Chapter 2
“পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Ecosystems)”
১ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (১৫ টা চমু প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)
১. খাদ্য শৃংখলৰ মূল শক্তিক উৎস কি?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ (সূৰ্য)।
২. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Ecosystem) শব্দটোৰ প্ৰথম প্ৰৱক্তা কোন?
উত্তৰ: এ. জি. টান্সলে (A.G. Tansley)।
৩. মৃত জীৱদেহত ক্ৰিয়া কৰি পচাই পেলোৱা জীৱক কি বোলে?
উত্তৰ: বিয়োজক (Decomposer)।
৪. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত প্ৰাথমিক উৎপাদক বুলি কাক কোৱা হয়?
উত্তৰ: সেউজীয়া উদ্ভিদক।
৫. পুখুৰীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ কি প্ৰকাৰৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ?
উত্তৰ: এক জলজ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Aquatic Ecosystem)।
৬. ‘Ecology’ (পৰিস্থিতিবিজ্ঞান) শব্দটো প্ৰথম কোনে ব্যৱহাৰ কৰিছিল?
উত্তৰ: জাৰ্মান জীৱবিজ্ঞানী এৰ্নষ্ট হেকেলে (Ernst Haeckel)।
৭. একাধিক খাদ্য শৃংখল ইটোৱে সিটোৰ লগত জৰিত হৈ কি গঠন কৰে?
উত্তৰ: খাদ্য জাল (Food Web)।
৮. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ অজিৱীয় উপাদানৰ এটা উদাহৰণ কি?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰ, পানী বা মাটি।
৯. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত ১০ শতাংশ নিয়ম (10% Law) কোনে আগবঢ়াইছিল?
উত্তৰ: ৰেমণ্ড লিণ্ডমেন (Raymond Lindeman)।
১০. প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উপভোক্তা কাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল?
উত্তৰ: সেউজীয়া উদ্ভিদ (উৎপাদক)ৰ ওপৰত।
১১. কোনো স্থানত ধাৰাবাহিকভাৱে নতুন জৈৱ সম্প্ৰদায় প্ৰতিষ্ঠা হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক কি বোলে?
উত্তৰ: পৰিস্থিতিগত অনুক্ৰম (Ecological Succession)।
১২. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ জীৱীয় উপাদানৰ এটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: গছ-গছনি বা প্ৰাণী (যেনে- উদ্ভিদ, মানুহ)।
১৩. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত শক্তিৰ প্ৰবাহ একমুখী নে বহুমুখী?
উত্তৰ: একমুখী (Unidirectional)।
১৪. প্ৰাথমিক অনুক্ৰম ক’ত আৰম্ভ হয়?
উত্তৰ: পূৰ্বে কোনো জীৱ-জন্তু বা উদ্ভিদ নথকা একেবাৰে নতুন ঠাইত (যেনে- খালী শিল)।
১৫. এটা গ্ৰাছলেণ্ড (ঘাঁহনি) পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ উপভোক্তাৰ উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰ: ফৰিং বা হৰিণ।
২ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (১৫ টা প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)
১. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Ecosystem) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট স্থানত থকা জীৱীয় উপাদান যেনে উদ্ভিদ, প্ৰাণী আৰু অণুজীৱৰ সৈতে অজীৱীয় উপাদান যেনে মাটি, পানী, বায়ু আৰু সূৰ্যৰ পোহৰৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ ফলত গঠিত প্ৰাকৃতিক ব্যৱস্থাক পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বোলে।
২. পৰিস্থিতিবিজ্ঞান (Ecology) আৰু পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ (Ecosystem) মূল পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: পৰিস্থিতিবিজ্ঞান হৈছে জীৱ আৰু পৰিৱেশৰ মাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ বৈজ্ঞানিক অধ্যয়ন। আনহাতে, পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ হৈছে কোনো অঞ্চলৰ জীৱীয় আৰু অজীৱীয় উপাদানে একেলগে গঠন কৰা প্ৰাকৃতিক একক।
৩. খাদ্য শৃংখল (Food Chain) কাক বোলে?
উত্তৰ: এটা জীৱই আন এটা জীৱক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰাৰ ফলত খাদ্য আৰু শক্তি এটা জীৱৰ পৰা আন এটা জীৱলৈ ক্ৰমাগতভাৱে স্থানান্তৰিত হোৱা পথক খাদ্য শৃংখল বোলে। যেনে—ঘাঁহ → ফৰিং → ভেকুলী → সাপ।
৪. খাদ্য জাল (Food Web) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: এটা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বহুতো খাদ্য শৃংখল পৰস্পৰৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ এক জটিল খাদ্য সম্পৰ্কৰ সৃষ্টি কৰে। এই পৰস্পৰ সংযুক্ত খাদ্য শৃংখলসমূহৰ সমষ্টিকে খাদ্য জাল বোলে।
৫. বিয়োজকৰ (Decomposers) ভূমিকা কি?
উত্তৰ: বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰৰ দৰে বিয়োজকে মৃত উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ দেহ পচাই সৰল পদাৰ্থলৈ পৰিণত কৰে। এই পদাৰ্থসমূহ পুনৰ মাটিত মিহলি হৈ পোষক দ্ৰব্যৰ যোগান ধৰে আৰু মাটিৰ উৰ্বৰতা বৃদ্ধি কৰে।
৬. পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত শক্তিৰ প্ৰবাহ কেনেদৰে ঘটে?
উত্তৰ: সূৰ্যৰ পোহৰেই পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ শক্তিৰ প্ৰধান উৎস। সেউজীয়া উদ্ভিদে সালোক-সংশ্লেষণৰ জৰিয়তে এই শক্তি আহৰণ কৰে আৰু খাদ্যৰ জৰিয়তে শক্তি প্ৰাথমিক, গৌণ আৰু তৃতীয় পৰ্যায়ৰ উপভোক্তালৈ ক্ৰমে প্ৰবাহিত হয়। এই শক্তিৰ প্ৰবাহ একমুখী।
৭. পৰিস্থিতিগত অনুক্ৰম (Ecological Succession) কি?
উত্তৰ: কোনো এটা স্থানত সময়ৰ লগে লগে জৈৱ সম্প্ৰদায়ৰ গঠন আৰু পৰিৱৰ্তন ধাৰাবাহিকভাৱে ঘটাকে পৰিস্থিতিগত অনুক্ৰম বোলে। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ শেষত সাধাৰণতে এক সুস্থিৰ চৰম সম্প্ৰদায় গঢ়ি উঠে।
৮. প্ৰাথমিক আৰু গৌণ অনুক্ৰমৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ: যি স্থানত পূৰ্বতে কোনো জীৱ বা মাটি নাছিল, তেনে ঠাইৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা অনুক্ৰমক প্ৰাথমিক অনুক্ৰম বোলে। যেনে—খালী শিলত নতুনকৈ জীৱৰ বিকাশ। আনহাতে, পূৰ্বতে জীৱ থকা কিন্তু কোনো কাৰণত ধ্বংস হোৱা স্থানত পুনৰ আৰম্ভ হোৱা অনুক্ৰমক গৌণ অনুক্ৰম বোলে। যেনে—জুইত ধ্বংস হোৱা অৰণ্যত পুনৰ উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি।
৯. অৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ (Forest Ecosystem) মূল বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: অৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত বৃহৎ গছ, গুল্ম, লতা আৰু বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ উদ্ভিদৰ প্ৰাধান্য থাকে। ইয়াত অসংখ্য প্ৰকাৰৰ প্ৰাণী, চৰাই আৰু অণুজীৱ পোৱা যায়। সেয়ে অৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য যথেষ্ট বেছি।
১০. ঘাঁহনি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Grassland Ecosystem) কি?
উত্তৰ: যি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত ঘাঁহজাতীয় উদ্ভিদৰ প্ৰাধান্য থাকে আৰু ডাঙৰ গছৰ সংখ্যা তুলনামূলকভাৱে কম, তাক ঘাঁহনি পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বোলে। ইয়াত ঘাঁহ খোৱা হৰিণ, গৰু আদি তৃণভোজী আৰু সিহঁতক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰা বিভিন্ন মাংসভোজী প্ৰাণী থাকে।
১১. জলজ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Aquatic Ecosystem) কেই প্ৰকাৰৰ আৰু কি কি?
উত্তৰ: জলজ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ প্ৰধানকৈ দুই প্ৰকাৰৰ—
১/ মিঠা পানীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ—যেনে পুখুৰী, নদী আৰু হ্ৰদ।
২/ সামুদ্ৰিক বা লৱণীয়া পানীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ—যেনে সাগৰ আৰু মহাসাগৰ।
১২. পুখুৰীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ দুটা প্ৰধান উপাদান কি কি?
উত্তৰ: পুখুৰীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ প্ৰধান উপাদান দুটা হ’ল—
১/ জীৱীয় উপাদান: জলজ উদ্ভিদ, প্লাংকটন, মাছ, ব্যাঙ, অণুজীৱ আদি।
২/ অজীৱীয় উপাদান: পানী, সূৰ্যৰ পোহৰ, দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন, মাটি আৰু বিভিন্ন খনিজ পদাৰ্থ।
১৩. পৰ্বতীয়া পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ (Mountain Ecosystem) প্রধান বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰ: পৰ্বতীয়া অঞ্চলত উচ্চতা বৃদ্ধি হোৱাৰ লগে লগে উষ্ণতা কমি যায়। ফলত বিভিন্ন উচ্চতাত বিভিন্ন ধৰণৰ উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণী দেখা যায়। ইয়াত শংকুধাৰী গছ, ঘাঁহনি আৰু ঠাণ্ডা পৰিৱেশত বাস কৰিব পৰা বিভিন্ন প্ৰাণী পোৱা যায়।
১৪. অট’ইক’লজী (Autecology) আৰু ছাইনইক’লজী (Synecology) কি?
উত্তৰ: এটা নিৰ্দিষ্ট প্ৰজাতিৰ জীৱ আৰু তাৰ পৰিৱেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়নক অট’ইক’লজী বোলে। আনহাতে, এটা সম্প্ৰদায়ৰ বিভিন্ন জীৱ আৰু সিহঁতৰ পৰিৱেশৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ অধ্যয়নক ছাইনইক’লজী বোলে।
১৫. ১০ শতাংশ নিয়ম (10% Law) বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰ: ১০ শতাংশ নিয়ম অনুসৰি খাদ্য শৃংখলৰ এটা পোষণ স্তৰৰ পৰা পৰৱৰ্তী পোষণ স্তৰলৈ মাত্ৰ প্ৰায় ১০ শতাংশ শক্তিহে স্থানান্তৰিত হয়। বাকী শক্তিৰ অধিকাংশ জীৱৰ বিভিন্ন কাৰ্যত ব্যৱহাৰ হৈ তাপ হিচাপে পৰিৱেশলৈ ওলাই যায়।
৫ নম্বৰীয়া প্ৰশ্ন (৫ টা বিতং প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)
প্ৰশ্ন ১: পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ গঠন (Structure) আৰু কাৰ্যপ্ৰণালী (Function) বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: এটা পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ প্ৰধানকৈ দুটা মূল উপাদানৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত হয়:
- জীৱীয় উপাদান (Biotic Components):১. উৎপাদক (Producers): সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ পোহৰ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ খাদ্য নিজে প্ৰস্তুত কৰে (সালোক-সংশ্লেষণ)।২. উপভোক্তা (Consumers): যিবোৰ জীৱই খাদ্যৰ বাবে উৎপাদক বা আন জীৱৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰাথমিক (তৃণভোজী), গৌণ (মাংসভোজী) আৰু তৃতীয় পৰ্যায়ৰ উপভোক্তা থাকে।৩. বিয়োজক (Decomposers): বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰে মৃত জীৱদেহত ক্ৰিয়া কৰি উপাদানবোৰ পচাই মাটিত মিহলাই দিয়ে।
- অজীৱীয় উপাদান (Abiotic Components):ই উপাদানসমূহত আলো, পানী, বায়ু, মাটি, উত্তাপ, আৰু বিভিন্ন অজৈৱ-জৈৱ ৰাসায়নিক পদাৰ্থ (যেনে- নাইট্ৰ’জেন, কেলছিয়াম, ফছফৰাছ) অন্তৰ্ভুক্ত।
কাৰ্যপ্ৰণালী (Function):
পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ কাৰ্যপ্ৰণালী মূলতঃ শক্তিৰ প্ৰবাহ আৰু পোষক দ্ৰব্যৰ আৱৰ্তন (Nutrient Cycling)-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। উৎপাদকে সূৰ্যৰ পৰা শক্তি সংগ্ৰহ কৰে, যি খাদ্য শৃংখলৰ জৰিয়তে উপভোক্তাসকললৈ যায়। বিয়োজকৰ জৰিয়তে জৈৱ পদাৰ্থবোৰ পুনৰ অজৈৱ ৰূপলৈ উভতি আহে, যাৰ ফলত প্ৰকৃতিৰ ভাৰসাম্য বৰ্তি থাকে।
প্ৰশ্ন ২: পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত শক্তিৰ প্ৰবাহ (Energy Flow) কেনেদৰে ঘটে? খাদ্য শৃংখল আৰু খাদ্য জালৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ: শক্তিৰ প্ৰবাহ:
পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত শক্তিৰ মূল উৎস হৈছে সূৰ্য। সেউজীয়া উদ্ভিদে সূৰ্যৰ সৌৰশক্তিক ৰাসায়নিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰ কৰে। এই শক্তি খাদ্যৰ জৰিয়তে উৎপাদকৰ পৰা প্ৰাথমিক উপভোক্তা, গৌণ উপভোক্তা আৰু শেষত বিয়োজকলৈ গতি কৰে। পৰিস্থিতিতন্ত্ৰত শক্তিৰ প্ৰবাহ সদায় একমুখী (Unidirectional) আৰু তাপগতিবিজ্ঞানৰ নিয়ম মানি চলে। প্ৰতিটো স্তৰত শক্তিসঞ্চয় হ’ওঁতে প্ৰায় ৯০% শক্তি বিপাকীয় কাৰ্যত খৰচ হয় আৰু মাত্ৰ ১০% শক্তিহে পিছৰ স্তৰলৈ যায়।
খাদ্য শৃংখল আৰু খাদ্য জালৰ পাৰ্থক্য:
| বৈশিষ্ট্য | খাদ্য শৃংখল (Food Chain) | খাদ্য জাল (Food Web) |
|---|---|---|
| গঠন | ই শক্তি প্ৰবাহৰ সৰল, ৰৈখিক (Linear) পথ। | ই একাধিক খাদ্য শৃংখলৰ এক জটিল নেটৱৰ্ক। |
| বিকল্প খাদ্য | ইয়াত কোনো জীৱৰ বাবে বিকল্প খাদ্যৰ সুযোগ নাথাকে। | ইয়াত এটা জীৱৰ বাবে একাধিক বিকল্প খাদ্যৰ পথ থাকে। |
| স্থায়িত্ব | এটা জীৱ বিলুপ্ত হ’লে গোটেই শৃংখলটো ক্ষতিগ্রস্ত হয়। | এটা জীৱ নোহোৱা হ’লেও পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ ভাৰসাম্য সহজেই বিনষ্ট নহয়। |
প্ৰশ্ন ৩: পৰিস্থিতিগত অনুক্ৰম (Ecological Succession) কি? ইয়াৰ প্ৰকাৰ আৰু পৰ্যায়সমূহ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: কোনো এক নিৰ্দিষ্ট ভূ-খণ্ডত সময়ৰ লগে লগে জৈৱ সম্প্ৰদায়ৰ পৰিৱৰ্তন ঘটি এটা সুস্থিৰ সম্প্ৰদায়ত পৰিণত হোৱা ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়াটোকে পৰিস্থিতিগত অনুক্ৰম বোলে।
প্ৰকাৰসমূহ:
১. প্ৰাথমিক অনুক্ৰম: যিবোৰ স্থানত আগতে কোনো জীৱৰ বসতি নাছিল (যেনে- খালি শিল, নতুন কৈ গঠিত চৰ- চাপৰি) তাত ধীৰে ধীৰে নতুন জীৱৰ আৱিৰ্ভাৱ হোৱা।
২. গৌণ অনুক্ৰম: কোনো প্রাকৃতিক দুৰ্যোগ (যেনে- বানপানী, জুই) বা মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে পূৰ্বৰ জৈৱ সম্প্ৰদায় ধ্বংস হোৱাৰ পিছত সেই স্থানত পুনৰ জীৱৰ বিকাশ হোৱা।
প্ৰধান পৰ্যায়সমূহ:
- নগ্নীকৰণ (Nudation): জিৱবিহীন নগ্ন অঞ্চলৰ সৃষ্টি।
- আক্ৰমণ/প্ৰৱেশ (Invasion): প্ৰথম অৱস্থাত লাইকেন বা শেলাই জাতীয় অগ্ৰগামী প্ৰজাতিৰ (Pioneer Species) আগমন।
- প্ৰতিযোগিতা (Competition): খাদ্য আৰু স্থানৰ বাবে জীৱসমূহৰ মাজত সংঘৰ্ষ।
- প্ৰতিক্ৰিয়া (Reaction): জীৱৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে পৰিৱেশৰ পৰিৱৰ্তন।
- চৰম পৰ্যায় (Climax Stage): শেষত এটা স্থায়ী আৰু সুস্থিৰ সম্প্ৰদায় (যেনে- হাবি/অৰণ্য) গঢ়ি উঠা।
প্ৰশ্ন ৪: কেছ ষ্টাদী (Case Study): এক জলজ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ হিচাপে ‘পুখুৰীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ’ (Pond Ecosystem) ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: পুখুৰী হৈছে এক স্বয়ংসম্পূৰ্ণ আৰু সৰু আকাৰৰ অলৱণীয় জলজ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ (Freshwater Ecosystem)। ইয়াৰ গঠন তলত দিয়া ধৰণে আলোচনা কৰা হ’ল:
১. অজীৱীয় উপাদান (Abiotic Components):
পুখুৰীৰ পানী, দ্ৰৱীভূত অক্সিজেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, নাইট্ৰ’জেন, ফছফৰাছ, তলিৰ মাটি আৰু সূৰ্যৰ পোহৰ। সূৰ্যৰ পোহৰে পানীৰ ওপৰভাগত সালোক-সংশ্লেষণত সহায় কৰে।
২. জীৱীয় উপাদান (Biotic Components):
- উৎপাদক (Producers): পুখুৰীৰ পানীত ওপঙি থকা আণুবীক্ষণীয় উদ্ভিদ বা ফাইট’প্লাংকটন (Phytoplankton), শেলাই আৰু পানীত গজা অন্যান্য জলজ উদ্ভিদ (যেনে- মেটেকা, পদুম)।
- প্ৰাথমিক উপভোক্তা: পানীত থকা আণুবীক্ষণীয় প্ৰাণী বা জু-প্লাংকটন (Zooplankton), সৰু কেঁকোৰা, শামুক আদি যিয়ে উৎপাদকক খাদ্য হিচাপে গ্ৰহণ কৰে।
- গৌণ আৰু তৃতীয় পৰ্যায়ৰ উপভোক্তা: সৰু মাছ, ভেকুলী (গৌণ) আৰু ডাঙৰ মাছ, শালিকা, বগলী, সাপ (তৃতীয় পৰ্যায়)।
- বিয়োজক (Decomposers): পুখুৰীৰ তলিত থকা বেক্টেৰিয়া আৰু ভেঁকুৰ, যিয়ে মৃত উদ্ভিদ আৰু মাছ-প্ৰাণীক পচাই পুনৰ পোষক দ্ৰব্য পানীত মিহলাই দিয়ে।
পুখুৰীৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰই জলজ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা কৰাৰ লগতে প্ৰকৃতিৰ পানীৰ চক্ৰ পৰিচালনাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
প্ৰশ্ন ৫: কেছ ষ্টাদী (Case Study): ‘অৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ’ (Forest Ecosystem)-ৰ গঠন, গুৰুত্ব আৰু ইয়াৰ প্ৰতি অহা ভাবুকিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰ: অৰণ্য পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ হৈছে স্থলভাগৰ এক জটিল আৰু অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ, য’ত গছ-গছনি আৰু বিভিন্ন জীৱ-জন্তুৱে এক ভাৰসাম্যপূৰ্ণ পৰিৱেশ গঢ়ি তোলে।
গঠন:
- উৎপাদক: ডাঙৰ ডাঙৰ বৃক্ষ (যেনে- শাল, চেগুন, চিমলু), গুল্ম আৰু লতা।
- উপভোক্তা:
- প্ৰাথমিক: হৰিণ, হাতী, বানৰ, ফৰিং আদি তৃণভোজী প্ৰাণী।
- গৌণ আৰু সৰ্বোচ্চ: বাঘ, সিংহ, শিয়াল, অজগৰ আদি মাংসভোজী প্ৰাণী।
- বিয়োজক: বনৰীয়া মাটিত থকা অপূৰ্ব অণুজীৱ, ভেঁকুৰ আৰু পতংগ।
গুৰুত্ব: ১. অৰণ্যই প্ৰচুৰ পৰিমাণে অক্সিজেন যোগান ধৰে আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড শোষণ কৰি গোলকীয় উষ্ণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।
২. ই মাটিৰ খয়ীভৱন ৰোধ কৰে আৰু বৃষ্টিপাতত সহায় কৰে।
৩. অসংখ্য বন্যপ্ৰাণীৰ আশ্ৰয়স্থল।
ভাবুকিসমূহ (Threats):
- মানুহৰ জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে ঘৰ-দুৱাৰ, উদ্যোগ আৰু কৃষিৰ কাৰণে অনিয়ন্ত্ৰিতভাৱে হাবি কটা (Deforestation)।
- চোৰাং চিকাৰ আৰু বনজ সম্পদৰ অতিৰিক্ত ব্যৱহাৰ।
- বনাঞ্চলত জুই লগা (Forest Fires) আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post