Unit 4
গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য সম্পৰ্কীয় নিয়ম-কানুনসমূহ
অতি চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: তথ্য প্ৰযুক্তি আইন (Information Technology Act) ভাৰতত কেতিয়া গৃহীত কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ২০০০ চনত (IT Act, 2000)।
প্ৰশ্ন ২: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ (Delivery of Books Act) প্ৰথম কেতিয়া প্ৰণয়ন কৰা হয়?
উত্তৰ: ১৯৫৪ চনত।
প্ৰশ্ন ৩: ১৮৬৭ চনৰ প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্টৰ মূল সংৰক্ষক বা কৰ্তৃপক্ষ কোন?
উত্তৰ: ৰেজিপ্ট্ৰাৰ অৱ প্ৰেছ ফৰ ইণ্ডিয়া (Registrar of Newspapers for India – RNI)।
প্ৰশ্ন ৪: RTI Act ৰ অধীনত চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত তথ্য প্ৰদানৰ বাবে দায়িত্বপ্ৰাপ্ত বিষয়াজনক কি বোলা হয়?
উত্তৰ: ৰাজহুৱা তথ্য বিষয়া (Public Information Officer – PIO)।
প্ৰশ্ন ৫: ‘প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্ট’ (Press and Registration of Books Act) কিমান চনত প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৮৬৭ চনত।
প্ৰশ্ন ৬: তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আইন (RTI Act, 2005) ৰ অধীনত তথ্য যোগান ধৰাৰ নিৰ্ধাৰিত সময়সীমা কিমান?
উত্তৰ: আবেদন লাভ কৰাৰ ৩০ (ত্ৰিশ) দিনৰ ভিতৰত।
প্ৰশ্ন ৭: কোঠাৰী আয়োগে (Kothari Commission, 1964-66) শিক্ষানুষ্ঠানৰ বাজেটৰ কিমান শতাংশ গ্ৰন্থাগাৰৰ বাবে আবণ্টন কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিছিল?
উত্তৰ: মুঠ বাজেটৰ ৬.৫% ৰ পৰা ১০% পৰ্যন্ত।
প্ৰশ্ন ৮: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ত সংবাদপত্ৰ (Newspapers) ক্ৰিয়াকলাপসমূহ কেতিয়া অন্তৰ্ভুক্ত কৰিবলৈ সংশোধন কৰা হৈছিল?
উত্তৰ: ১৯৫৬ চনত।
প্ৰশ্ন ৯: IT Act, 2000 ৰ কোনটো ধাৰাত ছাইবাৰ অপৰাধ বা ই-নথিৰ সুৰক্ষাৰ কথা উল্লেখ আছে?
উত্তৰ: ধাৰা ৪৩ আৰু ধাৰা ৬৬।
প্ৰশ্ন ১০: স্বাতন্ত্ৰ্য উত্তৰ ভাৰতত বিশ্ববিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ উন্নয়নৰ বাবে গঠন কৰা প্ৰথমটো আয়োগ কি আছিল?
উত্তৰ: ৰাধাক্ৰিষ্ণন আয়োগ (বিশ্ববিদ্যালয় শিক্ষা আয়োগ, ১৯৪৮-৪৯)।
প্ৰশ্ন ১১: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ৰ অধীনত প্ৰকাশকে কিমান দিনৰ ভিতৰত ডিপজিটৰী লাইব্ৰেৰীলৈ পুথি প্ৰেৰণ কৰিব লাগে?
উত্তৰ: প্ৰকাশৰ ৩০ দিনৰ ভিতৰত।
প্ৰশ্ন ১২: ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগে (NKC) গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডৰ সম্প্ৰসাৰণৰ বাবে কোনটো বৰ্ষত পৰামৰ্শ দাঙি ধৰিছিল?
উত্তৰ: ২০০৭ চনত।
প্ৰশ্ন ১৩: RTI আবেদনত কোনো ব্যক্তিৰ জীৱন বা স্বাধীনতাৰ (Life or Liberty) প্ৰশ্ন জড়িত থাকিলে কিমান ঘণ্টাৰ ভিতৰত তথ্য প্ৰদান কৰিব লাগে?
উত্তৰ: ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰত।
প্ৰশ্ন ১৪: ১৯৫৭ চনত UGC ৰ দ্বাৰা গঠিত লাইব্ৰেৰী কমিটিৰ সভাপতি কোনে কৰিছিল?
উত্তৰ: ড° এছ. আৰ. ৰংগনাথনে (Dr. S. R. Ranganathan)।
প্ৰশ্ন ১৫: ভাৰতত ‘তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আইন’ (Right to Information Act – RTI) কেতিয়াৰ পৰা সমগ্ৰ দেশত কাৰ্যকৰী কৰা হয়?
উত্তৰ: ২০০৫ চনৰ ১২ অক্টোবৰৰ পৰা।
২. চমু প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ‘প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্ট, ১৮৬৭’ ৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: এই আইনৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল দেশত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ, বাতৰি কাকত আৰু অন্যান্য ছপা সামগ্ৰীৰ প্ৰকাশন সম্পৰ্কীয় তথ্য সংগ্ৰহ আৰু পঞ্জীয়ন কৰা। ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰকাশক আৰু ছপাশালৰ তথ্যৰ এক সঠিক নথি সংৰক্ষণ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ২: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এণ্ড নিউছপেপাৰ্ছ এক্ট, ১৯৫৪/৫৬’ ৰ দুটা মূল ধাৰা বা নিয়ম লিখা।
উত্তৰ:
১. প্ৰকাশকে প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ বা সংবাদপত্ৰৰ নিৰ্ধাৰিত কপি ডিপজিটৰী গ্ৰন্থাগাৰত জমা দিব লাগে।
২. এই কপিসমূহ প্ৰকাশৰ নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত প্ৰকাশকৰ নিজা খৰচত পঠিয়াব লাগে।
প্ৰশ্ন ৩: গ্ৰন্থাগাৰ আৰু তথ্য বিজ্ঞানৰ প্ৰসংগত ‘তথ্য প্ৰযুক্তি আইন, ২০০০’ (IT Act, 2000) ৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ: IT Act, 2000-এ ইলেক্ট্ৰনিক নথি আৰু ডিজিটেল স্বাক্ষৰক আইনী স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে। সেয়েহে ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰ, ই-তথ্য সেৱা আৰু অনলাইন লেনদেনৰ ক্ষেত্ৰত এই আইন গুৰুত্বপূৰ্ণ। লগতে ডিজিটেল তথ্যৰ সুৰক্ষা আৰু ছাইবাৰ অপৰাধ নিয়ন্ত্ৰণতো ই সহায় কৰে।
প্ৰশ্ন ৪: ‘তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আইন, ২০০৫’ (RTI Act, 2005) এ গ্ৰন্থাগাৰিকক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰে?
উত্তৰ: RTI আইনে ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰত স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা বৃদ্ধি কৰে। গ্ৰন্থাগাৰৰ বাজেট, গ্ৰন্থ ক্ৰয়, অনুদান আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক তথ্য সম্পৰ্কে যোগ্য নাগৰিকে তথ্য বিচাৰিলে গ্ৰন্থাগাৰ কৰ্তৃপক্ষই নিয়ম অনুসৰি সেই তথ্য প্ৰদান কৰিব লাগে।
প্ৰশ্ন ৫: UGC ৰে ৰংগনাথন লাইব্ৰেৰী কমিটিৰ (১৯৫৭) মূল চুপাৰিশসমূহ কি আছিল?
উত্তৰ: ৰংগনাথন লাইব্ৰেৰী কমিটিয়ে বিশ্ববিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ উন্নয়নৰ বাবে উপযুক্ত বাজেট, পৰ্যাপ্ত গ্ৰন্থ সংগ্ৰহ আৰু প্ৰশিক্ষিত কৰ্মচাৰীৰ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। লগতে গ্ৰন্থাগাৰিকসকলৰ উপযুক্ত মৰ্যাদা আৰু সেৱাৰ উন্নয়নৰ বাবেও পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল।
প্ৰশ্ন ৬: মেহৰোত্ৰা কমিটিৰ (Mehrotra Committee, 1983) গুৰুত্ব কি আছিল?
উত্তৰ: মেহৰোত্ৰা কমিটিয়ে উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানৰ কৰ্মচাৰীসকলৰ সেৱাৰ মান উন্নয়নৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। বিশেষকৈ গ্ৰন্থাগাৰ কৰ্মীসকলৰ দৰমহা, অৰ্হতা, পদোন্নতি আৰু কেৰিয়াৰ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত উন্নত ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৭: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ৰ অধীনত থকা ৪ খন ডিপজিটৰী গ্ৰন্থাগাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰ:
১. ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰন্থাগাৰ, কলকাতা।
২. কনমেৰা পাব্লিক লাইব্ৰেৰী, চেন্নাই।
৩. এছিয়াটিক ছচাইটি লাইব্ৰেৰী, মুম্বাই।
৪. দিল্লী পাব্লিক লাইব্ৰেৰী, নতুন দিল্লী।
প্ৰশ্ন ৮: কোঠাৰী আয়োগে (১৯৬৪-৬৬) গ্ৰন্থাগাৰ সম্পৰ্কত কি মত প্ৰকাশ কৰিছিল?
উত্তৰ: কোঠাৰী আয়োগে শিক্ষাৰ মান উন্নত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গ্ৰন্থাগাৰৰ গুৰুত্ব বিশেষভাৱে স্বীকাৰ কৰিছিল। আয়োগৰ মতে, উন্নত গ্ৰন্থাগাৰ অবিহনে শিক্ষানুষ্ঠানৰ সামগ্ৰিক বিকাশ সম্ভৱ নহয়। সেয়ে গ্ৰন্থাগাৰৰ বাবে পৰ্যাপ্ত ধন আৰু উন্নত গ্ৰন্থ সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৯: RTI Act, 2005 ৰ অধীনত কোনবোৰ তথ্য প্ৰকাশৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হৈছে (Exempted Information)?
উত্তৰ: RTI Act-ৰ ধাৰা ৮ অনুসৰি ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, সাৰ্বভৌমত্ব, বিদেশী ৰাষ্ট্ৰৰ সৈতে সম্পৰ্ক, আদালতৰ দ্বাৰা নিষিদ্ধ তথ্য, বাণিজ্যিক গোপনীয়তা আৰু ব্যক্তিগত গোপনীয়তাৰ সৈতে জড়িত কিছুমান তথ্য প্ৰকাশৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হৈছে।
প্ৰশ্ন ১০: প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্টৰ উলংঘন কৰিলে কি শাস্তিৰ বিধান আছে?
উত্তৰ: এই আইনৰ নিয়ম উলংঘন কৰিলে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ বিৰুদ্ধে আইনী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি। উলংঘনৰ ধৰণ অনুসৰি জৰিমনা বা অন্যান্য আইনগত শাস্তিৰ ব্যৱস্থা থাকিব পাৰে।
প্ৰশ্ন ১১: স্যাম পিট্ৰ’ডা কমিটি বা ৰাষ্ট্ৰীয় জ্ঞান আয়োগে (NKC) LIS আইনগত ব্যৱস্থা সম্পৰ্কে কি পৰামৰ্শ দিছিল?
উত্তৰ: NKC-য়ে দেশৰ গ্ৰন্থাগাৰ ব্যৱস্থাক অধিক শক্তিশালী আৰু সুসংগঠিত কৰাৰ বাবে উপযুক্ত আইনগত আৰু নীতিগত ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ পৰামৰ্শ দিছিল। লগতে গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ আধুনিকীকৰণ, ডিজিটেল তথ্য সংৰক্ষণ আৰু সকলো নাগৰিকৰ বাবে তথ্যৰ সহজলভ্যতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
প্ৰশ্ন ১২: IT Act, 2000 এ ‘ডিজিটেল স্বাক্ষৰ’ (Digital Signature) ক কেনেকৈ আইনী স্বীকৃতি দিছে?
উত্তৰ: IT Act, 2000-এ নিৰ্দিষ্ট পদ্ধতি অনুসৰি ইলেক্ট্ৰনিক নথিত ব্যৱহৃত ডিজিটেল স্বাক্ষৰক আইনী স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিছে। ইয়াৰ ফলত অনলাইন নথি, চুক্তি আৰু ইলেক্ট্ৰনিক লেনদেন অধিক বিশ্বাসযোগ্য আৰু আইনগতভাৱে গ্ৰহণযোগ্য হৈছে।
প্ৰশ্ন ১৩: ৰাধাক্ৰিষ্ণন আয়োগে (১৯৪৮-৪৯) গ্ৰন্থাগাৰ বাজেট সন্দৰ্ভত কি পৰামৰ্শ দিছিল?
উত্তৰ: ৰাধাক্ৰিষ্ণন আয়োগে বিশ্ববিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ উন্নয়নৰ বাবে পৰ্যাপ্ত ধন আবণ্টনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল। গ্ৰন্থ, আলোচনী আৰু অন্যান্য শৈক্ষিক সামগ্ৰী ক্ৰয়ৰ বাবে পৃথক আৰু উপযুক্ত বাজেট ৰখাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।
প্ৰশ্ন ১৪: ‘পাব্লিক লাইব্ৰেৰী এক্ট’ আৰু ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ৰ মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: পাব্লিক লাইব্ৰেৰী এক্টৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰাজ্যত ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰ স্থাপন, পৰিচালনা আৰু উন্নয়নৰ বাবে আইনগত ব্যৱস্থা কৰা। আনহাতে, ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্টৰ উদ্দেশ্য হৈছে প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আৰু সংবাদপত্ৰৰ নিৰ্দিষ্ট কপি ডিপজিটৰী গ্ৰন্থাগাৰত জমা দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা।
প্ৰশ্ন ১৫: লাইব্ৰেৰী ডেভেলপমেন্ট কমিটি (Bombay, 1939 – Fyzee Committee) ৰ মূল উপযোগিতা কি আছিল?
উত্তৰ: Fyzee Committee-য়ে বোম্বে অঞ্চলত ৰাজহুৱা গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ উন্নয়নৰ বাবে পৰিকল্পনা আৰু পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে গ্ৰন্থাগাৰ ব্যৱস্থাক অধিক সুসংগঠিত কৰা আৰু সাধাৰণ লোকৰ মাজত পঠন-পাঠনৰ সুবিধা বৃদ্ধি কৰাৰ পথ প্ৰশস্ত হৈছিল।
৩. দীঘল প্ৰশ্ন-উত্তৰ :
প্ৰশ্ন ১: ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এণ্ড নিউছপেপাৰ্ছ (পাব্লিক লাইব্ৰেৰীজ) এক্ট, ১৯৫৪/৫৬’ ৰ মূল বৈশিষ্ট্য, ক্ৰমবিকাশ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডত ইয়াৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতত প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আৰু অন্যান্য প্ৰকাশনা সংৰক্ষণ কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৫৪ চনত ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট’ প্ৰণয়ন কৰা হয়। পিছত ১৯৫৬ চনত আইনখন সংশোধন কৰি সংবাদপত্ৰকো ইয়াৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই আইনখনৰ জৰিয়তে দেশৰ প্ৰকাশিত সাহিত্য আৰু জ্ঞান-সম্পদ সংৰক্ষণৰ এক আইনী ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হয়।
আইনখনৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
১. বাধ্যতামূলক কপি জমা: প্ৰকাশকে প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ বা সংবাদপত্ৰৰ নিৰ্ধাৰিত কপি ডিপজিটৰী গ্ৰন্থাগাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰিব লাগে।
২. সময়সীমা: প্ৰকাশৰ নিৰ্দিষ্ট সময়সীমাৰ ভিতৰত কপিসমূহ জমা দিয়াৰ ব্যৱস্থা আছে।
৩. আইনী ব্যৱস্থা: আইনখনৰ নিয়ম অমান্য কৰিলে নিৰ্দিষ্ট শাস্তি বা জৰিমনাৰ বিধান আছে।
গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডত ইয়াৰ ভূমিকা:
এই আইনৰ ফলত দেশত প্ৰকাশিত বহু মূল্যৱান গ্ৰন্থ আৰু প্ৰকাশনা সংৰক্ষণ কৰা সম্ভৱ হৈছে। ই ডিপজিটৰী গ্ৰন্থাগাৰসমূহৰ সংগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰে, জাতীয় গ্ৰন্থপঞ্জী প্ৰস্তুত কৰাত সহায় কৰে আৰু ভাৰতৰ সাহিত্যিক তথা বৌদ্ধিক ঐতিহ্য ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মৰ বাবে সুৰক্ষিত কৰি ৰাখে।
প্ৰশ্ন ২: ‘তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আইন, ২০০৫’ (RTI Act, 2005) ৰ প্ৰধান উদ্দেশ্যসমূহ কি কি? গ্ৰন্থাগাৰ পৰিচালনা আৰু স্বচ্ছতা অনাত ই কেনেকৈ সহায় কৰে?
উত্তৰ: ‘তথ্য জনাৰ অধিকাৰ আইন, ২০০৫’ৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে চৰকাৰী আৰু ৰাজহুৱা প্ৰতিষ্ঠানৰ কাৰ্যকলাপত স্বচ্ছতা আৰু জবাবদিহিতা বৃদ্ধি কৰা। এই আইনে যোগ্য নাগৰিকক ৰাজহুৱা কৰ্তৃপক্ষৰ পৰা তথ্য লাভ কৰাৰ আইনী অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।
প্ৰধান উদ্দেশ্যসমূহ:
১. চৰকাৰী কাম-কাজত স্বচ্ছতা বৃদ্ধি কৰা।
২. জনসাধাৰণৰ তথ্য লাভৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰা।
৩. দুৰ্নীতি হ্ৰাস কৰি প্ৰশাসনক জবাবদিহিমূলক কৰা।
গ্ৰন্থাগাৰ পৰিচালনাত ভূমিকা: ৰাজহুৱা অনুদানপ্ৰাপ্ত গ্ৰন্থাগাৰৰ বাজেট, গ্ৰন্থ ক্ৰয়, উন্নয়নমূলক কাম আৰু প্ৰশাসনিক সিদ্ধান্তসমূহত স্বচ্ছতা বজাই ৰখাত RTI-এ সহায় কৰে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰন্থাগাৰ কৰ্তৃপক্ষ অধিক দায়িত্বশীল হয় আৰু পাঠকসকলেও প্ৰয়োজনীয় তথ্য লাভৰ সুযোগ পায়।
প্ৰশ্ন ৩: ভাৰতত ‘তথ্য প্ৰযুক্তি আইন, ২০০০’ (IT Act, 2000) ৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ কি কি? ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰ আৰু ই-সম্পদ পৰিচালনাত ইয়াৰ প্ৰয়োগ সম্পৰ্কে লিখা।
উত্তৰ: ‘তথ্য প্ৰযুক্তি আইন, ২০০০’ ভাৰতত ইলেক্ট্ৰনিক তথ্য আৰু ডিজিটেল লেনদেনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ আইন। এই আইনে তথ্য-প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰক আইনী স্বীকৃতি আৰু সুৰক্ষা প্ৰদান কৰিছে।
আইনখনৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ:
১. ইলেক্ট্ৰনিক নথি আৰু ডিজিটেল স্বাক্ষৰক আইনী স্বীকৃতি প্ৰদান।
২. ইলেক্ট্ৰনিক লেনদেন আৰু ই-প্ৰশাসনৰ ব্যৱহাৰ সহজ কৰা।
৩. কম্পিউটাৰ আৰু ডিজিটেল তথ্যৰ অপব্যৱহাৰ বা ছাইবাৰ অপৰাধৰ বিৰুদ্ধে আইনগত ব্যৱস্থা কৰা।
ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰত ইয়াৰ প্ৰয়োগ: ডিজিটেল গ্ৰন্থাগাৰত ই-বুক, ই-জাৰ্নেল, গৱেষণা-পত্ৰ আৰু অন্যান্য ই-সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত তথ্য সুৰক্ষা অতি প্ৰয়োজনীয়। এই আইনে ইলেক্ট্ৰনিক নথিৰ বৈধতা আৰু ডিজিটেল তথ্যৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰে। অনলাইন চুক্তি আৰু ডিজিটেল সেৱা ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো ইয়াৰ গুৰুত্ব আছে।
প্ৰশ্ন ৪: ভাৰতত উচ্চ শিক্ষা আৰু গ্ৰন্থাগাৰ খণ্ডৰ বিকাশৰ বাবে ‘বিশ্ববিদ্যালয় অনুদান আয়োগ’ (UGC) ৰ দ্বাৰা গঠিত বিভিন্ন কমিটি আৰু আয়োগসমূহৰ অৱদান মূল্যায়ন কৰা।
উত্তৰ: ভাৰতৰ উচ্চ শিক্ষানুষ্ঠানসমূহৰ গ্ৰন্থাগাৰ উন্নয়নত বিভিন্ন শিক্ষা আয়োগ আৰু কমিটিয়ে গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াইছে। এই সংস্থাসমূহৰ পৰামৰ্শই বিশ্ববিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ সংগ্ৰহ, বাজেট, কৰ্মচাৰী আৰু সেৱাৰ মান উন্নয়নত সহায় কৰিছে।
১. ৰাধাকৃষ্ণন আয়োগ (১৯৪৮-৪৯): এই আয়োগে উচ্চ শিক্ষাৰ মান উন্নয়নত বিশ্ববিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত বিশেষ জোৰ দিছিল। গ্ৰন্থাগাৰৰ উন্নয়নৰ বাবে পৰ্যাপ্ত পুঁজি আৰু উন্নত সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল।
২. ৰংগনাথন লাইব্ৰেৰী কমিটি (১৯৫৭): এই কমিটিয়ে বিশ্ববিদ্যালয় গ্ৰন্থাগাৰৰ সংগঠন, বাজেট, কৰ্মচাৰী আৰু গ্ৰন্থাগাৰ সেৱাৰ উন্নতিৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল।
৩. কোঠাৰী আয়োগ (১৯৬৪-৬৬): এই আয়োগে শিক্ষানুষ্ঠানত গ্ৰন্থাগাৰক শিক্ষাৰ এক প্ৰধান অংগ হিচাপে গণ্য কৰি গ্ৰন্থ সংগ্ৰহ আৰু গ্ৰন্থাগাৰ উন্নয়নৰ বাবে অধিক ধন ব্যয় কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
৪. মেহৰোত্ৰা কমিটি (১৯৮৩): এই কমিটিয়ে গ্ৰন্থাগাৰ আৰু অন্যান্য শৈক্ষিক কৰ্মীসকলৰ সেৱাৰ মৰ্যাদা, দৰমহা আৰু পেছাগত উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল।
এনেদৰে এই আয়োগ আৰু কমিটিসমূহৰ অৱদানে ভাৰতৰ শৈক্ষিক গ্ৰন্থাগাৰ ব্যৱস্থাৰ উন্নয়নত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছে।
প্ৰশ্ন ৫: ‘প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্ট, ১৮৬৭’ ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আৰু আধুনিক গ্ৰন্থ সংৰক্ষণ নীতিৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক ব্যৱচ্ছেদ কৰা।
উত্তৰ: ‘প্ৰেছ এণ্ড ৰেজিপ্ট্ৰেশ্চন অৱ বুকছ এক্ট, ১৮৬৭’ ভাৰতৰ প্ৰকাশন আৰু ছপা সামগ্ৰী সম্পৰ্কীয় এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক আইন। এই আইনৰ জৰিয়তে ছপাখানা আৰু প্ৰকাশন সম্পৰ্কীয় তথ্য পঞ্জীয়ন আৰু নথিভুক্ত কৰাৰ ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠিছিল।
ঐতিহাসিক গুৰুত্ব:
১. প্ৰকাশনৰ তথ্য সংৰক্ষণ: এই আইনে প্ৰকাশিত গ্ৰন্থ আৰু ছপা সামগ্ৰী সম্পৰ্কে নিয়মীয়াভাৱে তথ্য সংগ্ৰহ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰে।
২. ছপাখানা পঞ্জীয়ন: ছপাখানা আৰু প্ৰকাশন কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থাৰ বিকাশ ঘটায়।
৩. ঐতিহাসিক নথি: সেই সময়ত প্ৰকাশিত বিভিন্ন গ্ৰন্থ আৰু সাময়িকীৰ তথ্য সংৰক্ষণত এই আইন সহায়ক হৈছিল।
আধুনিক গ্ৰন্থ সংৰক্ষণ নীতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক: এই আইনখনে ভাৰতত প্ৰকাশিত সামগ্ৰী নথিভুক্ত আৰু সংৰক্ষণ কৰাৰ আইনী ধাৰণাক শক্তিশালী কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত ‘ডেলিভাৰী অৱ বুকছ এক্ট, ১৯৫৪’ৰ দৰে আইন প্ৰণয়নৰ ক্ষেত্ৰতো দেশৰ প্ৰকাশিত সাহিত্য আৰু জ্ঞান-সম্পদ সংৰক্ষণৰ ধাৰণাই অধিক সুসংগঠিত ৰূপ লাভ কৰে। সেয়েহে ভাৰতৰ গ্ৰন্থ আৰু তথ্য সংৰক্ষণৰ ইতিহাসত এই আইনখনৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে।
*****
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post