সম্ৰাট আৰু ইতিহাস, মোগল দৰবাৰ
ক. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন আছিল?
উত্তৰঃ জহিৰউদ্দিন মুহাম্মদ বাবৰ।
২। পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ কেতিয়া সংঘটিত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৫২৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৩। পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?
উত্তৰঃ বাবৰ আৰু ইব্ৰাহিম লোদীৰ মাজত।
৪। ‘মোগল’ শব্দটো ক’ৰ পৰা আহিছে?
উত্তৰঃ ‘মোগল’ শব্দটো ‘মংগোল’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে।
৫। মোগলসকলে নিজকে কি নামেৰে পৰিচয় দিবলৈ ভাল পাইছিল?
উত্তৰঃ টাইমুৰী।
৬। মোগলসকলে নিজকে ‘টাইমুৰী’ বুলি কিয় কৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁলোক পিতৃপক্ষৰ ফালৰ পৰা টাইমুৰৰ বংশধৰ আছিল।
৭। বাবৰ মাতৃপক্ষৰ পৰা কাৰ বংশধৰ আছিল?
উত্তৰঃ চেংগিজ খানৰ বংশধৰ।
৮। বাবৰৰ মাতৃভাষা কি আছিল?
উত্তৰঃ চাঘাতাই তুৰ্কী।
৯। বাবৰৰ আত্মজীৱনীখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ ‘বাবৰনামা’ বা ‘তুজুক-ই-বাবৰী’।
১০। বাবৰনামা মূলত কোন ভাষাত লিখা হৈছিল?
উত্তৰঃ চাঘাতাই তুৰ্কী ভাষাত।
১১। বাবৰৰ পিছত মোগল সিংহাসনত কোন বহিছিল?
উত্তৰঃ হুমায়ুন।
১২। হুমায়ুনৰ পিছত কোনে মোগল সিংহাসন লাভ কৰে?
উত্তৰঃ আকবৰে।
১৩। মোগল সম্ৰাটসকলৰ ভিতৰত অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ সম্ৰাট কোন?
উত্তৰঃ আকবৰ।
১৪। পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৫৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৫। পানীপথৰ দ্বিতীয় যুদ্ধ কাৰ কাৰ মাজত হৈছিল?
উত্তৰঃ আকবৰৰ বাহিনী আৰু হেমু বা হেমচন্দ্ৰ বিক্ৰমাদিত্যৰ বাহিনীৰ মাজত।
১৬। শেষ শক্তিশালী মোগল সম্ৰাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ ঔৰংজেব।
১৭। ঔৰংজেবে কি উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ আলমগীৰ।
১৮। ঔৰংজেবৰ মৃত্যু কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭০৭ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৯। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ শেষ সম্ৰাট কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাহাদুৰ শাহ দ্বিতীয় বা বাহাদুৰ শাহ জাফৰ।
২০। মোগল দৰবাৰৰ ইতিহাসসমূহ মূলত কোন ভাষাত লিখা হৈছিল?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী ভাষাত।
২১। আকবৰৰ সময়ত কোন ভাষাই ৰাজদৰবাৰ আৰু প্ৰশাসনত বিশেষ গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী ভাষাই।
২২। ‘আকবৰনামা’ৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ আবুল ফজল।
২৩। ‘আইন-ই-আকবৰী’ কোন গ্ৰন্থৰ অংশ?
উত্তৰঃ ‘আকবৰনামা’ৰ তৃতীয় খণ্ড।
২৪। ‘বাদশাহনামা’ৰ মুখ্য ৰচক কোন?
উত্তৰঃ আব্দুল হামিদ লাহোৰী।
২৫। ‘বাদশাহনামা’ত কাৰ ৰাজত্বকালৰ বিৱৰণ আছে?
উত্তৰঃ সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ।
২৬। ‘হুমায়ুননামা’ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ গুলবদন বেগমে।
২৭। গুলবদন বেগম কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাবৰৰ জীয়ৰী আৰু হুমায়ুনৰ ভনীয়েক।
২৮। ‘আলমগীৰনামা’ৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ মুহাম্মদ কাজিম।
২৯। মোগল যুগৰ পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত আৰু সংৰক্ষণ কৰা কেন্দ্ৰক কি বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ কিতাবখানা।
৩০। ‘নষ্টালিক’ কি?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী লিখাৰ এক সুন্দৰ, প্ৰবাহমান কেলিগ্ৰাফিক শৈলী।
৩১। হুমায়ুনৰ লগত ইৰাণৰ পৰা অহা দুজন চিত্ৰশিল্পীৰ নাম কি?
উত্তৰঃ মীৰ ছৈয়দ আলী আৰু আব্দুছ ছামাদ।
৩২। বিখ্যাত পাৰস্য বা সফাৱী চিত্ৰশিল্পীজনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বিহজাদ।
৩৩। আকবৰৰ দৰবাৰৰ এজন বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ দসৱন্ত।
৩৪। আবুল ফজলে চিত্ৰকলাক কি বুলি অভিহিত কৰিছিল?
উত্তৰঃ যাদুকৰী কলা বা “মেজিকেল আৰ্ট”ৰ দৰে এক অসাধাৰণ কলা বুলি প্ৰশংসা কৰিছিল।
৩৫। মহাভাৰতৰ ফাৰ্চী অনুবাদখন কি নামেৰে জনাজাত?
উত্তৰঃ ৰজমনামা (Razmnama)।
৩৬। ‘সুলহ-ই-কুল’ মানে কি?
উত্তৰঃ সকলোৰে সৈতে শান্তি বা সাৰ্বজনীন শান্তি।
৩৭। ‘জিজিয়া’ কি?
উত্তৰঃ ইছলামিক শাসনব্যৱস্থাত নিৰ্দিষ্ট অমুছলমান প্ৰজাৰ ওপৰত আৰোপ কৰা ব্যক্তি-কৰ।
৩৮। আকবৰে জিজিয়া কৰ কেতিয়া বাতিল কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৫৬৪ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৩৯। ‘মনসব’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ পদ বা পদমৰ্যাদা।
৪০। মনসবদাৰী ব্যৱস্থাত ‘জাত’ কি সূচাইছিল?
উত্তৰঃ মনসবদাৰৰ ব্যক্তিগত পদমৰ্যাদা আৰু বেতনৰ মৰ্যাদা।
৪১। মনসবদাৰী ব্যৱস্থাত ‘সওৱাৰ’ কি সূচাইছিল?
উত্তৰঃ মনসবদাৰে ৰখিবলগীয়া অশ্বাৰোহী সৈন্যৰ সংখ্যা।
৪২। মোগল প্ৰদেশক কি বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ সুবা।
৪৩। সুবাৰ শাসনকৰ্তাক কি বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ সুবাদাৰ।
৪৪। ফৌজদাৰৰ মুখ্য কাম কি আছিল?
উত্তৰঃ নিজৰ এলেকাত আইন-শৃংখলা আৰু সামৰিক নিয়ন্ত্ৰণ বজাই ৰখা।
৪৫। ‘খিলাত’ কি?
উত্তৰঃ সম্ৰাটে সন্মানৰ প্ৰতীক হিচাপে দিয়া মূল্যৱান পোছাক বা সন্মানীয় সাজ।
৪৬। ‘হেৰেম’ বুলিলে কি বুজা যায়?
উত্তৰঃ মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলা আৰু পৰিয়ালৰ ব্যক্তিগত আবাসিক অংশ।
৪৭। জাহানাৰা কোন আছিল?
উত্তৰঃ শ্বাহজাহান আৰু মুমতাজ মহলৰ জীয়ৰী।
৪৮। চান্দনী চ’কৰ পৰিকল্পনাৰ সৈতে কোন ৰাজকুমাৰীৰ নাম জড়িত?
উত্তৰঃ জাহানাৰা বেগমৰ।
৪৯। ‘বুলন্দ দৰৱাজা’ কোনে নিৰ্মাণ কৰাইছিল?
উত্তৰঃ আকবৰে।
৫০। ফতেহপুৰ চিক্ৰী কোনে নিৰ্মাণ আৰু ৰাজধানী হিচাপে বিকাশ কৰিছিল?
উত্তৰঃ আকবৰে।
৫১। আকবৰে কেতিয়া ৰাজধানী লাহোৰলৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৫৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৫২। এছিয়াটিক ছচাইটি কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ছাৰ উইলিয়াম জোন্সে।
৫৩। এছিয়াটিক ছচাইটি কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৭৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৫৪। আবুল ফজলৰ মতে ন্যায়সংগত ৰাজশক্তিৰ ভিত্তি কি?
উত্তৰঃ শাসক আৰু প্ৰজাৰ মাজৰ এক সামাজিক চুক্তি।
৫৫। আবুল ফজলৰ মতে সম্ৰাটে প্ৰজাৰ কোন চাৰিটা সত্তা ৰক্ষা কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ জীৱন, সম্পত্তি, সন্মান আৰু বিশ্বাস বা ধৰ্ম।
খ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। মোগল ইতিহাসৰ পৰা কি কি তথ্য আহৰণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ মোগল যুগৰ ৰাজদৰবাৰী ইতিহাসসমূহৰ পৰা—
১. সম্ৰাট আৰু ৰাজপৰিয়ালৰ কাৰ্যকলাপ,
২. দৰবাৰৰ ৰীতি-নীতি,
৩. প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা,
৪. সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ আৰু যুদ্ধ,
৫. সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱন,
৬. ধৰ্মীয় নীতি,
৭. শিল্প, স্থাপত্য আৰু চিত্ৰকলাৰ বিকাশ
আদি বিষয়ে মূল্যৱান তথ্য লাভ কৰিব পাৰি।
২। ‘মোগল’ শব্দটো ক’ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে? মোগলসকলে নিজে এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে?
উত্তৰঃ ‘মোগল’ শব্দটো ‘মংগোল’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। কিন্তু মোগল শাসকসকলে সাধাৰণতে নিজকে ‘মোগল’ বুলি পৰিচয় দিবলৈ পছন্দ কৰা নাছিল। তেওঁলোকে নিজকে টাইমুৰী, অৰ্থাৎ টাইমুৰৰ বংশধৰ বুলি পৰিচয় দিছিল।
৩। মোগলসকলে কিয় নিজকে টাইমুৰী বুলি কৈছিল?
উত্তৰঃ বাবৰ পিতৃপক্ষৰ ফালৰ পৰা মধ্য এছিয়াৰ বিখ্যাত বিজেতা টাইমুৰৰ বংশধৰ আছিল। মংগোলসকলৰ তুলনাত টাইমুৰৰ ৰাজবংশীয় ঐতিহ্যক অধিক গৌৰৱজনক বুলি বিবেচনা কৰা হৈছিল। সেয়েহে মোগল ৰাজবংশই নিজকে ‘টাইমুৰী’ বুলি পৰিচয় দিছিল।
৪। আকবৰক মহান মোগল সম্ৰাট বুলি কোৱাৰ দুটা কাৰণ লিখা।
উত্তৰঃ
১. আকবৰে মোগল সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি এক শক্তিশালী আৰু সুসংগঠিত কেন্দ্ৰীয় শাসন গঢ়ি তুলিছিল।
২. তেওঁ ‘সুলহ-ই-কুল’ নীতি গ্ৰহণ কৰি বিভিন্ন ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ৰ মাজত সহিষ্ণুতা আৰু সহযোগিতা গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
৫। মোগল দৰবাৰী ইতিহাস ৰচনাৰ দুটা মুখ্য উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. মোগল সম্ৰাটৰ শাসন, বিজয়, নীতি আৰু ৰাজকীয় আদৰ্শ লিপিবদ্ধ কৰি ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মলৈ সংৰক্ষণ কৰা।
২. সম্ৰাটৰ ৰাজনৈতিক বৈধতা, ক্ষমতা আৰু সাম্ৰাজ্যৰ গৌৰৱ জনসাধাৰণ আৰু পৰৱৰ্তী শাসকসকলৰ আগত প্ৰকাশ কৰা।
৬। আকবৰৰ সময়ত ফাৰ্চী ভাষাই কিয় গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী ভাষা মধ্য আৰু পশ্চিম এছিয়াৰ ৰাজদৰবাৰ আৰু উচ্চ সংস্কৃতিৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাষা আছিল। মোগল দৰবাৰত ইৰাণী আৰু মধ্য এছিয়াৰ বহু পণ্ডিত আৰু কৰ্মচাৰী উপস্থিত আছিল। আকবৰৰ সময়ত ফাৰ্চীক প্ৰশাসন আৰু ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য ভাষা হিচাপে ব্যাপকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ফলত বিভিন্ন অঞ্চলৰ শাসনকাৰ্যত এক সাধাৰণ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰাটো সহজ হয়।
৭। ‘নষ্টালিক’ শৈলী কি?
উত্তৰঃ নষ্টালিক হৈছে ফাৰ্চী ভাষা লিখিবলৈ ব্যৱহৃত এক সুন্দৰ আৰু প্ৰবাহমান কেলিগ্ৰাফিক শৈলী। মোগল যুগৰ বহু বিলাসী পাণ্ডুলিপি এই শৈলীত লিখা হৈছিল। কেলিগ্ৰাফাৰসকলে কাটিছাঁট কৰা নল-কলম চিয়াহীত ডুবাই অত্যন্ত যত্নেৰে লিখিছিল।
৮। দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ সচিত্ৰ মোগল পাণ্ডুলিপিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
১. আকবৰনামা
২. বাদশাহনামা।
৯। এছিয়াটিক ছচাইটি কোনে আৰু কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ছাৰ উইলিয়াম জোন্সৰ উদ্যোগত ১৭৮৪ খ্ৰীষ্টাব্দত কলকাতাত এছিয়াটিক ছচাইটি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।
১০। ‘সুলহ-ই-কুল’ মানে কি?
উত্তৰঃ ‘সুলহ-ই-কুল’ৰ অৰ্থ হৈছে সকলোৰে সৈতে শান্তি বা সাৰ্বজনীন শান্তি। আকবৰৰ ৰাজনৈতিক আৰু ধৰ্মীয় নীতিত সকলো ধৰ্ম আৰু সম্প্ৰদায়ক সমান সন্মান আৰু সহিষ্ণুতাৰে চোৱাৰ আদৰ্শক এই নামেৰে বুজোৱা হয়।
১১। জিজিয়া কৰ কি?
উত্তৰঃ জিজিয়া আছিল ইছলামিক শাসনব্যৱস্থাত নিৰ্দিষ্ট অমুছলমান প্ৰজাৰ ওপৰত আৰোপ কৰা ব্যক্তি-কৰ। আকবৰে ধৰ্মীয় বৈষম্য হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৫৬৪ চনত এই কৰ বাতিল কৰিছিল।
১২। জাহানাৰা কোন আছিল? তেওঁৰ দুটা অৱদান লিখা।
উত্তৰঃ জাহানাৰা বেগম আছিল সম্ৰাট শ্বাহজাহান আৰু মুমতাজ মহলৰ জীয়ৰী। তেওঁ ৰাজদৰবাৰত যথেষ্ট প্ৰভাৱশালী আছিল।
তেওঁৰ দুটা উল্লেখযোগ্য অৱদান হ’ল—
১. শ্বাহজাহানাবাদৰ নগৰ উন্নয়নত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু চান্দনী চ’কৰ বজাৰ অঞ্চলৰ পৰিকল্পনাৰ সৈতে তেওঁৰ নাম জড়িত।
২. তেওঁ বাণিজ্য আৰু সামুদ্ৰিক ব্যৱসায়ত বিনিয়োগ কৰিছিল আৰু বৃহৎ ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ অধিকাৰী আছিল।
১৩। হুমায়ুনৰ লগত ইৰাণৰ পৰা অহা দুজন শিল্পীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ মীৰ ছৈয়দ আলী আৰু আব্দুছ ছামাদ। এই দুজন শিল্পীয়ে মোগল চিত্ৰকলাৰ বিকাশত বিশেষ ভূমিকা লৈছিল।
১৪। সফাৱী সাম্ৰাজ্যৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী কোন আছিল?
উত্তৰঃ বিহজাদ আছিল পাৰস্যৰ এজন অতি বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী। তেওঁৰ শিল্পশৈলীয়ে পৰৱৰ্তী মোগল চিত্ৰকলাকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল।
১৫। ফাৰ্চী আৰু ভাৰতীয় কথ্য ভাষাৰ সংস্পৰ্শৰ ফলত কোন ভাষাৰ বিকাশ ঘটিছিল?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী, আৰবী আৰু স্থানীয় হিন্দৱী কথ্য ভাষাৰ পাৰস্পৰিক সংস্পৰ্শৰ ফলত ক্ৰমে উৰ্দু ভাষাৰ বিকাশ ঘটে।
১৬। মহাভাৰতৰ ফাৰ্চী অনুবাদৰ নাম কি?
উত্তৰঃ আকবৰৰ সময়ত মহাভাৰত ফাৰ্চীলৈ অনুবাদ কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ নাম দিয়া হৈছিল ৰজমনামা, অৰ্থাৎ ‘যুদ্ধৰ পুথি’।
১৭। ‘কিতাবখানা’ মানে কি?
উত্তৰঃ কিতাবখানা মোগল ৰাজদৰবাৰৰ ৰাজকীয় পুথিভঁৰালৰ লগতে পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰা কৰ্মশালা আছিল। ইয়াত লিখক, কেলিগ্ৰাফাৰ, চিত্ৰশিল্পী, অলংকৰণকাৰী আৰু কিতাপ বন্ধোৱা শিল্পীসকলে একেলগে কাম কৰিছিল।
১৮। মোগল চিত্ৰত ‘দৈৱিক পোহৰ’ৰ ধাৰণা কেনেদৰে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ মোগল ৰাজকীয় চিত্ৰত সম্ৰাটৰ মূৰৰ চাৰিওফালে জ্যোতিমণ্ডল বা হেলো অংকন কৰা হৈছিল। ইয়াৰ দ্বাৰা সম্ৰাটে ঈশ্বৰৰ পৰা ৰাজশক্তি বা দৈৱিক পোহৰ লাভ কৰিছে বুলি প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।
১৯। আবুল ফজলৰ মতে সম্ৰাটে কোন চাৰিটা বস্তু ৰক্ষা কৰিব লাগে?
উত্তৰঃ আবুল ফজলৰ মতে সম্ৰাটৰ দায়িত্ব আছিল প্ৰজাৰ—
১. জীৱন,
২. সম্পত্তি,
৩. সন্মান,
৪. ধৰ্ম বা বিশ্বাস
ৰক্ষা কৰা।
২০। গুলবদন বেগম কোন আছিল? তেওঁ লিখা গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ গুলবদন বেগম আছিল বাবৰৰ জীয়ৰী আৰু হুমায়ুনৰ ভনীয়েক। তেওঁ মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ জীৱন আৰু হুমায়ুনৰ সময়ৰ ঘটনা লৈ ‘হুমায়ুননামা’ ৰচনা কৰিছিল।
২১। মোগল ৰাজদৰবাৰত ‘খিলাত’ৰ তাৎপৰ্য কি আছিল?
উত্তৰঃ সম্ৰাটে কোনো ব্যক্তিক বিশেষ সন্মান প্ৰদান কৰাৰ সময়ত মূল্যৱান সাজ-পোছাক উপহাৰ দিছিল। এই সন্মানীয় পোছাকক ‘খিলাত’ বোলা হৈছিল। ই সম্ৰাটৰ কৃপা আৰু সেই ব্যক্তিৰ ৰাজকীয় মর্যাদাৰ প্ৰতীক আছিল।
গ. মজলীয়া উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। মোগল দৰবাৰত পাণ্ডুলিপি কেনেদৰে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ মোগল যুগৰ ৰাজকীয় পাণ্ডুলিপিসমূহ কিতাবখানাত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। কিতাবখানা একেলগে পুথিভঁৰাল আৰু পাণ্ডুলিপি নিৰ্মাণৰ কৰ্মশালা আছিল।
পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুতত বিভিন্ন দক্ষ শিল্পী জড়িত আছিল—
১. কাগজ নিৰ্মাতা — উচ্চমানৰ কাগজ প্ৰস্তুত কৰিছিল।
২. কেলিগ্ৰাফাৰ — সুন্দৰ হাতৰ আখৰেৰে মূল পাঠ লিখিছিল।
৩. চিত্ৰশিল্পী — পাঠৰ উপযোগী ক্ষুদ্ৰচিত্ৰ আঁকিছিল।
৪. অলংকৰণকাৰী — সোণ, ৰং আৰু নক্সাৰে পৃষ্ঠা সজাইছিল।
৫. কিতাপ বন্ধোৱা শিল্পী — পৃষ্ঠাবোৰ একত্ৰ কৰি বেটুপাত লগাই সম্পূৰ্ণ গ্ৰন্থ তৈয়াৰ কৰিছিল।
এখন মূল্যৱান পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰাটো বহুজন শিল্পীৰ সমন্বিত কাম আছিল। ইয়াৰ জৰিয়তে মোগল সম্ৰাটসকলৰ জ্ঞানচৰ্চা, শিল্পপ্ৰেম আৰু ৰাজকীয় ঐশ্বৰ্য প্ৰকাশ পাইছিল।
২। মোগল ৰাজপৰিয়ালত মহিলাসকলৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকল কেৱল গৃহস্থালি জীৱনত সীমাবদ্ধ নাছিল। তেওঁলোকৰ কিছুমানে ৰাজনীতি, সাহিত্য, স্থাপত্য, বাণিজ্য আৰু দান-ধ্যানত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
১. ৰাজকীয় বিবাহৰ জৰিয়তে বিভিন্ন ৰাজবংশৰ সৈতে ৰাজনৈতিক মিত্ৰতা স্থাপন কৰা হৈছিল।
২. বহু ৰাজকুমাৰী বৃহৎ সম্পত্তি আৰু জাগীৰৰ অধিকাৰী আছিল।
৩. জাহানাৰা বেগমে শ্বাহজাহানাবাদৰ উন্নয়ন আৰু চান্দনী চ’কৰ পৰিকল্পনাত ভূমিকা লৈছিল।
৪. তেওঁ সামুদ্ৰিক বাণিজ্যতো অংশ লৈছিল।
৫. গুলবদন বেগমে ‘হুমায়ুননামা’ ৰচনা কৰি মোগল ইতিহাসলৈ মূল্যৱান অৱদান আগবঢ়াইছিল।
৬. নূৰজাহানৰ দৰে মহিলাই ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্ততো গভীৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।
এইদৰে মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ বহু মহিলাই সাম্ৰাজ্যৰ সাংস্কৃতিক, ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনত সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৩। মোগল প্ৰাদেশিক প্ৰশাসন ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে লিখা।
উত্তৰঃ মোগল সাম্ৰাজ্য বিশাল হোৱা বাবে শাসনৰ সুবিধাৰ্থে ইয়াক কেইবাখনো সুবাত ভাগ কৰা হৈছিল।
মুখ্য বিষয়াসকল
১. সুবাদাৰ:
সুবাৰ মুখ্য শাসনকৰ্তা। তেওঁ আইন-শৃংখলা, সামৰিক বিষয় আৰু সামগ্ৰিক প্ৰশাসন চোৱা-চিতা কৰিছিল।
২. দেৱান:
প্ৰদেশৰ ৰাজহ আৰু আৰ্থিক বিষয় তদাৰক কৰিছিল।
৩. ফৌজদাৰ:
জিলা বা গুৰুত্বপূৰ্ণ অঞ্চলত আইন-শৃংখলা আৰু সামৰিক নিয়ন্ত্ৰণ বজাই ৰাখিছিল।
৪. আমিল আৰু অন্যান্য ৰাজহ বিষয়া:
ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু স্থানীয় প্রশাসনত সহায় কৰিছিল।
কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে বিষয়াসকলক নিয়োগ, বদলি আৰু অপসাৰণ কৰাৰ অধিকাৰ ৰাখিছিল। বিভিন্ন বিভাগৰ বিষয়াসকলে পৃথকে প্ৰতিবেদন দিয়া বাবে কোনো এজন প্ৰাদেশিক বিষয়াই সহজে সম্পূৰ্ণ স্বাধীন হ’ব নোৱাৰিছিল।
৪। মোগল দৰবাৰী ইতিহাসৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ মোগল যুগৰ দৰবাৰী ইতিহাস বা chronicles-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ হ’ল—
১. অধিকাংশ ইতিহাস ফাৰ্চী ভাষাত লিখা হৈছিল।
২. ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত পণ্ডিত আৰু ইতিহাসবিদসকলে ৰচনা কৰিছিল।
৩. সম্ৰাটৰ জীৱন, যুদ্ধ, বিজয়, প্ৰশাসন আৰু ৰাজনৈতিক আদৰ্শক মুখ্য স্থান দিয়া হৈছিল।
৪. বহু গ্ৰন্থ সুন্দৰ চিত্ৰ আৰু কেলিগ্ৰাফীৰে সজোৱা হৈছিল।
৫. সম্ৰাটৰ ক্ষমতাক দৈৱিক বা ন্যায়সংগত ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।
৬. ৰাজদৰবাৰৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ বিস্তৃত বিৱৰণ আছিল।
৭. এই গ্ৰন্থসমূহ ৰাজকীয় দৃষ্টিভংগীৰে ৰচিত হোৱাৰ বাবে সাধাৰণ জনতাৰ জীৱন তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰতিফলিত হৈছিল।
সেয়েহে ইতিহাসবিদসকলে এই গ্ৰন্থ ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত আন সমলৰ সৈতে তুলনা কৰে।
৫। ‘আকবৰনামা’ৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা।
উত্তৰঃ ‘আকবৰনামা’ মোগল যুগৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ দৰবাৰী ইতিহাস। আকবৰৰ ঘনিষ্ঠ সভাসদ আৰু ইতিহাসবিদ আবুল ফজলে সম্ৰাটৰ নিৰ্দেশত ইয়াক ৰচনা কৰিছিল।
গ্ৰন্থখন তিনিটা বৃহৎ খণ্ডত বিভক্ত—
প্ৰথম খণ্ড: আকবৰৰ পূৰ্বপুৰুষ আৰু তেওঁৰ জন্মৰ পৰা ৰাজত্বৰ আৰম্ভণিৰ ঘটনা।
দ্বিতীয় খণ্ড: আকবৰৰ ৰাজত্বকালৰ সামৰিক অভিযান, ৰাজনৈতিক ঘটনা আৰু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ।
তৃতীয় খণ্ড: ‘আইন-ই-আকবৰী’, য’ত প্ৰশাসন, ৰাজহ, সেনাবাহিনী, প্ৰদেশ, সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক জীৱনৰ বিস্তৃত তথ্য আছে।
আবুল ফজলে চৰকাৰী নথি, প্ৰতিবেদন, মৌখিক সাক্ষ্য আৰু সমসাময়িক তথ্য পৰীক্ষা কৰি গ্ৰন্থখন ৰচনা কৰিছিল। বহু সচিত্ৰ পৃষ্ঠা ইয়াক অধিক মূল্যৱান কৰি তুলিছে।
৬। ‘বাদশাহনামা’ৰ ওপৰত এটি টোকা লিখা। H.S. ’16
উত্তৰঃ ‘বাদশাহনামা’ শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালৰ অন্যতম প্ৰধান ৰাজকীয় ইতিহাস। ইয়াৰ মুখ্য ৰচক আছিল আব্দুল হামিদ লাহোৰী।
গ্ৰন্থখনত—
-
শ্বাহজাহানৰ সিংহাসন আৰোহণ,
-
সামৰিক অভিযান,
-
ৰাজদৰবাৰৰ অনুষ্ঠান,
-
ৰাজকুমাৰসকল,
-
উচ্চপদস্থ মনসবদাৰ,
-
স্থাপত্য আৰু ৰাজকীয় জীৱন
সম্পৰ্কে বিস্তৃত বিৱৰণ আছে।
গ্ৰন্থখন বিলাসী পাণ্ডুলিপি হিচাপেও বিখ্যাত। ইয়াৰ সচিত্ৰ সংস্কৰণত মোগল দৰবাৰৰ আড়ম্বৰ, পদমৰ্যাদা আৰু ৰাজকীয় অনুষ্ঠান অতি সূক্ষ্মভাৱে অংকন কৰা হৈছিল।
ই ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত লিখা হোৱা বাবে শ্বাহজাহানৰ শাসনক মহিমান্বিত কৰি উপস্থাপন কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায়। সেয়েহে ইতিহাসবিদসকলে ইয়াৰ তথ্য সমালোচনামূলকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে।
৭। মনসবদাৰী প্ৰথা কি? ইয়াৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ মনসবদাৰী প্ৰথা আছিল মোগল সাম্ৰাজ্যৰ সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক পদমৰ্যাদা নিৰ্ধাৰণৰ ব্যৱস্থা। ‘মনসব’ মানে পদ বা মর্যাদা।
মনসবদাৰৰ পদ মূলত দুটা সংখ্যাৰে নিৰ্ধাৰিত হৈছিল—
(ক) জাত
‘জাত’ সংখ্যাই ব্যক্তিজনৰ ব্যক্তিগত পদমৰ্যাদা আৰু বেতনৰ স্তৰ সূচাইছিল।
(খ) সওৱাৰ
‘সওৱাৰ’ সংখ্যাই তেওঁ কিমান অশ্বাৰোহী সৈন্য ৰাখিব লাগিব তাক সূচাইছিল।
বৈশিষ্ট্য
১. মনসবদাৰসকলে অসামৰিক আৰু সামৰিক দুয়ো ধৰণৰ কাম কৰিছিল।
২. তেওঁলোক সম্ৰাটৰ দ্বাৰা নিযুক্ত হৈছিল।
৩. বহু মনসবদাৰক নগদ বেতনৰ সলনি জাগীৰৰ ৰাজহ লাভৰ অধিকাৰ দিয়া হৈছিল।
৪. তেওঁলোকক সময়ে সময়ে বদলি কৰা হৈছিল।
৫. যুদ্ধৰ সময়ত নিৰ্ধাৰিত সৈন্য লৈ সম্ৰাটক সহায় কৰিব লাগিছিল।
৮। ‘সুলহ-ই-কুল’ নীতিৰ তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ‘সুলহ-ই-কুল’ মানে সকলোৰে সৈতে শান্তি। আকবৰৰ ৰাজনৈতিক আদৰ্শত এই নীতি বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।
ইয়াৰ মুখ্য দিশসমূহ—
১. প্ৰজাক ধৰ্মৰ ভিত্তিত বৈষম্য নকৰা।
২. বিভিন্ন ধৰ্মৰ লোকক ৰাজকীয় পদত নিযুক্তি দিয়া।
৩. ধৰ্মীয় আলোচনা আৰু সহিষ্ণুতাক উৎসাহ দিয়া।
৪. অমুছলমানৰ ওপৰত থকা তীৰ্থকৰ আৰু জিজিয়া কৰ বাতিল কৰা।
৫. শাসনৰ ক্ষেত্ৰত নৈতিকতা, ন্যায় আৰু শান্তিক ধৰ্মীয় সংকীৰ্ণতাৰ ওপৰত স্থান দিয়া।
সুলহ-ই-কুল নীতিয়ে বহু ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিৰ মোগল সাম্ৰাজ্যত ৰাজনৈতিক ঐক্য স্থাপন কৰাত সহায় কৰিছিল।
ঘ. ৰচনাধৰ্মী উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। মোগল দৰবাৰত পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰাৰ পদ্ধতি বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মোগল যুগত ছপাশালৰ ব্যাপক ব্যৱহাৰ নথকাৰ বাবে গ্ৰন্থসমূহ হাতে লিখা পাণ্ডুলিপি ৰূপত প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। ৰাজকীয় পাণ্ডুলিপি নিৰ্মাণৰ মুখ্য কেন্দ্ৰ আছিল কিতাবখানা।
কিতাবখানাত বহুজন বিশেষজ্ঞ একেলগে কাম কৰিছিল।
১. কাগজ প্ৰস্তুত
প্ৰথমে উচ্চমানৰ কাগজ প্ৰস্তুত কৰি সমান আকাৰত কটা হৈছিল।
২. কেলিগ্ৰাফী
দক্ষ কেলিগ্ৰাফাৰে নষ্টালিক আদি শৈলীত মূল পাঠ সুন্দৰকৈ লিখিছিল।
৩. চিত্ৰ অংকন
পাঠৰ নিৰ্দিষ্ট ঘটনাৰ লগত সংগতি ৰাখি ক্ষুদ্ৰচিত্ৰ অংকন কৰা হৈছিল। বহু সময়ত এখন ছবিত কেইবাজনো শিল্পীয়ে একেলগে কাম কৰিছিল।
৪. অলংকৰণ
পাতৰ কাষ, শিৰোনাম আৰু বিশেষ অংশ সোণ, ৰং আৰু ফুল-লতাৰ নক্সাৰে সজোৱা হৈছিল।
৫. পৃষ্ঠা সংযোজন
সম্পূৰ্ণ হোৱা পাতসমূহ সঠিক ক্ৰমত সাজি একেলগে বন্ধোৱা হৈছিল।
৬. বেটুপাত
পাণ্ডুলিপিক মূল্যৱান কাপোৰ, চামৰা বা অলংকৃত বেটুপাত লগোৱা হৈছিল।
সম্ৰাটে দক্ষ কেলিগ্ৰাফাৰ আৰু চিত্ৰশিল্পীসকলক পদ, পুৰস্কাৰ আৰু উপহাৰ দিছিল। সেয়ে মোগল পাণ্ডুলিপি কেৱল লিখিত ইতিহাস নহয়; ই সাহিত্য, চিত্ৰকলা, কেলিগ্ৰাফী আৰু ৰাজকীয় সংস্কৃতিৰ এক সংমিশ্ৰিত শিল্পকৃতি।
২। মোগল ৰাজপৰিয়ালত মহিলাসকলৰ ভূমিকা বহলাই আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মোগল ৰাজপৰিয়ালত মহিলাসকলে উল্লেখযোগ্য ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক আৰু সাংস্কৃতিক ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁলোকৰ স্থান কেৱল হেৰেমৰ ভিতৰত সীমাবদ্ধ নাছিল।
ৰাজনৈতিক ভূমিকা
ৰাজপুত আৰু অন্যান্য ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে হোৱা বিবাহে মোগলসকলৰ ৰাজনৈতিক মিত্ৰতা শক্তিশালী কৰিছিল। কিছুমান ৰাণী আৰু ৰাজকুমাৰীয়ে ৰাজকীয় সিদ্ধান্তত পৰোক্ষ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।
অৰ্থনৈতিক ভূমিকা
বহু ৰাজকুমাৰীৰ নিজস্ব জাগীৰ, ধন-সম্পত্তি আৰু বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ আছিল। জাহানাৰা বেগম বৃহৎ সম্পত্তিৰ অধিকাৰী আছিল আৰু সামুদ্ৰিক ব্যৱসায়তো জড়িত আছিল।
নগৰ আৰু স্থাপত্য
জাহানাৰাই শ্বাহজাহানাবাদৰ বিকাশত অংশগ্ৰহণ কৰে। চান্দনী চ’কৰ বজাৰ আৰু সৰাই নিৰ্মাণৰ সৈতে তেওঁৰ নাম জড়িত।
সাহিত্য
গুলবদন বেগমে ‘হুমায়ুননামা’ ৰচনা কৰি মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ জীৱনৰ এক ভিতৰুৱা ছবি আগবঢ়াইছে।
ৰাজদৰবাৰত প্ৰভাৱ
নূৰজাহানৰ দৰে ৰাণীয়ে জাহাঙ্গীৰৰ সময়ত ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসনত গভীৰ প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিছিল।
সেয়ে মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ মহিলাসকল সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজনীতি, অৰ্থনীতি, সাহিত্য, দান-ধ্যান আৰু নগৰ সংস্কৃতিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ আছিল।
৩। মোগল প্ৰাদেশিক শাসনব্যৱস্থা আৰু কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ পদ্ধতি আলোচনা কৰা। H.S. ’15
উত্তৰঃ মোগল সাম্ৰাজ্য বিশাল আছিল। সেয়েহে সুশাসনৰ সুবিধাৰ্থে ইয়াক কেইবাখনো প্ৰদেশ বা সুবাত ভাগ কৰা হৈছিল।
সুবাদাৰ
প্ৰতিখন সুবাৰ মুখ্য প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক বিষয়া আছিল সুবাদাৰ। তেওঁ সম্ৰাটৰ দ্বাৰা নিযুক্ত হৈছিল।
দেৱান
দেৱানে প্ৰদেশৰ ৰাজহ, আয়-ব্যয় আৰু আৰ্থিক বিষয় নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। তেওঁ সুবাদাৰৰ পৰা কিছু পৰিমাণে স্বাধীনভাৱে কাম কৰিছিল।
ফৌজদাৰ
ফৌজদাৰে নিজৰ অধীন অঞ্চলত আইন-শৃংখলা ৰক্ষা, বিদ্ৰোহ দমন আৰু সামৰিক নিৰাপত্তা নিশ্চিত কৰিছিল।
স্থানীয় বিভাগ
সুবা কেইবাটাও চৰকাৰ, পৰগণা আৰু গাঁৱত বিভক্ত আছিল। স্থানীয় স্তৰত আমিল, কানুনগো, পটোৱাৰী আদি বিষয়া আছিল।
কেন্দ্ৰৰ নিয়ন্ত্ৰণ
১. সকলো উচ্চপদস্থ বিষয়াক সম্ৰাটে নিযুক্তি দিছিল।
২. বিষয়াসকলক সময়ে সময়ে বদলি কৰা হৈছিল।
৩. সামৰিক আৰু ৰাজহ বিভাগ পৃথকে ৰাখি পাৰস্পৰিক নিয়ন্ত্ৰণ নিশ্চিত কৰা হৈছিল।
৪. নিয়মিত প্ৰতিবেদন কেন্দ্ৰলৈ পঠোৱা হৈছিল।
৫. গুপ্তচৰ আৰু বাৰ্তাবাহক ব্যৱস্থাৰে সম্ৰাটে প্ৰদেশৰ অৱস্থা জানিছিল।
এই ব্যৱস্থাই বিশাল মোগল সাম্ৰাজ্যক কেন্দ্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰণত ৰখাত সহায় কৰিছিল।
৪। মোগল ইতিহাস বা ৰাজদৰবাৰী বুৰঞ্জীৰ বৈশিষ্ট্য আৰু সীমাবদ্ধতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মোগল যুগত ৰাজদৰবাৰী ইতিহাস ৰচনাই বিশেষ বিকাশ লাভ কৰিছিল। সম্ৰাটসকলে পণ্ডিত ইতিহাসবিদক নিজৰ ৰাজত্বকালৰ ঘটনা লিখিবলৈ নিযুক্ত কৰিছিল।
বৈশিষ্ট্য
১. অধিকাংশ গ্ৰন্থ ফাৰ্চী ভাষাত ৰচিত।
২. সম্ৰাট আৰু ৰাজদৰবাৰক কেন্দ্ৰ কৰি ৰচিত।
৩. যুদ্ধ, বিজয়, ৰাজনীতি আৰু প্ৰশাসনৰ বিস্তৃত বিৱৰণ থাকে।
৪. ৰাজকীয় আদৰ্শ আৰু সম্ৰাটৰ বৈধতাক গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৫. বহু পাণ্ডুলিপি চিত্ৰ আৰু সুন্দৰ কেলিগ্ৰাফীৰে সজোৱা।
৬. দৰবাৰৰ পদমৰ্যাদা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সূক্ষ্ম বৰ্ণনা থাকে।
সীমাবদ্ধতা
১. অধিকাংশ ইতিহাস ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত ৰচিত হোৱা বাবে সম্ৰাটৰ প্ৰশংসা বেছি।
২. শাসকৰ ব্যৰ্থতা বা দুর্বলতা বহু সময়ত কমকৈ উল্লেখ কৰা হয়।
৩. সাধাৰণ কৃষক, শ্ৰমিক আৰু নিম্নবৰ্গৰ জীৱনৰ তথ্য সীমিত।
৪. ৰাজধানী আৰু দৰবাৰৰ ঘটনাক অধিক গুৰুত্ব দিয়াৰ বাবে দূৰৱৰ্তী অঞ্চলৰ বাস্তৱতা কম প্ৰতিফলিত হয়।
সেয়েহে মোগল বুৰঞ্জী অতি মূল্যৱান হ’লেও ইতিহাসবিদসকলে আন সমলৰ সৈতে তুলনা কৰি ব্যৱহাৰ কৰে।
৫। ‘আকবৰনামা’ৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ‘আকবৰনামা’ আবুল ফজল ৰচিত মোগল যুগৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজদৰবাৰী ইতিহাস। ই আকবৰ আৰু তেওঁৰ সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক আদৰ্শ বুজিবলৈ মুখ্য সমল।
গ্ৰন্থখনৰ গঠন
ই তিনিটা খণ্ডত বিভক্ত—
প্ৰথম খণ্ড: টাইমুৰী বংশ, বাবৰ, হুমায়ুন আৰু আকবৰৰ প্ৰাৰম্ভিক জীৱন।
দ্বিতীয় খণ্ড: আকবৰৰ ৰাজত্বকালৰ অভিযান, বিজয় আৰু ৰাজনৈতিক ঘটনা।
তৃতীয় খণ্ড: ‘আইন-ই-আকবৰী’—প্ৰশাসন, ৰাজহ, সেনাবাহিনী, সমাজ আৰু সংস্কৃতিৰ তথ্য।
তথ্য সংগ্ৰহ
আবুল ফজলে চৰকাৰী নথি, ৰাজকীয় আদেশ, প্ৰাদেশিক প্ৰতিবেদন, প্ৰত্যক্ষদৰ্শীৰ সাক্ষ্য আৰু মৌখিক তথ্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
ৰাজনৈতিক আদৰ্শ
গ্ৰন্থখনত আকবৰক ন্যায়পৰায়ণ, জ্ঞানী আৰু দৈৱিক পোহৰেৰে অনুপ্ৰাণিত শাসক হিচাপে দাঙি ধৰা হৈছে।
ঐতিহাসিক মূল্য
ই আকবৰৰ শাসনব্যৱস্থা, মনসবদাৰী, ৰাজহ, দৰবাৰ, ধৰ্মীয় নীতি আৰু সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ বিষয়ে অমূল্য তথ্য দিয়ে।
অৱশ্যে ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত ৰচিত হোৱাৰ বাবে ইয়াক সমালোচনামূলকভাৱে পঢ়া প্ৰয়োজন।
৬। ‘বাদশাহনামা’ৰ বিষয়বস্তু আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্ব আলোচনা কৰা। H.S. ’16
উত্তৰঃ ‘বাদশাহনামা’ শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালৰ প্ৰধান ৰাজদৰবাৰী ইতিহাস। ইয়াৰ মুখ্য ৰচক আছিল আব্দুল হামিদ লাহোৰী।
বিষয়বস্তু
ইয়াত—
১. শ্বাহজাহানৰ সিংহাসন আৰোহণ,
২. সামৰিক অভিযান,
৩. দৰবাৰৰ অনুষ্ঠান,
৪. ৰাজপুত্ৰ আৰু অভিজাতসকলৰ ভূমিকা,
৫. সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক ঘটনা,
৬. ৰাজকীয় নিৰ্মাণ আৰু ঐশ্বৰ্য
বিস্তৃতভাৱে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।
সচিত্ৰ পাণ্ডুলিপি
বাদশাহনামাৰ বিখ্যাত সচিত্ৰ প্ৰতিসমূহত দৰবাৰৰ সভা, ৰাজকীয় অনুষ্ঠান, উপহাৰ প্ৰদান আৰু সম্ৰাটৰ পদমৰ্যাদা অতি সূক্ষ্মভাৱে অংকন কৰা হৈছে।
ঐতিহাসিক গুৰুত্ব
শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালৰ ৰাজনীতি, দৰবাৰ সংস্কৃতি, মনসবদাৰসকলৰ স্থান আৰু ৰাজকীয় প্ৰতীক বুজিবলৈ গ্ৰন্থখন অতি মূল্যৱান।
সীমাবদ্ধতা
ই ৰাজকীয় দৃষ্টিভংগীৰে ৰচিত। সেয়ে সম্ৰাটৰ গৌৰৱক বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে আৰু সাধাৰণ জনতাৰ দৈনন্দিন জীৱন তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰকাশ পাইছে।
৭। মনসবদাৰী প্ৰথাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ মনসবদাৰী মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰশাসনিক আৰু সামৰিক সংগঠনৰ অন্যতম মূল ভিত্তি আছিল। আকবৰৰ ৰাজত্বকালত ই সুসংগঠিত ৰূপ লাভ কৰে।
‘মনসব’ মানে পদ বা মৰ্যাদা। মনসবদাৰসকল আছিল সম্ৰাটৰ সামৰিক-প্ৰশাসনিক বিষয়া।
জাত
মনসবদাৰৰ ব্যক্তিগত পদ, বেতন আৰু দৰবাৰত তেওঁৰ মর্যাদা ‘জাত’ সংখ্যাই নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।
সওৱাৰ
তেওঁ কিমান অশ্বাৰোহী সৈন্য ৰাখিব লাগিব তাক ‘সওৱাৰ’ সংখ্যাই নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল।
বেতন
কিছুমানে নগদ বেতন লাভ কৰিছিল। অধিকাংশকে নিৰ্দিষ্ট অঞ্চলৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ অধিকাৰ বা জাগীৰ দিয়া হৈছিল।
বদলি
মনসবদাৰসকলক সময়ে সময়ে বদলি কৰা হৈছিল যাতে তেওঁলোকে কোনো অঞ্চলত স্বাধীন শক্তি গঢ়ি তুলিব নোৱাৰে।
সামৰিক দায়িত্ব
যুদ্ধৰ সময়ত তেওঁলোকে নিৰ্ধাৰিত সংখ্যক ঘোঁৰা আৰু সৈন্য লৈ সম্ৰাটৰ সেৱাত উপস্থিত হ’ব লাগিছিল।
এই ব্যৱস্থাই প্ৰশাসন আৰু সেনাবাহিনীক এক কেন্দ্ৰীয় কাঠামোৰ অধীনত সংযুক্ত কৰি ৰাখিছিল।
৮। মোগল ৰাজশক্তিৰ দৈৱিক ধাৰণা আৰু সম্ৰাটৰ আদৰ্শ ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ মোগল ৰাজদৰবাৰৰ ইতিহাসবিদসকলে সম্ৰাটৰ ক্ষমতাক কেৱল সামৰিক শক্তিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা বুলি উপস্থাপন কৰা নাছিল। তেওঁলোকে ৰাজশক্তিৰ এক দৈৱিক আৰু নৈতিক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছিল।
আবুল ফজলৰ মতে সম্ৰাটে ঈশ্বৰৰ পৰা এক বিশেষ দৈৱিক পোহৰ লাভ কৰে। এই পোহৰে তেওঁক ন্যায়পৰায়ণভাৱে শাসন কৰাৰ ক্ষমতা দিয়ে।
মোগল চিত্ৰত এই ধাৰণা প্ৰকাশ কৰিবলৈ সম্ৰাটৰ মূৰৰ চাৰিওফালে জ্যোতিমণ্ডল অংকন কৰা হৈছিল।
আদৰ্শ সম্ৰাটৰ মুখ্য কৰ্তব্য আছিল—
১. প্ৰজাৰ জীৱন ৰক্ষা কৰা,
২. সম্পত্তি সুৰক্ষিত কৰা,
৩. সন্মান ৰক্ষা কৰা,
৪. ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ স্বাধীনতা নিশ্চিত কৰা,
৫. ন্যায় আৰু শান্তি বজাই ৰখা।
এই ৰাজনৈতিক আদৰ্শৰ সৈতে আকবৰৰ ‘সুলহ-ই-কুল’ নীতি ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত আছিল।
ঙ. চমুটোকা
১। কিতাবখানা
মোগল ৰাজদৰবাৰৰ ৰাজকীয় পুথিভঁৰাল আৰু পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰাৰ কৰ্মশালা। ইয়াত কেলিগ্ৰাফাৰ, চিত্ৰশিল্পী, অলংকৰণকাৰী আৰু কিতাপ বন্ধোৱা শিল্পীয়ে কাম কৰিছিল।
২। নষ্টালিক
ফাৰ্চী ভাষা লিখিবলৈ ব্যৱহৃত সুন্দৰ আৰু প্ৰবাহমান কেলিগ্ৰাফিক শৈলী।
৩। সুলহ-ই-কুল
আকবৰৰ সাৰ্বজনীন শান্তি আৰু ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ নীতি।
৪। ৰজমনামা
আকবৰৰ সময়ত ফাৰ্চীলৈ অনুবাদ কৰা মহাভাৰতৰ নাম।
৫। মনসব
মোগল প্ৰশাসনত কোনো বিষয়াৰ পদ বা মর্যাদা।
৬। খিলাত
সম্ৰাটে বিশেষ সন্মানৰ প্ৰতীক হিচাপে দিয়া মূল্যৱান পোছাক।
৭। জ্যোতিমণ্ডল
মোগল চিত্ৰত সম্ৰাটৰ মূৰৰ চাৰিওফালে অংকিত পোহৰৰ বৃত্ত; ৰাজশক্তিৰ দৈৱিক উৎসৰ প্ৰতীক।
৮। হুমায়ুননামা
গুলবদন বেগম ৰচিত গ্ৰন্থ। ইয়াত হুমায়ুন আৰু মোগল ৰাজপৰিয়ালৰ জীৱনৰ মূল্যৱান বিৱৰণ আছে।
চ. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা ______ আছিল।
উত্তৰঃ বাবৰ
২। পানীপথৰ প্ৰথম যুদ্ধ ______ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৫২৬
৩। মোগলসকলে নিজকে ______ বংশৰ বুলি পৰিচয় দিছিল।
উত্তৰঃ টাইমুৰী
৪। মোগল দৰবাৰৰ মুখ্য সাহিত্যিক ভাষা আছিল ______।
উত্তৰঃ ফাৰ্চী
৫। ‘আকবৰনামা’ৰ ৰচক ______।
উত্তৰঃ আবুল ফজল
৬। ‘বাদশাহনামা’ৰ মুখ্য ৰচক ______।
উত্তৰঃ আব্দুল হামিদ লাহোৰী
৭। পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত কৰা ৰাজকীয় কেন্দ্ৰক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ কিতাবখানা
৮। মহাভাৰতৰ ফাৰ্চী অনুবাদক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ ৰজমনামা
৯। ‘সুলহ-ই-কুল’ মানে ______।
উত্তৰঃ সকলোৰে সৈতে শান্তি
১০। ‘মনসব’ মানে ______।
উত্তৰঃ পদ বা পদমৰ্যাদা
১১। মনসবদাৰৰ ব্যক্তিগত পদমৰ্যাদা ______ সংখ্যাৰে প্ৰকাশ কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ জাত
১২। অশ্বাৰোহী সৈন্যৰ সংখ্যা ______ সংখ্যাই সূচাইছিল।
উত্তৰঃ সওৱাৰ
১৩। মোগল প্ৰদেশক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ সুবা
১৪। সুবাৰ শাসনকৰ্তাক ______ বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ সুবাদাৰ
১৫। গুলবদন বেগমে ______ ৰচনা কৰিছিল।
উত্তৰঃ হুমায়ুননামা
ছ. শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। মোগলসকলে নিজকে সাধাৰণতে ‘টাইমুৰী’ বুলি পৰিচয় দিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। বাবৰনামা মূলত ফাৰ্চী ভাষাত ৰচিত হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
শুদ্ধ উত্তৰঃ চাঘাতাই তুৰ্কী ভাষাত।
৩। আকবৰনামাৰ ৰচক আবুল ফজল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। বাদশাহনামা ঔৰংজেবৰ ৰাজত্বৰ ইতিহাস।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
শুদ্ধ উত্তৰঃ শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বৰ ইতিহাস।
৫। জাহানাৰা শ্বাহজাহানৰ জীয়ৰী আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬। কিতাবখানা কেৱল কিতাপ ৰখা গুদাম আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৭। সুলহ-ই-কুল ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতাৰ সৈতে জড়িত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৮। ৰজমনামা ৰামায়ণৰ ফাৰ্চী অনুবাদ।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
শুদ্ধ উত্তৰঃ মহাভাৰতৰ ফাৰ্চী অনুবাদ।
৯। ‘মনসব’ মানে পদমৰ্যাদা।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১০। ‘সওৱাৰ’ মনসবদাৰৰ অশ্বাৰোহী সৈন্যৰ সংখ্যাৰ সৈতে জড়িত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১১। মোগল প্ৰদেশক সুবা বোলা হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১২। বিহজাদ মোগল সম্ৰাট জাহাঙ্গীৰৰ পুত্ৰ আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৩। মোগল ৰাজকীয় চিত্ৰত জ্যোতিমণ্ডলে সম্ৰাটৰ দৈৱিক মর্যাদা প্ৰকাশ কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৪। গুলবদন বেগমে বাদশাহনামা ৰচনা কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৫। আকবৰে জিজিয়া কৰ বাতিল কৰিছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
জ. বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাতা কোন?
A) হুমায়ুন
B) বাবৰ
C) আকবৰ
D) জাহাঙ্গীৰ
উত্তৰঃ B) বাবৰ
২। ‘আকবৰনামা’ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
A) আবুল ফজল
B) বদাউনী
C) লাহোৰী
D) গুলবদন বেগম
উত্তৰঃ A) আবুল ফজল
৩। শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বকালৰ বিখ্যাত বুৰঞ্জীখন কি?
A) বাবৰনামা
B) হুমায়ুননামা
C) আলমগীৰনামা
D) বাদশাহনামা
উত্তৰঃ D) বাদশাহনামা
৪। ‘সুলহ-ই-কুল’ৰ অৰ্থ কি?
A) যুদ্ধৰ নীতি
B) ধৰ্মান্তৰ
C) সকলোৰে সৈতে শান্তি
D) ভূমি ৰাজহ
উত্তৰঃ C) সকলোৰে সৈতে শান্তি
৫। বাবৰনামা মূলত কোন ভাষাত লিখা হৈছিল?
A) চাঘাতাই তুৰ্কী
B) সংস্কৃত
C) আৰবী
D) হিন্দৱী
উত্তৰঃ A) চাঘাতাই তুৰ্কী
৬। কিতাবখানা কি আছিল?
A) সেনা শিবিৰ
B) ৰাজহ কাৰ্যালয়
C) বজাৰ
D) ৰাজকীয় পুথিভঁৰাল আৰু পাণ্ডুলিপি কৰ্মশালা
উত্তৰঃ D) ৰাজকীয় পুথিভঁৰাল আৰু পাণ্ডুলিপি কৰ্মশালা
৭। মহাভাৰতৰ ফাৰ্চী অনুবাদৰ নাম কি?
A) আকবৰনামা
B) ৰজমনামা
C) শাহনামা
D) হুমায়ুননামা
উত্তৰঃ B) ৰজমনামা
৮। মোগল ৰাজদৰবাৰৰ মুখ্য ভাষা কোনটো আছিল?
A) বাংলা
B) তামিল
C) ফাৰ্চী
D) পালি
উত্তৰঃ C) ফাৰ্চী
৯। মনসবদাৰী প্ৰথাত ‘জাত’ কি সূচায়?
A) ব্যক্তিগত পদমৰ্যাদা
B) ধৰ্ম
C) ভূমিৰ পৰিমাণ
D) ঘোঁৰাৰ ৰং
উত্তৰঃ A) ব্যক্তিগত পদমৰ্যাদা
১০। ‘সওৱাৰ’ কোনটোৰ সৈতে জড়িত?
A) ৰাজহ
B) অশ্বাৰোহী সৈন্য
C) দৰবাৰী ভাষা
D) পাণ্ডুলিপি
উত্তৰঃ B) অশ্বাৰোহী সৈন্য
১১। হুমায়ুননামা কোনে লিখিছিল?
A) জাহানাৰা
B) নূৰজাহান
C) মুমতাজ মহল
D) গুলবদন বেগম
উত্তৰঃ D) গুলবদন বেগম
১২। বিহজাদ কোন ক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত?
A) স্থাপত্য
B) সংগীত
C) চিত্ৰকলা
D) যুদ্ধবিদ্যা
উত্তৰঃ C) চিত্ৰকলা
১৩। মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰদেশক কি বোলা হৈছিল?
A) সুবা
B) ইকতা
C) নাডু
D) খালছা
উত্তৰঃ A) সুবা
১৪। সুবাৰ শাসনকৰ্তা কোন?
A) পটোৱাৰী
B) সুবাদাৰ
C) মুকাদ্দম
D) কাজী
উত্তৰঃ B) সুবাদাৰ
১৫। মোগল চিত্ৰত সম্ৰাটৰ মূৰৰ চাৰিওফালে থকা পোহৰৰ বৃত্তই কি সূচায়?
A) দৰিদ্ৰতা
B) পৰাজয়
C) দৈৱিক ৰাজশক্তি
D) শোক
উত্তৰঃ C) দৈৱিক ৰাজশক্তি
১৬। বাদশাহনামাৰ মুখ্য ৰচক কোন?
A) আবুল ফজল
B) গুলবদন বেগম
C) বদাউনী
D) আব্দুল হামিদ লাহোৰী
উত্তৰঃ D) আব্দুল হামিদ লাহোৰী
১৭। এছিয়াটিক ছচাইটি কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
A) ১৭৮৪
B) ১৭৫৭
C) ১৮৫৭
D) ১৮০০
উত্তৰঃ A) ১৭৮৪
১৮। ‘খিলাত’ মানে কি?
A) ভূমি কৰ
B) সন্মানসূচক পোছাক
C) যুদ্ধাস্ত্ৰ
D) মুদ্ৰা
উত্তৰঃ B) সন্মানসূচক পোছাক
১৯। চান্দনী চ’কৰ পৰিকল্পনাৰ সৈতে কাৰ নাম জড়িত?
A) গুলবদন বেগম
B) নূৰজাহান
C) জাহানাৰা বেগম
D) ৰৌশনাৰা বেগম
উত্তৰঃ C) জাহানাৰা বেগম
২০। ঔৰংজেবে কোন উপাধি গ্ৰহণ কৰিছিল?
A) গাজী
B) শাহেনশাহ
C) জগৎগুৰু
D) আলমগীৰ
উত্তৰঃ D) আলমগীৰ
Teacher Generate Question Answer
সম্ৰাট আৰু ইতিহাস, মোগল দৰবাৰ
১। মোগল ইতিহাসৰ পৰা কি তথ্য আহৰণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰঃ মোগল ইতিহাসৰ পৰা দৰবাৰৰ কাৰ্যকলাপ, শাসন ব্যৱস্থা, সমাজ-সংস্কৃতি আৰু সাম্ৰাজ্যৰ বিস্তাৰৰ বিষয়ে তথ্য আহৰণ কৰিব পাৰি।
২। ‘মোগল’ শব্দটো ক’ৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে? মোগলসকলে নিজে ব্যৱহাৰ কৰিছিল নে?
উত্তৰঃ ‘মোগল’ শব্দটো ‘মংগোল’ শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে। মোগলসকলে নিজে এই শব্দ ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল।
৩। মোগলসকলে কিয় নিজকে টাইমুৰী বুলি কৈছিল?
উত্তৰঃ তেওঁলোকে টাইমুৰৰ বংশধৰ হোৱা বাবে নিজকে ‘টাইমুৰী’ বুলি কৈছিল।
৪। মোগলসকলৰ শ্ৰেষ্ঠ সম্ৰাট কোন? দুটা সফলতা লিখা।
উত্তৰঃ আকবৰ।
(ক) সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰিছিল।
(খ) ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
৫। ইতিহাস ৰচনাৰ দুটা উদ্দেশ্য লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) ভৱিষ্যৎ প্ৰজন্মক ইতিহাস জনোৱা
(খ) শাসকৰ শক্তি আৰু সফলতা প্ৰদৰ্শন কৰা
৬। আকবৰে কোন ভাষাক দৰবাৰী ভাষা কৰিছিল আৰু কিয়?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী ভাষাক দৰবাৰী ভাষা কৰিছিল, কাৰণ ই ৰাজসভাত ব্যৱহৃত আৰু প্ৰশাসনৰ বাবে সুবিধাজনক আছিল।
৭। ‘নষ্টালিক’ শৈলী কি?
উত্তৰঃ নষ্টালিক হৈছে এক ধৰণৰ সুন্দৰ আৰু তৰল লিখনী শৈলী।
৮। দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মোগল সচিত্ৰ পাণ্ডুলিপিৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ আকবৰনামা আৰু বাদশাহনামা।
৯। এছিয়াটিক ছচাইটি কোনে, কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
উত্তৰঃ ছাৰ উইলিয়াম জনছে ১৭৮৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
১০। ‘সুলহ-ই-কুল’ মানে কি?
উত্তৰঃ সকলো ধৰ্মৰ প্ৰতি সহিষ্ণুতা আৰু সমান আচৰণৰ নীতি।
১১। জিজিয়া কৰ কি?
উত্তৰঃ অমুছলমান লোকৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰ।
১২। জাহানাৰা কোন? দুটা অৱদান লিখা।
উত্তৰঃ শ্বাহজাহানৰ জীয়েক।
(ক) অধিক আয় লাভ কৰিছিল
(খ) চুৰাট বন্দৰৰ পৰা ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিছিল
১৩। হুমায়ুনৰ লগত অহা দুজন শিল্পীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ মীৰ ছৈয়দ আলি আৰু আব্দুছ সামাদ।
১৪। সফাৱী সাম্ৰাজ্যৰ বিখ্যাত চিত্ৰশিল্পী কোন?
উত্তৰঃ আবুল হাসান।
১৫। ফাৰ্চী আৰু হিন্দী ভাষাৰ সংমিশ্ৰণে সৃষ্টি হোৱা ভাষা কি?
উত্তৰঃ উৰ্দু।
১৬। মহাভাৰত ফাৰ্চীলৈ কি নামেৰে অনুবাদ হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰাজমনামা।
১৭। বাবৰৰ স্মৃতিগ্ৰন্থ কোন ভাষাত লিখা হৈছিল?
উত্তৰঃ তুৰ্কী ভাষাত।
১৮। ‘কিতাবখানা’ মানে কি?
উত্তৰঃ পুথিভঁৰাল বা পাণ্ডুলিপি সংৰক্ষণৰ স্থান।
১৯। মোগল চিত্ৰত দৈৱিক পোহৰ কেনেদৰে প্ৰকাশ পাইছিল?
উত্তৰঃ সম্ৰাটক ঐশ্বৰিক শক্তিৰ প্ৰতীক হিচাপে দেখুওৱা হৈছিল।
২০। আবুল ফজলৰ মতে সম্ৰাটে কোন চাৰিটা সত্তা ৰক্ষা কৰিছিল?
উত্তৰঃ জীৱন, ধন, সন্মান আৰু ধৰ্ম।
২১। পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুতৰ দুটা পদ্ধতি লিখা।
উত্তৰঃ
(ক) কাগজ প্ৰস্তুত কৰা
(খ) লিখনী আৰু চিত্ৰ অংকন কৰা
২২। মোগল ৰাজসভাত কোন ভাষা ব্যৱহৃত হৈছিল?
উত্তৰঃ ফাৰ্চী ভাষা।
২৩। ‘আকবৰনামা’ৰ লিখক কোন?
উত্তৰঃ আবুল ফজল।
বহলাই লিখা (Regenerated)
১। মোগল দৰবাৰত পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুত
উত্তৰঃ
মোগল যুগত সকলো গ্ৰন্থ হাতে লিখা পাণ্ডুলিপি আছিল। ‘কিতাবখানা’ত এইবোৰ প্ৰস্তুত আৰু সংৰক্ষণ কৰা হৈছিল।
পাণ্ডুলিপি প্ৰস্তুতত বহু লোক জড়িত আছিল—
কাগজ নিৰ্মাতা
লিখক
চিত্ৰশিল্পী
অলংকৰণকাৰী
সোণৰ ৰং ব্যৱহাৰ কৰি পৃষ্ঠাসমূহ সুন্দৰ কৰা হৈছিল। নষ্টালিক শৈলী বিশেষ জনপ্ৰিয় আছিল।
২। মোগল ৰাজ পৰিয়ালত মহিলাৰ ভূমিকা
উত্তৰঃ
ৰাজনৈতিক বিয়াৰ জৰিয়তে মৈত্ৰী স্থাপন
অৰ্থনৈতিক সম্পদ নিয়ন্ত্ৰণ
জাহানাৰা আদি ৰাজকুমাৰীয়ে বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল
বহু মহিলা প্ৰশাসনত পৰোক্ষভাৱে জড়িত আছিল
৩। মোগল প্ৰাদেশিক প্ৰশাসন
উত্তৰঃ
প্ৰদেশ = সুবা
শাসক = সুবাদাৰ
প্ৰদেশসমূহক জিলাত ভাগ কৰা হৈছিল
ফৌজদাৰে আইন-শৃংখলা ৰক্ষা কৰিছিল
কেন্দ্ৰই নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল—
প্ৰতিবেদন ব্যৱস্থা
নিয়োগ আৰু অপসাৰণ
সামৰিক নিয়ন্ত্ৰণ
৪। আকবৰ আৰু তেওঁৰ কাৰ্য্য
উত্তৰঃ
আকবৰ আছিল মোগল সম্ৰাট।
তেওঁৰ কাৰ্য্য—
(ক) সুলহ-ই-কুল নীতি
(খ) জিজিয়া কৰ বাতিল
(গ) ফতেহপুৰ চিক্ৰী নিৰ্মাণ
৫। মোগল ইতিহাসৰ বৈশিষ্ট্য
উত্তৰঃ
শাসকৰ গৌৰৱ বৰ্ণনা
সচিত্ৰ পাণ্ডুলিপি
ফাৰ্চী ভাষাৰ ব্যৱহাৰ
প্ৰশাসনিক তথ্য সংৰক্ষণ
৬। আকবৰনামা
উত্তৰঃ
আবুল ফজলে লিখা। তিনিখণ্ডত বিভক্ত—
প্ৰথম: পূৰ্ব ইতিহাস
দ্বিতীয়: আকবৰ ৰাজত্ব
তৃতীয়: আইন-ই-আকবৰী
৭। বাদশাহনামা
উত্তৰঃ
আব্দুল হামিদ লাহিৰীয়ে লিখা।
শ্বাহজাহানৰ ৰাজত্বৰ ইতিহাস
সচিত্ৰ পাণ্ডুলিপি
দৰবাৰৰ ঘটনা বৰ্ণনা
৮। মনচবদাৰী প্ৰথা
উত্তৰঃ
মনচব = পদমৰ্যাদা
জাট = পদ
সওৱাৰ = সৈন্য সংখ্যা
বৈশিষ্ট্য:
বেতনভিত্তিক ব্যৱস্থা
সামৰিক আৰু প্ৰশাসনিক দায়িত্ব
৯। মোগল সাম্ৰাজ্য আদৰ্শ ৰাজ্য হোৱাৰ কাৰণ
উত্তৰঃ
শক্তিশালী কেন্দ্ৰীয় শাসন
ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা
উন্নত প্ৰশাসন
অৰ্থনৈতিক সমৃদ্ধি
১০। মেপ প্ৰশ্ন
উত্তৰঃ
এইটো মানচিত্ৰত আঁকিব লাগিব (লিখিত উত্তৰ নহয়)।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post