰ কোনটোৱে শক্তি সংৰক্ষণত সহায় নকৰে—
১) জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ অধিক হ’লে।
২) অপৰম্পৰাগত শক্তিৰ সুব্যৱহাৰ কৰিলে।
৩) শক্তি সম্পদ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত মিতব্যয়ী হ’লে।
উত্তৰঃ (১) জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ অধিক হ’লে।
৩। ভূমি সম্পদৰ গুৰুত্ব আৰু ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে লিখা। (৮০টা মান শব্দৰ ভিতৰত)
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগৰ প্ৰায় ২৯ শতাংশ ভূমি। এই ভূমিয়েই জীৱজগতৰ অন্যতম প্ৰধান আধাৰ। মানুহৰ অন্ন, বস্ত্ৰ, বাসস্থান আৰু বিভিন্ন প্ৰয়োজনীয় সামগ্ৰীৰ উৎপাদন ভূমিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ অস্তিত্ব আৰু বিকাশো ভূমিৰ সৈতে জড়িত। কৃষি, উদ্যোগ, ৰাস্তা-ঘাট, যাতায়ত, যোগাযোগ, ঘৰ-দুৱাৰ আদি নিৰ্মাণত ভূমি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভূমি সীমিত সম্পদ হোৱা বাবে ইয়াৰ পৰিকল্পিত আৰু সঠিক ব্যৱহাৰ অতি প্ৰয়োজনীয়।
৪। তুমি থকা ঠাইখনৰ ভূমি সম্পদৰ ক্ষেত্ৰত কি পৰিৱৰ্তন হৈছে? পৰিয়ালৰ জ্যেষ্ঠ লোক বা ওচৰৰ বিজ্ঞলোকৰ পৰা সেই সম্পৰ্কে জানি লৈ এটি টোকা যুগুত কৰা।
উত্তৰঃ এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজৰ অঞ্চলৰ অৱস্থা অনুসৰি লিখিব।
উদাহৰণস্বৰূপে—
| বিষয় | অতীত | বৰ্তমান |
|---|---|---|
| মুকলি ঠাই আৰু উদ্যান | অধিক আছিল | কমি আহিছে |
| খেতিপথাৰ | অধিক আছিল | ঘৰ-দুৱাৰ নিৰ্মাণৰ বাবে কমিছে |
| শিক্ষানুষ্ঠান | কম আছিল | বৃদ্ধি পাইছে |
| মানুহৰ ঘৰ-দুৱাৰ | কম আছিল | বহুগুণে বৃদ্ধি পাইছে |
| উদ্যোগ | প্ৰায় নাছিল | কিছুমান গঢ় লৈ উঠিছে |
| ৰাস্তা-ঘাট | কম উন্নত আছিল | অধিক উন্নত হৈছে |
| নলা-নৰ্দমা | কম আছিল | কিছুমান ঠাইত পৰিকল্পিতভাৱে নিৰ্মাণ হৈছে |
৫। বনজ সম্পদ আৰু জলজ সম্পদৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত কেনে ভূমিকা লোৱা উচিত?
উত্তৰঃ বনজ আৰু জলজ সম্পদ দুয়োটাই অতি মূল্যৱান প্ৰাকৃতিক সম্পদ। বনজ সম্পদ সংৰক্ষণৰ বাবে অবাধে গছ কটা বন্ধ কৰিব লাগে, অধিক পৰিমাণে বৃক্ষৰোপণ কৰিব লাগে, বনজুই ৰোধ কৰিব লাগে আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ বাসস্থান সুৰক্ষিত ৰাখিব লাগে।
জলজ সম্পদ সংৰক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত পানীৰ অপচয় ৰোধ কৰিব লাগে, নদী, পুখুৰী, বিল আদি প্ৰদূষিত কৰিব নালাগে আৰু বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ কৰিব লাগে। প্ৰয়োজনতকৈ অধিক ভূগৰ্ভস্থ পানী ব্যৱহাৰ নকৰি পানীৰ পুনঃব্যৱহাৰৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিব লাগে। এইদৰে বনজ আৰু জলজ সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ আৰু সংৰক্ষণ কৰিলে ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবেও এই সম্পদসমূহ ৰক্ষা কৰিব পৰা যাব।
৬। শক্তি সম্পদৰ সংৰক্ষণৰ বাবে কি কি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ শক্তি সম্পদ সংৰক্ষণৰ বাবে তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰিব লাগে—
১) কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছৰ দৰে জীৱাশ্ম ইন্ধন মিতব্যয়ীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
২) সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, জলশক্তি আদি নৱীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
৩) প্ৰয়োজন নোহোৱাকৈ বিজুলী বাতি, পাংখা আৰু বৈদ্যুতিক যন্ত্ৰ চলাই ৰাখিব নালাগে।
৪) ব্যক্তিগত যান-বাহনৰ সলনি সম্ভৱ হ’লে ৰাজহুৱা পৰিবহণ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৫) শক্তিৰ অপচয় ৰোধ কৰি শক্তি-সঞ্চয়ী যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
এইদৰে শক্তিৰ সঠিক আৰু মিতব্যয়ী ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যতৰ বাবে শক্তি সম্পদ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰি।
৭। চমু টোকা লিখা—
(ক) বন্যপ্ৰাণী
উত্তৰঃ হাবি-বননিত স্বাভাৱিকভাৱে বাস কৰা জীৱ-জন্তু, চৰাই-চিৰিকটি, সৰীসৃপ, উভচৰ প্ৰাণী, কীট-পতংগ আদি বন্যপ্ৰাণীৰ অন্তৰ্ভুক্ত। বন্যপ্ৰাণীয়ে পৰিৱেশৰ প্ৰাকৃতিক ভাৰসাম্য বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। বনাঞ্চল ধ্বংস, চোৰাং চিকাৰ আৰু মানুহৰ বসতি বৃদ্ধিৰ ফলত বহু বন্যপ্ৰাণীৰ জীৱন বিপন্ন হৈছে। সেয়েহে অভয়াৰণ্য, ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আদি স্থাপন কৰি বন্যপ্ৰাণী সংৰক্ষণ কৰা অতি প্ৰয়োজনীয়।
(খ) জীৱাশ্ম ইন্ধন
উত্তৰঃ কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম আৰু প্ৰাকৃতিক গেছ আদি জীৱাশ্ম ইন্ধন। বহু লাখ বছৰ ধৰি মৃত উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ অৱশেষৰ পৰা এই ইন্ধনসমূহ সৃষ্টি হয়। এইবোৰ অনৱীকৰণযোগ্য শক্তি সম্পদ; অৰ্থাৎ এবাৰ ব্যৱহাৰ কৰি শেষ কৰিলে অতি কম সময়ৰ ভিতৰত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰি। সেয়েহে জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ অপচয় ৰোধ কৰি মিতব্যয়ীভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা উচিত।
(গ) মৰুকৰণ
উত্তৰঃ প্ৰাকৃতিক বা মানৱজনিত কাৰণত উৰ্বৰ ভূমি ক্ৰমে শুকান আৰু মৰুভূমিসদৃশ হৈ পৰা প্ৰক্ৰিয়াক মৰুকৰণ বোলে। বনাঞ্চল ধ্বংস, অধিক পশুচাৰণ, একেডৰা মাটিত বাৰে বাৰে খেতি কৰা, অধিক ৰাসায়নিক সাৰ ব্যৱহাৰ আদি মৰুকৰণৰ কাৰণ। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ উৰ্বৰতা আৰু পানী ধৰি ৰাখিব পৰা ক্ষমতা হ্ৰাস পায়।
(ঘ) সৌৰশক্তি
উত্তৰঃ সূৰ্যৰ পৰা পোৱা তাপ আৰু পোহৰৰ শক্তিক সৌৰশক্তি বোলে। সৌৰ কোষ বা সৌৰ পেনেলৰ সহায়ত এই শক্তিক বিদ্যুৎ শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰা হয়। সৌৰ চৌকা, সৌৰ হিটাৰ, সৌৰ বাতি, কেলকুলেটৰ, উপগ্ৰহ আদি চলাবলৈ সৌৰশক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সৌৰশক্তি নৱীকৰণযোগ্য আৰু পৰিৱেশবান্ধৱ শক্তি সম্পদ।
(ঙ) ভূমিস্খলন
উত্তৰঃ পাহাৰ বা ওখ ঠাইৰ মাটি, শিল আদি হঠাতে তললৈ খহি পৰাকে ভূমিস্খলন বোলে। নেৰানেপেৰা বৰষুণ, ভূমিকম্প, পাহাৰ কটা, বনাঞ্চল ধ্বংস আদি ভূমিস্খলনৰ প্ৰধান কাৰণ। ভূমিস্খলনৰ ফলত মানুহৰ জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ ক্ষতি হোৱাৰ লগতে ৰাস্তা-ঘাট আৰু কৃষিভূমিও নষ্ট হয়।
৮। পাৰ্থক্য দেখুওৱা—
(ক) গ্ৰামাঞ্চলৰ ভূমিৰ ব্যৱহাৰ আৰু নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভূমিৰ ব্যৱহাৰ
গ্ৰামাঞ্চলৰ ভূমিৰ ব্যৱহাৰঃ
গ্ৰামাঞ্চলত ভূমি প্ৰধানকৈ কৃষিকাৰ্য, পশুপালন, ঘৰ-দুৱাৰ, চৰণীয়া পথাৰ আদি কামত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কৃষকৰ বাবে মাটিয়েই জীৱিকাৰ প্ৰধান সম্বল।
নগৰীয়া অঞ্চলৰ ভূমিৰ ব্যৱহাৰঃ
নগৰীয়া অঞ্চলত ভূমি প্ৰধানকৈ ঘৰ-দুৱাৰ, ব্যৱসায়-বাণিজ্য, উদ্যোগ, শিক্ষানুষ্ঠান, ৰাস্তা-ঘাট আৰু অন্যান্য নগৰীয় সুবিধা গঢ়ি তুলিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ ফলত নগৰীয় অঞ্চলত ভূমিৰ চাহিদা অধিক।
(খ) পৰম্পৰাগত আৰু অপৰম্পৰাগত শক্তি
পৰম্পৰাগত শক্তিঃ
অতীজৰে পৰা ব্যৱহাৰ কৰি অহা কয়লা, পেট্ৰ’লিয়াম, প্ৰাকৃতিক গেছ, খৰি আদি পৰম্পৰাগত শক্তিৰ উৎস। ইয়াৰ অধিকাংশ সম্পদ সীমিত আৰু ব্যৱহাৰ কৰি থাকিলে এসময়ত শেষ হৈ যাব।
অপৰম্পৰাগত শক্তিঃ
সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, জোৱাৰৰ শক্তি আদি অপৰম্পৰাগত শক্তিৰ উৎস। এইবোৰৰ অধিকাংশই নৱীকৰণযোগ্য আৰু পৰিৱেশ প্ৰদূষণো তুলনামূলকভাৱে কম কৰে।
৯। তোমালোকৰ ওচৰে-পাজৰে থকা বনজ সম্পদসমূহৰ সংৰক্ষণ আৰু বৃদ্ধিৰ বাবে গ্ৰহণ কৰিব পৰা উপায়সমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ বনজ সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু বৃদ্ধিৰ বাবে তলত দিয়া ব্যৱস্থাসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি—
১) অবাধে গছ কটা বন্ধ কৰিব লাগে।
২) খালী ঠাইত অধিক গছপুলি ৰোপণ কৰিব লাগে।
৩) কটা গছৰ সলনি নতুন গছ ৰোপণ কৰিব লাগে।
৪) বনজুই প্ৰতিৰোধৰ ব্যৱস্থা কৰিব লাগে।
৫) চোৰাং চিকাৰ আৰু বন্যপ্ৰাণী হত্যা বন্ধ কৰিব লাগে।
৬) মানুহৰ মাজত বন সংৰক্ষণৰ বিষয়ে সচেতনতা বৃদ্ধি কৰিব লাগে।
৭) সামাজিক বনানীকৰণ আৰু বৃক্ষৰোপণ কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণ কৰিব লাগে।
এই ব্যৱস্থাসমূহ গ্ৰহণ কৰিলে বনজ সম্পদৰ সংৰক্ষণৰ লগতে ইয়াৰ বৃদ্ধিও সম্ভৱ হ’ব।
১০। অপৰম্পৰাগত শক্তিসম্পদ কি কি? এইবোৰ কেনেকৈ পোৱা যায় বা সংগ্ৰহ কৰা হয় তাৰ এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰা।
উত্তৰঃ অপৰম্পৰাগত শক্তিসম্পদসমূহ হ’ল— সৌৰশক্তি, বায়ুশক্তি, জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি, ভূ-তাপীয় শক্তি আদি।
| অপৰম্পৰাগত শক্তি | কেনেকৈ আহৰণ কৰা হয় |
|---|---|
| সৌৰশক্তি | সৌৰ পেনেল বা সৌৰ কোষৰ সহায়ত সূৰ্যৰ পোহৰৰ পৰা |
| বায়ুশক্তি | বায়ু-চকী বা উইণ্ড টাৰ্বাইনৰ সহায়ত বতাহৰ পৰা |
| জোৱাৰ-ভাটাৰ শক্তি | সাগৰৰ জোৱাৰ-ভাটাৰ গতিৰ পৰা |
| ভূ-তাপীয় শক্তি | পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰৰ তাপৰ পৰা |
এই শক্তিসমূহৰ অধিকাংশই নৱীকৰণযোগ্য আৰু পৰিৱেশৰ বাবে তুলনামূলকভাৱে কম ক্ষতিকাৰক।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post