ভক্তি, আৰু চুফী পৰম্পৰা, ধাৰ্ণিক বিশ্বাসৰ পৰিৱৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ
ক. অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ‘জগন্নাথ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘জগন্নাথ’ শব্দৰ অৰ্থ হ’ল— জগতৰ নাথ বা সমগ্ৰ বিশ্বৰ প্ৰভু।
২। বিষ্ণুৰ পত্নী হিচাপে কোন দেৱীক পূজা কৰা হয়?
উত্তৰঃ লক্ষ্মী দেৱীক।
৩। শিৱৰ পত্নী হিচাপে কোন দেৱীক পূজা কৰা হয়?
উত্তৰঃ পাৰ্বতী দেৱীক।
৪। দেৱী আৰাধনাকেন্দ্ৰিক ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰঃ শাক্ত পৰম্পৰা। তন্ত্ৰৰ আধাৰত কৰা কিছুমান দেৱী-উপাসনাক তান্ত্ৰিক পৰম্পৰা বোলা হয়।
৫। আদি বৈদিক যুগৰ তিনিজন উল্লেখযোগ্য দেৱতাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ইন্দ্ৰ, অগ্নি আৰু সোম।
৬। আলৱাৰসকল কোন দেৱতাৰ ভক্ত আছিল?
উত্তৰঃ বিষ্ণুৰ।
৭। নয়নাৰসকল কোন দেৱতাৰ ভক্ত আছিল?
উত্তৰঃ শিৱৰ।
৮। ‘তামিল বেদ’ বুলি কোনখন ভক্তিমূলক সংকলনক জনা যায়?
উত্তৰঃ নালায়িৰ দিব্য প্ৰবন্ধম্ (Nalayira Divya Prabandham)।
৯। দক্ষিণ ভাৰতৰ এগৰাকী বিখ্যাত মহিলা আলৱাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ আণ্ডাল।
১০। এগৰাকী বিখ্যাত মহিলা নয়নাৰৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ কৰাইক্কাল আম্মাইয়াৰ।
১১। আলৱাৰ আৰু নয়নাৰ ভক্তি পৰম্পৰা মূলত ক’ত বিকশিত হৈছিল?
উত্তৰঃ তামিলনাডুত।
১২। মুহাম্মদ-বিন-কাছিমে সিন্ধু কেতিয়া জয় কৰিছিল?
উত্তৰঃ ৭১১–৭১২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ সময়ত।
১৩। ‘জিম্মী’ বা Dhimmi কাক কোৱা হৈছিল?
উত্তৰঃ ইছলামিক শাসনত কৰ প্ৰদানৰ বিনিময়ত সুৰক্ষা লাভ কৰা অমুছলমান প্ৰজাক ‘জিম্মী’ বোলা হৈছিল।
১৪। ‘শ্বৰিয়া’ কি?
উত্তৰঃ কোৰআন, হাদিছ আৰু ইছলামিক বিধানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰা ধৰ্মীয়-নৈতিক আইনক শ্বৰিয়া বোলা হয়।
১৫। ‘ছিলছিলা’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘ছিলছিলা’ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ শিকলি বা ধাৰাবাহিকতা। চুফীবাদত ই গুৰু-শিষ্যৰ আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাক বুজায়।
১৬। ভাৰতৰ এটা বিখ্যাত চুফী ছিলছিলাৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ চিষ্টি ছিলছিলা।
১৭। চিষ্টি পৰম্পৰাৰ ভাৰতত প্ৰতিষ্ঠাতা হিচাপে কাক গণ্য কৰা হয়?
উত্তৰঃ খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টিক।
১৮। খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টিৰ দৰগাহ ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ ৰাজস্থানৰ আজমীৰত।
১৯। ‘উৰচ’ শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰঃ ‘উৰচ’ৰ আক্ষৰিক অৰ্থ বিবাহ বা মিলন। চুফী সন্তৰ মৃত্যুদিনক ঈশ্বৰৰ সৈতে আধ্যাত্মিক মিলনৰ দিন হিচাপে পালন কৰা হয়।
২০। ‘খানকাহ’ কি?
উত্তৰঃ চুফী পীৰ আৰু তেওঁৰ শিষ্যসকলে বাস, সাধনা আৰু ধৰ্মীয় আলোচনা কৰা আশ্ৰমসদৃশ কেন্দ্ৰক খানকাহ বোলা হয়।
২১। ‘দৰগাহ’ কি?
উত্তৰঃ চুফী সন্তৰ সমাধিস্থলক দৰগাহ বোলা হয়।
২২। ‘পীৰ’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ চুফী আধ্যাত্মিক গুৰুক পীৰ বা শেইখ বোলা হয়।
২৩। ‘মুৰিদ’ কাক বোলে?
উত্তৰঃ চুফী গুৰুৰ শিষ্যক মুৰিদ বোলা হয়।
২৪। ‘জিকৰ’ কি?
উত্তৰঃ আল্লাহৰ নাম বা গুণ স্মৰণ আৰু পুনৰাবৃত্তি কৰা চুফী সাধনাক জিকৰ বোলা হয়।
২৫। ‘ছমা’ বা Sama কি?
উত্তৰঃ সংগীত, ভক্তিমূলক গান আৰু কেতিয়াবা নৃত্যৰ সহায়ত ঈশ্বৰস্মৰণ কৰা চুফী সাধনাক ছমা বোলা হয়।
২৬। ‘কৱালি’ৰ সৈতে কোন চুফী পৰম্পৰা বিশেষভাৱে জড়িত?
উত্তৰঃ চিষ্টি পৰম্পৰা।
২৭। ‘Kashf-ul-Mahjub’ৰ ৰচক কোন?
উত্তৰঃ আলী-বিন-উছমান আল-হুজৱিৰী।
২৮। ‘তাজকিৰা’ কি?
উত্তৰঃ চুফী সন্তসকলৰ জীৱনী আৰু আধ্যাত্মিক কাহিনীৰ সংকলনক তাজকিৰা বোলা হয়।
২৯। ‘মচনৱী’ কি?
উত্তৰঃ দুটা দুটা মিল থকা পংক্তিত ৰচিত দীঘল আখ্যানমূলক ফাৰ্চী কবিতাক মচনৱী বোলা হয়।
৩০। লিংগায়ত বা বীৰশৈৱ আন্দোলনৰ প্ৰধান নেতা কোন আছিল?
উত্তৰঃ বাসৱন্না বা বাসৱ।
৩১। লিংগায়তসকলে কাক উপাসনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ শিৱক লিংগৰ প্ৰতীকী ৰূপত।
৩২। ‘বচন’ কি?
উত্তৰঃ বীৰশৈৱ বা লিংগায়ত সন্তসকলে কন্নড় ভাষাত ৰচনা কৰা চুটি ভক্তিমূলক বাণীক বচন বোলা হয়।
৩৩। কবীৰ কোন শতিকাৰ সন্ত আছিল?
উত্তৰঃ পঞ্চদশ শতিকাৰ।
৩৪। কবীৰৰ বাণীৰ এটা বিখ্যাত সংকলনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ বীজক।
৩৫। কবীৰ কাৰ শিষ্য আছিল?
উত্তৰঃ পৰম্পৰাগত কাহিনী মতে কবীৰক ৰামানন্দৰ শিষ্য বুলি কোৱা হয়; কিন্তু এই সম্পৰ্কৰ ঐতিহাসিক নিশ্চিততা সম্পূৰ্ণ স্পষ্ট নহয়।
৩৬। ‘উল্টাবাঁসী’ কি?
উত্তৰঃ ওলোটা বা আপাত-বিৰোধী ভাষাৰে গভীৰ আধ্যাত্মিক সত্য প্ৰকাশ কৰা কবীৰৰ কিছুমান বাণীক উল্টাবাঁসী বোলা হয়।
৩৭। মীৰাবাঈ কোন দেৱতাৰ ভক্ত আছিল?
উত্তৰঃ শ্ৰীকৃষ্ণৰ।
৩৮। গুৰু নানকৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?
উত্তৰঃ ১৪৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দত।
৩৯। গুৰু নানকৰ জন্ম ক’ত হৈছিল?
উত্তৰঃ পঞ্জাৱৰ তালৱণ্ডী গাঁৱত, বৰ্তমান পাকিস্তানৰ নানকানা সাহিব।
৪০। গুৰু নানকৰ উত্তৰাধিকাৰী কোন আছিল?
উত্তৰঃ গুৰু অংগদ।
৪১। শিখ ধৰ্মৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থখনৰ নাম কি?
উত্তৰঃ গুৰু গ্ৰন্থ সাহিব।
৪২। আদি গ্ৰন্থ কোনে সংকলন কৰিছিল?
উত্তৰঃ পঞ্চম শিখ গুৰু অৰ্জুনে।
৪৩। ভক্তি মাৰ্গৰ দুটা প্ৰধান ধাৰা কি?
উত্তৰঃ
১. সগুণ ভক্তি
২. নিৰ্গুণ ভক্তি
৪৪। সগুণ ভক্তি কি?
উত্তৰঃ ৰূপ, গুণ আৰু ব্যক্তিত্ব থকা দেৱতাৰ প্ৰতি কৰা ভক্তিক সগুণ ভক্তি বোলা হয়।
৪৫। নিৰ্গুণ ভক্তি কি?
উত্তৰঃ নিৰাকাৰ, নিৰ্গুণ আৰু এক পৰম সত্তাৰ প্ৰতি কৰা ভক্তিক নিৰ্গুণ ভক্তি বোলা হয়।
৪৬। কবীৰৰ ভক্তি সগুণ নে নিৰ্গুণ?
উত্তৰঃ নিৰ্গুণ।
৪৭। মীৰাবাঈৰ ভক্তি সগুণ নে নিৰ্গুণ?
উত্তৰঃ সগুণ।
৪৮। আজান পীৰ বা আজান ফকিৰ কোন আছিল?
উত্তৰঃ অসমৰ এজন বিশিষ্ট চুফী সাধক আৰু জিকিৰ-জাৰী পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত ধৰ্মপ্ৰচাৰক আছিল।
৪৯। আজান পীৰৰ আন এটা প্ৰচলিত নাম কি?
উত্তৰঃ শ্বাহ মিলান।
৫০। আজান পীৰৰ দৰগাহ ক’ত অৱস্থিত?
উত্তৰঃ শিৱসাগৰ জিলাৰ সৰাগুৰি চাপৰিত।
খ. চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। দুজন বিখ্যাত চিষ্টি চুফী সন্তৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
১. খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি
২. খাজা নিজামুদ্দিন আউলিয়া
২। পঞ্চজন উল্লেখযোগ্য চিষ্টি চুফী সন্তৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ
১. খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি
২. কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকী
৩. বাবা ফৰিদ বা ফৰিদুদ্দিন গঞ্জ-ই-শকৰ
৪. নিজামুদ্দিন আউলিয়া
৫. নাছিৰুদ্দিন চিৰাগ-ই-দিল্লী
৩। মছজিদ স্থাপত্যত বিশ্বজনীন আৰু স্থানীয় পৰম্পৰাৰ সংমিশ্ৰণ কেনেদৰে হৈছিল?
উত্তৰঃ মছজিদৰ মূল ইছলামিক বৈশিষ্ট্যসমূহ—কিবলামুখী নামাজস্থান, মিহৰাব, মিম্বৰ, খিলান, গম্বুজ আৰু আৰবী লিপিৰ অলংকৰণ—বিভিন্ন অঞ্চলত বজাই ৰখা হৈছিল। কিন্তু নিৰ্মাণত স্থানীয় শিল, কাঠ, খুঁটি, ছাদ, ফুল-পাতৰ নক্সা আৰু স্থানীয় কাৰিকৰী কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ফলত ইছলামিক ধৰ্মীয় প্ৰয়োজন আৰু ভাৰতীয় আঞ্চলিক শিল্পশৈলীৰ সংমিশ্ৰণে স্বকীয় মছজিদ স্থাপত্য গঢ় লৈ উঠিছিল।
৪। প্ৰাৰম্ভিক ভক্তি পৰম্পৰাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
১. ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ব্যক্তিগত প্ৰেম আৰু ভক্তিক প্ৰাধান্য।
২. তামিল আঞ্চলিক ভাষাত ভক্তিমূলক গীত ৰচনা।
৩. আলৱাৰসকলে বিষ্ণু আৰু নয়নাৰসকলে শিৱৰ ভক্তি প্ৰচাৰ কৰিছিল।
৪. বহু সন্তে জাতিগত অহংকাৰ আৰু কঠোৰ আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সমালোচনা কৰিছিল।
৫. নাৰী আৰু বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ লোকে অংশগ্ৰহণ কৰিছিল।
৬. তীৰ্থস্থান আৰু মন্দিৰক কেন্দ্ৰ কৰি ভক্তি পৰম্পৰা বিস্তাৰ হৈছিল।
৫। আলৱাৰ আৰু নয়নাৰসকল কোন আছিল?
উত্তৰঃ ষষ্ঠৰ পৰা নৱম শতিকাৰ ভিতৰত দক্ষিণ ভাৰতত উদ্ভৱ হোৱা ভক্তি সাধকসকলৰ ভিতৰত বিষ্ণুভক্তসকলক আলৱাৰ আৰু শিৱভক্তসকলক নয়নাৰ বোলা হৈছিল। তেওঁলোকে তামিল ভাষাত গীত ৰচনা কৰি ভক্তি প্ৰচাৰ কৰিছিল।
৬। চুফী আৰু ভক্তি পৰম্পৰাৰ সাদৃশ্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
১. ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ব্যক্তিগত প্ৰেম আৰু ভক্তিত গুৰুত্ব।
২. বাহ্যিক আড়ম্বৰ অপেক্ষা অন্তৰৰ শুদ্ধতাক অধিক মূল্য।
৩. সমাজৰ সাধাৰণ মানুহৰ মাজত ধৰ্মীয় বাৰ্তা প্ৰচাৰ।
৪. স্থানীয় ভাষা আৰু সহজ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ।
৫. সংগীত, গীত আৰু কবিতাৰ ব্যৱহাৰ।
৬. বহু সাধকে জাতি আৰু সামাজিক বৈষম্যৰ সমালোচনা কৰিছিল।
৭। ভক্তি আৰু চুফী পৰম্পৰাত আঞ্চলিক ভাষা কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল?
উত্তৰঃ
১. সাধাৰণ জনতাই সহজে বুজিব পৰাকৈ।
২. সংস্কৃত বা ফাৰ্চী নজনাসকলৰ মাজতো ধৰ্মীয় চিন্তা প্ৰচাৰ কৰিবলৈ।
৩. মানুহৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ আৱেগিক সংযোগ গঢ়িবলৈ।
৪. গীত, পদ, দোহা, বচন আৰু কৱালিৰ মাধ্যমেৰে বাণী স্মৰণীয় কৰিবলৈ।
৮। খানকাহ কি? ইয়াৰ ভূমিকা কি আছিল?
উত্তৰঃ খানকাহ আছিল চুফী সন্তৰ আধ্যাত্মিক কেন্দ্ৰ। ইয়াত পীৰে শিষ্যসকলৰ সৈতে বাস কৰিছিল, ধৰ্মীয় আলোচনা আৰু সাধনা কৰিছিল। সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহে আশীৰ্বাদ, পৰামৰ্শ আৰু সহায় বিচাৰি খানকাহলৈ আহিছিল। বহু খানকাহত দুখীয়াৰ বাবে বিনামূলীয়া আহাৰৰ ব্যৱস্থাও আছিল।
৯। খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টিৰ দৰগাহ জনপ্রিয় হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ
১. মইনুদ্দিন চিষ্টিৰ আধ্যাত্মিক খ্যাতি আৰু জনসেৱা।
২. আজমীৰৰ সুবিধাজনক অৱস্থান।
৩. সাধাৰণ মানুহৰ লগতে চুলতান আৰু মোগল সম্ৰাটসকলৰ পৃষ্ঠপোষকতা।
৪. উৰচ আৰু তীৰ্থযাত্ৰাৰ পৰম্পৰা।
১০। মীৰাবাঈ কোন আছিল?
উত্তৰঃ মীৰাবাঈ ষোড়শ শতিকাৰ এগৰাকী বিখ্যাত কৃষ্ণভক্ত কবি-সন্ত আছিল। তেওঁ ৰাজপুত ৰাজপৰিয়ালৰ সৈতে জড়িত আছিল যদিও সামাজিক-ৰাজকীয় বাধা উপেক্ষা কৰি কৃষ্ণক নিজৰ পৰম প্ৰভু বুলি গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁৰ ভক্তিমূলক পদসমূহ ৰাজস্থানী আৰু ব্ৰজভাষাত বহুলভাৱে প্ৰচলিত।
১১। কবীৰৰ বাণীৰ বিশেষত্ব কি আছিল?
উত্তৰঃ কবীৰে নিৰ্গুণ ঈশ্বৰৰ উপাসনা কৰিছিল। তেওঁ হিন্দু-মুছলমান দুয়ো ধৰ্মৰ বাহ্যিক আচাৰ, জাতিভেদ, মূৰ্তিপূজা আৰু ধৰ্মীয় গোড়ামিৰ সমালোচনা কৰিছিল। তেওঁৰ দোহা আৰু পদসমূহ সহজ লোকভাষাত ৰচিত আছিল।
১২। ‘উল্টাবাঁসী’ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ আপাতদৃষ্টিত অসম্ভৱ বা ওলোটা অৰ্থৰ বাক্য ব্যৱহাৰ কৰি গভীৰ আধ্যাত্মিক সত্য প্ৰকাশ কৰা কবীৰৰ কিছুমান ৰচনাক উল্টাবাঁসী বোলা হয়। যেনে—সমুদ্ৰত জুই জ্বলা বা পানী অবিহনে পদুম ফুলা আদি ৰূপক।
১৩। গুৰু নানকৰ মূল ধৰ্মীয় শিক্ষা কি আছিল?
উত্তৰঃ
১. ঈশ্বৰ এক আৰু নিৰাকাৰ।
২. ঈশ্বৰৰ নাম স্মৰণ কৰিব লাগে।
৩. সৎভাৱে জীৱিকা অৰ্জন কৰিব লাগে।
৪. আনৰ সৈতে ভাগ-বতৰা কৰিব লাগে।
৫. জাতি, লিংগ আৰু ধৰ্মভিত্তিক বৈষম্য পৰিহাৰ কৰিব লাগে।
৬. বাহ্যিক আচাৰতকৈ সৎ জীৱন আৰু ভক্তি অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
১৪। লিংগায়তসকল কোন আছিল?
উত্তৰঃ দ্বাদশ শতিকাৰ কৰ্ণাটকত বাসৱন্নাৰ নেতৃত্বত গঢ় লৈ উঠা বীৰশৈৱ পৰম্পৰাৰ অনুসাৰীসকলক লিংগায়ত বোলা হয়। তেওঁলোকে ব্যক্তিগতভাৱে এটা সৰু শিৱলিংগ ধাৰণ কৰিছিল আৰু জাতিভেদ, অস্পৃশ্যতা আৰু কিছুমান ব্ৰাহ্মণ্য আচাৰৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
১৫। তাজকিৰা কি?
উত্তৰঃ চুফী সন্তসকলৰ জীৱন, শিক্ষা, অলৌকিক কাহিনী আৰু আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাৰ বিৱৰণ থকা গ্ৰন্থক তাজকিৰা বোলা হয়। চুফী ইতিহাস পুনৰ্নিৰ্মাণত এইবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাহিত্যিক সমল।
গ. মজলীয়া উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। ভক্তি আন্দোলনৰ মুখ্য নীতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ ভক্তি পৰম্পৰাৰ মাজত পাৰ্থক্য থাকিলেও কিছুমান সাধাৰণ বৈশিষ্ট্য দেখা যায়—
১. ব্যক্তিগত ভক্তিঃ ঈশ্বৰৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষ আৰু ব্যক্তিগত সম্পৰ্কত গুৰুত্ব।
২. প্ৰেমৰ ওপৰত গুৰুত্বঃ ঈশ্বৰ লাভৰ মুখ্য উপায় হিচাপে প্ৰেম আৰু আত্মসমৰ্পণ।
৩. গুৰুৰ ভূমিকা: বহু পৰম্পৰাত গুৰু আধ্যাত্মিক পথপ্ৰদৰ্শক।
৪. সহজ উপাসনাঃ জটিল যাগ-যজ্ঞতকৈ নাম-স্মৰণ, গীত, প্ৰাৰ্থনা আদিত গুৰুত্ব।
৫. আঞ্চলিক ভাষাঃ সাধাৰণ মানুহৰ ভাষাত ধৰ্মীয় বাণী প্ৰচাৰ।
৬. সামাজিক সমতাঃ বহু সন্তই জাতিভেদ আৰু অস্পৃশ্যতাৰ সমালোচনা কৰিছিল।
৭. সগুণ আৰু নিৰ্গুণ ধাৰাঃ কৃষ্ণ, ৰাম, শিৱ আদি সগুণ দেৱতাৰ লগতে নিৰাকাৰ ঈশ্বৰৰ ভক্তিও বিকশিত হৈছিল।
২। কবীৰৰ বিষয়ে এটি চমু টোকা লিখা।
উত্তৰঃ কবীৰ পঞ্চদশ শতিকাৰ অন্যতম বিশিষ্ট নিৰ্গুণ ভক্তি সন্ত আছিল। তেওঁৰ জীৱনৰ বিষয়ে বহু কাহিনী আছে আৰু ঐতিহাসিক তথ্য সীমিত। তেওঁ তাঁতী সমাজৰ সৈতে জড়িত আছিল বুলি বহুলভাৱে বিশ্বাস কৰা হয়।
কবীৰে এক নিৰাকাৰ পৰম ঈশ্বৰত বিশ্বাস কৰিছিল। তেওঁ ঈশ্বৰক ‘ৰাম’, ‘ৰহিম’, ‘হৰি’, ‘আল্লাহ’ আদি বিভিন্ন নামে অভিহিত কৰিছিল। তেওঁৰ মতে নামৰ পাৰ্থক্য থাকিলেও পৰম সত্য এক।
তেওঁ—
- জাতিভেদৰ বিৰোধিতা কৰিছিল,
- ধৰ্মীয় গোড়ামিৰ সমালোচনা কৰিছিল,
- বাহ্যিক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ ওপৰত আস্থা নাৰাখিছিল,
- অন্তৰৰ শুদ্ধতা আৰু সত্য ভক্তিত গুৰুত্ব দিছিল।
তেওঁৰ বাণীৰ এটা বিখ্যাত সংকলন হৈছে বীজক। তেওঁৰ বহু বাণী গুৰু গ্ৰন্থ সাহিবতো স্থান লাভ কৰিছে।
৩। খানকাহৰ জীৱনযাত্ৰা বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ খানকাহ চুফী সন্তৰ বাসস্থান আৰু আধ্যাত্মিক শিক্ষা-কেন্দ্ৰ আছিল।
খানকাহত—
১. পীৰ বা শেইখ শিষ্যসকলৰ সৈতে বাস কৰিছিল।
২. আধ্যাত্মিক শিক্ষা আৰু আলোচনা হৈছিল।
৩. জিকৰ, প্ৰাৰ্থনা আৰু বহু চিষ্টি খানকাহত ছমা অনুষ্ঠিত হৈছিল।
৪. ধনী-দুখীয়া, উচ্চ-নিম্ন সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহ আহিব পাৰিছিল।
৫. ভ্ৰমণকাৰী, দুখীয়া আৰু ভোকাতুৰ মানুহক আশ্ৰয় আৰু আহাৰ দিয়া হৈছিল।
৬. মানুহে ব্যক্তিগত সমস্যা, ৰোগ বা মানসিক অশান্তিৰ সমাধানৰ বাবে সন্তৰ আশীৰ্বাদ বিচাৰিছিল।
সেয়ে খানকাহ কেৱল ধৰ্মীয় স্থান নহৈ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক কেন্দ্ৰতো পৰিণত হৈছিল।
৪। মছজিদ স্থাপত্যত স্থানীয় আৰু বিশ্বজনীন পৰম্পৰাৰ সমন্বয় ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত ইছলামৰ বিস্তাৰৰ লগে লগে মছজিদ নিৰ্মাণৰ ক্ষেত্ৰত ইছলামিক ধৰ্মীয় নিয়মৰ লগতে স্থানীয় স্থাপত্যৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়।
বিশ্বজনীন দিশ
- মক্কামুখী কিবলা
- মিহৰাব
- মিম্বৰ
- নামাজৰ খোলা স্থান
- আৰবী কেলিগ্ৰাফী
- বহু ক্ষেত্ৰত খিলান আৰু গম্বুজ
স্থানীয় দিশ
- স্থানীয় শিল আৰু নিৰ্মাণ সামগ্ৰী
- ভাৰতীয় খুঁটি আৰু বীম-ভিত্তিক পদ্ধতি
- ফুল-পাত আৰু জ্যামিতিক নক্সা
- অঞ্চলভেদে বেলেগ ছাদ আৰু অলংকৰণ
এই সংমিশ্ৰণেই ভাৰতীয়-ইছলামিক স্থাপত্যৰ নিজস্ব ৰূপ সৃষ্টি কৰে।
৫। সগুণ আৰু নিৰ্গুণ ভক্তিৰ মাজৰ পাৰ্থক্য লিখা।
| সগুণ ভক্তি | নিৰ্গুণ ভক্তি |
|---|---|
| ঈশ্বৰক ৰূপ আৰু গুণযুক্ত বুলি ধৰা হয়। | ঈশ্বৰক নিৰাকাৰ আৰু নিৰ্গুণ বুলি ধৰা হয়। |
| মূৰ্তি বা অৱতাৰৰ উপাসনা হ’ব পাৰে। | মূৰ্তি বা নিৰ্দিষ্ট ৰূপৰ প্ৰয়োজন নাই। |
| কৃষ্ণ, ৰাম, শিৱ আদি উপাস্য। | এক নিৰাকাৰ পৰম সত্তাই উপাস্য। |
| মীৰাবাঈ, সূৰদাস আদি উদাহৰণ। | কবীৰ, গুৰু নানকৰ শিক্ষাৰ বহু দিশ উদাহৰণ। |
ঘ. ৰচনাধৰ্মী উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
১। চুফী পৰম্পৰাৰ বিকাশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ চুফীবাদ ইছলামৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠা এক আধ্যাত্মিক আৰু ৰহস্যবাদী পৰম্পৰা। ইছলামৰ প্ৰাৰম্ভিক শতাব্দীবোৰত কিছুমান সাধকে সম্পদ, ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু বাহ্যিক আড়ম্বৰ পৰিহাৰ কৰি ঈশ্বৰৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰেম, আত্মসংযম আৰু সৰল জীৱনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিবলৈ আৰম্ভ কৰে।
চুফী চিন্তাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য
১. ঈশ্বৰৰ প্ৰতি প্ৰেমঃ ঈশ্বৰক ভয়ৰ পৰিৱৰ্তে প্ৰেমৰ মাধ্যমেৰে লাভ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা।
২. আত্মশুদ্ধিঃ অহংকাৰ, লোভ, হিংসা আদি পৰিহাৰ কৰা।
৩. পীৰ-মুৰিদ সম্পৰ্কঃ আধ্যাত্মিক গুৰুক অনুসৰণ কৰা।
৪. জিকৰঃ ঈশ্বৰৰ নাম স্মৰণ কৰা।
৫. ছমাঃ বিশেষকৈ চিষ্টিসকলৰ মাজত সংগীতৰ মাধ্যমেৰে আধ্যাত্মিক অনুভূতি জাগ্ৰত কৰা।
৬. মানৱসেৱাঃ দুখীয়া আৰু অসহায় মানুহক সহায় কৰা।
দ্বাদশ শতিকাৰ পৰা বিভিন্ন ছিলছিলা সুসংগঠিত ৰূপত গঢ় লৈ উঠে। ভাৰতত চিষ্টি, সুহৰাৱৰ্দী, কাদিৰী আৰু নক্সবন্দী আদি ছিলছিলা উল্লেখযোগ্য।
চিষ্টি ছিলছিলাই ভাৰতত বিশেষ জনপ্রিয়তা লাভ কৰে। খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি, কুতুবুদ্দিন বখতিয়াৰ কাকী, বাবা ফৰিদ আৰু নিজামুদ্দিন আউলিয়া এই পৰম্পৰাৰ উল্লেখযোগ্য সন্ত।
খানকাহসমূহৰ মাধ্যমেৰে চুফীসকলে সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ সৈতে যোগাযোগ স্থাপন কৰিছিল। সেয়ে চুফীবাদে মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
২। চুফী সন্ত আৰু ৰাজ্যৰ মাজৰ সম্পৰ্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ চুফী সন্ত আৰু ৰাজশক্তিৰ সম্পৰ্ক একেধৰণৰ নাছিল। সময়, অঞ্চল আৰু ছিলছিলাভেদে ইয়াৰ ৰূপ সলনি হৈছিল।
ৰাজশক্তিৰ পৰা দূৰত্ব
চিষ্টি পৰম্পৰাৰ বহু সন্তে ৰাজদৰবাৰৰ পৰা সচেতনভাৱে দূৰত্ব বজাই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মতে অতিমাত্ৰা ৰাজসাহায্য গ্ৰহণে আধ্যাত্মিক স্বাধীনতা নষ্ট কৰিব পাৰে।
ৰাজসাহায্য
আনহাতে বহু চুফী কেন্দ্ৰই—
- ভূমিদান,
- নগদ অনুদান,
- দৰগাহৰ ৰক্ষণাবেক্ষণৰ সহায়
আদি শাসকসকলৰ পৰা লাভ কৰিছিল।
শাসকসকলৰ উদ্দেশ্য
জনপ্ৰিয় চুফী সন্তৰ আশীৰ্বাদ লাভ কৰিলে নিজৰ শাসনৰ নৈতিক বৈধতা বৃদ্ধি পায় বুলি বহু শাসকে বিশ্বাস কৰিছিল।
সম্পৰ্কৰ বৈশিষ্ট্য
সেয়ে চুফী আৰু শাসকৰ মাজৰ সম্পৰ্ক—
- কেতিয়াবা সহযোগিতামূলক,
- কেতিয়াবা দূৰত্বপূৰ্ণ,
- কেতিয়াবা মতভেদপূৰ্ণ আছিল।
চুফীসকলক সম্পূৰ্ণৰূপে ৰাজশক্তিৰ অনুগত বা সম্পূৰ্ণ বিৰোধী বুলি কোৱা সঠিক নহয়।
৩। ভক্তি পৰম্পৰাৰ বিকাশ সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় ধৰ্মীয় ইতিহাসত ভক্তি পৰম্পৰা বহু শতিকা ধৰি বিভিন্ন ৰূপত বিকশিত হৈছিল।
দক্ষিণ ভাৰতত আৰম্ভণিৰ শক্তিশালী ধাৰা
ষষ্ঠৰ পৰা নৱম শতিকাৰ ভিতৰত তামিল অঞ্চলত আলৱাৰ আৰু নয়নাৰ সাধকসকলে এক শক্তিশালী ভক্তি পৰম্পৰা গঢ়ি তোলে।
- আলৱাৰসকল বিষ্ণুভক্ত।
- নয়নাৰসকল শিৱভক্ত।
- তেওঁলোকে তামিল ভাষাত ভক্তিমূলক পদ ৰচনা কৰিছিল।
কৰ্ণাটকৰ বীৰশৈৱ আন্দোলন
দ্বাদশ শতিকাত বাসৱন্নাৰ নেতৃত্বত লিংগায়ত বা বীৰশৈৱ আন্দোলন গঢ় লৈ উঠে। তেওঁলোকে জাতিভেদ আৰু অস্পৃশ্যতাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
উত্তৰ ভাৰতত বিকাশ
পাছলৈ উত্তৰ আৰু পশ্চিম ভাৰতত—
- কবীৰ
- ৰবিদাস
- গুৰু নানক
- মীৰাবাঈ
- সূৰদাস
- তুলসীদাস
আদি সাধকে বিভিন্ন ভক্তি পৰম্পৰা বিকশিত কৰে।
ভক্তি পৰম্পৰাৰ প্ৰভাৱ
১. আঞ্চলিক ভাষা-সাহিত্য সমৃদ্ধ হয়।
২. ধৰ্ম সাধাৰণ মানুহৰ ওচৰলৈ যায়।
৩. জাতিগত বৈষম্যৰ সমালোচনা বৃদ্ধি পায়।
৪. নাৰী আৰু নিম্ন সামাজিক গোটৰ কণ্ঠও ধৰ্মীয় সাহিত্যত স্থান পায়।
৫. ভাৰতীয় ধৰ্মীয় পৰম্পৰা অধিক বৈচিত্ৰ্যময় হয়।
৪। গুৰু নানকৰ জীৱন আৰু ধৰ্মীয় নীতিসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ গুৰু নানক ১৪৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দত পঞ্জাৱৰ তালৱণ্ডীত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। এই ঠাইখন বৰ্তমান পাকিস্তানৰ নানকানা সাহিব নামে পৰিচিত।
তেওঁ বিভিন্ন ধৰ্মীয় সাধক আৰু চুফীসকলৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিছিল আৰু বিস্তৃত ভ্ৰমণ কৰিছিল।
গুৰু নানকৰ মূল শিক্ষা
১. এক ঈশ্বৰঃ পৰমেশ্বৰ এক, নিৰাকাৰ আৰু সৰ্বব্যাপী।
২. নাম জপনাঃ ঈশ্বৰৰ নাম সদায় স্মৰণ কৰা।
৩. কিৰত কৰণীঃ সৎ পৰিশ্ৰমে জীৱিকা অৰ্জন কৰা।
৪. ৱণ্ড ছকনাঃ নিজৰ উপাৰ্জনৰ অংশ আনৰ সৈতে ভাগ কৰা।
৫. জাতিভেদৰ বিৰোধিতাঃ জন্মৰ ভিত্তিত মানুহক উচ্চ-নীচ কৰা উচিত নহয়।
৬. বাহ্যিক আচাৰৰ সমালোচনাঃ কেৱল তীৰ্থ, আড়ম্বৰ বা বাহ্যিক চিহ্নৰ দ্বাৰা ঈশ্বৰ লাভ নহয়।
৭. সৎ জীৱনঃ সত্য, দয়া, ন্যায় আৰু সৎ আচৰণত গুৰুত্ব।
তেওঁ শিষ্যসকলক এক ধৰ্মীয় সমাজ হিচাপে সংগঠিত কৰিছিল আৰু ভাই লেহনাক ‘গুৰু অংগদ’ নামে নিজৰ উত্তৰাধিকাৰী কৰিছিল।
পাছলৈ পঞ্চম গুৰু অৰ্জুনে নানক আৰু আন বহু সন্তৰ বাণী সংকলন কৰি আদি গ্ৰন্থ প্ৰস্তুত কৰে, যি পাছলৈ গুৰু গ্ৰন্থ সাহিবৰ মূল ভিত্তি হয়।
৫। কৰ্ণাটকৰ বীৰশৈৱ বা লিংগায়ত পৰম্পৰা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ দ্বাদশ শতিকাৰ কৰ্ণাটকত বাসৱন্না আৰু তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ নেতৃত্বত বীৰশৈৱ বা লিংগায়ত আন্দোলন শক্তিশালী হয়।
মূল বৈশিষ্ট্য
১. শিৱক ব্যক্তিগত লিংগৰ ৰূপত উপাসনা।
২. ভক্তসকলে নিজৰ শৰীৰত সৰু লিংগ ধাৰণ কৰিছিল।
৩. জাতিভেদ আৰু অস্পৃশ্যতাৰ বিৰোধিতা।
৪. কিছুমান ব্ৰাহ্মণ্য আচাৰ আৰু যাগ-যজ্ঞৰ সমালোচনা।
৫. বিধবা বিবাহ আৰু প্ৰাপ্তবয়স্ক বিবাহৰ প্ৰতি অধিক উদাৰ মনোভাৱ।
৬. মৃতদেহ দাহ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে সমাধিস্থ কৰাৰ প্ৰথা।
৭. কন্নড় ভাষাত বচন ৰচনাৰ মাধ্যমেৰে ধৰ্মীয় শিক্ষা প্ৰচাৰ।
এই আন্দোলনে দক্ষিণ ভাৰতৰ সামাজিক আৰু ধৰ্মীয় সংস্কাৰৰ ইতিহাসত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান লাভ কৰে।
৬। আজান পীৰৰ বিষয়ে চমুকৈ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ আজান পীৰ বা আজান ফকিৰ অসমৰ ইছলামিক-চুফী সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাৰ এজন উল্লেখযোগ্য সাধক। তেওঁক শ্বাহ মিলান নামেৰেও জনা যায়।
অসমত তেওঁ স্থানীয় ভাষা আৰু সংস্কৃতিৰ সৈতে ইছলামিক আধ্যাত্মিক চিন্তাৰ সমন্বয় ঘটাইছিল। তেওঁৰ সৈতে জড়িত জিকিৰ আৰু জাৰী গীতসমূহত—
- আল্লাহৰ স্মৰণ,
- নৈতিক জীৱন,
- মানৱীয় মূল্যবোধ,
- সংসাৰৰ অনিত্যতা,
- ধৰ্মীয় সম্প্ৰীতি
আদি ভাব প্ৰকাশ পাইছে।
আজান পীৰৰ দৰগাহ শিৱসাগৰ জিলাৰ সৰাগুৰি চাপৰিত অৱস্থিত। তেওঁৰ পৰম্পৰা অসমৰ হিন্দু-মুছলমান সাংস্কৃতিক সমন্বয়ৰ এক উল্লেখযোগ্য নিদৰ্শন।
ঙ. ভক্তি আৰু চুফী পৰম্পৰাৰ তুলনা
| ভক্তি পৰম্পৰা | চুফী পৰম্পৰা |
|---|---|
| ভাৰতীয় হিন্দু ধৰ্মীয় পৰম্পৰাৰ ভিতৰত বিভিন্ন ৰূপত বিকশিত। | ইছলামৰ আধ্যাত্মিক-ৰহস্যবাদী ধাৰা। |
| ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি মুখ্য। | আল্লাহৰ প্ৰতি প্ৰেম মুখ্য। |
| গুৰুৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। | পীৰ বা শেইখৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ। |
| ভজন, কীৰ্তন, পদ, দোহা ব্যৱহাৰ। | জিকৰ, ছমা, কৱালি আদি ব্যৱহাৰ। |
| সগুণ আৰু নিৰ্গুণ দুয়ো ধাৰা আছে। | মূলত এক নিৰাকাৰ আল্লাহৰ প্ৰতি আধ্যাত্মিক ভক্তি। |
| বহু সাধকে জাতিভেদৰ সমালোচনা কৰিছিল। | খানকাহত বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ মানুহে অংশ লৈছিল। |
| আঞ্চলিক ভাষাৰ বিকাশত গুৰুত্বপূৰ্ণ। | ফাৰ্চী, হিন্দৱী আৰু আঞ্চলিক ভাষাৰ বিকাশত প্ৰভাৱ পেলাইছিল। |
চ. চমুটোকা
১। ছিলছিলা
চুফী গুৰু-শিষ্যৰ এক অবিচ্ছিন্ন আধ্যাত্মিক পৰম্পৰাক ছিলছিলা বোলা হয়।
২। খানকাহ
চুফী পীৰ আৰু তেওঁৰ শিষ্যসকলৰ বাসস্থান আৰু আধ্যাত্মিক সাধনা-কেন্দ্ৰ।
৩। দৰগাহ
চুফী সন্তৰ সমাধিস্থল। সন্তৰ মৃত্যুৰ পাছত এইবোৰ বহু সময়ত তীৰ্থস্থানলৈ পৰিণত হয়।
৪। উৰচ
চুফী সন্তৰ মৃত্যুদিন উপলক্ষে পালন কৰা স্মৃতি অনুষ্ঠান। ইয়াক ঈশ্বৰৰ সৈতে সন্তৰ মিলনৰ দিন বুলি ধৰা হয়।
৫। বীজক
কবীৰপন্থী পৰম্পৰাত সংকলিত কবীৰৰ বাণীৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংকলন।
৬। বচন
কন্নড় ভাষাত বীৰশৈৱ সাধকসকলে ৰচনা কৰা চুটি ধৰ্মীয়-সামাজিক বাণী।
৭। তাজকিৰা
চুফী সন্তৰ জীৱনী, শিক্ষা আৰু অলৌকিক ঘটনাৰ বিৱৰণ থকা গ্ৰন্থ।
৮। মচনৱী
ফাৰ্চী সাহিত্যৰ দীঘল আখ্যানমূলক কবিতাৰ ৰূপ। বহু চুফী কবিয়ে মানৱীয় প্ৰেমৰ ৰূপকৰ মাধ্যমেৰে ঐশ্বৰিক প্ৰেম প্ৰকাশ কৰিছিল।
৯। সগুণ ভক্তি
ৰূপ-গুণযুক্ত ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তি।
১০। নিৰ্গুণ ভক্তি
নিৰাকাৰ আৰু নিৰ্গুণ পৰম সত্তাৰ প্ৰতি ভক্তি।
ছ. শুদ্ধ নে অশুদ্ধ
১। আলৱাৰসকল শিৱৰ ভক্ত আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
২। নয়নাৰসকল শিৱৰ ভক্ত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৩। আণ্ডাল এগৰাকী মহিলা আলৱাৰ আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৪। ছিলছিলা মানে চুফী গুৰু-শিষ্যৰ আধ্যাত্মিক শিকলি।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৫। খানকাহ কেৱল ৰাজপৰিয়ালৰ মানুহৰ বাবে আছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৬। উৰচ চুফী সন্তৰ জন্মদিনক বুজায়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৭। খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টিৰ দৰগাহ আজমীৰত আছে।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
৮। কবীৰে জাতিভেদৰ সমৰ্থন কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
৯। কবীৰ নিৰ্গুণ ভক্তি পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১০। মীৰাবাঈ কৃষ্ণভক্ত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১১। গুৰু নানকৰ জন্ম নানকানা সাহিবৰ তালৱণ্ডীত হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১২। গুৰু নানকে মূৰ্তিপূজাক তেওঁৰ শিক্ষাৰ কেন্দ্ৰত ৰাখিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৩। বাসৱন্না বীৰশৈৱ পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত আছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৪। লিংগায়তসকলে জাতিভেদৰ সমৰ্থন কৰিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৫। শ্বৰিয়া ইছলামিক ধৰ্মীয় আইন।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৬। ‘Kashf-ul-Mahjub’ কবীৰে লিখিছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৭। ভক্তি আৰু চুফী দুয়ো পৰম্পৰাত সংগীত আৰু কবিতাৰ ব্যৱহাৰ হৈছিল।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
১৮। সকলো চুফী সন্তে ৰাজসাহায্য একেবাৰে গ্ৰহণ কৰা নাছিল।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
১৯। নিৰ্গুণ ভক্তিত ঈশ্বৰক নিৰাকাৰ বুলি ধৰা হয়।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
২০। আজান পীৰ অসমৰ চুফী পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
জ. খালী ঠাই পূৰণ কৰা
১। আলৱাৰসকল ______ৰ ভক্ত আছিল।
উত্তৰঃ বিষ্ণু
২। নয়নাৰসকল ______ৰ ভক্ত আছিল।
উত্তৰঃ শিৱ
৩। নালায়িৰ দিব্য প্ৰবন্ধমক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ তামিল বেদ
৪। এগৰাকী বিখ্যাত মহিলা আলৱাৰৰ নাম ______।
উত্তৰঃ আণ্ডাল
৫। চুফী গুৰু-শিষ্যৰ আধ্যাত্মিক ধাৰাক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ ছিলছিলা
৬। চুফী সন্তৰ আশ্ৰমসদৃশ বাসস্থানক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ খানকাহ
৭। চুফী সন্তৰ সমাধিস্থলক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ দৰগাহ
৮। চুফী সন্তৰ মৃত্যুদিনৰ উৎসৱক ______ বোলা হয়।
উত্তৰঃ উৰচ
৯। চিষ্টি পৰম্পৰাৰ বিখ্যাত সন্ত ______ৰ দৰগাহ আজমীৰত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টি
১০। কবীৰৰ বাণীৰ বিখ্যাত সংকলনখনৰ নাম ______।
উত্তৰঃ বীজক
১১। গুৰু নানকৰ জন্ম ______ খ্ৰীষ্টাব্দত হৈছিল।
উত্তৰঃ ১৪৬৯
১২। গুৰু নানকৰ জন্মস্থান ______।
উত্তৰঃ তালৱণ্ডী
১৩। পঞ্চম শিখ গুৰু ______এ আদি গ্ৰন্থ সংকলন কৰিছিল।
উত্তৰঃ গুৰু অৰ্জুন
১৪। লিংগায়ত আন্দোলনৰ প্ৰধান নেতা ______।
উত্তৰঃ বাসৱন্না
১৫। ৰূপ-গুণযুক্ত ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তিক ______ ভক্তি বোলা হয়।
উত্তৰঃ সগুণ
১৬। নিৰাকাৰ ঈশ্বৰৰ প্ৰতি ভক্তিক ______ ভক্তি বোলা হয়।
উত্তৰঃ নিৰ্গুণ
১৭। আজান পীৰৰ দৰগাহ ______ত অৱস্থিত।
উত্তৰঃ সৰাগুৰি চাপৰী
১৮। ‘Kashf-ul-Mahjub’ৰ ৰচক ______।
উত্তৰঃ আলী-বিন-উছমান আল-হুজৱিৰী
ঝ. MCQ
১। আলৱাৰসকল কাৰ ভক্ত আছিল?
A) বিষ্ণু
B) শিৱ
C) ব্ৰহ্মা
D) ইন্দ্ৰ
উত্তৰঃ A) বিষ্ণু
২। চুফী গুৰু-শিষ্যৰ আধ্যাত্মিক ধাৰাক কি বোলা হয়?
A) উৰচ
B) ছিলছিলা
C) বচন
D) তাজকিৰা
উত্তৰঃ B) ছিলছিলা
৩। কবীৰৰ বাণীৰ বিখ্যাত সংকলন কোনখন?
A) ৰামচৰিতমানস
B) পদ্মাৱত
C) বীজক
D) গীতগোবিন্দ
উত্তৰঃ C) বীজক
৪। খাজা মইনুদ্দিন চিষ্টিৰ দৰগাহ ক’ত আছে?
A) দিল্লী
B) আগ্ৰা
C) লাহোৰ
D) আজমীৰ
উত্তৰঃ D) আজমীৰ
৫। মহিলা আলৱাৰ কোন?
A) আণ্ডাল
B) মীৰাবাঈ
C) ৰাবিয়া
D) লালদেদ
উত্তৰঃ A) আণ্ডাল
৬। চুফী আশ্ৰমসদৃশ কেন্দ্ৰক কি বোলা হয়?
A) মঠ
B) খানকাহ
C) বিহাৰ
D) মন্দিৰ
উত্তৰঃ B) খানকাহ
৭। কোনজন সন্ত নিৰ্গুণ ভক্তিৰ সৈতে বিশেষভাৱে জড়িত?
A) সূৰদাস
B) মীৰাবাঈ
C) কবীৰ
D) চৈতন্য
উত্তৰঃ C) কবীৰ
৮। গুৰু নানকৰ জন্ম কেতিয়া হৈছিল?
A) 1398
B) 1440
C) 1489
D) 1469
উত্তৰঃ D) 1469
৯। বীৰশৈৱ আন্দোলনৰ প্ৰধান নেতা কোন?
A) বাসৱন্না
B) কবীৰ
C) ৰামানন্দ
D) নানক
উত্তৰঃ A) বাসৱন্না
১০। চুফী সন্তৰ মৃত্যুদিনৰ অনুষ্ঠানক কি বোলা হয়?
A) জিকৰ
B) উৰচ
C) ছিলছিলা
D) ফতোৱা
উত্তৰঃ B) উৰচ
১১। ‘নালায়িৰ দিব্য প্ৰবন্ধম’ কোন পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত?
A) চুফী
B) নয়নাৰ
C) আলৱাৰ
D) শিখ
উত্তৰঃ C) আলৱাৰ
১২। গুৰু নানকৰ জন্মস্থান কোনটো?
A) অমৃতসৰ
B) আজমীৰ
C) দিল্লী
D) তালৱণ্ডী
উত্তৰঃ D) তালৱণ্ডী
১৩। নয়নাৰসকল কাৰ ভক্ত আছিল?
A) শিৱ
B) বিষ্ণু
C) বুদ্ধ
D) মহাবীৰ
উত্তৰঃ A) শিৱ
১৪। চুফী গুৰুক কি বোলা হয়?
A) মুৰিদ
B) পীৰ
C) কাজী
D) উলেমা
উত্তৰঃ B) পীৰ
১৫। মীৰাবাঈ কাৰ ভক্ত আছিল?
A) শিৱ
B) ৰাম
C) কৃষ্ণ
D) গণেশ
উত্তৰঃ C) কৃষ্ণ
১৬। ‘Kashf-ul-Mahjub’ৰ ৰচক কোন?
A) বাবা ফৰিদ
B) নিজামুদ্দিন আউলিয়া
C) আমিৰ খুসৰো
D) আল-হুজৱিৰী
উত্তৰঃ D) আল-হুজৱিৰী
১৭। চুফী শিষ্যক কি বোলা হয়?
A) মুৰিদ
B) পীৰ
C) উলেমা
D) কাজী
উত্তৰঃ A) মুৰিদ
১৮। শিখসকলৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ কোনখন?
A) বীজক
B) গুৰু গ্ৰন্থ সাহিব
C) পদ্মাৱত
D) বচন
উত্তৰঃ B) গুৰু গ্ৰন্থ সাহিব
১৯। ৰূপহীন ঈশ্বৰৰ ভক্তিক কি বোলা হয়?
A) সগুণ ভক্তি
B) তান্ত্ৰিক ভক্তি
C) নিৰ্গুণ ভক্তি
D) বৈদিক ভক্তি
উত্তৰঃ C) নিৰ্গুণ ভক্তি
২০। আজান পীৰৰ দৰগাহ ক’ত?
A) হাজো
B) কামাখ্যা
C) বৰপেটা
D) সৰাগুৰি চাপৰী
উত্তৰঃ D) সৰাগুৰি চাপৰী
Teacher Generate Question Answer
ভক্তি, আৰু চুফী পৰম্পৰা, ধাৰ্ণিক বিশ্বাসৰ পৰিৱৰ্তন আৰু ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ
◻️ চমুপ্ৰশ্ন
২। মছজিদ স্থাপত্যকলাত বিশ্বজনীন আৰু স্থানীয় পৰম্পৰাৰ সংমিশ্ৰণ কেনে হৈছিল?
উত্তৰঃ
মছজিদ স্থাপত্যত বিশ্বজনীন (ইছলামিক) আৰু স্থানীয় পৰম্পৰাৰ সুন্দৰ সংমিশ্ৰণ দেখা যায়।
বিশ্বজনীন বৈশিষ্ট্যসমূহঃ গম্বুজ, মিনাৰ, মিহৰাব, মিম্বৰ আদি।
স্থানীয় বৈশিষ্ট্যসমূহঃ ভাৰতীয় মন্দিৰৰ খুঁটি, অলংকাৰ, স্থানীয় শৈলী।
উদাহৰণস্বৰূপে, বহু মছজিদত ভাৰতীয় শিল্পশৈলী আৰু ইছলামিক নক্সাৰ মিল দেখা যায়।
৭। প্ৰাৰম্ভিক ভক্তি পৰম্পৰাৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ কি আছিল?
উত্তৰঃ
প্ৰাৰম্ভিক ভক্তি পৰম্পৰাৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্যসমূহ—
১। ভগৱানৰ প্ৰতি ব্যক্তিগত ভক্তি গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।
২। যাগ-যজ্ঞ আৰু জটিল আচাৰৰ বিৰোধিতা কৰা হৈছিল।
৩। জাতি-বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ বিৰোধিতা কৰা হৈছিল।
৪। সকলো মানুহ সমান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল।
৫। স্থানীয় ভাষাত ভজন আৰু গীত ৰচনা কৰা হৈছিল।
৯। চুফী আৰু ভক্তি পৰম্পৰাৰ সাদৃশ্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
চুফী আৰু ভক্তি পৰম্পৰাৰ সাদৃশ্যসমূহ—
১। ঈশ্বৰ প্ৰতি গভীৰ ভক্তি।
২। আচার-অনুষ্ঠানতকৈ অন্তৰৰ শুদ্ধিত গুৰুত্ব।
৩। সাম্যবাদৰ প্ৰচাৰ (জাতি-বৰ্ণৰ বিৰোধিতা)।
৪। স্থানীয় ভাষাৰ ব্যৱহাৰ।
৫। সংগীত আৰু কীৰ্তনৰ জৰিয়তে ধৰ্মপ্ৰচাৰ।
১০। ভক্তি আৰু চুফী পৰম্পৰাত আঞ্চলিক ভাষা ব্যৱহাৰৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ
১। সাধাৰণ মানুহে সহজে বুজিব পাৰিবলৈ।
২। ধৰ্মীয় চিন্তা-ধাৰা সৰলভাৱে প্ৰচাৰ কৰিবলৈ।
৩। জনসাধাৰণৰ লগত সোজাকৈ সংযোগ স্থাপন কৰিবলৈ।
৪। শিক্ষাহীন লোকসকলৰ মাজতো প্ৰচাৰ কৰিবলৈ।
◻️ অতি চমু উত্তৰ
১০। “ছাখা” মানে কি?
উত্তৰঃ
“ছাখা” মানে হৈছে চুফী বা ভক্তি পৰম্পৰাৰ শাখা বা উপ-সম্প্ৰদায়।
◻️ ৰচনাধৰ্মী প্ৰশ্ন
২। চুফী সন্ত আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সম্পর্ক আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ
চুফী সন্ত আৰু ৰাজ্যৰ মাজত সম্পৰ্ক জটিল কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।
কিছুমান চুফী সন্তে ৰাজদৰবাৰৰ পৰা আঁতৰি থাকিবলৈ পছন্দ কৰিছিল। তেওঁলোকে সৰল জীৱন যাপন কৰিছিল।
আন কিছুমান চুফীয়ে শাসকসকলৰ লগত যোগাযোগ ৰাখিছিল আৰু ৰাজসাহায্য গ্ৰহণ কৰিছিল।
শাসকসকলে চুফীসকলৰ জনপ্ৰিয়তা ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ ক্ষমতা দৃঢ় কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।
চুফী খানকাহত সকলো ধৰ্মৰ লোক আহি মিলিত হোৱাৰ ফলত সমাজত ঐক্য বৃদ্ধি হৈছিল।
৩। ভক্তি পৰম্পৰাৰ বিকাশ সম্পর্কে টোকা।
উত্তৰঃ
ভক্তি পৰম্পৰা ভাৰতত ৭ম শতিকাৰ পৰা দক্ষিণ ভাৰতত আৰম্ভ হৈছিল।
আলৱাৰ আৰু নয়নাৰসকলে এই আন্দোলন আগবঢ়াইছিল।
পিছত উত্তৰ ভাৰতত কবীৰ, নানক, মীৰাবাঈ আদি সন্তসকলে ইয়াক বিস্তাৰ কৰিছিল।
ভক্তি আন্দোলনে ধৰ্মীয় সমতা, সহজ উপাসনা আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
৪। ভক্তি পৰম্পৰাৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
১। একেশ্বৰবাদৰ প্ৰচাৰ।
২। ভক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব।
৩। জাতি-বৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ বিৰোধিতা।
৪। সহজ ভাষাৰ ব্যৱহাৰ।
৫। সামাজিক সমতা আৰু ভাতৃত্ববোধ।
৫। ভক্তি পৰম্পৰাৰ কেইজনমান বিখ্যাত সন্তৰ নাম।
উত্তৰঃ
১। কবীৰ
২। গুৰু নানক
৩। মীৰাবাঈ
৪। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ
৫। ৰামানন্দ
৬। চুলতান আৰু চুফীসকলৰ মাজত বিৰোধ আছিলনে?
উত্তৰঃ
সম্পূৰ্ণ বিৰোধ নাছিল, কিন্তু কিছুমান ক্ষেত্ৰত মতভেদ আছিল।
বহু চুফীয়ে ৰাজশক্তিৰ পৰা দূৰত থাকিছিল।
কিছুমান চুফীয়ে ৰাজসাহায্য গ্ৰহণ কৰিছিল।
সেয়েহে সম্পৰ্কটো কেতিয়াবা সহযোগিতামূলক আৰু কেতিয়াবা দূৰত্বপূৰ্ণ আছিল।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post