মানৱ-বন্দনা

---

(ক) অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ কাক আখ্যা দিয়া হৈছে?

উত্তৰঃ কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ আখ্যা দিয়া হৈছে।

২। ‘প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ’—এই মন্তব্য কোনে কৰিছিল?

উত্তৰঃ এই মন্তব্য সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই কৰিছিল।

৩। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথিখনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথিখনৰ নাম ‘প্ৰতিমা’।

৪। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দ্বিতীয় কবিতাপুথিখনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দ্বিতীয় কবিতাপুথিখনৰ নাম ‘বীণ-বৰাগী’।

৫। ‘জোনাকী’ কাকতৰ প্ৰথম বছৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পোৱা চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাটিৰ নাম কি?

উত্তৰঃ কবিতাটিৰ নাম ‘বনকুঁৱৰী’।

৬। ‘জোনাকী’ কাকত কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়?

উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ কাকত ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়।

৭। ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক কোন আছিল?

উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।

৮। ‘জোনাকীৰ ত্ৰিমূৰ্তি’ কোন কোন?

উত্তৰঃ ‘জোনাকীৰ ত্ৰিমূৰ্তি’ হ’ল— চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আৰু হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী।

৯। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ ৰচক কোন?

উত্তৰঃ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ ৰচক চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।

১০। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক অসমীয়া সাহিত্যত কি কবি বুলি জনা যায়?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক অসমীয়া সাহিত্যত প্ৰথম ৰোমান্টিক কবি বুলি জনা যায়।

১১। প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটিৰ নাম কি?

উত্তৰঃ প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটিৰ নাম ‘বনকুঁৱৰী’।

১২। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ ৰচক কোন?

উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ ৰচক চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।

১৩। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দুখন কবিতাপুথিৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দুখন কবিতাপুথি হ’ল— ‘প্ৰতিমা’ আৰু ‘বীণ-বৰাগী’।

১৪। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ১৮৬৭ চনৰ ২৮ নৱেম্বৰত হৈছিল।

১৫। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?

উত্তৰঃ তেওঁৰ জন্ম তেজপুৰ অঞ্চলৰ ব্ৰহ্মজানত হৈছিল।

১৬। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ পিতৃৰ নাম কি আছিল?

উত্তৰঃ তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল হৰিবিলাস আগৰৱালা।

১৭। সাপ্তাহিক ‘অসমীয়া’ কাকত কিমান চনত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়?

উত্তৰঃ ‘অসমীয়া’ কাকত ১৯১৮ চনত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়।

১৮। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাত কবিয়ে কাক পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ পূজা কৰিবলৈ কৈছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে মানুহকেই মানুহে পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ পূজা কৰিবলৈ কৈছে।

১৯। ‘অৰ্ঘ্য’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘অৰ্ঘ্য’ মানে পূজাৰ বাবে নিবেদন কৰা উপকৰণ বা সন্মানসূচক নিবেদন।

২০। ‘পৰাৎপৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘পৰাৎপৰ’ মানে শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ, পৰম সত্য।

২১। ‘নিজাপী’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘নিজাপী’ মানে সম্পূৰ্ণ নিজৰ বা আপোন।

২২। ‘মৰত’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘মৰত’ মানে মৰ্ত্যলোক বা পৃথিৱী।

২৩। ‘মায়াপী’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ ‘মায়াপী’ মানে মায়া-মোহৰ মাজত আবদ্ধ বা ক্ষণস্থায়ী জীৱনধাৰী।

২৪। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ মূল ভাৱ কি?

উত্তৰঃ কবিতাটোৰ মূল ভাৱ হৈছে মানৱপ্ৰেম, মানৱসেৱা আৰু মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব।

---

(খ) চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। মানুহক ‘মায়াপী জীৱ’ বুলি কবিয়ে কিয় কৈছে?

উত্তৰঃ মানুহৰ জীৱন ক্ষণস্থায়ী। মানুহ এই পৃথিৱীলৈ জন্ম লৈ আহে, কিছুদিন বাস কৰে আৰু এদিন মৃত্যুৰ মাধ্যমেৰে গুচি যায়। জন্ম-মৃত্যুৰ এই অবিৰাম আৰু ৰহস্যময় সোঁতত মানুহ সদায় মায়া-মোহেৰে জড়িত হৈ থাকে। সেইবাবেই কবিয়ে মানুহক ‘মায়াপী জীৱ’ বুলি কৈছে।

২। ‘মায়াপী জনম দিয়া উটুৱাই’ বুলি কবিয়ে কি বুজাইছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে বুজাইছে যে মানুহৰ জীৱন ক্ষণস্থায়ী, সেয়ে এই চুটি জীৱন কেৱল স্বাৰ্থৰ মাজত নষ্ট নকৰি মানুহৰ কল্যাণ, মৰম আৰু সেৱাৰ মাজেৰে সাৰ্থক কৰি তুলিব লাগে। জন্ম-মৃত্যুৰ অনন্ত সোঁতৰ মাজত মানুহে মানৱীয় কৰ্তব্য পালন কৰি জীৱন অতিবাহিত কৰাই উচিত।

৩। ‘কৰা কৰা পূজা পাদ্য অৰ্ঘ্য লৈ’ বুলি কবিয়ে কাক পূজা কৰিবলৈ কৈছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে তেজ-মঙহৰ জীৱন্ত মানুহকেই পূজা কৰিবলৈ কৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ আক্ষৰিক পূজা নহয়; মানুহক দেৱতাসদৃশ জ্ঞান কৰি তাৰ দুখ-বেদনা বুজি সহায় কৰা, মৰম কৰা আৰু কল্যাণৰ বাবে কাম কৰাই প্ৰকৃত পূজা।

৪। পৃথিৱীক ‘মানুহৰ নিজাপী ঘৰ’ বুলি কবিয়ে কিয় কৈছে?

উত্তৰঃ যুগে যুগে মানুহ এই পৃথিৱীত জন্ম লৈছে, বাস কৰিছে আৰু এখানৰ পৰাই বিদায় লৈছে। মানুহৰ সুখ-দুখ, আশা-আকাংক্ষা, প্ৰেম-প্ৰীতি আৰু কৰ্মৰ ক্ষেত্ৰ এই পৃথিৱীখনেই। সেয়েহে কবিৰ মতে পৃথিৱী মানুহৰ একমাত্ৰ প্ৰকৃত আৱাস বা ‘নিজাপী ঘৰ’।

৫। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ মাজেৰে কবিৰ কি ভাৱ প্ৰকাশ পাইছে?

উত্তৰঃ কবিতাটোৰ মাজেৰে কবিৰ গভীৰ মানৱতাবাদী আৰু মানৱসেৱামূলক মনোভাৱ প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁ মানুহক দেৱতাসদৃশ মৰ্যাদা দিছে আৰু মানৱপ্ৰেমক প্ৰকৃত ধৰ্ম বুলি অভিহিত কৰিছে।

৬। ‘মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ’—কথাষাৰৰ তাৎপৰ্য কি?

উত্তৰঃ কবিৰ মতে মানুহৰ মাজতেই দেৱত্ব আছে। বিপদত মানুহক মানুহেই সহায় কৰে। সেয়েহে অদৃশ্য দেৱতাৰ সন্ধানত ঘূৰি ফুৰাতকৈ মানুহৰ সেৱা কৰাই প্ৰকৃত পূজা। এই কথাষাৰে মানৱসেৱাক সৰ্বোচ্চ ধৰ্ম হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

৭। ‘মানুহৰ মৰম বুজিব মানুহে’—ইয়াৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ মানুহে আন মানুহৰ দুখ, সুখ, আকাংক্ষা আৰু অনুভূতি বুজিব লাগে। পাৰস্পৰিক মৰম, দয়া, সহানুভূতি আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে জীৱন যাপন কৰাই মানুহৰ প্ৰকৃত কৰ্তব্য—এই কথাই এই পংক্তিৰ মূল অৰ্থ।

৮। মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম কি বুলি কবিয়ে কৈছে?

উত্তৰঃ কবিৰ মতে মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম হৈছে মানুহক মৰম কৰা, মানৱসেৱা কৰা আৰু মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰা।

৯। ‘বনকুঁৱৰী’ কবিতাটিৰ সাহিত্যিক গুৰুত্ব কি?

উত্তৰঃ ‘বনকুঁৱৰী’ অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা হিচাপে বিশেষভাৱে উল্লেখযোগ্য। ই ১৮৮৯ চনত ‘জোনাকী’ৰ প্ৰথম বছৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পাইছিল।

---

(গ) দীঘল প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ অন্তৰ্নিহিত সাৰমৰ্মৰ আভাস দিয়া।

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘মানৱ-বন্দনা’ এক গভীৰ মানৱতাবাদী কবিতা। কবিতাটোৰ মূল বক্তব্য হৈছে—মানুহেই মানুহৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠ, মানুহৰ মৰমেই প্ৰকৃত ধৰ্ম আৰু মানৱসেৱাই পৰম কৰ্তব্য।

পৃথিৱীত যুগে যুগে মানুহৰ জন্ম আৰু মৃত্যু হৈ আহিছে। এচাম মানুহ আহিছে, এচাম গুচি গৈছে, কিন্তু মানৱসোঁত কেতিয়াও থমকি ৰোৱা নাই। এই কাৰণেই কবিয়ে পৃথিৱীখনক মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’ বুলি অভিহিত কৰিছে।

কবিৰ মতে মানুহে কাল্পনিক স্বৰ্গ, অদৃশ্য দেৱতা বা অলৌকিক শক্তিৰ সন্ধানত জীৱন নষ্ট কৰাৰ প্ৰয়োজন নাই। এই পৃথিৱীত জীৱন্ত মানুহৰ দুখ-বেদনা বুজি, তেওঁলোকক মৰম কৰি, সহায় কৰি আৰু কল্যাণৰ বাবে কাম কৰাটোৱেই আচল ধৰ্ম।

“মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ”—এই ঘোষণাৰে কবিয়ে মানুহৰ মাজতেই দেৱত্ব দেখিছে। মানুহৰ বিপদত মানুহেই থিয় দিয়ে, মানুহৰ সুখ-দুখ মানুহেই বুজে। সেয়েহে মানুহক দেৱতাসদৃশ জ্ঞান কৰি সেৱা কৰা উচিত।

মানুহৰ মাজত যদি মৰম, দয়া, সহানুভূতি আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ প্ৰতিষ্ঠিত হয়, তেন্তে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গতকৈও অধিক সুখময় হৈ উঠিব। এইদৰে কবিতাটিত মানৱপ্ৰেম, মানৱমৰ্যাদা, ভ্ৰাতৃত্ববোধ আৰু মানৱসেৱাৰ জয়গান গোৱা হৈছে।

২। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ মাজেৰে কবিয়ে কিদৰে মানুহৰ জয়গান গাইছে?

উত্তৰঃ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাত কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই মানুহক সকলো জীৱৰ মাজত উচ্চতম মৰ্যাদা দিছে। তেওঁৰ দৃষ্টিত মানুহ কেৱল জৈৱিক জীৱ নহয়; মানুহৰ মাজত প্ৰেম, দয়া, সহানুভূতি, ত্যাগ আৰু সেৱাৰ শক্তি আছে। এই মানৱীয় গুণৰ বাবেই মানুহ শ্ৰেষ্ঠ।

কবিয়ে পৃথিৱীক মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’ বুলি কৈছে। এই পৃথিৱীত মানুহৰ বিপদত আন এজন মানুহহে কাষত থিয় দিয়ে। এই বাস্তৱ উপলব্ধিৰ পৰাই কবিয়ে ঘোষণা কৰিছে—“মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ।” অৰ্থাৎ মানুহেই পূজাৰ যোগ্য আৰু মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে কৰা কামেই প্ৰকৃত উপাসনা।

কবিয়ে দেৱতাৰ পূজাত ব্যৱহৃত পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ মানুহক পূজা কৰিবলৈ কোৱাৰ মাজেৰে মানৱমৰ্যাদাক দেৱত্বৰ স্তৰলৈ উন্নীত কৰিছে। তেওঁৰ মতে ধৰ্মৰ মূলত কোনো জটিল আচার-অনুষ্ঠান নাই; আছে মানুহৰ প্ৰতি মৰম।

মানুহে যেতিয়া মানুহৰ দুখ বুজিব, ইজনে সিজনক সহায় কৰিব, হিংসা-দ্বেষ এৰি ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে আগবাঢ়িব, তেতিয়া এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গতকৈও অধিক সুখময় হ’ব।

এইদৰে কবিয়ে মানুহক দেৱত্বৰ আসনত বহুৱাই, মানৱসেৱাক ধৰ্ম হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰি আৰু পৃথিৱীক মানৱৰ স্বৰ্গীয় ঘৰ বুলি ঘোষণা কৰি মানুহৰ জয়গান গাইছে।

৩। ‘এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক, মানুহৰ নিজাপী ঘৰ’—কবিয়ে কিয় এনেদৰে কৈছে? ইয়াৰ দ্বাৰা কি উপদেশ দিছে?

উত্তৰঃ কবিৰ মতে পৃথিৱীখনেই মানুহৰ আচল আৰু বাস্তৱ বাসভূমি। মানুহ ইয়াত জন্ম লয়, ইয়াতেই সুখ-দুখ ভোগ কৰে, প্ৰেম-মৰম গঢ়ে আৰু ইয়াতেই নিজৰ কৰ্মৰ চিন এৰি যায়। সেয়েহে পৃথিৱী মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’।

মানুহে সাধাৰণতে মৃত্যুৰ পাছত স্বৰ্গলাভৰ আশা কৰে। কিন্তু কবিয়ে এই পৃথিৱীখনকেই স্বৰ্গতকৈ অধিক মূল্যবান বুলি গণ্য কৰিছে। কাৰণ এই পৃথিৱীতেই মানুহে আন মানুহক মৰম কৰিব পাৰে, দুখৰ সময়ত সহায় কৰিব পাৰে আৰু মানৱসেৱাৰ জৰিয়তে জীৱন সাৰ্থক কৰিব পাৰে।

কবিৰ মতে, যদি মানুহে হিংসা, স্বাৰ্থপৰতা আৰু বিদ্বেষ ত্যাগ কৰি মৰম, দয়া, সহানুভূতি আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে জীয়াই থাকে, তেন্তে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গতকৈ অধিক সুখময় হ’ব।

এই কথাৰ জৰিয়তে কবিয়ে মানুহক অদৃশ্য স্বৰ্গৰ আশাত নাথাকি এই পৃথিৱীত মানৱসেৱা, প্ৰেম আৰু কল্যাণমূলক কৰ্মৰ জৰিয়তে স্বৰ্গীয় পৰিৱেশ গঢ়িবলৈ উপদেশ দিছে।

৪। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাত প্ৰকাশিত মানৱতাবাদী দৃষ্টিভংগী আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ গভীৰ মানৱতাবাদ। কবিয়ে মানুহক ধৰ্ম, জাতি, শ্ৰেণী বা বাহ্যিক পৰিচয়ৰ ঊৰ্ধ্বত এক মানৱীয় সত্তা হিচাপে দেখিছে।

তেওঁৰ মতে মানুহৰ মাজতেই দেৱত্ব বিৰাজমান। এজন মানুহৰ দুখ আন এজন মানুহে বুজিব পাৰে, বিপদত সহায় কৰিব পাৰে আৰু ভালপোৱাৰ জৰিয়তে জীৱনক অৰ্থপূৰ্ণ কৰিব পাৰে।

সেয়েহে কবিয়ে “মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ” বুলি কৈ মানুহৰ সেৱাক দেৱসেৱাৰ সমান মৰ্যাদা দিছে। তেওঁৰ মতে প্ৰকৃত ধৰ্ম পূজা-পাতলৰ মাজত নহয়, মানুহৰ প্ৰতি থকা মৰমৰ মাজতহে নিহিত।

এই মানৱতাবাদ কোনো বিমূৰ্ত চিন্তা নহয়। ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এখন মৰম, দয়া, শান্তি আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে পূৰ্ণ সমাজ গঢ়া। মানুহে যদি মানুহক মৰম কৰে, তেন্তে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গতকৈ অধিক সুন্দৰ হ’ব।

সেয়েহে কবিতাটিত মানৱমৰ্যাদা, পাৰস্পৰিক সহানুভূতি, মানৱসেৱা আৰু বিশ্বভ্ৰাতৃত্বৰ আদৰ্শ স্পষ্টভাৱে প্ৰতিফলিত হৈছে।

---

(ঘ) প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা

১।

“মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ,
মানুহ বিনে নাই কেৱ।”

উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

কবিয়ে মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু মানৱসেৱাৰ মহত্ত্ব প্ৰকাশ কৰাৰ প্ৰসংগত এই কথাষাৰ কৈছে।

কবিৰ মতে মানুহৰ মাজতেই দেৱত্ব বিৰাজমান। মানুহৰ সুখ-দুখ মানুহেই বুজে, বিপদত মানুহৰ কাষত মানুহেই থিয় দিয়ে। সেয়েহে অদৃশ্য দেৱতাৰ পূজাতকৈ জীৱন্ত মানুহৰ সেৱা অধিক মহৎ।

‘মানুহেই দেৱ’ মানে মানুহ দেৱতাসদৃশ মৰ্যাদাৰ অধিকাৰী; ‘মানুহেই সেৱ’ মানে মানুহৰ সেৱাই প্ৰকৃত পূজা। মানুহৰ বাহিৰে মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে আন কোনো বাস্তৱ সহায়ক নাই।

এই পংক্তিৰ মাজেৰে কবিয়ে মানৱসেৱাক পৰম ধৰ্ম আৰু মানুহক সৰ্বোচ্চ মূল্যবান সত্তা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছে।

২।

“মানুহৰ মৰম বুজিব মানুহে,
ধৰম যে মৰমতে।”

উত্তৰঃ উদ্ধৃত কবিতাফাঁকি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ পৰা লোৱা হৈছে।

মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম কি, সেই কথা বুজাবলৈ কবিয়ে এই পংক্তিকেইটা ব্যৱহাৰ কৰিছে।

কবিৰ মতে ধৰ্ম কেৱল পূজা-পাঠ, আচাৰ-অনুষ্ঠান বা বাহ্যিক বিধি-নিয়মত সীমাবদ্ধ নহয়। মানুহৰ প্ৰতি মানুহৰ আন্তৰিক মৰম, সহানুভূতি আৰু সহায়ৰ মনোভাৱেই প্ৰকৃত ধৰ্ম।

মানুহে যদি আন মানুহৰ দুখ-বেদনা বুজি পায় আৰু মৰমেৰে আগবাঢ়ে, তেন্তে সমাজত শান্তি, ভ্ৰাতৃত্ব আৰু ঐক্য প্ৰতিষ্ঠিত হয়।

সেয়েহে কবিয়ে কৈছে যে মানৱপ্ৰেমেই মানৱধৰ্মৰ মূল ভিত্তি।

৩।

“এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক,
মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।”

উত্তৰঃ উদ্ধৃত পংক্তিকেইটা চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

কবিয়ে পৃথিৱীক মানুহৰ প্ৰকৃত আৱাস আৰু স্বৰ্গতকৈ অধিক মূল্যবান বুলি প্ৰতিপন্ন কৰিবলৈ এই পংক্তি ব্যৱহাৰ কৰিছে।

মানুহ এই পৃথিৱীত জন্ম লয়, সুখ-দুখ ভোগ কৰে, মৰম কৰে, কৰ্ম কৰে আৰু নিজৰ জীৱন সাৰ্থক কৰে। এই সকলো অভিজ্ঞতাৰ ক্ষেত্ৰ পৃথিৱীখনেই। সেয়েহে ই মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’।

মানুহে যদি পৰস্পৰক মৰম কৰে, সহায় কৰে আৰু মানৱীয় মূল্যবোধেৰে সমাজ গঢ়ে, তেন্তে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গতকৈও অধিক সুখময় হৈ উঠিব।

পংক্তিকেইটাৰ মাজেৰে কবিয়ে মানৱপ্ৰেমেৰে পৃথিৱীক স্বৰ্গত পৰিণত কৰাৰ আদৰ্শ প্ৰকাশ কৰিছে।

৪।

“মানুহেই লগ, মানুহেই সংগ,
মানুহেই পৰাৎপৰ।”

উত্তৰঃ উদ্ধৃত পংক্তিকেইটা ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ পৰা তুলি অনা হৈছে।

মানুহৰ জীৱনত মানুহৰ গুৰুত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰাৰ প্ৰসংগত কবিয়ে এই কথাষাৰ কৈছে।

এই পৃথিৱীত মানুহৰ সুখ-দুখ, বিপদ-আপদ, আশা-আকাংক্ষাৰ বাস্তৱ সংগী হৈছে আন এজন মানুহ। সেয়েহে মানুহেই মানুহৰ ‘লগ’ আৰু ‘সংগ’। কবিয়ে ‘পৰাৎপৰ’ শব্দৰে মানুহক শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ মূল্যবান সত্তা হিচাপে দেখুৱাইছে।

পংক্তিটোৱে কবিৰ গভীৰ মানৱতাবাদী বিশ্বাস প্ৰকাশ কৰে।

---

(ঙ) শব্দাৰ্থ

মায়াপী — মায়া-মোহত আবদ্ধ বা ক্ষণস্থায়ী জীৱনধাৰী
মৰত — মৰ্ত্যলোক, পৃথিৱী
পৰাৎপৰ — শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ, পৰম সত্য
নিজাপী — সম্পূৰ্ণ নিজৰ, আপোন
অৰ্ঘ্য — পূজাৰ বাবে সন্মানসূচক নিবেদন
পাদ্য — পূজিতজনৰ পদ ধুবলৈ আগবঢ়োৱা জল বা পূজাৰ উপচাৰ
কেৱ — কেও, আন কোনো ব্যক্তি

---

(চ) অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটি কোন ধৰণৰ কবিতা?

উত্তৰঃ এটি মানৱতাবাদী আৰু ৰোমান্টিক ভাবধাৰাৰ কবিতা।

২। কবিয়ে মানুহক কিহৰ আসনত বহুৱাইছে?

উত্তৰঃ দেৱতাৰ আসনত।

৩। কবিৰ মতে মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠ পূজা কি?

উত্তৰঃ মানুহৰ সেৱা।

৪। কবিৰ মতে মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠ ধৰ্ম কি?

উত্তৰঃ মানৱপ্ৰেম।

৫। পৃথিৱী স্বৰ্গতকৈ অধিক কেতিয়া হ’ব পাৰে?

উত্তৰঃ মানুহে মানুহক মৰম, দয়া আৰু সহানুভূতিৰে আচৰণ কৰিলে।

৬। ‘মানুহেই পৰাৎপৰ’ বুলি কোৱাৰ অৰ্থ কি?

উত্তৰঃ মানুহেই মানুহৰ বাবে শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ মূল্যবান সত্তা।

৭। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ প্ৰধান আদৰ্শ কি?

উত্তৰঃ মানৱসেৱা, মানৱপ্ৰেম আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ।

৮। কবিয়ে অদৃশ্য দেৱতাৰ সলনি কাক গুৰুত্ব দিছে?

উত্তৰঃ জীৱন্ত মানুহক।

৯। পৃথিৱী কিয় জনশূন্য নহয়?

উত্তৰঃ জন্ম-মৃত্যুৰ অবিৰাম সোঁতত এচাম মানুহ যায় আৰু নতুন এচাম আহে।

১০। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাত কবিয়ে কি ধৰণৰ সমাজ কল্পনা কৰিছে?

উত্তৰঃ মৰম, দয়া, সেৱা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে গঢ়া মানৱীয় সমাজ।

---

MCQ

১। ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ কাক কোৱা হয়?

A) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
B) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
C) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
D) নলিনীবালা দেৱী

উত্তৰঃ B) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা

২। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ প্ৰথম প্ৰকাশিত কাব্যপুথি কোনখন?

A) প্ৰতিমা
B) বীণ-বৰাগী
C) বনকুঁৱৰী
D) জোনাকী

উত্তৰঃ A) প্ৰতিমা

৩। ‘প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ’—এই মন্তব্য কোনে কৰিছিল?

A) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
B) বেণুধৰ ৰাজখোৱা
C) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
D) পদ্মনাথ গোহাঞি বৰুৱা

উত্তৰঃ C) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা

৪। ‘জোনাকী’ প্ৰথম প্ৰকাশ পায় কেতিয়া?

A) ১৮৭৯
B) ১৮৯৯
C) ১৯১৮
D) ১৮৮৯

উত্তৰঃ D) ১৮৮৯

৫। ‘জোনাকী’ৰ প্ৰথম সম্পাদক কোন আছিল?

A) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা
B) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
C) লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা
D) ৰজনীকান্ত বৰদলৈ

উত্তৰঃ A) চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা

৬। ‘বনকুঁৱৰী’ কোন ধৰণৰ কবিতা হিচাপে বিশেষ উল্লেখযোগ্য?

A) প্ৰথম হাস্যকবিতা
B) প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা
C) প্ৰথম দেশপ্ৰেমমূলক কবিতা
D) প্ৰথম ভক্তিমূলক কবিতা

উত্তৰঃ B) প্ৰথম ৰোমান্টিক কবিতা

৭। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাৰ মূল ভাৱ কি?

A) প্ৰকৃতিপ্ৰেম
B) স্বদেশপ্ৰেম
C) মানৱপ্ৰেম
D) বীৰপূজা

উত্তৰঃ C) মানৱপ্ৰেম

৮। কবিৰ মতে মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম কি?

A) ধন সঞ্চয়
B) কঠোৰ তপস্যা
C) স্বৰ্গলাভ
D) মৰম

উত্তৰঃ D) মৰম

৯। ‘মানুহেই দেৱ’ বুলি কোৱাৰ অৰ্থ কি?

A) মানুহৰ মাজত দেৱত্ব আছে
B) মানুহ অমৰ
C) মানুহে উৰিব পাৰে
D) মানুহে সকলো জানে

উত্তৰঃ A) মানুহৰ মাজত দেৱত্ব আছে

১০। ‘পৰাৎপৰ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

A) ক্ষণস্থায়ী
B) শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ
C) আপোন
D) পূজাৰ উপকৰণ

উত্তৰঃ B) শ্ৰেষ্ঠতকৈও শ্ৰেষ্ঠ

১১। ‘নিজাপী’ মানে কি?

A) বিদেশী
B) অস্থায়ী
C) সম্পূৰ্ণ নিজৰ
D) পৰিত্যক্ত

উত্তৰঃ C) সম্পূৰ্ণ নিজৰ

১২। কবিয়ে পৃথিৱীক কি বুলি অভিহিত কৰিছে?

A) মায়াৰ ঘৰ
B) দুখৰ ঠাই
C) অচিন দেশ
D) মানুহৰ নিজাপী ঘৰ

উত্তৰঃ D) মানুহৰ নিজাপী ঘৰ

১৩। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দ্বিতীয় কাব্যপুথি কোনখন?

A) বীণ-বৰাগী
B) প্ৰতিমা
C) জোনাকী
D) বনকুঁৱৰী

উত্তৰঃ A) বীণ-বৰাগী

১৪। ‘জোনাকীৰ ত্ৰিমূৰ্তি’ৰ এজন কোন?

A) জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা
B) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী
C) নৱকান্ত বৰুৱা
D) কেশৱ মহন্ত

উত্তৰঃ B) হেমচন্দ্ৰ গোস্বামী

১৫। কবিয়ে পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ কাক পূজা কৰিবলৈ কৈছে?

A) সূৰ্যক
B) দেৱতাক
C) মানুহক
D) প্ৰকৃতিক

উত্তৰঃ C) মানুহক

১৬। ‘মৰত’ শব্দৰ অৰ্থ কি?

A) স্বৰ্গ
B) বন
C) মন্দিৰ
D) মৰ্ত্যলোক বা পৃথিৱী

উত্তৰঃ D) মৰ্ত্যলোক বা পৃথিৱী

১৭। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাত কবিয়ে কিহৰ জয়গান গাইছে?

A) মানুহৰ
B) ধনৰ
C) যুদ্ধৰ
D) ৰাজশক্তিৰ

উত্তৰঃ A) মানুহৰ

১৮। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা অসমীয়া সাহিত্যত কিহৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত?

A) বৈষ্ণৱ যুগ
B) জোনাকী যুগ
C) ৰামধেনু যুগ
D) অৰুনোদই যুগ

উত্তৰঃ B) জোনাকী যুগ

১৯। ‘অৰ্ঘ্য’ মানে কি?

A) দেৱাল
B) খাদ্য
C) পূজাৰ নিবেদন
D) নদী

উত্তৰঃ C) পূজাৰ নিবেদন

২০। কবিৰ মতে পৃথিৱী স্বৰ্গতকৈ অধিক কেতিয়া হ’ব?

A) ধন বৃদ্ধি পালে
B) যুদ্ধ বন্ধ হ’লেই
C) দেৱতা অৱতীৰ্ণ হ’লে
D) মানুহে মানুহক মৰম আৰু সেৱা কৰিলে

উত্তৰঃ D) মানুহে মানুহক মৰম আৰু সেৱা কৰিলে

Teacher Generate Question Answer

মানৱ বন্দনা

অতি চমু উত্তৰ:

(ক) ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ কাক আখ্যা দিয়া হৈছে?
উত্তৰঃ ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ বুলি কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক আখ্যা দিয়া হৈছে।

(খ) ‘প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ।’— কোনে এনেদৰে মন্তব্য দিছিল?
উত্তৰঃ এই মন্তব্যটি সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই আগবঢ়াইছিল।

(গ) ‘জোনাকী’ কাকতৰ প্ৰথম বছৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পোৱা চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাটিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ৰ প্ৰথম বছৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পোৱা চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ কবিতাটিৰ নাম হ’ল— ‘বনকুঁৱৰী’।

(ঘ) ‘জোনাকী’ কাকত কিমান খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়?
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ কাকত ১৮৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দত প্ৰথম প্ৰকাশ পায়।

(ঙ) ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সম্পাদক আছিল চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।

প্ৰশ্নাৱলী:
১। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ অন্তৰ্নিহিত সাৰমৰ্মৰ আভাস দিয়া।

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটি এটি গভীৰ মানৱতাবাদী কবিতা। কবিতাটিৰ মূল সাৰমৰ্ম হ’ল মানুহৰ প্ৰতি থকা অপাৰ শ্ৰদ্ধা আৰু প্ৰেম। কবিৰ মতে, এই পৃথিৱীত মানুহেই হ’ল সৰ্বোত্তম সৃষ্টি। মানুহে দেৱতাৰ সন্ধানত হাবাথুৰি খাই ফুৰাতকৈ নিজৰ চাৰিওফালে থকা তেজ-মঙহৰ মানুহক সেৱা কৰাটোৱেই আচল ধৰ্ম হোৱা উচিত। পৃথিৱীত মানুহৰ অহা-যোৱা সোঁত চিৰন্তন, গতিকে এই চুটি জীৱনকালত মানুহে মানৱীয় কৰ্তব্য পালন কৰি ইজনে সিজনৰ লগৰী হোৱা উচিত। চমুকৈ ক’বলৈ গ’লে, মানৱ সেৱাই হ’ল কবিৰ দৃষ্টিত পৰম ধৰ্ম।

২। ‘এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক, মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।’ — কবিয়ে কিয়, কি প্ৰসংগত এনেদৰে কৈছে? কবিয়ে ইয়াৰ দ্বাৰা মানুহক কি উপদেশ দিব খুজিছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে বিশ্বমানৱক বুজাব বিচাৰিছে যে মানুহৰ বাবে এই পৃথিৱীখনেই হ’ল আচল আশ্ৰয়স্থল। মানুহে মৃত্যুৰ পিছত পাবলগীয়া কাল্পনিক ‘স্বৰ্গ’ৰ সুখ বিচাৰি ফুৰে, কিন্তু কবিয়ে ক’ব বিচাৰিছে যে যিখন পৃথিৱীত আমি জন্ম লৈছোঁ আৰু য’ত মানুহৰ বিপদত আন এজন মানুহ থিয় হয়, সেই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈও শ্ৰেষ্ঠ। কাৰণ পৃথিৱীত মানুহেই মানুহৰ একমাত্ৰ সংগী আৰু সহায়।

এই কথাৰ জৰিয়তে কবিয়ে মানুহক এই উপদেশ দিব খুজিছে যে আমি অদৃশ্য দেৱতাক পূজা কৰাতকৈ জীয়াই থকা মানুহক ভাল পাব লাগে। মানৱীয় কৰ্তব্য আৰু পৰোপকাৰৰ জৰিয়তে আমি আমাৰ এই নিজাপী ঘৰস্বৰূপ পৃথিৱীখনক স্বৰ্গতকৈও সুন্দৰ কৰি গঢ়ি তোলা উচিত। মানুহৰ প্ৰতি থকা মৰম আৰু ভাতৃত্ববোধেই হ’ল প্ৰকৃত ধৰ্ম পালনৰ পথ।

আপুনি লিখা ব্যাখ্যা দুটাৰ ভাববস্তু ঠিক আছে, মই কেৱল ভাষাৰ গাঁথনিটো অলপ অধিক স্পষ্ট আৰু প্ৰাঞ্জল কৰি তলত সজাই দিছোঁ। পৰীক্ষাত এনেদৰে লিখিলে উত্তৰটো দেখিবলৈ ধুনীয়া হয় আৰু নম্বৰো ভাল পোৱা যায়:

৩। প্ৰসংগ সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা:
(ক) “মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ,
মানুহ বিনে নাই কেৱ।”

প্ৰসংগ: উক্ত কবিতাফাকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘অসমীয়া উচ্চতৰ সাহিত্য সংকলন’ৰ অন্তৰ্গত ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘মানৱ-বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।

সংগতি: পৃথিৱীত মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব আৰু মানৱ সেৱাৰ আৱশ্যকতাৰ কথা বুজাবলৈ গৈ কবিয়ে উক্ত কবিতাফাকিৰ অৱতাৰণা কৰিছে।

ব্যাখ্যা: অনন্ত কালৰ পৰা এই পৃথিৱীত মানুহৰ অহা-যোৱাৰ সোঁত বৈ আছে। কবিৰ দৃষ্টিত এই সংসাৰত মানুহৰ বাহিৰে আন কোনো সত্য নাই। আমি যি অদৃশ্য দেৱতাক বিচাৰি ফুৰোঁ, সেই দেৱতা আচলতে মানুহৰ মাজতেই বিৰাজমান। সেয়েহে মানুহক দেৱতাজ্ঞান কৰি সেৱা কৰাটোৱেই হ’ল প্ৰকৃত ধৰ্ম। বিপদৰ সময়ত এজন মানুহৰ কাষত আন এজন মানুহহে থিয় দিয়ে, কোনো অদৃশ্য শক্তি নাহে। গতিকে সমাজৰ প্ৰতিজন মানুহৰ কল্যাণৰ বাবে কাম কৰা আৰু ইজনে সিজনক আদৰ কৰাই হ’ল শ্ৰেষ্ঠ কৰ্তব্য। কাৰণ এই মৰতত মানুহৰ বাহিৰে মানুহৰ আন কোনো আপোন নাই।

(খ) “মানুহৰ ধৰম বুজিব মানুহে,
ধৰম যে মৰমতে।”

প্ৰসংগ: উক্ত কবিতাফাকি আমাৰ পাঠ্যপুথি ‘অসমীয়া উচ্চতৰ সাহিত্য সংকলন’ৰ অন্তৰ্গত চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘মানৱ-বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।

সংগতি: মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম কি আৰু সেই ধৰ্ম ক’ত নিহিত হৈ থাকে, সেই কথা বুজাবলৈ কবিয়ে উক্ত কথাফাকি কৈছে।

ব্যাখ্যা: সাধাৰণতে মানুহে ধৰ্মক কোনো নীতি-নিয়ম বা পূজা-পাতলৰ মাজত আৱদ্ধ বুলি ভাবে। কিন্তু কবিৰ মতে ধৰ্ম কোনো কঠিন বস্তু নহয়; মানুহৰ প্ৰতি থকা মৰম আৰু আন্তৰিকতাহে প্ৰকৃত ধৰ্ম। যিজন মানুহে আন এজন মানুহৰ দুখ বুজি পায় আৰু মৰমেৰে সাৱটি ল’ব পাৰে, তেওঁহে প্ৰকৃত ধৰ্ম পালন কৰে। পৃথিৱীখন যিহেতু মানুহৰ নিজাপী ঘৰ, সেয়েহে এই ঘৰখনত শান্তিত থাকিবলৈ হ’লে মানুহে মানুহৰ মাজত প্ৰেম আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধ গঢ়ি তুলিব লাগিব। মৰমৰ মাজেদিয়েই মানৱ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু ইয়াৰ বাবে কোনো স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই।

অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ কাক আখ্যা দিয়া হৈছে? [HS ’09, ’11]

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক।

২। ”প্ৰতিমাখন সৰু, কিন্তু নিভাঁজ সোণৰ” — কথাষাৰৰ বক্তা কোন আছিল? [HS ’10]

উত্তৰঃ সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা।

৩। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা ৰচিত এখন কবিতাপুথিৰ নাম কি? [HS ’15]

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ দ্বাৰা ৰচিত এখন কবিতাপুথি হ’ল— ‘প্ৰতিমা’। (আন এখন হ’ল ‘বীণ-বৰাগী’)।

৪। ‘মানৱ-বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিৰ ৰচক কোন?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা।

৫। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰঃ ১৮৬৭ চনৰ ২৮ নৱেম্বৰত শোণিতপুৰৰ কলংপুৰ মৌজাৰ ব্ৰহ্মাজানত।

৬। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাই সম্পাদনা কৰা আলোচনীখনৰ নাম কি?

উত্তৰঃ ‘জোনাকী’। (তেওঁ ‘অসমীয়া’ কাকতখনৰো প্ৰতিষ্ঠাপক সম্পাদক আছিল)।

৭। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা কাৰ পুত্ৰ আছিল?

উত্তৰঃ হৰিবিলাস আগৰৱালাৰ পুত্ৰ আছিল।

৮। চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক কি কবি বুলি জনা যায়?

উত্তৰঃ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাক অসমীয়া সাহিত্যত ‘প্ৰথম ৰোমান্টিক কবি’ বুলি জনা যায়।

৯। মানৱ-বন্দনা কবিতাটোত কবিয়ে কাক পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ পূজা কৰিবলৈ কৈছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে জীৱন্ত মানুহক (মানৱক) পাদ্য-অৰ্ঘ্য লৈ পূজা কৰিবলৈ কৈছে।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

১। মানুহক ‘মায়াপী জীৱ’ বুলি কবিয়ে কিয় কৈছে?

উত্তৰঃ কবিয়ে মানুহক ‘মায়াপী জীৱ’ বুলি অভিহিত কৰিছে কাৰণ এই সংসাৰত মানুহৰ অহা-যোৱা এটা চিৰন্তন প্রক্রিয়া। মানুহে পৃথিৱীলৈ আহে, এটি নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ বাবে থাকে আৰু তাৰ পিছত পুনৰ গুচি যায়। এই জন্ম-মৃত্যুৰ যি ৰহস্যময়ী চক্ৰ, সেয়াই হ’ল এক প্ৰকাৰৰ মায়া। মানুহৰ জীৱন ক্ষণস্থায়ী যদিও ইয়াৰ প্ৰভাৱ গভীৰ, সেইবাবেই কবিয়ে মানুহক মায়াপী জীৱ বুলি কৈছে।

২। মানৱী জীৱনক কবিয়ে কেনেকৈ উটুৱাই দিয়াৰ কথা কৈছে? আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মতে পৃথিৱীখন হ’ল মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’। ইয়াত অতীজৰে পৰা মানুহৰ আগমন আৰু প্ৰস্থানৰ সোঁত বৈ আছে। কবিয়ে কৈছে যে এই সোঁতত মানুহে নিজক উটুৱাই দিব লাগে অৰ্থাৎ জীৱনৰ স্বাভাৱিক গতিত চলিব লাগে।

কবিয়ে বিচাৰিছে যে এই চুটি জীৱনকালত মানুহে ইজনে আনজনৰ প্ৰতি মৰম, প্ৰেম আৰু সহানুভূতি প্ৰদৰ্শন কৰিব লাগে। পৃথিৱীৰ বুকুত মানৱীয় কৰ্তব্য পালন কৰি আৰু মানুহক সেৱা কৰিহে জীৱনটো সৰ্থক কৰিব পাৰি। যেতিয়া মানুহে একেলগে মৰমেৰে কাম কৰে, তেতিয়া এই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈও অধিক সুন্দৰ হৈ পৰে। মানুহৰ প্ৰতি থকা এই সেৱা আৰু শ্ৰদ্ধাৰ ভাৱেৰে জীৱন যাপন কৰাটোকেই কবিয়ে প্ৰকৃত ধৰ্ম বুলি গণ্য কৰিছে।

চমু প্ৰশ্নোত্তৰ:
৩। পৃথিৱীক ‘মানুহৰ নিজাপী ঘৰ’ বুলি কবিয়ে কিয় কৈছে? চমুকৈ আলোচনা কৰা।

উত্তৰঃ কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ মতে, পৃথিৱীখনেই হৈছে মানুহৰ প্ৰকৃত আৱাসস্থল। যুগে যুগে চামে চামে মানুহ এই পৃথিৱীলৈ আহে আৰু ইয়াতেই বসতি স্থাপন কৰে। মানুহৰ সুখ-দুখ, প্ৰেম-প্ৰীতিৰ একমাত্ৰ সাক্ষী এই পৃথিৱীখন। কবিয়ে কৈছে যে যদিহে আমি মানুহে মানুহক মৰম, দয়া আৰু সহানুভূতিৰে আকোৱালি লওঁ, তেন্তে এই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈও সুখময় আৰু মনোৰম স্থান হৈ পৰিব। মানুহৰ প্ৰকৃত মুক্তি বা ধৰ্ম পৰকালৰ স্বৰ্গত নাই, বৰঞ্চ নিজাপী ঘৰস্বৰূপ এই পৃথিৱীত মানৱ সেৱাৰ মাজতহে নিহিত হৈ আছে।

৪। প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটো কি আৰু ইয়াৰ ৰচক কোন?

উত্তৰঃ প্ৰথম অসমীয়া ৰোমান্টিক কবিতাটো হ’ল ‘বনকুঁৱৰী’। ইয়াৰ ৰচক হ’ল চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা। (এই কবিতাটো ১৮৮৯ চনত ‘জোনাকী’ আলোচনীৰ প্ৰথম সংখ্যাত প্ৰকাশ পাইছিল)।

ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন:
১। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ অন্তৰ্নিহিত সাৰমৰ্মৰ আভাস দিয়া।

উত্তৰঃ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটি কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাৰ এক অনন্য মানৱতাবাদী সৃষ্টি। কবিতাটিৰ মূল সাৰমৰ্ম তলত দিয়া ধৰণে আলোচনা কৰিব পাৰি:

মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব: কবিয়ে মানুহক পৃথিৱীৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ সৃষ্টি বুলি গণ্য কৰিছে। তেওঁৰ মতে, দেৱতা বা স্বৰ্গৰ সন্ধানত হাবাথুৰি খোৱাতকৈ তেজ-মঙহৰ মানুহক পূজা কৰাটোৱেই প্ৰকৃত ধৰ্ম।

চিৰন্তন সোঁত: পৃথিৱীত মানুহৰ অহা-যোৱা এটা অবিৰত প্ৰক্ৰিয়া। মানুহ জন্ম হয় আৰু মৃত্যুবৰণ কৰে, কিন্তু এই সোঁত কেতিয়াও বন্ধ নহয়। সেয়ে পৃথিৱীখন কেতিয়াও শূন্য নহয়।

সেৱাই ধৰ্ম: মানুহৰ প্ৰতি থকা মৰম আৰু সহানুভূতিয়েই হ’ল ধৰ্মৰ মূল আধাৰ। মানুহে যদি ইজনে আনজনৰ দুখ বুজি পায় আৰু সহায়ৰ হাত আগবঢ়ায়, তেন্তে এই পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব।

কৰ্মবাদ: মানুহে মৰতত থকা কালছোৱাত মানৱীয় কৰ্তব্য পালন কৰিব লাগে। অদৃশ্য শক্তিক উপাসনা কৰাতকৈ আৰ্তজনৰ সেৱা কৰি মানুহে পৃথিৱীখনক অধিক সুন্দৰ কৰি তোলাটোৱেই কবিতাটোৰ মূল উদ্দেশ্য।

২। ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটিৰ মাজেৰে কবিয়ে কিদৰে মানুহৰ জয়গান গাইছে, লিখা।

উত্তৰঃ ‘মানৱ-বন্দনা’ কবিতাটোত কবিয়ে মানুহক ঈশ্বৰৰ দৰেই মৰ্যাদা দি মানৱতাৰ জয়গান গাইছে। কবিৰ মতে, পৃথিৱীত মানুহৰ আগমন আৰু প্ৰস্থান এক স্বাভাৱিক নিয়ম। মানুহ আহে আৰু যায় যদিও পৃথিৱীখন সদায় জনপূৰ্ণ হৈ থাকে। এই পৃথিৱীখনক কবিয়ে ‘মৰত’ (মৰণশীলৰ ঠাই) বুলি অবজ্ঞা নকৰি ইয়াক মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’ বুলিহে সন্মান জনাইছে।

কবিয়ে কৈছে যে এই জগতত মানুহেই মানুহৰ একমাত্ৰ সংগী। মানুহৰ বিপদত আন এজন মানুহহে কাষত থিয় দিয়ে। সেয়েহে কবিয়ে মানুহক ‘পাদ্য-অৰ্ঘ্য’ লৈ পূজা কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। তেওঁৰ মতে, “মানুহেই দেৱ, মানুহেই সেৱ”— অৰ্থাৎ মানুহেই হ’ল আৰাধ্য দেৱতা আৰু মানুহৰ সেৱাই হ’ল পৰম উপাসনা।

যি ধৰ্মই মানুহক মৰম কৰিবলৈ নিশিকায়, সেই ধৰ্মৰ কোনো মূল্য নাই। মানুহে যেতিয়া মানুহৰ মৰম বুজি পাব আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে আগবাঢ়িব, তেতিয়া এই ধৰণী স্বৰ্গতকৈও অধিক গৌৰৱময় হৈ উঠিব। এনেদৰেই কবিয়ে মানুহৰ মাজত ঈশ্বৰত্ব বিচাৰি পাইছে আৰু মানৱ প্ৰেমৰ জয়গান গাইছে।

প্ৰসংগ-সংগতি দৰ্শাই ব্যাখ্যা কৰা:
ক) “মানুহৰ মৰম বুজিব মানুহে, ধৰম যে মৰমতে।” [HS ’13, ’17]

প্ৰসংগ: উক্ত কবিতাফাকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত ‘প্ৰতিমাৰ খনিকৰ’ চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘মানৱ-বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা উদ্ধৃত কৰা হৈছে।

সংগতি: মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম কি আৰু সেই ধৰ্ম ক’ত নিহিত হৈ থাকে, সেই কথা বুজাবলৈ গৈ কবিয়ে উক্ত কবিতাফাকিৰ অৱতাৰণা কৰিছে।

ব্যাখ্যা: কবি চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা এজন উচ্চস্তৰৰ মানৱতাবাদী কবি আছিল। তেওঁৰ মতে, ধৰ্ম মানে কোনো কঠিন নীতি-নিয়ম বা কেৱল পূজা-পাতল নহয়। মানুহে মানুহক কৰা আন্তৰিক মৰম আৰু দয়াই হ’ল প্ৰকৃত ধৰ্ম। যিহেতু এই পৃথিৱীখন মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’, সেয়েহে ইয়াত শান্তিৰে থাকিবলৈ হ’লে মানুহে মানুহৰ দুখ-বেদনা বুজি পাব লাগিব আৰু ইজনে আনজনক মৰমেৰে সাৱটি ল’ব লাগিব। মৰমৰ মাজেদিয়েই মানৱীয় ভ্ৰাতৃত্ববোধ গঢ়ি উঠে। কবিয়ে ক’ব বিচাৰিছে যে অদৃশ্য ঈশ্বৰক বিচাৰি ফুৰাতকৈ দৃশ্যমান মানুহক মৰম কৰিলেহে প্ৰকৃত ধৰ্ম পালন কৰা হয় আৰু ধৰণী স্বৰ্গলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

খ) “এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক, মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।” [HS ’11]

প্ৰসংগ: উক্ত কবিতাফাকি আমাৰ পাঠ্যপুথিৰ অন্তৰ্গত চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালাদেৱৰ দ্বাৰা ৰচিত ‘মানৱ-বন্দনা’ নামৰ কবিতাটিৰ পৰা তুলি দিয়া হৈছে।

সংগতি: কাল্পনিক স্বৰ্গতকৈও এই পৃথিৱীখন কিয় শ্ৰেষ্ঠ আৰু ইয়াক কিয় নিজাপী ঘৰ বুলি কোৱা হৈছে, সেই প্ৰসংগতে কবিয়ে এইষাৰ কথা কৈছে।

ব্যাখ্যা: সাধাৰণতে মানুহে মৃত্যুৰ পিছত পাবলগীয়া কাল্পনিক ‘স্বৰ্গ’ক সুখৰ স্থান বুলি ভাবে। কিন্তু কবিৰ মতে, যিখন পৃথিৱীত আমি জন্ম লৈছোঁ আৰু য’ত মানুহৰ বিপদত আন এজন মানুহ সহায়ক হৈ থিয় দিয়ে, সেই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈও অধিক শ্ৰেষ্ঠ। পৃথিৱীত মানুহৰ অহা-যোৱা এটা অবিৰত প্ৰক্ৰিয়া। যুগে যুগে চামে চামে মানুহ ইয়ালৈ আহে আৰু ইয়াতেই বসতি কৰে, সেইবাবেই পৃথিৱীখন হ’ল মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’ (অৰ্থাৎ স্থায়ী আশ্ৰয়স্থল)। কবিয়ে বিশ্বাস কৰে যে যদিহে মানুহে পাৰস্পৰিক মৰম, সেবা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধেৰে পৃথিৱীত বসবাস কৰে, তেন্তে আমাৰ এই চিনাকি পৃথিৱীখনেই স্বৰ্গৰ সুখ প্ৰদান কৰিব পাৰিব। ইয়াত মানুহেই মানুহৰ একমাত্ৰ সংগী, সেয়েহে মানৱ সেৱাই হ’ল শ্ৰেষ্ঠ কৰ্তব্য।