১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহ আৰু ইয়াৰ স্বৰূপ
ক. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ কোনজন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেলৰ সময়ত হৈছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কেনিঙৰ সময়ত।
২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কেনিং।
৩। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড কেনিং।
৪। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বৃহৎ সামৰিক সূচনা কেতিয়া আৰু ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১০ মে’, ১৮৫৭ তাৰিখে মীৰাটত।
৫। মঙ্গল পাণ্ডেৰ সৈতে জড়িত বিদ্ৰোহী ঘটনা ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ বেৰেকপুৰত।
৬। মঙ্গল পাণ্ডেৰ ঘটনা কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৯ মাৰ্চ, ১৮৫৭।
৭। এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্ট্ৰিজ ব্যৱহাৰত ভাৰতীয় চিপাহীসকলে আপত্তি কিয় কৰিছিল?
উত্তৰঃ কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি গুজৱ ওলাইছিল আৰু সেই কাৰ্ট্ৰিজ দাঁতেৰে কামুৰিব লাগিছিল।
৮। বাহাদুৰ শাহ দ্বিতীয় কোন আছিল?
উত্তৰঃ তেওঁ শেষ মোগল সম্ৰাট আছিল।
৯। বিদ্ৰোহীসকলে দিল্লীত কাক নিজৰ নেতা বা সম্ৰাট হিচাপে স্বীকাৰ কৰিছিল?
উত্তৰঃ বাহাদুৰ শাহ জাফৰক।
১০। ‘স্বত্ববিলোপ নীতি’ কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউচিয়ে।
১১। স্বত্ববিলোপ নীতিৰ ইংৰাজী নাম কি?
উত্তৰঃ Doctrine of Lapse।
১২। অৱধ কেতিয়া ব্ৰিটিছে দখল কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৬ খ্ৰীষ্টাব্দত।
১৩। অৱধ কাক সিংহাসনৰ পৰা অপসাৰণ কৰি দখল কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ নবাব ৱাজিদ আলি শাহক।
১৪। অৱধ দখলত স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল নে?
উত্তৰঃ নহয়। ‘কুশাসন’ৰ অভিযোগত অৱধ দখল কৰা হৈছিল।
১৫। কানপুৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ নানা চাহেবে।
১৬। ঝান্সীত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ ৰাণী লক্ষ্মীবাইয়ে।
১৭। বিহাৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
উত্তৰঃ কোঁৱৰ সিঙে।
১৮। অৱধত বিদ্ৰোহৰ মুখ্য নেত্ৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ বেগম হজৰত মহল।
১৯। বেগম হজৰত মহলে কাক অৱধৰ শাসক হিচাপে ঘোষণা কৰিছিল?
উত্তৰঃ নিজৰ পুত্ৰ বিৰজিছ কাদিৰক।
২০। তান্তিয়া টোপী কাৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল?
উত্তৰঃ নানা চাহেবৰ।
২১। মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ কোন অঞ্চলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত আছিল?
উত্তৰঃ ফৈজাবাদ আৰু অৱধ অঞ্চলৰ সৈতে।
২২। ‘তালুকদাৰ’সকল কোন আছিল?
উত্তৰঃ অৱধৰ বৃহৎ ভূস্বামী আৰু গ্ৰাম্য ক্ষমতাশালী লোকসকল।
২৩। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ দুগৰাকী মহিলা নেত্ৰীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ৰাণী লক্ষ্মীবাই আৰু বেগম হজৰত মহল।
২৪। ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ জন্মনাম কি আছিল?
উত্তৰঃ মণিকৰ্ণিকা তাম্বে।
২৫। ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ বাৰাণসীত।
২৬। ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ স্বামী কোন আছিল?
উত্তৰঃ ঝান্সীৰ ৰজা গংগাধৰ ৰাও।
২৭। ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ দত্তক পুত্ৰৰ নাম কি আছিল?
উত্তৰঃ দামোদৰ ৰাও।
২৮। “Best and bravest of the rebel leaders” বুলি লক্ষ্মীবাইক কোনে উল্লেখ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ সেনাপতি ছাৰ হিউ ৰোজে।
২৯। ৰাণী লক্ষ্মীবাই কেতিয়া মৃত্যুবৰণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৮ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৩০। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহক “The Indian War of Independence” হিচাপে জনপ্ৰিয় কৰা গ্ৰন্থখনৰ লেখক কোন?
উত্তৰঃ বিনায়ক দামোদৰ সাৱাৰকৰ।
৩১। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা কেতিয়া জাৰি হৈছিল?
উত্তৰঃ ১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮।
৩২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পিছত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ কি হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৮ চনত কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান ঘটে আৰু ভাৰতৰ শাসন ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ হাতলৈ যায়।
৩৩। বিদ্ৰোহৰ পিছত বাহাদুৰ শাহ জাফৰক ক’লৈ নিৰ্বাসিত কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ ৰেঙ্গুনলৈ।
৩৪। অসমৰ ১৮৫৭-ৰ আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত মুখ্য নেতা কোন আছিল?
উত্তৰঃ মণিৰাম দেৱান।
৩৫। মণিৰাম দেৱান আৰু পিয়লি বৰুৱাক কেতিয়া ফাঁচী দিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ২৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৫৮।
খ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। কি পৰিস্থিতিত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ হঠাতে হোৱা ঘটনা নাছিল। ইয়াৰ পেছত বহুদিনীয়া ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক-ধৰ্মীয় আৰু সামৰিক অসন্তোষ আছিল।
মূল কাৰণসমূহ আছিল—
১. ডেলহাউচিৰ স্বত্ববিলোপ আৰু সম্প্ৰসাৰণ নীতি,
২. অৱধ দখল,
৩. কৃষক আৰু জমিদাৰৰ ওপৰত ৰাজহৰ চাপ,
৪. দেশীয় শিল্পৰ অৱনতি,
৫. চিপাহীসকলৰ দৰমহা, ভাট্টা আৰু পদোন্নতিত বৈষম্য,
৬. ধৰ্মীয় হস্তক্ষেপৰ ভয়,
৭. এনফিল্ড ৰাইফলৰ চৰ্বিযুক্ত কাৰ্ট্ৰিজৰ গুজৱ।
এই সকলো অসন্তোষ ১৮৫৭ চনত বিস্ফোৰিত ৰূপ লয়।
২। বিদ্ৰোহী চিপাহীসকলে কিয় দেশীয় শাসকসকলক নেতৃত্বৰ বাবে বাছি লৈছিল?
উত্তৰঃ বিদ্ৰোহীসকলৰ নিজস্ব কেন্দ্ৰীয় ৰাজনৈতিক নেতৃত্ব নাছিল। সেয়েহে ৰাইজৰ বিশ্বাস আৰু বৈধতা লাভ কৰিবলৈ তেওঁলোকে পৰিচিত দেশীয় শাসক আৰু ৰাজবংশীয় নেতাসকলৰ সহায় বিচাৰিছিল।
দিল্লীত বাহাদুৰ শাহ জাফৰ, কানপুৰত নানা চাহেব, ঝান্সীত ৰাণী লক্ষ্মীবাই, বিহাৰত কোঁৱৰ সিং আৰু অৱধত বেগম হজৰত মহল-বিৰজিছ কাদিৰে নেতৃত্ব লৈছিল।
৩। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ দুটা সাংগঠনিক সবলতা লিখা।
উত্তৰঃ
১. বিদ্ৰোহ মীৰাটৰ পৰা দিল্লী, কানপুৰ, লক্ষ্ণৌ, ঝান্সী, বিহাৰ আদি বিস্তৃত অঞ্চললৈ বিয়পি পৰিছিল।
২. বহু ঠাইত চিপাহী, কৃষক, তালুকদাৰ, জমিদাৰ আৰু স্থানীয় নেতাসকল একেলগে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল।
৪। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ দুটা সাংগঠনিক দুৰ্বলতা লিখা। H.S. ’15
উত্তৰঃ
১. বিদ্ৰোহৰ বাবে একক কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব আৰু অভিন্ন সামৰিক পৰিকল্পনা নাছিল।
২. ভাৰতৰ সকলো অঞ্চল আৰু দেশীয় শাসকে বিদ্ৰোহত অংশ লোৱা নাছিল; বহু শাসকে ইংৰাজক সহায় কৰিছিল।
৫। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সৈতে লৰ্ড ডেলহাউচিৰ নীতি কেনেদৰে জড়িত আছিল?
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউচিৰ স্বত্ববিলোপ নীতি আৰু সম্প্ৰসাৰণবাদী নীতিয়ে বহু দেশীয় শাসকক ক্ষুব্ধ কৰিছিল। দত্তক উত্তৰাধিকাৰীক স্বীকৃতি নিদি সাতাৰা, ঝান্সী, নাগপুৰ আদি ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যত সংযুক্ত কৰা হৈছিল। অৱধকো ১৮৫৬ চনত ‘কুশাসন’ৰ অভিযোগত দখল কৰা হৈছিল। এই নীতিবোৰে দেশীয় শাসক, তালুকদাৰ আৰু তেওঁলোকৰ অনুগামীসকলৰ মাজত গভীৰ অসন্তোষ সৃষ্টি কৰে।
৬। লৰ্ড কেনিং ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ মূল কাৰণ আছিল নে?
উত্তৰঃ লৰ্ড কেনিং বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ সময়ত গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল, কিন্তু তেওঁক বিদ্ৰোহৰ মূল কাৰণ বুলি কোৱা শুদ্ধ নহয়। বিদ্ৰোহৰ অধিকাংশ ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক অসন্তোষ তেওঁৰ আগৰ শাসনকালত গঢ় লৈ উঠিছিল। কেনিঙৰ মুখ্য ভূমিকা আছিল বিদ্ৰোহৰ সময়ত ব্ৰিটিছ শাসন পৰিচালনা আৰু বিদ্ৰোহ দমন কৰা।
৭। স্বত্ববিলোপ নীতিৰ দুটা বৈশিষ্ট্য লিখা।
উত্তৰঃ
১. কোনো দেশীয় শাসক প্ৰাকৃতিক পুত্ৰ নথকাকৈ মৃত্যুবৰণ কৰিলে দত্তক পুত্ৰক স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া নহ’ব।
২. এনে ৰাজ্য ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ অধীনত সংযুক্ত কৰিব পৰা হৈছিল।
৮। ভাৰতীয় চিপাহীসকল ইংৰাজৰ ওপৰত অসন্তুষ্ট হোৱাৰ চাৰিটা কাৰণ লিখা। H.S. ’15, ’17
উত্তৰঃ
১. ইংৰাজ সৈন্যৰ তুলনাত ভাৰতীয় চিপাহীৰ দৰমহা আৰু পদোন্নতিৰ সুযোগ কম আছিল।
২. বিদেশলৈ সমুদ্ৰপথে যোৱাৰ আদেশে ধৰ্মীয় আস্থাত আঘাত হানিব বুলি বহু চিপাহীয়ে ভয় কৰিছিল।
৩. অৱধ দখলৰ ফলত সেই অঞ্চলৰ পৰা অহা বহু চিপাহী আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়াল অসন্তুষ্ট হৈছিল।
৪. এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি থকাৰ গুজৱে হিন্দু আৰু মুছলমান দুয়ো চিপাহীৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰিছিল।
৯। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত ধৰ্মীয় বিশ্বাসে বিদ্ৰোহীসকলক কেনেদৰে প্ৰভাৱিত কৰিছিল? দুটা উদাহৰণ দিয়া। H.S. ’16
উত্তৰঃ
১. এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি গুজৱে হিন্দু আৰু মুছলমান চিপাহীৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰিছিল।
২. ইংৰাজ চৰকাৰে ধৰ্মান্তৰ ঘটাব আৰু পৰম্পৰাগত ধৰ্ম-সংস্কৃতি নষ্ট কৰিব বুলি বহু লোকৰ মাজত আশংকা সৃষ্টি হৈছিল।
১০। বিদ্ৰোহীসকলে হিন্দু-মুছলমান ঐক্য বজাই ৰাখিবলৈ কি ব্যৱস্থা লৈছিল?
উত্তৰঃ বিদ্ৰোহী ঘোষণা আৰু আহ্বানসমূহত হিন্দু-মুছলমান দুয়ো সম্প্ৰদায়ক একেলগে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিবলৈ অনুৰোধ কৰা হৈছিল। বাহাদুৰ শাহ জাফৰক প্ৰতীকী সম্ৰাট হিচাপে গ্ৰহণ কৰি এক উমৈহতীয়া নেতৃত্ব সৃষ্টি কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল। বহু ঘোষণাত দুয়ো ধৰ্মৰ আচাৰ-অনুভূতিক সন্মান কৰাৰ কথাও কোৱা হৈছিল।
১১। চিপাহী বিদ্ৰোহত মুখ্য ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা কেইজনমান নেতা-নেত্ৰীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বাহাদুৰ শাহ জাফৰ, নানা চাহেব, তান্তিয়া টোপী, ৰাণী লক্ষ্মীবাই, বেগম হজৰত মহল, কোঁৱৰ সিং আৰু মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ।
১২। বিদ্ৰোহ বিফল হোৱাৰ দুটা কাৰণ লিখা। H.S. ’15
উত্তৰঃ
১. বিদ্ৰোহ সমগ্ৰ ভাৰতত সমানভাৱে বিস্তাৰ লাভ কৰা নাছিল আৰু বহু দেশীয় ৰাজ্য ইংৰাজৰ পক্ষত আছিল।
২. বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত একক নেতৃত্ব, সুসংগঠিত যুদ্ধ পৰিকল্পনা আৰু আধুনিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰৰ অভাৱ আছিল।
গ. মজলীয়া উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
(প্ৰত্যেকটোৰ মূল্যাংক – ৪)
১। বিদ্ৰোহীসকলৰ সাংগঠনিক সবলতা আৰু দুৰ্বলতা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
সবলতা
১. মীৰাটৰ পৰা দিল্লী, কানপুৰ, লক্ষ্ণৌ, ঝান্সী, আৰা আদি বহু অঞ্চললৈ বিদ্ৰোহ বিয়পি পৰিছিল।
২. চিপাহীৰ লগতে কৃষক, তালুকদাৰ, জমিদাৰ, কাৰিকৰ আৰু স্থানীয় শাসকসকলৰ একাংশে অংশ লৈছিল।
৩. বাহাদুৰ শাহ জাফৰৰ নাম ব্যৱহাৰ কৰি এক কেন্দ্ৰীয় প্ৰতীক গঢ়ি তোলাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
৪. লক্ষ্মীবাই, নানা চাহেব, তান্তিয়া টোপী, কোঁৱৰ সিং আদি সাহসী নেতাই বিভিন্ন অঞ্চলত শক্তিশালী প্ৰতিবাদ গঢ়ি তুলিছিল।
দুৰ্বলতা
১. সকলো অঞ্চলৰ মাজত একক যোগাযোগ আৰু সমন্বয় নাছিল।
২. বিদ্ৰোহৰ বাবে একক কেন্দ্ৰীয় সামৰিক কমাণ্ড নাছিল।
৩. দক্ষিণ ভাৰত, পঞ্জাৱৰ বহু অংশ আৰু বংগৰ অধিকাংশ অঞ্চল বিদ্ৰোহৰ মূল কেন্দ্ৰৰ বাহিৰত আছিল।
৪. শিখ, গোৰ্খা আৰু বহু দেশীয় শাসকে ইংৰাজক সহায় কৰিছিল।
৫. ইংৰাজৰ অস্ত্ৰ, ধন, যোগাযোগ আৰু পুনৰবাহিনী সংগ্ৰহৰ ক্ষমতা অধিক আছিল।
২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পৰাজয় কিয় ঘটিছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পৰাজয়ৰ কেইবাটাও কাৰণ আছিল—
১. বিদ্ৰোহ সৰ্বভাৰতীয় পৰিসৰত সমানে বিয়পি পৰা নাছিল।
২. সকলো দেশীয় ৰজা আৰু সমাজশ্ৰেণীয়ে সমৰ্থন কৰা নাছিল।
৩. একক কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্ব নাছিল।
৪. বিদ্ৰোহী নেতাসকলৰ লক্ষ্য আৰু স্বাৰ্থ একে নাছিল।
৫. ইংৰাজৰ আধুনিক অস্ত্ৰ, টেলিগ্ৰাফ আৰু উন্নত যোগাযোগ ব্যৱস্থা আছিল।
৬. পঞ্জাৱ আৰু অন্য অঞ্চলৰ পৰা ইংৰাজে নতুন সৈন্য সংগ্ৰহ কৰিব পাৰিছিল।
৭. বহু দেশীয় শাসক আৰু সেনাদলে ইংৰাজক সহায় কৰিছিল।
এই সকলো কাৰণত বিদ্ৰোহীসকলে দীঘলীয়া যুদ্ধত ইংৰাজৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিব নোৱাৰিলে।
৩। অৱধত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ কিয় অধিক জনপ্ৰিয় হৈছিল?
উত্তৰঃ অৱধত ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহে এক বৃহৎ জনআন্দোলনৰ ৰূপ লোৱাৰ বিশেষ কাৰণ আছিল।
১. ১৮৫৬ চনত ইংৰাজে ‘কুশাসন’ৰ অভিযোগত অৱধ দখল কৰিছিল।
২. নবাব ৱাজিদ আলি শাহক সিংহাসনৰ পৰা অপসাৰণ কৰা হৈছিল।
৩. ব্ৰিটিছ ভূমি বন্দোবস্তৰ ফলত বহু তালুকদাৰে নিজৰ ভূমি আৰু অধিকাৰ হেৰুৱাইছিল।
৪. কৃষকসকলৰ ওপৰত ৰাজহৰ চাপ বৃদ্ধি পাইছিল।
৫. বংগ সেনাবাহিনীৰ বহু চিপাহী অৱধ অঞ্চলৰ কৃষক পৰিয়ালৰ পৰা আহিছিল; সেয়ে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ দুৰ্দশাই সৈন্যসকলকো প্ৰভাৱিত কৰিছিল।
৬. বেগম হজৰত মহল আৰু মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহৰ দৰে নেতাই বিদ্ৰোহক শক্তিশালী কৰিছিল।
সেয়ে অৱধত চিপাহী আৰু সাধাৰণ জনতাৰ বিদ্ৰোহ একেলগে মিলি গৈছিল।
৪। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সময়ত চৰকাৰে কি কি দমনমূলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক দুয়ো ধৰণৰ ব্যৱস্থা লৈছিল।
১. বৃটেইন আৰু অন্য অঞ্চলৰ পৰা নতুন সৈন্য অনা হৈছিল।
২. পঞ্জাৱৰ শিখ আৰু গোৰ্খা সৈন্যৰ সহায় লোৱা হৈছিল।
৩. দিল্লী, কানপুৰ, লক্ষ্ণৌ, ঝান্সী আদি বিদ্ৰোহী কেন্দ্ৰত ব্যাপক সামৰিক অভিযান চলোৱা হৈছিল।
৪. বহু বিদ্ৰোহীক বিচাৰ নকৰাকৈ বা সংক্ষিপ্ত বিচাৰত মৃত্যুদণ্ড দিয়া হৈছিল।
৫. কিছুমানক কামানৰ মুখত বান্ধি উৰুৱাই দিয়া হৈছিল।
৬. বিদ্ৰোহী নেতা আৰু সমৰ্থকৰ সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰা হৈছিল।
৭. আনুগত্য প্ৰকাশ কৰা দেশীয় শাসক আৰু জমিদাৰসকলক পুৰস্কৃত কৰা হৈছিল।
৫। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী ফলাফল লিখা।
উত্তৰঃ
হ্ৰস্বম্যাদী ফলাফল
১. বিদ্ৰোহ কঠোৰভাৱে দমন কৰা হয়।
২. বাহাদুৰ শাহ জাফৰক বন্দী কৰি ৰেঙ্গুনলৈ নিৰ্বাসিত কৰা হয়।
৩. বহু বিদ্ৰোহী নেতা নিহত বা ফাঁচী হয়।
৪. বহু অঞ্চলত সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰা হয়।
দীৰ্ঘম্যাদী ফলাফল
১. ১৮৫৮ চনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান ঘটে।
২. ভাৰতৰ শাসন ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ অধীনলৈ যায়।
৩. গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল একে সময়তে ভাইচৰয় হয়।
৪. দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ প্ৰতি ব্ৰিটিছ নীতি কিছু সলনি হয়।
৫. ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক আচাৰত অযথা হস্তক্ষেপ নকৰাৰ আশ্বাস দিয়া হয়।
৬. সেনাবাহিনী পুনৰ্গঠন কৰি ইউৰোপীয় সৈন্যৰ অনুপাত বৃদ্ধি কৰা হয়।
৭. ‘Divide and Rule’ ধৰণৰ নীতিত অধিক জোৰ দিয়া হয়।
৬। মীৰাট, দিল্লী আৰু গোৱালিয়ৰত হোৱা বিদ্ৰোহৰ বিৱৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ
মীৰাট
১০ মে’, ১৮৫৭ তাৰিখে মীৰাটৰ ভাৰতীয় চিপাহীসকলে বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে কাৰাগাৰত বন্দী সহচৰ চিপাহীসকলক মুক্ত কৰি ইংৰাজ বিষয়াসকলৰ বিৰুদ্ধে আক্রমণ কৰে আৰু দিল্লীৰ ফালে আগবাঢ়ে।
দিল্লী
১১ মে’ত বিদ্ৰোহী চিপাহীসকল দিল্লীত উপস্থিত হয়। তেওঁলোকে বাহাদুৰ শাহ জাফৰক বিদ্ৰোহৰ প্ৰতীকী নেতা হিচাপে স্বীকাৰ কৰে। দিল্লী বিদ্ৰোহৰ মুখ্য কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়।
গোৱালিয়ৰ
১৮৫৮ চনত ৰাণী লক্ষ্মীবাই আৰু তান্তিয়া টোপীয়ে গোৱালিয়ৰ দখল কৰে। কিন্তু ইংৰাজ সেনাপতি হিউ ৰোজৰ বাহিনীৰ সৈতে যুদ্ধত লক্ষ্মীবাই নিহত হয়। পিছত গোৱালিয়ৰ পুনৰ ইংৰাজৰ অধীনলৈ যায়।
৭। ইতিহাসবিদসকলে দৃশ্য সমল কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ ইতিহাস অধ্যয়নত চিত্ৰ, পেইণ্টিং, সংবাদপত্ৰৰ ছবি, কাৰ্টুন আৰু স্মাৰক আদি দৃশ্য সমল ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ইতিহাসবিদসকলে লক্ষ্য কৰে—
১. ছবিখন কোনে আঁকিছিল,
২. কাক উদ্দেশ্য কৰি আঁকা হৈছিল,
৩. কোন পক্ষক নায়ক বা খলনায়ক হিচাপে দেখুওৱা হৈছে,
৪. কোন ঘটনা বঢ়াই বা লুকুৱাই দেখুওৱা হৈছে।
সেয়ে দৃশ্য সমলক পোনপটীয়া বাস্তৱ প্ৰতিচ্ছবি বুলি গ্ৰহণ নকৰি সমালোচনামূলকভাৱে বিশ্লেষণ কৰা হয়।
৮। ১৮৫৭-ৰ ছবিবোৰে ইংৰাজ জনমতত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ বহু ব্ৰিটিছ চিত্ৰ আৰু সংবাদপত্ৰই বিদ্ৰোহীসকলক নিষ্ঠুৰ আৰু হিংস্ৰ ৰূপত দেখুৱাইছিল। ইংৰাজ মহিলা আৰু শিশুৰ ওপৰত অত্যাচাৰৰ ছবি বিশেষভাৱে প্ৰচাৰ কৰা হৈছিল।
ইয়াৰ ফলত—
১. ব্ৰিটেইনত বিদ্ৰোহীসকলৰ বিৰুদ্ধে ক্ষোভ বৃদ্ধি পায়।
২. কঠোৰ প্ৰতিশোধমূলক ব্যৱস্থাক সমৰ্থন বৃদ্ধি পায়।
৩. ইংৰাজ সৈন্যক ন্যায়ৰক্ষক আৰু উদ্ধাৰকাৰী হিচাপে দেখুওৱা হয়।
এইদৰে দৃশ্য সমলে ৰাজনৈতিক জনমত গঢ়ি তোলাত ভূমিকা লৈছিল।
ঘ. ৰচনাধৰ্মী উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
(প্ৰত্যেকটোৰ মূল্যাংক – ৬)
১। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ কাৰণসমূহ আলোচনা কৰা। H.S. ’20
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক বৃহৎ ঘটনা। ই কেৱল কাৰ্ট্ৰিজৰ সমস্যাৰ বাবে হোৱা নাছিল; বহুদিনীয়া ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, সামাজিক-ধৰ্মীয় আৰু সামৰিক অসন্তোষৰ ফলত বিদ্ৰোহ সংঘটিত হৈছিল।
(ক) ৰাজনৈতিক কাৰণ
লৰ্ড ডেলহাউচিয়ে স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰয়োগ কৰি সাতাৰা, ঝান্সী, নাগপুৰ আদি দেশীয় ৰাজ্য ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল।
১৮৫৬ চনত অৱধক স্বত্ববিলোপ নীতিৰ অধীনত নহয়, ‘কুশাসন’ৰ অভিযোগত দখল কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত নবাব, তালুকদাৰ, সৈন্য আৰু জনসাধাৰণ ক্ষুব্ধ হয়।
(খ) অৰ্থনৈতিক কাৰণ
ইংৰাজ ৰাজহ নীতিয়ে কৃষক আৰু জমিদাৰ দুয়োকে ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছিল। অধিক ৰাজহ, ঋণ আৰু ভূমি হেৰুওৱাৰ সমস্যা বৃদ্ধি পাইছিল।
দেশীয় কাৰিকৰ আৰু হস্তশিল্পীসকলেও ব্ৰিটিছ কাৰখানাত তৈয়াৰী সামগ্ৰীৰ প্ৰতিযোগিতাত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল।
(গ) সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় কাৰণ
সতীদাহ বিলোপ, বিধবা বিবাহ আইন, খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীৰ কাৰ্যকলাপ আদি বিষয়ক বহু ৰক্ষণশীল লোকে নিজৰ ধৰ্ম আৰু সামাজিক পৰম্পৰাৰ ওপৰত ইংৰাজৰ হস্তক্ষেপ বুলি ভাবিছিল।
এই ভয় বহু ক্ষেত্ৰত গুজৱ আৰু ভুল বুজাবুজিৰ দ্বাৰাও বৃদ্ধি পাইছিল।
(ঘ) সামৰিক কাৰণ
ভাৰতীয় চিপাহীসকলে—
-
কম দৰমহা,
-
পদোন্নতিত বৈষম্য,
-
বিদেশী সেৱাৰ বাধ্যবাধকতা,
-
ইংৰাজ বিষয়াৰ অহংকাৰী আচৰণ
আদিৰ বাবে অসন্তুষ্ট আছিল।
(ঙ) তৎকালীন কাৰণ
নতুন এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু গাহৰিৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল বুলি গুজৱ ওলাইছিল। এই কাৰ্ট্ৰিজ দাঁতেৰে কামুৰিব লাগিছিল।
ই হিন্দু আৰু মুছলমান দুয়ো চিপাহীৰ ধৰ্মীয় অনুভূতিত আঘাত কৰে।
অৱশেষত ১০ মে’, ১৮৫৭ তাৰিখে মীৰাটত বৃহৎ সামৰিক বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হয় আৰু শীঘ্ৰে উত্তৰ আৰু মধ্য ভাৰতৰ বহু অঞ্চললৈ বিয়পি পৰে।
২। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰকৃতি আৰু গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ প্ৰকৃতি সম্পৰ্কে ইতিহাসবিদসকলৰ মাজত একমত নাই।
চিপাহী বিদ্ৰোহ হিচাপে
ইয়াৰ আৰম্ভণি মূলত বংগ সেনাবাহিনীৰ ভাৰতীয় চিপাহীসকলৰ বিদ্ৰোহৰূপে হৈছিল। সেয়ে বহু ব্ৰিটিছ ইতিহাসবিদে ইয়াক ‘Sepoy Mutiny’ বুলি অভিহিত কৰিছিল।
জনবিদ্ৰোহৰ উপাদান
কিন্তু বিদ্ৰোহ কেৱল চিপাহীৰ মাজত সীমাবদ্ধ নাছিল। অৱধ, বিহাৰ, বুন্দেলখণ্ড আদি অঞ্চলত—
-
কৃষক,
-
তালুকদাৰ,
-
জমিদাৰ,
-
কাৰিকৰ,
-
ধৰ্মীয় নেতা,
-
দেশীয় শাসক
বৃহৎ সংখ্যাত অংশ লৈছিল।
স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ ব্যাখ্যা
ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদী ইতিহাসচৰ্চাত ইয়াক ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে প্ৰথম বৃহৎ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম হিচাপে দেখা হয়।
সীমাবদ্ধতা
অৱশ্যে এই বিদ্ৰোহ সমগ্ৰ ভাৰতত বিয়পি পৰা নাছিল আৰু সকলো বিদ্ৰোহীৰ লক্ষ্য আধুনিক অৰ্থত স্বাধীন জাতি-ৰাষ্ট্ৰ গঢ়ি তোলা নাছিল।
গুৰুত্ব
১. ই ব্ৰিটিছ শাসনৰ ভেটি কঁপাই তুলিছিল।
২. কোম্পানী শাসনৰ অৱসান ঘটায়।
৩. দেশীয় শাসক আৰু জনসাধাৰণৰ ক্ষোভৰ গভীৰতা প্ৰকাশ কৰে।
৪. পৰৱৰ্তী জাতীয়তাবাদী আন্দোলনত ১৮৫৭-ৰ বীৰসকল প্ৰতীকৰূপে ব্যৱহৃত হয়।
সেয়ে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহক এক বৃহৎ সামৰিক-জনবিদ্ৰোহ হিচাপে বুজাটো অধিক যথাযথ।
৩। চিপাহী বিদ্ৰোহত নানা চাহেবৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ নানা চাহেব মাৰাঠা পেছোৱা বাজীৰাও দ্বিতীয়ৰ দত্তক পুত্ৰ আছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁৰ পিতৃৰ পেছন বা ৰাজকীয় সুবিধা তেওঁৰ নামত অব্যাহত ৰাখিবলৈ অস্বীকাৰ কৰাত নানা চাহেব ইংৰাজৰ ওপৰত অসন্তুষ্ট হৈছিল।
১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত তেওঁ কানপুৰত বিদ্ৰোহৰ মুখ্য নেতা হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে।
তেওঁ—
১. কানপুৰৰ বিদ্ৰোহী চিপাহী আৰু স্থানীয় লোকসকলক সংগঠিত কৰে।
২. নিজকে পেছোৱাৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।
৩. তান্তিয়া টোপীৰ দৰে সহযোগীৰ সহায় লাভ কৰে।
৪. ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ সৈতে কঠোৰ যুদ্ধত লিপ্ত হয়।
ইংৰাজে কানপুৰ পুনৰ দখল কৰাৰ পিছত নানা চাহেব পলাই যায়। তেওঁৰ শেষ জীৱন সম্পৰ্কে নিশ্চিত তথ্য পোৱা নাযায়।
৪। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত ৰাণী লক্ষ্মীবাইৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ৰাণী লক্ষ্মীবাই ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম বিখ্যাত নেত্ৰী।
তেওঁ ঝান্সীৰ ৰজা গংগাধৰ ৰাওৰ পত্নী আছিল। ৰজাৰ মৃত্যুৰ আগতে দামোদৰ ৰাওক দত্তক পুত্ৰ হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। কিন্তু ডেলহাউচিৰ স্বত্ববিলোপ নীতি অনুসৰি ব্ৰিটিছে দত্তক উত্তৰাধিকাৰীক স্বীকৃতি নিদি ঝান্সী দখল কৰে।
এই ঘটনাই ৰাণীক গভীৰভাৱে ক্ষুব্ধ কৰে।
বিদ্ৰোহত ভূমিকা
১. ১৮৫৭ চনত ঝান্সীৰ শাসন নিজৰ হাতত লয়।
২. ইংৰাজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ঝান্সী সুৰক্ষিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।
৩. হিউ ৰোজৰ বাহিনীয়ে ঝান্সী আক্ৰমণ কৰাৰ পিছত ৰাণী কালপীলৈ সৰি যায়।
৪. তান্তিয়া টোপী আৰু অন্য বিদ্ৰোহীৰ সৈতে মিলি গোৱালিয়ৰ দখল কৰে।
৫. ১৮৫৮ চনত গোৱালিয়ৰৰ ওচৰত যুদ্ধ কৰি মৃত্যুবৰণ কৰে।
তেওঁৰ সাহস আৰু সামৰিক নেতৃত্বৰ বাবে ব্ৰিটিছ সেনাপতি হিউ ৰোজেও তেওঁক বিদ্ৰোহী নেতাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম সাহসী বুলি স্বীকাৰ কৰিছিল।
৫। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহত তান্তিয়া টোপীৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ তান্তিয়া টোপী নানা চাহেবৰ অন্যতম ঘনিষ্ঠ সহযোগী আৰু ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ এজন দক্ষ সামৰিক নেতা আছিল।
তেওঁৰ ভূমিকা
১. কানপুৰত নানা চাহেবৰ নেতৃত্বাধীন বিদ্ৰোহত অংশ লয়।
২. কানপুৰ হেৰুওৱাৰ পিছতো তেওঁ যুদ্ধ বন্ধ কৰা নাছিল।
৩. ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাইক সহায় কৰিবলৈ আগবাঢ়ে।
৪. কালপী আৰু গোৱালিয়ৰত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে।
৫. পিছত গেৰিলা কৌশলেৰে মধ্য ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত ইংৰাজক ব্যস্ত ৰাখে।
অৱশেষত এজন সহযোগীৰ বিশ্বাসঘাতকতাৰ ফলত তেওঁ ইংৰাজৰ হাতত ধৰা পৰে। বিচাৰৰ পিছত ১৮৫৯ চনত তেওঁক ফাঁচী দিয়া হয়।
৬। মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ কোন আছিল? ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহত তেওঁৰ ভূমিকা লিখা। H.S. ’15
উত্তৰঃ মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ ফৈজাবাদৰ এজন জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় নেতা আৰু ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম উল্লেখযোগ্য সংগঠক আছিল।
তেওঁ ইংৰাজ শাসনৰ বিৰুদ্ধে জনমত গঢ়ি তোলাত বিশেষ ভূমিকা লৈছিল। অৱধত তেওঁ চিপাহী আৰু সাধাৰণ লোকক একত্ৰিত কৰিছিল।
তেওঁৰ নেতৃত্বত বিদ্ৰোহীসকলে ইংৰাজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে একাধিক যুদ্ধত অংশ লয়। চিনহাটৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছ বাহিনীক পৰাস্ত কৰাত তেওঁৰ ভূমিকা উল্লেখযোগ্য আছিল।
তেওঁৰ জনপ্ৰিয়তাত ইংৰাজ চৰকাৰ উদ্বিগ্ন হৈ পৰিছিল আৰু তেওঁৰ মূৰৰ বাবে পুৰস্কাৰ ঘোষণা কৰিছিল। অৱশেষত ১৮৫৮ চনত তেওঁ নিহত হয়।
৭। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ ফলাফল আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ সামৰিকভাৱে ব্যৰ্থ হলেও ইয়াৰ ফলাফল অতি গভীৰ আছিল।
(ক) কোম্পানী শাসনৰ অৱসান
১৮৫৮ চনৰ Government of India Act-ৰ জৰিয়তে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান ঘটে আৰু ভাৰতৰ শাসন ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ হাতলৈ যায়।
(খ) ভাইচৰয় পদ
গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড কেনিং ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় হয়।
(গ) মহাৰাণীৰ ঘোষণা
১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮-ত মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণাত দেশীয় ৰাজ্যৰ অধিকাৰ ৰক্ষা আৰু ধৰ্মীয় বিষয়ত অযথা হস্তক্ষেপ নকৰাৰ আশ্বাস দিয়া হয়।
(ঘ) দেশীয় ৰাজ্যৰ নীতি সলনি
স্বত্ববিলোপ নীতি কার্যত ত্যাগ কৰা হয় আৰু দেশীয় ৰজাসকলৰ দত্তক উত্তৰাধিকাৰীৰ অধিকাৰ স্বীকাৰ কৰা হয়।
(ঙ) সেনাবাহিনী পুনৰ্গঠন
ইউৰোপীয় সৈন্যৰ অনুপাত বৃদ্ধি কৰা হয় আৰু ভাৰতীয় সৈন্যৰ নিয়োগত অঞ্চল, জাতি আৰু সম্প্ৰদায়ভেদে ভাগ-বতৰা কৰা হয়।
(চ) বিভাজন নীতি
ব্ৰিটিছে বিভিন্ন জাতি, ধৰ্ম আৰু সমাজগোষ্ঠীৰ মাজৰ পাৰ্থক্যক অধিক ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ধৰে।
(ছ) জাতীয় স্মৃতি
বিদ্ৰোহৰ তাৎক্ষণিক লক্ষ্য সফল নহ’লেও পৰৱৰ্তী জাতীয় আন্দোলনত লক্ষ্মীবাই, তান্তিয়া টোপী, কোঁৱৰ সিং আদি স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ প্ৰতীক হৈ উঠে।
৮। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ ব্ৰিটিছে কি কি ব্যৱস্থা লৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ ব্ৰিটিছে কঠোৰ সামৰিক আৰু ৰাজনৈতিক নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল।
১. বৃটেইন আৰু অন্য উপনিবেশৰ পৰা সৈন্য ভাৰতলৈ অনা হয়।
২. পঞ্জাৱ আৰু নেপালৰ পৰা সৈন্য সংগ্ৰহ কৰা হয়।
৩. দিল্লী, কানপুৰ, লক্ষ্ণৌ আৰু ঝান্সী পুনৰ দখল কৰিবলৈ পৃথক সামৰিক অভিযান চলোৱা হয়।
৪. বিদ্ৰোহী সন্দেহত বহু লোকক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হয়।
৫. কিছুমান বিদ্ৰোহীক কামানৰ মুখত বান্ধি হত্যা কৰা হয়।
৬. বিদ্ৰোহত অংশ লোৱা জমিদাৰ আৰু তালুকদাৰৰ সম্পত্তি বাজেয়াপ্ত কৰা হয়।
৭. ইংৰাজৰ প্ৰতি অনুগত দেশীয় শাসক আৰু ভূস্বামীসকলক পুৰস্কৃত কৰা হয়।
৮. বিদ্ৰোহী নেতাসকলক বিচ্ছিন্ন কৰি অঞ্চলভিত্তিকভাৱে দমন কৰা হয়।
এই কঠোৰ নীতি আৰু ইংৰাজৰ উন্নত সামৰিক সংগঠনৰ ফলত ১৮৫৮ চনৰ ভিতৰত বিদ্ৰোহৰ মুখ্য কেন্দ্ৰসমূহ দমন কৰা হয়।
ঙ. চমু টোকা
(ক) মঙ্গল পাণ্ডে
মঙ্গল পাণ্ডে ৩৪তম বেংগল নেটিভ ইনফেণ্ট্ৰিৰ এজন চিপাহী আছিল। ২৯ মাৰ্চ, ১৮৫৭-ত বেৰেকপুৰত তেওঁ ব্ৰিটিছ বিষয়াৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰে। পিছত তেওঁক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ৮ এপ্ৰিল, ১৮৫৭-ত ফাঁচী দিয়া হয়। তেওঁ ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম প্ৰাৰম্ভিক প্ৰতীক।
(খ) ৰাণী লক্ষ্মীবাই
ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাই ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম সাহসী নেত্ৰী। ঝান্সী দখলৰ ব্ৰিটিছ নীতিৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ অস্ত্ৰ ধৰে আৰু ১৮৫৮ চনত গোৱালিয়ৰৰ ওচৰত যুদ্ধ কৰি মৃত্যুবৰণ কৰে।
(গ) তান্তিয়া টোপী
তান্তিয়া টোপী নানা চাহেবৰ সহযোগী আৰু দক্ষ সামৰিক নেতা আছিল। কানপুৰ, কালপী আৰু গোৱালিয়ৰত তেওঁ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে। ১৮৫৯ চনত তেওঁক ফাঁচী দিয়া হয়।
(ঘ) নানা চাহেব
নানা চাহেব পেছোৱা বাজীৰাও দ্বিতীয়ৰ দত্তক পুত্ৰ আছিল। ব্ৰিটিছে পেছন বন্ধ কৰাৰ বাবে তেওঁ ক্ষুব্ধ হৈছিল। ১৮৫৭ চনত কানপুৰৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব লয়।
(ঙ) কোঁৱৰ সিং
কোঁৱৰ সিং বিহাৰৰ জগদীশপুৰৰ এজন বৃদ্ধ জমিদাৰ আছিল। প্ৰায় ৮০ বছৰ বয়সতো তেওঁ ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহত বীৰত্বৰে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।
(চ) মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ
ফৈজাবাদৰ জনপ্ৰিয় ধৰ্মীয় নেতা। তেওঁ অৱধত জনসাধাৰণ আৰু চিপাহীসকলক ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে সংগঠিত কৰিছিল আৰু চিনহাটৰ যুদ্ধত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লৈছিল।
(ছ) মণিৰাম দেৱান
অসমত ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ সৈতে জড়িত অন্যতম নেতা। তেওঁ আহোম ৰাজতন্ত্ৰ পুনঃস্থাপনৰ উদ্দেশ্যে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে ষড়যন্ত্ৰ সংগঠিত কৰিছিল। ২৬ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৫৮-ত তেওঁক ফাঁচী দিয়া হয়।
(জ) লৰ্ড ডেলহাউচি
১৮৪৮–৫৬ কালৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল। তেওঁৰ স্বত্ববিলোপ আৰু সম্প্ৰসাৰণ নীতিয়ে বহু দেশীয় শাসকক ক্ষুব্ধ কৰিছিল আৰু ১৮৫৭-ৰ অসন্তোষৰ ৰাজনৈতিক পটভূমি সৃষ্টি কৰিছিল।
(ঝ) বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
শেষ মোগল সম্ৰাট। ১৮৫৭ চনত দিল্লীৰ বিদ্ৰোহীসকলে তেওঁক প্ৰতীকী সম্ৰাট হিচাপে স্বীকাৰ কৰে। বিদ্ৰোহৰ পিছত তেওঁক ৰেঙ্গুনলৈ নিৰ্বাসিত কৰা হয়।
(ঞ) বেগম হজৰত মহল
অৱধৰ নবাব ৱাজিদ আলি শাহৰ বেগম। ১৮৫৭ চনত লক্ষ্ণৌ আৰু অৱধৰ বিদ্ৰোহত তেওঁ নেতৃত্ব দিয়ে আৰু নিজৰ পুত্ৰ বিৰজিছ কাদিৰক শাসক ঘোষণা কৰে।
চ. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। ১৮৫৭ চনৰ বৃহৎ বিদ্ৰোহ প্ৰথমে ______ত আৰম্ভ হৈছিল।
উত্তৰঃ মীৰাট
২। মীৰাটৰ বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হৈছিল ______ তাৰিখে।
উত্তৰঃ ১০ মে’, ১৮৫৭
৩। শেষ মোগল সম্ৰাটজন আছিল ______।
উত্তৰঃ বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
৪। স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল ______।
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউচি
৫। ঝান্সীৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল ______।
উত্তৰঃ ৰাণী লক্ষ্মীবাই
৬। কানপুৰৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল ______।
উত্তৰঃ নানা চাহেব
৭। বিহাৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল ______।
উত্তৰঃ কোঁৱৰ সিং
৮। অৱধত বিখ্যাত মহিলা নেত্ৰী আছিল ______।
উত্তৰঃ বেগম হজৰত মহল
৯। অৱধ ব্ৰিটিছে ______ চনত দখল কৰিছিল।
উত্তৰঃ ১৮৫৬
১০। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান ঘটে ______ চনত।
উত্তৰঃ ১৮৫৮
১১। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা জাৰি হৈছিল ______ তাৰিখে।
উত্তৰঃ ১ নৱেম্বৰ, ১৮৫৮
১২। মঙ্গল পাণ্ডে ______ সেনানিবাসৰ সৈতে জড়িত আছিল।
উত্তৰঃ বেৰেকপুৰ
১৩। তান্তিয়া টোপী ______ৰ ঘনিষ্ঠ সহযোগী আছিল।
উত্তৰঃ নানা চাহেব
১৪। অসমৰ বিদ্ৰোহৰ অন্যতম নেতা আছিল ______।
উত্তৰঃ মণিৰাম দেৱান
১৫। লৰ্ড কেনিং ভাৰতৰ প্ৰথম ______ হৈছিল।
উত্তৰঃ ভাইচৰয়
ছ. শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। ১৮৫৭ চনৰ বৃহৎ সামৰিক বিদ্ৰোহ মীৰাটত আৰম্ভ হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২। অৱধ স্বত্ববিলোপ নীতিৰ অধীনত দখল কৰা হৈছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
শুদ্ধ উত্তৰঃ ‘কুশাসন’ৰ অভিযোগত দখল কৰা হৈছিল।
৩। বাহাদুৰ শাহ জাফৰ শেষ মোগল সম্ৰাট আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। ৰাণী লক্ষ্মীবাই কানপুৰৰ নেত্ৰী আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৫। নানা চাহেব কানপুৰৰ বিদ্ৰোহৰ সৈতে জড়িত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৬। কোঁৱৰ সিং বিহাৰৰ বিদ্ৰোহৰ নেতা আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৭। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ সমগ্ৰ ভাৰতত সমানভাৱে বিয়পি পৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৮। লৰ্ড কেনিং স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৯। এনফিল্ড কাৰ্ট্ৰিজৰ গুজৱ বিদ্ৰোহৰ তৎকালীন কাৰণৰ এটা আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১০। মণিৰাম দেৱান অসমৰ সৈতে জড়িত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১১। ১৮৫৭-ৰ পিছত কোম্পানীৰ শাসন অব্যাহত থাকে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১২। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা ১৮৫৮ চনত জাৰি হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৩। ৰাণী লক্ষ্মীবাই ১৮৫৮ চনত মৃত্যুবৰণ কৰে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৪। তান্তিয়া টোপী ইংৰাজৰ সহযোগী আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৫। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহত হিন্দু আৰু মুছলমান উভয় সম্প্ৰদায়ৰ লোক অংশ লৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
জ. বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQ)
১। ১৮৫৭ চনৰ বৃহৎ বিদ্ৰোহ প্ৰথমে ক’ত আৰম্ভ হৈছিল?
A) দিল্লী
B) মীৰাট
C) কানপুৰ
D) ঝান্সী
উত্তৰঃ B) মীৰাট
২। ১৮৫৭ চনত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল কোন আছিল?
A) লৰ্ড কেনিং
B) লৰ্ড ডেলহাউচি
C) লৰ্ড ৱেলেছলী
D) লৰ্ড কৰ্ণৱালিছ
উত্তৰঃ A) লৰ্ড কেনিং
৩। স্বত্ববিলোপ নীতি কোনে প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল?
A) লৰ্ড ৰিপন
B) লৰ্ড কেনিং
C) লৰ্ড ডেলহাউচি
D) লৰ্ড হাৰ্ডিঞ্জ
উত্তৰঃ C) লৰ্ড ডেলহাউচি
৪। বিদ্ৰোহীসকলে দিল্লীত কাক সম্ৰাট হিচাপে স্বীকাৰ কৰিছিল?
A) নানা চাহেব
B) ৱাজিদ আলি শাহ
C) কোঁৱৰ সিং
D) বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
উত্তৰঃ D) বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
৫। কানপুৰৰ বিদ্ৰোহৰ নেতা কোন আছিল?
A) নানা চাহেব
B) কোঁৱৰ সিং
C) আহমদুল্লাহ শাহ
D) বিৰজিছ কাদিৰ
উত্তৰঃ A) নানা চাহেব
৬। ঝান্সীৰ বিদ্ৰোহৰ নেত্ৰী কোন?
A) বেগম হজৰত মহল
B) লক্ষ্মীবাই
C) জীনত মহল
D) কস্তূৰবা গান্ধী
উত্তৰঃ B) লক্ষ্মীবাই
৭। বিহাৰৰ বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?
A) তান্তিয়া টোপী
B) নানা চাহেব
C) কোঁৱৰ সিং
D) বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
উত্তৰঃ C) কোঁৱৰ সিং
৮। অৱধৰ বিখ্যাত মহিলা নেত্ৰী কোন আছিল?
A) লক্ষ্মীবাই
B) জাহানাৰা
C) গুলবদন বেগম
D) বেগম হজৰত মহল
উত্তৰঃ D) বেগম হজৰত মহল
৯। অৱধ কেতিয়া ব্ৰিটিছে দখল কৰিছিল?
A) ১৮৫৬
B) ১৮৫৭
C) ১৮৫৮
D) ১৮৪৮
উত্তৰঃ A) ১৮৫৬
১০। এনফিল্ড ৰাইফলৰ সৈতে কি সমস্যা জড়িত আছিল?
A) ৰাইফল অতি গধুৰ আছিল
B) কাৰ্ট্ৰিজত গৰু-গাহৰিৰ চৰ্বিৰ গুজৱ
C) ৰাইফল কেৱল ইংৰাজে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰিছিল
D) গুলী নাছিল
উত্তৰঃ B) কাৰ্ট্ৰিজত গৰু-গাহৰিৰ চৰ্বিৰ গুজৱ
১১। মঙ্গল পাণ্ডে ক’ত বিদ্ৰোহী ঘটনা সংঘটিত কৰিছিল?
A) দিল্লী
B) মীৰাট
C) বেৰেকপুৰ
D) কানপুৰ
উত্তৰঃ C) বেৰেকপুৰ
১২। ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসনৰ অৱসান কেতিয়া ঘটে?
A) ১৮৫৭
B) ১৮৬১
C) ১৮৭৭
D) ১৮৫৮
উত্তৰঃ D) ১৮৫৮
১৩। ভাৰতৰ প্ৰথম ভাইচৰয় কোন আছিল?
A) লৰ্ড কেনিং
B) লৰ্ড ডেলহাউচি
C) লৰ্ড লিটন
D) লৰ্ড মিণ্টো
উত্তৰঃ A) লৰ্ড কেনিং
১৪। তান্তিয়া টোপী কাৰ সহযোগী আছিল?
A) বাহাদুৰ শাহ জাফৰ
B) নানা চাহেব
C) কোঁৱৰ সিং
D) ৱাজিদ আলি শাহ
উত্তৰঃ B) নানা চাহেব
১৫। ১৮৫৭-ৰ পিছত বাহাদুৰ শাহ জাফৰক ক’লৈ নিৰ্বাসিত কৰা হৈছিল?
A) লণ্ডন
B) কলিকতা
C) ৰেঙ্গুন
D) কাবুল
উত্তৰঃ C) ৰেঙ্গুন
১৬। মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ ঘোষণা কেতিয়া জাৰি হয়?
A) ১৮৫৭
B) ১৮৬০
C) ১৮৫৬
D) ১৮৫৮
উত্তৰঃ D) ১৮৫৮
১৭। অসমৰ ১৮৫৭-ৰ আন্দোলনৰ মুখ্য নেতাসকলৰ এজন কোন?
A) মণিৰাম দেৱান
B) গোমধৰ কোঁৱৰ
C) তিৰুৎ সিং
D) পিয়লি ফুকন
উত্তৰঃ A) মণিৰাম দেৱান
১৮। কোনটো ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ বিফলতাৰ কাৰণ আছিল?
A) ইংৰাজৰ কোনো সৈন্য নাছিল
B) বিদ্ৰোহীৰ একক কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্বৰ অভাৱ
C) সকলো দেশীয় ৰজাই বিদ্ৰোহক সমৰ্থন কৰিছিল
D) বিদ্ৰোহীৰ উন্নত টেলিগ্ৰাফ ব্যৱস্থা আছিল
উত্তৰঃ B) বিদ্ৰোহীৰ একক কেন্দ্ৰীয় নেতৃত্বৰ অভাৱ
১৯। মৌলবী আহমদুল্লাহ শাহ কোন অঞ্চলৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত?
A) বংগ
B) পঞ্জাৱ
C) অৱধ
D) মহাৰাষ্ট্ৰ
উত্তৰঃ C) অৱধ
২০। ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পিছত ভাৰতৰ শাসন কাৰ হাতলৈ যায়?
A) মোগল সম্ৰাটৰ
B) পেছোৱাৰ
C) দেশীয় ৰাজ্যসমূহৰ
D) ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ
উত্তৰঃ D) ব্ৰিটিছ ক্ৰাউনৰ
Teacher Generate Question Answer
১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহ, ইয়াৰ স্বৰুপ
১। কি পৰিস্থিতিত ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাত বিভিন্ন ৰাজনৈতিক, আৰ্থিক, সামাজিক আৰু সামৰিক কাৰণৰ ফলত হৈছিল। গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল লৰ্ড ডেলহাউচিৰ স্বত্ববিলোপ নীতিয়ে বহু দেশীয় ৰজাক সিংহাসনৰ পৰা বঞ্চিত কৰিছিল। বৃটিছসকলে ভাৰতৰ পৰা সস্তাত কেঁচামাল লৈ গৈ ইংলেণ্ডত সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰি অধিক দামত বিক্ৰী কৰিছিল, যাৰ ফলত দেশীয় উদ্যোগ ধ্বংস হৈছিল। কৃষকসকল অধিক খাজনাৰ বোজাত পীড়িত হৈছিল। সৈন্যসকলৰ মাজতো অসন্তোষ বৃদ্ধি পাইছিল, বিশেষকৈ এনফিল্ড ৰাইফলৰ কাৰ্ট্ৰিজত গৰু আৰু শূকুৰৰ চৰ্বি ব্যৱহাৰৰ গুজবে ধৰ্মীয় আঘাত কৰিছিল। এই সকলো কাৰণে ভাৰতীয় সৈন্য আৰু সাধাৰণ লোকসকলে মিলি বিদ্ৰোহ আৰম্ভ কৰিছিল।
২। বিদ্ৰোহী চিপাহীসকলে কিয় আৰু কোন কোন দেশীয় শাসকক নেতৃত্বৰ বাবে বাছি লৈছিল?
উত্তৰঃ বিদ্ৰোহী চিপাহীসকলে জনসমৰ্থন লাভ কৰিবলৈ আৰু বিদ্ৰোহক শক্তিশালী কৰিবলৈ কিছুমান জনপ্ৰিয় দেশীয় শাসকক নেতৃত্বৰ বাবে বাছি লৈছিল। তেওঁলোকে ভাবিছিল যে এই নেতাসকলে ৰাইজৰ মাজত প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰিব পাৰিব। মাৰাঠা পেছোৱাৰ উত্তৰাধিকাৰী নানা চাহেব, ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাই, বিহাৰৰ কোঁৱৰ সিং, আৰু অৱধৰ বিৰজিছ কাদিৰে বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব গ্ৰহণ কৰিছিল। এইসকল নেতাই নিজৰ নিজৰ অঞ্চলত ৰাইজ আৰু সৈন্যসকলক সংগঠিত কৰি বৃটিছৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিছিল।
৩। বিদ্ৰোহীসকলৰ সাংগঠনিক সবলতা আৰু দুৰ্বলতা উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
সৰলতা:
১। বিদ্ৰোহে বহু অঞ্চলত বিস্তাৰ লাভ কৰিছিল।
২। শক্তিশালী নেতাসকলৰ উপস্থিতি আছিল।
৩। জনসাধাৰণৰ কিছু সমৰ্থন লাভ কৰিছিল।
৪। দেশত একতাৰ ভাবনা বৃদ্ধি কৰিছিল।
দুৰ্বলতা:
১। সৰ্বভাৰতীয় নেতৃত্বৰ অভাৱ আছিল।
২। বহু নেতা ব্যক্তিগত স্বাৰ্থত প্ৰেৰিত আছিল।
৩। সকলো দেশীয় ৰজাই সমৰ্থন কৰা নাছিল।
৪। সামৰিক আৰু প্ৰযুক্তিগত দিশত ইংৰাজসকল অধিক শক্তিশালী আছিল।
৪। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ বাবে কোন কোন গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল দায়ী আছিল আৰু কিয়?
উত্তৰঃ এই বিদ্ৰোহৰ বাবে মূলতে লৰ্ড ডেলহাউচি আৰু লৰ্ড কেনিং দায়ী আছিল বুলি ধৰা হয়। ডেলহাউচিৰ স্বত্ববিলোপ নীতিৰ ফলত বহু দেশীয় শাসকে নিজৰ ৰাজ্য হেৰুৱাই অসন্তুষ্ট হৈছিল। লগতে তেওঁৰ সম্প্ৰসাৰণবাদী নীতিয়ে ৰাইজৰ মাজত অসন্তোষ সৃষ্টি কৰিছিল। আনহাতে লৰ্ড কেনিঙে বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হোৱাৰ পিছত বিদ্ৰোহীসকলৰ অভিযোগ বুজিবলৈ চেষ্টা নকৰি কঠোৰভাৱে দমন কৰিছিল।
৫। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ পৰাজয় স্বাভাৱিক আছিলনে?
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ পৰাজয় বহু দিশৰ পৰা স্বাভাৱিক আছিল। এই বিদ্ৰোহ সৰ্বভাৰতীয় ৰূপত সংঘটিত হোৱা নাছিল আৰু সকলো অঞ্চল আৰু সমাজশ্ৰেণীয়ে অংশ লোৱা নাছিল। বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত ঐক্যৰ অভাৱ আছিল। ইংৰাজসকলৰ তুলনাত তেওঁলোকৰ সামৰিক শক্তি আৰু সংগঠন দুর্বল আছিল। লগতে ইংৰাজসকলে উন্নত অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু যোগাযোগ ব্যৱস্থা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এই সকলো কাৰণতে বিদ্ৰোহ বিফল হৈছিল।
৬। বিদ্ৰোহীসকলৰ মাজত একতা বজাই ৰাখিবলৈ কি ব্যৱস্থা লোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ বিদ্ৰোহীসকলে একতা বজাই ৰাখিবলৈ কিছুমান গুৰুত্বপূর্ণ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহাদুৰ শাহ জফৰক ভাৰতৰ সম্ৰাট হিচাপে ঘোষণা কৰি সকলোকে এক পতাকাৰ তলত একত্ৰিত কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। বিভিন্ন অঞ্চলৰ নেতাসকলে পাৰস্পৰিক সহযোগিতা কৰিছিল। হিন্দু-মুছলমান ঐক্য বজাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছিল। ৰাইজক একেলগে সংগঠিত কৰি ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ উৎসাহিত কৰা হৈছিল।
৭। বিদ্ৰোহটো দমন কৰিবলৈ চৰকাৰে কি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ বৃটিছ চৰকাৰে বিদ্ৰোহ দমন কৰিবলৈ কঠোৰ পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিছিল। সামৰিক আইন জাৰি কৰি বিদ্ৰোহীসকলক কঠোৰ শাস্তি দিয়া হৈছিল। বহু বিদ্ৰোহীক মৃত্যুদণ্ড দিয়া হৈছিল। বৃটেইনৰ পৰা অধিক সৈন্য অনা হৈছিল। দিল্লী দখল কৰিবলৈ বিশেষ অভিযান চলোৱা হৈছিল আৰু শেষত দিল্লী পুনৰ দখল কৰা হৈছিল। এইদৰে কঠোৰ সামৰিক ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল।
৮। ভাৰতৰ মানচিত্ৰত বিদ্ৰোহৰ চাৰিটা মুখ্য কেন্দ্ৰ দেখুওৱা।
উত্তৰঃ মুখ্য কেন্দ্ৰসমূহ আছিল— দিল্লী, মীৰাট, কানপুৰ, লক্ষ্মৌ।
চমু ৰচনা (৫ নম্বৰ)
৯। অৱধত বিদ্ৰোহ কিয় অধিক জনপ্রিয় হৈছিল?
উত্তৰঃ অৱধত বিদ্ৰোহ অধিক জনপ্রিয় হৈছিল কাৰণ বৃটিছসকলে ১৮৫৬ চনত অৱধ ৰাজ্য দখল কৰি নবাব ৱাজিদ আলি শাহক সিংহাসনৰ পৰা অপসাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত তালুকদাৰ আৰু জমিদাৰসকলে নিজৰ সম্পত্তি হেৰুৱাই অসন্তুষ্ট হৈছিল। কৃষকসকল অধিক খাজনাৰ বোজাত পীড়িত হৈছিল। সৈন্যসকলৰ মাজতো অসন্তোষ আছিল। এই সকলো শ্ৰেণীৰ লোকে মিলি বিদ্ৰোহত অংশ লৈছিল।
১০। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ গুৰুত্ব আৰু প্রকৃতি বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহ ভাৰতৰ প্ৰথম বৃহৎ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আছিল। ইয়াত সৈন্য, কৃষক, জমিদাৰ আৰু দেশীয় শাসকসকলে অংশ লৈছিল। যদিও বিদ্ৰোহ বিফল হৈছিল, ই ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয়তাবাদৰ অনুভূতি জগাই তুলিছিল। ইয়াৰ প্ৰকৃতি সামৰিক আৰু জনআন্দোলন দুয়ো আছিল।
১১। বিদ্ৰোহটোৰ হ্ৰস্ব আৰু দীর্ঘম্যাদী ফলাফল উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
হ্ৰস্বম্যাদী ফলাফল: বিদ্ৰোহ দমন কৰা হৈছিল আৰু বহু লোকক শাস্তি দিয়া হৈছিল।
দীর্ঘম্যাদী ফলাফল: ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শাসন শেষ হৈ ভাৰত ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ অধীনলৈ গ’ল। ভাৰতীয়সকলৰ মাজত জাতীয় চেতনা বৃদ্ধি পাইছিল।
১২। মীৰাট, দিল্লী আৰু গোৱালিয়ৰত হোৱা বিদ্ৰোহৰ বৰ্ণনা দিয়া।
উত্তৰঃ মীৰাটত ১০ মে’ ১৮৫৭ তাৰিখে প্ৰথম বিদ্ৰোহ আৰম্ভ হৈছিল। তাৰ পিছত বিদ্ৰোহীসকলে দিল্লীত গৈ বাহাদুৰ শাহ জফৰক সম্ৰাট ঘোষণা কৰিছিল। গোৱালিয়ৰত তান্তিয়া টোপী আৰু ৰাণী লক্ষ্মীবাইয়ে নেতৃত্ব দি ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।
১৩। ১৮৫৭-ৰ বিদ্ৰোহৰ ব্যাখ্যা বিভিন্নজনে কেনেদৰে কৰে?
উত্তৰঃ কিছুমান ইতিহাসবিদে ইয়াক “চিপাহী বিদ্ৰোহ” বুলি কয়, আনহাতে কিছুমানে ইয়াক “প্ৰথম স্বাধীনতা সংগ্ৰাম” বুলি গণ্য কৰে। কিছুমানে ইয়াক সামৰিক বিদ্ৰোহ বুলি ব্যাখ্যা কৰে।
১৪। ইতিহাসবিদসকলে দৃশ্য সমল কেনেদৰে ব্যৱহাৰ কৰে?
উত্তৰঃ ইতিহাসবিদসকলে ছবি, চিত্র, দলিল আদিৰ সহায়ত অতীতৰ ঘটনাৰ ব্যাখ্যা কৰে। এইবোৰে ঘটনাৰ বাস্তৱতা বুজিবলৈ সহায় কৰে।
১৫। ছবিবোৰে ইংৰাজসকলৰ মতামতত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ ছবিবোৰে বিদ্ৰোহীসকলক নিষ্ঠুৰ হিচাপে দেখুৱাই ইংৰাজসকলৰ মাজত ভয় আৰু ঘৃণা সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰ ফলত তেওঁলোকে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল।
১৬। অৱধত হোৱা বিদ্ৰোহৰ কাৰণ আৰু তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ অৱধ দখল, তালুকদাৰৰ সম্পত্তি হৰণ আৰু কৃষকৰ ওপৰত অধিক খাজনা আৰোপ কৰা বিদ্ৰোহৰ মূল কাৰণ আছিল। ইয়াৰ তাৎপর্য হ’ল— বিভিন্ন শ্ৰেণীৰ লোক একেলগে ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল।
চমু টোকা (৩ নম্বৰ)
১৮। (ক) মঙ্গল পাণ্ডে
উত্তৰঃ মঙ্গল পাণ্ডে এজন ভাৰতীয় সৈনিক আছিল যিয়ে ১৮৫৭ চনৰ বিদ্ৰোহৰ সূত্ৰপাতত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। তেওঁ এনফিল্ড ৰাইফল ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি বৃটিছ বিষয়া আক্ৰমণ কৰিছিল।
(খ) ৰাণী লক্ষ্মীবাই
উত্তৰঃ ঝান্সীৰ ৰাণী লক্ষ্মীবাই বিদ্ৰোহৰ এগৰাকী বীৰাঙ্গনা আছিল। তেওঁ ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে সাহসেৰে যুদ্ধ কৰি জীৱন উৎসৰ্গ কৰিছিল।
(গ) তান্তিয়া টোপী
উত্তৰঃ তান্তিয়া টোপী বিদ্ৰোহৰ এগৰাকী মুখ্য নেতা আছিল। তেওঁ নানা চাহেবৰ সহযোগী হৈ বহু ঠাইত ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিছিল।
(ঘ) নানা চাহেব
উত্তৰঃ নানা চাহেব মাৰাঠা পেছোৱাৰ উত্তৰাধিকাৰী আছিল। তেওঁ কানপুৰত বিদ্ৰোহৰ নেতৃত্ব দিছিল।
(ঙ) কোঁৱৰ সিং
উত্তৰঃ কোঁৱৰ সিং বিহাৰৰ এজন বৃদ্ধ কিন্তু সাহসী নেতা আছিল যিয়ে বিদ্ৰোহত গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
(চ) মৌলবী আহমদুল্লাহ ছাহ
উত্তৰঃ তেওঁ ধৰ্মীয় নেতা আছিল আৰু বিদ্ৰোহত সক্ৰিয়ভাৱে অংশ লৈছিল।
(ছ) মণিৰাম দেৱান
উত্তৰঃ মণিৰাম দেৱান অসমত বিদ্ৰোহ সংগঠিত কৰা এজন গুৰুত্বপূর্ণ নেতা আছিল।
(জ) ডেলহাউচি
উত্তৰঃ লৰ্ড ডেলহাউচি বৃটিছ গৱৰ্ণৰ জেনেৰেল আছিল যিয়ে স্বত্ববিলোপ নীতি প্ৰৱৰ্তন কৰি বিদ্ৰোহৰ অন্যতম কাৰণ সৃষ্টি কৰিছিল।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post