Chapter 3
লিখিত যোগাযোগৰ ধাৰণা
অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (১ নম্বৰীয়া – ১৫ টা)
১. প্ৰতিবেদনত কেনেকুৱা ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে?
উত্তৰ: স্পষ্ট, নিৰপেক্ষ, সৰল আৰু বস্তুনিষ্ঠ (Objective) ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
২. আবেদন পত্ৰ (Application) মূলতঃ কি উদ্দেশ্যে লিখা হয়?
উত্তৰ: কোনো বিশেষ কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত সন্মতি, ছুটি, সুবিধা বা চাকৰি বিচাৰি নিয়মমাফিকভাৱে অনুৰোধ জনাবলৈ আবেদন পত্ৰ লিখা হয়।
৩. লিখিত যোগাযোগৰ এটা ডাঙৰ সুবিধা কি?
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগ ভৱিষ্যতৰ বাবে স্থায়ী প্ৰমাণ বা নথি (Permanent Record) হিচাপে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰি।
৪. বাতৰিৰ ‘হেডলাইন’ বা শীৰ্ষক কেনেকুৱা হ’ব লাগে?
উত্তৰ: শীৰ্ষক আকৰ্ষণীয়, চুটি আৰু সমগ্ৰ বাতৰিটোৰ মূল ভাব প্ৰকাশ কৰিব পৰা হ’ব লাগে।
৫. কাৰ্য বিৱৰণি কোনে প্ৰস্তুত কৰে?
উত্তৰ: সাধাৰণতে সভাৰ সম্পাদক বা নিয়োজিত কাৰ্যবাহী বিষয়াই কাৰ্য বিৱৰণি প্ৰস্তুত কৰে।
৬. লিখিত যোগাযোগ বুলিলে কি বুজায়?
উত্তৰ: আখৰ, শব্দ বা চিহ্নৰ সহায়ত এজন ব্যক্তিয়ে আন এজন ব্যক্তিলৈ ভাব, তথ্য বা বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াকে লিখিত যোগাযোগ বোলে।
৭. নিবিদাত ই-আৰ্নেষ্ট মানি (Earnest Money) কিয় জমা দিয়া হয়?
উত্তৰ: নিবিদাত অংশগ্ৰহণকাৰীজন কামটো সম্পাদন কৰিবলৈ প্ৰকৃততে আগ্ৰহী আৰু দায়বদ্ধ নে নাই, তাৰ নিশ্চয়তা বা জামিন হিচাপে এই ধন জমা লোৱা হয়।
৮. কাৰ্য বিৱৰণি (Minutes of Meeting) কিহৰ ওপৰত আধাৰিত?
উত্তৰ: কোনো সভাত হোৱা আলোচনা, প্ৰস্তাৱ, সিদ্ধান্ত আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰ্যসূচীৰ আনুষ্ঠানিক লিখিত নথিৰ ওপৰত কাৰ্য বিৱৰণি আধাৰিত।
৯. বাতৰি লিখনৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: জনসাধাৰণক সাম্প্ৰতিকভাৱে ঘটি থকা সত্য, গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাসংগিক ঘটনাৰ তথ্য সময়মতে যোগান ধৰাই বাতৰি লিখনৰ মূল উদ্দেশ্য।
১০. প্ৰশ্নোত্তৰ প্ৰস্তুতকৰণৰ প্ৰথম চৰ্ত কি?
উত্তৰ: প্ৰশ্ন স্পষ্ট, উদ্দেশ্যভিত্তিক আৰু সহজবোধ্য হোৱাৰ লগতে উত্তৰ সংক্ষিপ্ত, সঠিক আৰু তথ্যসংগত হোৱাটো প্ৰশ্নোত্তৰ প্ৰস্তুতকৰণৰ প্ৰথম চৰ্ত।
১১. আনুষ্ঠানিক আবেদন পত্ৰৰ শেষত কি লিখা হয়?
উত্তৰ: আনুষ্ঠানিক আবেদন পত্ৰৰ শেষত সাধাৰণতে “আপোনাৰ বিশ্বাসী” বা “ইতি” লিখি আবেদনকাৰীৰ নাম, পৰিচয় আৰু স্বাক্ষৰ দিয়া হয়।
১২. নিবিদা (Tender) কি?
উত্তৰ: কোনো কাম সম্পাদন কৰিবলৈ বা সামগ্ৰী যোগান ধৰিবলৈ সংস্থা বা কৰ্তৃপক্ষই ৰাজহুৱাভাৱে আহ্বান কৰা প্ৰস্তাৱ বা মূল্যসূচক বিজ্ঞাপনক নিবিদা বোলে।
১৩. লিখন শৈলীত ‘৫ Ws and 1 H’ ক’ত ব্যৱহাৰ হয়?
উত্তৰ: ‘৫ Ws and 1 H’— Who, What, When, Where, Why আৰু How— মূলতঃ বাতৰি লিখনত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
১৪. প্ৰতিবেদন (Report) কি?
উত্তৰ: কোনো বিষয়, ঘটনা, কাৰ্যসূচী বা তদন্তৰ ওপৰত সংগৃহীত তথ্যৰ ভিত্তিত বস্তুনিষ্ঠভাৱে প্ৰস্তুত কৰা লিখিত বিৱৰণক প্ৰতিবেদন বোলে।
১৫. লিখিত যোগাযোগত ভুলৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ কি কৰা হয়?
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগত ভুলৰ সম্ভাৱনা কমাবলৈ পুনৰীক্ষণ, সম্পাদনা আৰু Proofreading কৰা হয়।
২) চমু প্ৰশ্নোত্তৰ (৫০ শব্দৰ – ১৫ টা)
১. লিখিত যোগাযোগৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি?
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগ হৈছে এক সুসংগঠিত আৰু স্থায়ী যোগাযোগ ব্যৱস্থা। ইয়াৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল— ভাষাৰ স্পষ্টতা, ব্যাকৰণগত শুদ্ধতা, সুশৃংখল গঠন, স্থায়িত্ব আৰু নথি হিচাপে সংৰক্ষণযোগ্যতা। লিখিত যোগাযোগৰ জৰিয়তে ভুল শুধৰণি আৰু পুনৰীক্ষণৰ সুবিধাও থাকে। আনুষ্ঠানিক আৰু কাৰ্যালয়ৰ কাম-কাজত ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
২. আবেদন পত্ৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ নিয়মবোৰ কি কি?
উত্তৰ: আবেদন পত্ৰ প্ৰস্তুত কৰোঁতে প্ৰথমে প্ৰাপকৰ পদৱী আৰু ঠিকনা লিখিব লাগে। তাৰ পিছত তাৰিখ, স্পষ্ট বিষয় (Subject) আৰু উপযুক্ত সম্বোধন উল্লেখ কৰিব লাগে। মূল বিষয়বস্তু সংক্ষিপ্ত, নম্ৰ আৰু স্পষ্ট ভাষাত লিখি শেষত ধন্যবাদ, আবেদনকাৰীৰ নাম, স্বাক্ষৰ আৰু প্ৰয়োজনীয় পৰিচয় উল্লেখ কৰিব লাগে।
৩. এখন আদর্শ প্ৰতিবেদনৰ গাঁথনি কেনেকুৱা হ’ব লাগে?
উত্তৰ: এখন আদৰ্শ প্ৰতিবেদন সাধাৰণতে এটা স্পষ্ট আৰু বিষয়ানুগ শীৰ্ষকেৰে আৰম্ভ হয়। তাৰ পিছত ভূমিকা, মূল বিষয়বস্তু, সংগৃহীত তথ্য, তথ্যৰ বিশ্লেষণ আৰু ফলাফল ক্ৰম অনুসৰি দিয়া হয়। শেষত সিদ্ধান্ত বা প্ৰয়োজনীয় পৰামৰ্শ উল্লেখ কৰা হয়। প্ৰতিবেদনকাৰীৰ নাম, পদৱী আৰু তাৰিখো উল্লেখ থাকিব লাগে।
৪. বাতৰি লিখনত ‘উল্টো পিৰামিড শৈলী’ (Inverted Pyramid Style) মানে কি?
উত্তৰ: উল্টো পিৰামিড শৈলী হৈছে বাতৰি লিখাৰ এক প্ৰচলিত পদ্ধতি। এই শৈলীত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য বাতৰিৰ আৰম্ভণিতে বা Lead-ত দিয়া হয়। তাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে কম গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য আৰু সবিশেষ বৰ্ণনা কৰা হয়। ফলত পাঠকে প্ৰথম অংশতেই ঘটনাটোৰ মূল তথ্য লাভ কৰে।
৫. নিবিদা (Tender) প্ৰকাশ কৰাৰ উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: কোনো কাম, সামগ্ৰী যোগান বা সেৱাৰ বাবে উপযুক্ত ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা দৰ-প্ৰস্তাৱ লাভ কৰাই নিবিদা প্ৰকাশৰ মূল উদ্দেশ্য। নিবিদাৰ জৰিয়তে প্ৰতিযোগিতামূলক মূল্য নিৰ্ধাৰণ, স্বচ্ছতা আৰু ন্যায্যতা বজাই ৰখা যায়। লগতে প্ৰতিষ্ঠানৰ ধন আৰু সম্পদৰ সঠিক ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাত ই সহায় কৰে।
৬. সভাৰ কাৰ্য বিৱৰণি (Minutes of Meeting) কিয় সংৰক্ষণ কৰা হয়?
উত্তৰ: সভাত আলোচনা হোৱা বিষয়, গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত আৰু নিৰ্ধাৰিত দায়িত্বসমূহৰ স্থায়ী লিখিত নথি হিচাপে কাৰ্য বিৱৰণি সংৰক্ষণ কৰা হয়। ইয়াৰ সহায়ত ভৱিষ্যতে পূৰ্বৰ সিদ্ধান্তসমূহ পৰীক্ষা আৰু কাৰ্যকৰী কৰিব পাৰি। ই সভাৰ কাৰ্যকলাপৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আনুষ্ঠানিক প্ৰমাণ হিচাপেও কাম কৰে।
৭. প্ৰশ্ন প্ৰস্তুতকৰণৰ মূল কৌশলসমূহ কি কি?
উত্তৰ: প্ৰশ্ন প্ৰস্তুত কৰোঁতে পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ বয়স তথা জ্ঞানৰ স্তৰ বিবেচনা কৰিব লাগে। প্ৰশ্নৰ ভাষা সৰল, স্পষ্ট আৰু দ্ব্যৰ্থহীন হ’ব লাগে। বিভিন্ন ধৰণৰ— অতি চমু, চমু আৰু দীঘল— প্ৰশ্নৰ সুষম সমন্বয় থাকিব লাগে। প্ৰশ্নসমূহে শিক্ষাৰ্থীৰ জ্ঞান, বোধ আৰু প্ৰয়োগ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰিব পৰা হ’ব লাগে।
৮. উত্তৰ প্ৰস্তুত কৰাৰ কৌশলত কি কি মন কৰা উচিত?
উত্তৰ: উত্তৰ প্ৰস্তুত কৰোঁতে প্ৰথমে প্ৰশ্নটো ভালদৰে বুজি ল’ব লাগে আৰু প্ৰয়োজনীয় তথ্যহে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব লাগে। উত্তৰটো ধাৰাবাহিক, যুক্তিসংগত আৰু স্পষ্ট ভাষাত লিখা উচিত। দীঘল উত্তৰৰ ক্ষেত্ৰত ভূমিকা, মূল বিষয়বস্তু আৰু সামৰণি ৰাখিব পাৰি। প্ৰয়োজন অনুসৰি পইণ্ট, উপ-শিৰোনাম আৰু উদাহৰণ ব্যৱহাৰ কৰিলে উত্তৰ অধিক সুসংগঠিত হয়।
৯. নিবিদাত উল্লেখ থাকিবলগীয়া প্ৰধান কথাকেইটা কি কি?
উত্তৰ: নিবিদাত প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম আৰু ঠিকনা, কাম বা সামগ্ৰীৰ সম্পূৰ্ণ বিৱৰণ, অৰ্হতাৰ চৰ্ত, আনুমানিক ব্যয়, Earnest Money বা জামানত ধনৰ পৰিমাণ, নিবিদা জমা দিয়াৰ শেষ তাৰিখ আৰু সময়, খোলাৰ তাৰিখ আৰু কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়সীমা আদি স্পষ্টভাৱে উল্লেখ থাকিব লাগে।
১০. প্ৰতিবেদন আৰু বাৰ্তাৰ মাজত প্ৰধান পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: বাৰ্তা সাধাৰণতে কোনো তথ্য বা কথা সংক্ষিপ্তভাৱে জনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। আনহাতে, প্ৰতিবেদন হৈছে কোনো নিৰ্দিষ্ট ঘটনা, বিষয় বা সমস্যাৰ ওপৰত তথ্য সংগ্ৰহ, বিশ্লেষণ আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা এক আনুষ্ঠানিক লিখিত নথি। প্ৰতিবেদন তুলনামূলকভাৱে অধিক বিস্তৃত আৰু তথ্যভিত্তিক।
১১. লিখিত যোগাযোগত ভাষাগত শুদ্ধতাৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগত বক্তা আৰু শ্ৰোতাৰ পোনপটীয়া যোগাযোগ নাথাকে। সেয়েহে বানান, ব্যাকৰণ বা বাক্য গঠনৰ ভুলে বাৰ্তাৰ অৰ্থ অস্পষ্ট কৰিব পাৰে। শুদ্ধ আৰু স্পষ্ট ভাষাই তথ্যৰ সঠিক অৰ্থ প্ৰকাশ কৰে, ভুল বুজাবুজি কমায় আৰু প্ৰেৰকৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বৃদ্ধি কৰে।
১২. আবেদন পত্ৰত ‘বিষয়’ (Subject) কিয় লিখা হয়?
উত্তৰ: আবেদন পত্ৰৰ ‘বিষয়’ অংশত পত্ৰখনৰ মূল উদ্দেশ্য অতি সংক্ষেপে প্ৰকাশ কৰা হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে কৰ্তৃপক্ষই আবেদনখন কিহৰ সম্পৰ্কত লিখা হৈছে, সেই কথা সহজে বুজিব পাৰে। সেয়ে ‘বিষয়’ অংশই আবেদন পত্ৰখন দ্ৰুতভাৱে চিনাক্ত আৰু পৰ্যালোচনা কৰাত সহায় কৰে।
১৩. প্ৰেছ ৰিলিজ (Press Release) আৰু বাতৰিৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: প্ৰেছ ৰিলিজ হৈছে কোনো প্ৰতিষ্ঠান, সংগঠন বা ব্যক্তিয়ে সংবাদ মাধ্যমক কোনো নিৰ্দিষ্ট তথ্য জনাবলৈ প্ৰস্তুত কৰা আনুষ্ঠানিক লিখিত বিজ্ঞপ্তি। আনহাতে, বাতৰি হৈছে সংবাদ মাধ্যমৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা জনসাধাৰণৰ উপযোগী তথ্যভিত্তিক সংবাদ। বাতৰিত সাংবাদিকৰ অনুসন্ধান, তথ্য পৰীক্ষা আৰু সংবাদমূল্যৰো গুৰুত্ব থাকে।
১৪. সভাৰ কাৰ্যসূচী (Agenda) আৰু কাৰ্য বিৱৰণিৰ (Minutes) সম্পৰ্ক কি?
উত্তৰ: সভাৰ আগতে কোনবোৰ বিষয় আলোচনা কৰা হ’ব, সেইবোৰৰ তালিকাক কাৰ্যসূচী বা Agenda বোলে। আনহাতে, সভা অনুষ্ঠিত হোৱাৰ পিছত সেই বিষয়সমূহৰ ওপৰত হোৱা আলোচনা, প্ৰস্তাৱ আৰু গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্তসমূহ লিপিবদ্ধ কৰা নথিক কাৰ্য বিৱৰণি বা Minutes বোলে। অৰ্থাৎ Agenda হৈছে সভাৰ আগৰ পৰিকল্পনা আৰু Minutes হৈছে সভাৰ পিছৰ লিখিত ৰেকৰ্ড।
১৫. লিখিত যোগাযোগৰ মূল অসুবিধা কি?
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগৰ অন্যতম অসুবিধা হ’ল ইয়াত বাৰ্তা প্ৰস্তুত আৰু প্ৰেৰণ কৰিবলৈ তুলনামূলকভাৱে অধিক সময় লাগিব পাৰে আৰু তাৎক্ষণিক সঁহাৰি সদায় পোৱা নাযায়। ইয়াৰ উপৰি লিখিত ভাষা ভুল বা অস্পষ্ট হ’লে ভুল বুজাবুজিৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে। পঢ়িব নোৱাৰা ব্যক্তিৰ বাবেও ইয়াৰ ব্যৱহাৰ সীমিত।
দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ (২০০ শব্দৰ — ১০ টা)
প্ৰশ্ন ১: লিখিত যোগাযোগ কি? আনুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত লিখিত যোগাযোগৰ গুৰুত্ব আৰু প্ৰকাৰসমূহ বিস্তৃতভাৱে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: লিখিত শব্দ, আখৰ বা চিহ্নৰ সহায়ত তথ্য, ভাব বা বাৰ্তা এজনৰ পৰা আন এজনলৈ প্ৰেৰণ কৰা প্ৰক্ৰিয়াক লিখিত যোগাযোগ বোলে। আনুষ্ঠানিক ক্ষেত্ৰত কাম-কাজ সুশৃংখলভাৱে পৰিচালনা কৰিবলৈ লিখিত যোগাযোগৰ বিশেষ প্ৰয়োজন।
লিখিত যোগাযোগৰ গুৰুত্বসমূহ—
- স্থায়ী নথি: লিখিত বাৰ্তা সংৰক্ষণ কৰি ভৱিষ্যতে প্ৰয়োজন অনুসৰি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
- প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ: আবেদন, চুক্তি, কাৰ্য বিৱৰণি আদি প্ৰয়োজন সাপেক্ষে প্ৰমাণ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
- দায়িত্ব নিৰ্ধাৰণ: লিখিত নিৰ্দেশনাই বিষয়া আৰু কৰ্মচাৰীৰ দায়িত্ব স্পষ্ট কৰে।
- স্পষ্টতা: বাৰ্তা লিখাৰ আগতে চিন্তা আৰু সম্পাদনা কৰাৰ সুবিধা থাকে।
লিখিত যোগাযোগৰ প্ৰকাৰসমূহ—
১. আবেদন পত্ৰ: কোনো অনুৰোধ বা সুবিধা বিচাৰি লিখা পত্ৰ।
২. প্ৰতিবেদন: কোনো ঘটনা বা বিষয়ৰ তথ্যভিত্তিক বিৱৰণ।
৩. বাতৰি: জনসাধাৰণৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনাৰ সংবাদ।
৪. নিবিদা: কাম বা সামগ্ৰী যোগানৰ বাবে দৰ-প্ৰস্তাৱ আহ্বান কৰা বিজ্ঞপ্তি।
৫. কাৰ্য বিৱৰণি: সভাৰ আলোচনা আৰু সিদ্ধান্তৰ লিখিত নথি।
সামৰণিত, লিখিত যোগাযোগে আনুষ্ঠানিক কাম-কাজত শৃংখলা, স্বচ্ছতা আৰু দায়িত্বশীলতা বজাই ৰখাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ২: এখন কাৰ্যালয়মুখী আবেদন পত্ৰ (Official Application) ৰ অঙ্গসমূহ আৰু প্ৰস্তুতকৰণ শৈলী উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: কাৰ্যালয়মুখী আবেদন পত্ৰ হৈছে কোনো কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত অনুমতি, সুবিধা, ছুটি বা কোনো সমস্যাৰ সমাধান বিচাৰি লিখা আনুষ্ঠানিক পত্ৰ। ইয়াৰ গঠন সুশৃংখল আৰু ভাষা নম্ৰ তথা স্পষ্ট হ’ব লাগে।
আবেদন পত্ৰৰ প্ৰধান অংগসমূহ—
১. প্ৰাপকৰ পদৱী আৰু ঠিকনা: আবেদনখন যিজন বিষয়ালৈ লিখা হৈছে, তেওঁৰ পদৱী আৰু কাৰ্যালয়ৰ ঠিকনা উল্লেখ কৰা হয়।
২. তাৰিখ: আবেদন পত্ৰ লিখাৰ তাৰিখ দিয়া হয়।
৩. বিষয়: আবেদনখনৰ উদ্দেশ্য সংক্ষেপে প্ৰকাশ কৰা হয়।
৪. সম্বোধন: ‘মহোদয়’ বা ‘মাননীয় মহোদয়’ আদি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
৫. মূল অংশ: আবেদন কৰাৰ কাৰণ আৰু প্ৰয়োজনীয় তথ্য সংক্ষেপে আৰু নম্ৰভাৱে উল্লেখ কৰা হয়।
৬. উপসংহাৰ: শেষত ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰি ‘আপোনাৰ বিশ্বাসী’ আদি লিখি আবেদনকাৰীৰ নাম আৰু স্বাক্ষৰ দিয়া হয়।
আবেদন পত্ৰত অপ্ৰাসংগিক কথা পৰিহাৰ কৰি সহজ, স্পষ্ট আৰু ব্যাকৰণগতভাৱে শুদ্ধ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে। উপযুক্ত গাঁথনি আৰু ভদ্ৰ ভাষাই আবেদনখন অধিক গ্ৰহণযোগ্য কৰি তোলে।
প্ৰশ্ন ৩: প্ৰতিবেদন (Report) কি? এখন ভাল প্ৰতিবেদনৰ লক্ষণসমূহ আৰু ইয়াৰ প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: কোনো নিৰ্দিষ্ট ঘটনা, বিষয়, সমস্যা বা কাৰ্যসূচীৰ বিষয়ে তথ্য সংগ্ৰহ, পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণ কৰি প্ৰস্তুত কৰা সুসংগঠিত লিখিত বিৱৰণক প্ৰতিবেদন বোলে। চৰকাৰী, শৈক্ষিক, ব্যৱসায়িক আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিবেদনৰ যথেষ্ট গুৰুত্ব আছে।
এখন ভাল প্ৰতিবেদনৰ লক্ষণসমূহ—
- বস্তুনিষ্ঠতা: ব্যক্তিগত পক্ষপাত বা অতিৰঞ্জন নথকাকৈ তথ্য উপস্থাপন কৰিব লাগে।
- স্পষ্টতা: ভাষা সহজ আৰু বোধগম্য হ’ব লাগে।
- তথ্যভিত্তিকতা: প্ৰতিবেদনত সত্য আৰু পৰীক্ষাযোগ্য তথ্য থাকিব লাগে।
- সুশৃংখলতা: তথ্যসমূহ যুক্তিসংগত ক্ৰমত সজাব লাগে।
প্ৰস্তুতকৰণৰ পৰ্যায়সমূহ—
১. বিষয় নিৰ্ধাৰণ কৰা।
২. প্ৰয়োজনীয় তথ্য সংগ্ৰহ কৰা।
৩. সংগৃহীত তথ্য পৰীক্ষা আৰু বিশ্লেষণ কৰা।
৪. শীৰ্ষক, ভূমিকা, মূল বিৱৰণ আৰু সিদ্ধান্তৰ সৈতে খচৰা প্ৰস্তুত কৰা।
৫. ভাষা, তথ্য আৰু বানান পুনৰীক্ষণ কৰি চূড়ান্ত প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা।
সঠিক তথ্য, স্পষ্ট ভাষা আৰু সুসংগঠিত গাঁথনিয়ে এখন প্ৰতিবেদনক অধিক বিশ্বাসযোগ্য আৰু কাৰ্যকৰী কৰি তোলে।
প্ৰশ্ন ৪: বাতৰি লিখনৰ মৌলিক ধাৰণা, ইয়াৰ উপাদান আৰু সংবাদ মাধ্যমৰ বাবে বাতৰি প্ৰস্তুত কৰাৰ কৌশলসমূহ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ: কোনো সদ্যঘটিত, গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু জনস্বাৰ্থজড়িত ঘটনাৰ তথ্য সংবাদ মাধ্যমৰ উপযোগী কৰি লিখিত ৰূপত প্ৰকাশ কৰাকে বাতৰি লিখন বোলে। বাতৰি লিখনত তথ্যৰ সত্যতা, স্পষ্টতা আৰু সংবাদমূল্য বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
বাতৰিৰ মূল উপাদানসমূহক ৫ Ws আৰু ১ H ৰ সহায়ত বুজাব পাৰি—
- Who: কোনে?
- What: কি ঘটিল?
- When: কেতিয়া?
- Where: ক’ত?
- Why: কিয়?
- How: কেনেকৈ?
বাতৰি প্ৰস্তুত কৰাৰ কৌশল—
১. উল্টো পিৰামিড শৈলী: গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰথমতে দিয়া হয়।
২. আকৰ্ষণীয় শীৰ্ষক: শীৰ্ষক চুটি, স্পষ্ট আৰু বিষয়ানুগ হ’ব লাগে।
৩. নিৰপেক্ষতা: সাংবাদিকৰ ব্যক্তিগত মতামত পৰিহাৰ কৰি তথ্যভিত্তিকভাৱে বাতৰি লিখিব লাগে।
৪. সৰল ভাষা: সহজ আৰু বোধগম্য বাক্য ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৫. তথ্যৰ সত্যতা: প্ৰকাশৰ আগতে তথ্যসমূহ পৰীক্ষা কৰিব লাগে।
এই নীতিসমূহ মানি চলিলে বাতৰি অধিক বিশ্বাসযোগ্য আৰু পাঠকৰ বাবে উপযোগী হয়।
প্ৰশ্ন ৫: নিবিদা (Tender) কি? নিবিদা প্ৰস্তুত কৰোঁতে কি কি সতৰ্কতা আৰু নিয়ম মানি চলিব লাগে?
উত্তৰ: কোনো চৰকাৰী, অৰ্ধ-চৰকাৰী বা বেচৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানে কাম সম্পাদন, সামগ্ৰী যোগান বা সেৱা লাভৰ বাবে যোগ্য ব্যক্তি বা প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা দৰ-প্ৰস্তাৱ আহ্বান কৰি প্ৰকাশ কৰা আনুষ্ঠানিক বিজ্ঞপ্তিক নিবিদা বোলে।
নিবিদা প্ৰস্তুত কৰাৰ নিয়মসমূহ—
১. প্ৰতিষ্ঠানৰ নাম, ঠিকনা আৰু যোগাযোগৰ তথ্য স্পষ্টকৈ দিব লাগে।
২. কাম বা সামগ্ৰীৰ সম্পূৰ্ণ বিৱৰণ উল্লেখ কৰিব লাগে।
৩. নিবিদাদাতাৰ অৰ্হতা আৰু প্ৰয়োজনীয় চৰ্তসমূহ উল্লেখ কৰিব লাগে।
৪. আনুমানিক ব্যয় আৰু Earnest Money বা জামানত ধনৰ পৰিমাণ দিব লাগে।
৫. নিবিদা জমা দিয়াৰ শেষ তাৰিখ, সময় আৰু স্থান উল্লেখ কৰিব লাগে।
৬. নিবিদা খোলাৰ তাৰিখ আৰু সময় স্পষ্ট কৰিব লাগে।
৭. কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়সীমা উল্লেখ কৰিব লাগে।
সতৰ্কতা: নিবিদাৰ তথ্য আৰু চৰ্তসমূহ স্পষ্ট, সঠিক আৰু দ্ব্যৰ্থহীন হ’ব লাগে। কোনো ভুল তথ্য বা অস্পষ্ট চৰ্তই পিছত বিবাদ বা আইনী সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। সেয়ে প্ৰকাশৰ আগতে সকলো তথ্য ভালদৰে পৰীক্ষা কৰা উচিত।
প্ৰশ্ন ৬: কাৰ্য বিৱৰণি (Minutes of Meeting) কি? সভা এখনি সফল কৰিবলৈ কাৰ্য বিৱৰণি কেনেদৰে লিপিৱদ্ধ কৰা হয়?
উত্তৰ: কোনো সভাত হোৱা আলোচনা, মতামত, প্ৰস্তাৱ আৰু গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্তসমূহৰ আনুষ্ঠানিক লিখিত নথিক কাৰ্য বিৱৰণি বোলে। ই সভাৰ কাম-কাজৰ স্থায়ী ৰেকৰ্ড হিচাপে সংৰক্ষণ কৰা হয়।
কাৰ্য বিৱৰণি লিপিৱদ্ধ কৰাৰ পদ্ধতি—
১. সভাৰ নাম, তাৰিখ, সময়, স্থান আৰু সভাপতিজনৰ নাম লিখিব লাগে।
২. উপস্থিত আৰু অনুপস্থিত সদস্যসকলৰ তথ্য লিপিবদ্ধ কৰিব লাগে।
৩. পূৰ্বৰ সভাৰ কাৰ্য বিৱৰণি অনুমোদনৰ কথা উল্লেখ কৰিব লাগে।
৪. Agenda অনুসৰি আলোচনা হোৱা বিষয়সমূহ ক্ৰম অনুসৰি লিখিব লাগে।
৫. প্ৰতিটো বিষয়ত গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত স্পষ্টভাৱে উল্লেখ কৰিব লাগে।
৬. কোনো সদস্যৰ ওপৰত দায়িত্ব অৰ্পণ কৰা হ’লে সেই কথাও লিখিব লাগে।
৭. সভা সমাপ্তিৰ সময় আৰু প্ৰয়োজনীয় স্বাক্ষৰ ল’ব লাগে।
কাৰ্য বিৱৰণি সংক্ষিপ্ত, নিৰপেক্ষ আৰু তথ্যভিত্তিক হোৱা উচিত। সঠিকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰা কাৰ্য বিৱৰণিয়ে সংগঠনৰ কাম-কাজত শৃংখলা আৰু স্বচ্ছতা বজাই ৰাখে।
প্ৰশ্ন ৭: প্ৰশ্ন নিৰ্মাণ কৰাৰ বিজ্ঞানসন্মত কৌশল আৰু শিক্ষাদানত ইয়াৰ গুৰুত্ব সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: শিক্ষাৰ্থীৰ জ্ঞান, বোধ, চিন্তা আৰু প্ৰয়োগ ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰিবলৈ সুসংগঠিত প্ৰশ্ন প্ৰস্তুত কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। বিজ্ঞানসন্মতভাৱে প্ৰশ্ন নিৰ্মাণ কৰিলে মূল্যায়ন অধিক সঠিক আৰু ফলপ্ৰসূ হয়।
প্ৰশ্ন নিৰ্মাণৰ কৌশলসমূহ—
১. উদ্দেশ্যভিত্তিক প্ৰশ্ন: প্ৰশ্নসমূহ পাঠ্যক্ৰম আৰু শিক্ষণৰ উদ্দেশ্য অনুসৰি প্ৰস্তুত কৰিব লাগে।
২. বৈচিত্ৰ্য: অতি চমু, চমু আৰু দীঘল প্ৰশ্নৰ উপযুক্ত সমন্বয় থাকিব লাগে।
৩. স্পষ্ট ভাষা: প্ৰশ্নৰ ভাষা সহজ, স্পষ্ট আৰু দ্ব্যৰ্থহীন হ’ব লাগে।
৪. জ্ঞানৰ বিভিন্ন স্তৰ: স্মৰণ, বোধ, প্ৰয়োগ আৰু বিশ্লেষণ আদি ক্ষমতা পৰীক্ষা কৰিব পৰা প্ৰশ্ন থাকিব লাগে।
৫. সময় আৰু নম্বৰৰ সামঞ্জস্য: প্ৰশ্নৰ কঠিনতা আৰু উত্তৰ লিখিবলৈ প্ৰয়োজনীয় সময়ৰ সৈতে নম্বৰৰ সামঞ্জস্য থাকিব লাগে।
ইয়াৰ ফলত শিক্ষাৰ্থীৰ প্ৰকৃত জ্ঞান আৰু দক্ষতা মূল্যায়ন কৰিব পাৰি। লগতে শিক্ষকেও নিজৰ শিক্ষাদান পদ্ধতিৰ ফলপ্ৰসূতা বুজিব পাৰে। সেয়েহে শিক্ষাদান আৰু মূল্যায়ন দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে বিজ্ঞানসন্মত প্ৰশ্ন নিৰ্মাণ অতি প্ৰয়োজনীয়।
প্ৰশ্ন ৮: এজন ছাত্ৰই নম্বৰ লাভৰ বাবে পৰীক্ষাত কেনেদৰে স্পষ্ট, শুদ্ধ আৰু সুশৃঙ্খল উত্তৰ প্ৰস্তুত কৰা উচিত?
উত্তৰ: পৰীক্ষাত ভাল ফলাফলৰ বাবে বিষয়বস্তুৰ জ্ঞানৰ লগতে উত্তৰ লিখাৰ কৌশলো গুৰুত্বপূৰ্ণ। এজন ছাত্ৰই উত্তৰ লিখোঁতে প্ৰথমে প্ৰশ্নটো ভালদৰে পঢ়ি সঠিকভাৱে বুজি ল’ব লাগে।
উত্তৰ লিখাৰ নিয়মসমূহ—
১. প্ৰশ্নত বিচৰা বিষয়ৰ ওপৰতহে উত্তৰ লিখিব লাগে।
২. দীঘল উত্তৰত সংক্ষিপ্ত ভূমিকা, মূল আলোচনা আৰু সামৰণি ৰাখিব লাগে।
৩. প্ৰয়োজন অনুসৰি পইণ্ট বা উপ-শিৰোনাম ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে।
৪. গুৰুত্বপূৰ্ণ শব্দ বা তথ্য উপযুক্তভাৱে উনুকিয়াই দিব পাৰি।
৫. বানান আৰু ব্যাকৰণৰ ভুল পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
৬. পৰিপাটি আৰু সহজপাঠ্য আখৰত লিখিব লাগে।
৭. প্ৰশ্নৰ নম্বৰ অনুসৰি সময় ভাগ কৰি ল’ব লাগে।
৮. উত্তৰ শেষ কৰাৰ পিছত সময় থাকিলে পুনৰীক্ষণ কৰিব লাগে।
স্পষ্ট ভাষা, সঠিক তথ্য, সুসংগঠিত উপস্থাপন আৰু সময়ৰ সঠিক ব্যৱহাৰে উত্তৰৰ মান উন্নত কৰে। সেয়েহে কেৱল অধিক লিখাতকৈ প্ৰশ্ন অনুসৰি প্ৰাসংগিক আৰু শুদ্ধ তথ্য উপস্থাপন কৰাটোহে অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
প্ৰশ্ন ৯: লিখিত যোগাযোগত সম্পদনা (Editing) আৰু পুনৰীক্ষণৰ (Proofreading) ভূমিকা আৰু পৰ্যায়সমূহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ: লিখিত যোগাযোগক শুদ্ধ, স্পষ্ট আৰু মানসম্পন্ন কৰি তুলিবলৈ সম্পাদনা আৰু পুনৰীক্ষণ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। খচৰা প্ৰস্তুত কৰাৰ পিছত ইয়াক চূড়ান্ত ৰূপ দিয়াৰ আগতে এই দুয়োটা প্ৰক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰা হয়।
সম্পাদনা আৰু পুনৰীক্ষণৰ ভূমিকা—
- বানান আৰু ব্যাকৰণৰ ভুল চিনাক্ত কৰি শুধৰোৱা।
- অস্পষ্ট বা অতি জটিল বাক্য সহজ কৰা।
- অপ্ৰয়োজনীয় তথ্য আঁতৰোৱা।
- তথ্যৰ ক্ৰম আৰু ধাৰাবাহিকতা পৰীক্ষা কৰা।
- যতি-চিহ্ন আৰু লিখন শৈলী শুদ্ধ কৰা।
প্ৰধান পৰ্যায়সমূহ—
১. গাঁথনি পৰীক্ষা: বিষয়বস্তুৰ ক্ৰম, প্ৰাসংগিকতা আৰু সামগ্ৰিক গঠন পৰীক্ষা কৰা।
২. ভাষাগত সম্পাদনা: শব্দচয়ন, বাক্য গঠন আৰু ভাষাৰ শৈলী উন্নত কৰা।
৩. তথ্য পৰীক্ষা: তথ্য আৰু সংখ্যাসমূহৰ সঠিকতা পৰীক্ষা কৰা।
৪. Proofreading: শেষ পৰ্যায়ত বানান, টাইপিং ভুল, যতি-চিহ্ন আৰু পৃষ্ঠাৰ সজ্জা পৰীক্ষা কৰা।
এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ ফলত লিখিত নথি অধিক শুদ্ধ, স্পষ্ট, বিশ্বাসযোগ্য আৰু গ্ৰহণযোগ্য হৈ পৰে।
প্ৰশ্ন ১০: আধুনিক ডিজিটেল যুগত ‘লিখিত যোগাযোগৰ’ সলনি হোৱা মাধ্যম আৰু ইয়াৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: আধুনিক ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ বিকাশৰ ফলত লিখিত যোগাযোগৰ মাধ্যম আৰু পদ্ধতিত যথেষ্ট পৰিৱৰ্তন আহিছে। কাগজ-কলমৰ লগতে এতিয়া ই-মেইল, মেছেজিং সেৱা, সামাজিক মাধ্যম আৰু বিভিন্ন অনলাইন প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
পৰিৱৰ্তিত মাধ্যমসমূহ—
১. ই-মেইল: দ্ৰুতভাৱে আনুষ্ঠানিক তথ্য আৰু নথি প্ৰেৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
২. ই-নিবিদা: অনলাইন ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নিবিদা প্ৰকাশ আৰু জমা দিয়া হয়।
৩. ডিজিটেল প্ৰতিবেদন: কম্পিউটাৰ আৰু অনলাইন প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত আৰু সংৰক্ষণ কৰা হয়।
৪. অনলাইন বাৰ্তা: মেছেজিং সেৱাৰ জৰিয়তে তৎক্ষণাত লিখিত তথ্য প্ৰেৰণ কৰিব পাৰি।
প্ৰত্যাহ্বানসমূহ—
- গোপনীয়তা আৰু সুৰক্ষা: ডিজিটেল তথ্য অননুমোদিতভাৱে প্ৰৱেশ বা অপব্যৱহাৰৰ আশংকা থাকে।
- ভাষাৰ শুদ্ধতা: অতি চমু বাৰ্তা লিখাৰ অভ্যাসে আনুষ্ঠানিক লিখন শৈলীত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে।
- ভুৱা তথ্য: অনলাইনত ভুল বা অসত্য তথ্য দ্ৰুতগতিত বিয়পিব পাৰে।
- প্ৰযুক্তিনিৰ্ভৰতা: ইণ্টাৰনেট বা ডিজিটেল সঁজুলি নাথাকিলে যোগাযোগ বাধাগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে।
তথাপিও দ্ৰুততা, সহজলভ্যতা আৰু সংৰক্ষণৰ সুবিধাৰ বাবে আধুনিক যুগত ডিজিটেল লিখিত যোগাযোগ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰিছে।
*****
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post