Chapter 5
“সাহিত্য”
অসম SCERT-ৰ D.El.Ed ২য় ষাণ্মাসিকৰ (2nd Semester) মাতৃভাষা (অসমীয়া – MIL) পাঠ্যক্ৰমৰ ৫ম অধ্যায়: “সাহিত্য” (পদ্য, গদ্য আৰু ব্যাকৰণ শিক্ষণ পদ্ধতি)-ৰ পৰীক্ষোপযোগী সম্ভাব্য প্ৰশ্নোত্তৰসমূহ তলত যুগুত কৰা হ’ল:
১ নম্বৰীয়া অতি চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: ‘সাহিত্য’ শব্দটোৰ উৎপত্তি কেনেকৈ হৈছে?
উত্তৰ: ‘সহিত’ শব্দৰ লগত ‘য’ প্ৰত্যয় যোগ হৈ ‘সাহিত্য’ শব্দটো গঠিত হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল হিত বা কল্যাণৰ সৈতে থকা ভাব বা মিলন।
প্ৰশ্ন ২: পদ্য পাঠদানৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত ছন্দজ্ঞান, সুৰৰ অনুভূতি, সৌন্দৰ্যবোধ আৰু কল্পনাশক্তিৰ বিকাশ ঘটোৱা।
প্ৰশ্ন ৩: গদ্য শিক্ষণৰ মুখ্য লক্ষ্য কি?
উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শব্দভাণ্ডাৰ বৃদ্ধি কৰা, যুক্তিপূৰ্ণ চিন্তাশক্তিৰ বিকাশ ঘটোৱা আৰু শুদ্ধ উচ্চাৰণেৰে অৰ্থ বুজি পঢ়াৰ দক্ষতা বৃদ্ধি কৰা।
প্ৰশ্ন ৪: ব্যাকৰণ শিক্ষণৰ সৰ্বোত্তম পদ্ধতিটো কি?
উত্তৰ: আগমন পদ্ধতি (Inductive Method)।
প্ৰশ্ন ৫: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৃজনীশীল প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে কি ধৰণৰ সাহিত্যিক কাৰ্যসূচী উপযোগী?
উত্তৰ: দেৱাল পত্ৰিকা প্ৰস্তুত কৰা, কবিতা বা গল্প লিখাৰ অনুশীলন আৰু অভিনয়/নাট্যাভিনয়।
২ বা ৩ নম্বৰীয়া চমু উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: পদ্য শিক্ষণ আৰু গদ্য শিক্ষণৰ মাজৰ দুটা মূল পাৰ্থক্য লিখা।
উত্তৰ:
১. উদ্দেশ্যৰ দিশৰ পৰা: পদ্য শিক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল সৌন্দৰ্যবোধ, ৰসাস্বাদন আৰু ছন্দৰ অনুভূতি জাগ্ৰত কৰা। আনহাতে, গদ্য শিক্ষণৰ মূল উদ্দেশ্য হ’ল তথ্য আহৰণ, ভাষাৰ গঠন বুজা আৰু চিন্তা-শক্তিৰ বিকাশ সাধন কৰা।
২. পঠনৰ দিশৰ পৰা: পদ্য পাঠদানত সুৰ, তাল আৰু লয়যুক্ত আবৃত্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। কিন্তু গদ্যত প্ৰধানকৈ নীৰৱ পাঠ আৰু বিৰাম চিহ্ন মানি শুদ্ধ উচ্চাৰণেৰে পঢ়াৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
প্ৰশ্ন ২: নিগমন পদ্ধতি (Deductive Method) আৰু আগমন পদ্ধতিৰ (Inductive Method) মাজৰ পাৰ্থক্য কি?
উত্তৰ:
- নিগমন পদ্ধতি: এই পদ্ধতিত প্ৰথমে ব্যাকৰণৰ নিয়ম বা সূত্ৰটো মুখস্থ কৰিবলৈ দিয়া হয় আৰু পিছত উদাহৰণৰ সহায়ত বুজোৱা হয় (সাধাৰণৰ পৰা নিৰ্দিষ্টলৈ)।
- আগমন পদ্ধতি: এই পদ্ধতিত প্ৰথমে কেইবাটাও প্ৰাসংগিক উদাহৰণ দাঙি ধৰি বিশ্লেষণ কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত শিক্ষাৰ্থীসকলে নিজে সাধাৰণ সূত্ৰ বা নিয়মটো নিৰ্ণয় কৰে (নিৰ্দিষ্টৰ পৰা সাধাৰণলৈ)।
প্ৰশ্ন ৩: সাহিত্য শিক্ষণত শিশু-সাহিত্যৰ গুৰুত্ব কি?
উত্তৰ:
- শিশু-সাহিত্যই প্ৰাথমিক পৰ্যায়ৰ শিশুৰ কল্পনা আৰু কৌতূহল বৃদ্ধি কৰে।
- নীতিশিক্ষা, সমাজ-সচেতনতা আৰু মানৱীয় মূল্যবোধ সহজে গঢ়ি তোলে।
- ছবি আৰু সহজ-সৰল ভাষাৰ ব্যৱহাৰে শিশুৰ পঠন স্পৃহা আৰু শব্দজ্ঞান বৃদ্ধি কৰে।
৫ নম্বৰীয়া বহল উত্তৰৰ প্ৰশ্ন
প্ৰশ্ন ১: প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত কবিতা বা পদ্য শিক্ষণৰ বিভিন্ন স্তৰসমূহ (Steps of Teaching Poetry) আলোচনা কৰা।
উত্তৰ:
শ্ৰেণীকোঠাত এটা কবিতা সফলতাৰে পাঠদান কৰিবলৈ শিক্ষকগৰাকীয়ে সাধাৰণতে তলত দিয়া স্তৰসমূহ অনুসৰণ কৰে:
১. প্ৰস্তুতি বা পাতনি (Preparation): পূৰ্বজ্ঞান পৰীক্ষা কৰা, কবিতাটোৰ পটভূমি বা বিষয়বস্তুৰ লগত সংগতি ৰাখি ছবি প্ৰদৰ্শন কৰা অথবা কিছুমান প্ৰশ্ন সুধি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক পাঠৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত কৰা।
২. আদৰ্শ আবৃত্তি (Model Recitation): শিক্ষকে শুদ্ধ উচ্চাৰণ, ভাব, যতি-চিহ্ন আৰু সঠিক সুৰ-লয় ৰক্ষা কৰি কবিতাটো আবৃত্তি কৰি শুনাব।
৩. অনুকৰণ আবৃত্তি (Imitation Recitation): শিক্ষকৰ আবৃত্তিৰ অনুকৰণ কৰি শিক্ষাৰ্থীসকলে ব্যক্তিগতভাৱে বা দলগতভাৱে কবিতাটো আবৃত্তি কৰিব।
৪. শব্দাৰ্থ আৰু ভাৱ বিশ্লেষণ (Word Meaning & Explanation): কঠিন শব্দবোৰৰ অৰ্থ বাক্যত প্ৰয়োগ কৰি বুজাই দিয়া হ’ব আৰু কবিতাটোৰ অন্তর্নিহিত সৌন্দৰ্য আৰু ভাব সহজ ভাষাত ব্যাখ্যা কৰা হ’ব।
৫. সৌন্দৰ্যবোধ আৰু বোধশক্তি পৰীক্ষা (Appreciation & Evaluation): কবিতাটোৰ মূলভাৱ, ছন্দ আৰু ছবিবোৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কিমান উপলব্ধি কৰিব পাৰিছে, তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি মৌখিক বা চমু প্ৰশ্ন সোধা হ’ব।
৬. গৃহকাৰ্য বা সৃজনীমূলক কাম (Assignment): কবিতাটো আবৃত্তি কৰিবলৈ দিয়া, ছবি আঁকিবলৈ দিয়া বা নিজৰ ভাষাত মূলভাৱ লিখিবলৈ দিয়া।
প্ৰশ্ন ২: ব্যাকৰণ শিক্ষণত “আগমন পদ্ধতি” কিয় শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য কৰা হয়? উদাহৰণসহ বুজাই লিখা।
উত্তৰ:
মনোবৈজ্ঞানিক দিশৰ পৰা প্ৰাথমিক আৰু উচ্চ-প্ৰাথমিক পৰ্যায়ত ব্যাকৰণ শিকাবলৈ আগমন পদ্ধতি (Inductive Method) আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ আৰু উৎকৃষ্ট পদ্ধতি।
শ্ৰেষ্ঠ হোৱাৰ কাৰণসমূহ:
- ই শিক্ষাৰ্থীক সক্ৰিয় কৰি ৰাখে আৰু মুখস্থ বিদ্যাৰ পৰিৱৰ্তে যুক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।
- ই ‘জ্ঞাতৰ পৰা অজ্ঞাতলৈ’ (Known to Unknown) আৰু ‘নিৰ্দিষ্টৰ পৰা সাধাৰণলৈ’ (Concrete to Abstract) শিক্ষণ নীতি অনুসৰণ কৰে।
- শিশুৱে নিজে চিন্তা কৰি নিয়ম বা সূত্ৰটো আৱিষ্কাৰ কৰাৰ আনন্দ লাভ কৰে।
উদাহৰণ (সন্ধি শিক্ষণ):
- ১ম স্তৰ (উদাহৰণ দাঙি ধৰা):শিক্ষকে বৰ্ডত লিখি দিব—
- মহা + আশয় = মহাশয় ($আ + আ = আ$)
- হিম + আলয় = হিমালয় ($অ + আ = আ$)
- বিদ্যা + আলয় = বিদ্যালয় ($আ + আ = আ$)
- ২য় স্তৰ (পৰ্যবেক্ষণ আৰু বিশ্লেষণ):ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে লক্ষ্য কৰিব যে প্ৰতিটো শব্দৰ প্ৰথম অংশৰ শেষত থকা ‘অ’ বা ‘আ’ আৰু দ্বিতীয় অংশৰ আৰম্ভণিৰ ‘আ’ মিলি সদায় ‘আ’ হৈছে।
- ৩য় স্তৰ (নিয়ম বা সূত্ৰ গঠন):শিক্ষকৰ সহযোগত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নিজে সূত্ৰটো গঠন কৰিব— “অ-কাৰ বা আ-কাৰৰ পিছত আ-কাৰ থাকিলে দুয়ো মিলি আ-কাৰ ($া$) হয়।”
প্ৰশ্ন ৩: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সৃজনীশীল প্ৰতিভা বিকাশৰ বাবে শ্ৰেণীকোঠাত আৰু বিদ্যালয়ত কি কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰি?
উত্তৰ:
সাহিত্য শিক্ষণৰ এটা মুখ্য উদ্দেশ্য হ’ল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ সুপ্ত সৃজনী প্ৰতিভাৰ বিকাশ ঘটোৱা। ইয়াৰ বাবে তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহ গ্ৰহণ কৰিব পাৰি:
- দেৱাল পত্ৰিকা আৰু হাতেলিখা আলোচনী: শ্ৰেণী বা বিদ্যালয় পৰ্যায়ত নিয়মিত দেৱাল পত্ৰিকা প্ৰকাশ কৰি ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ স্বৰচিত কবিতা, গল্প, চুটি প্ৰবন্ধ আদি প্ৰকাশৰ সুযোগ দিয়া।
- অসম্পূৰ্ণ গল্প/কবিতা সম্পূৰ্ণ কৰা: শিক্ষকে এটা সাধাৰণ পটভূমি বা গল্পৰ আৰম্ভণিটো কৈ বাকী অংশ শিক্ষাৰ্থীসকলক নিজৰ কল্পনাৰে শেষ কৰিবলৈ দিয়া।
- ছবি চাই বৰ্ণনা লিখা: কোনো এখন বিশেষ ছবি দেখুৱাই তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৫-৬ টা বাক্য বা এটা চুটি গল্প লিখাৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলা।
- নাট্যাভিনয় আৰু নাটক প্ৰস্তুতি: পাঠত থকা কোনো ঐতিহাসিক বা সামাজিক ঘটনা নাট্যৰূপ দি শিক্ষাৰ্থীসকলৰ দ্বাৰা সংলাপ কোৱা আৰু অভিনয় কৰোৱা।
- সাহিত্য সভা আৰু তৰ্ক প্ৰতিযোগিতা: বিদ্যালয়ত সাপ্তাহিক সাহিত্য সভা, সাধুকোৱা প্ৰতিযোগিতা, কবিতা আবৃত্তি আৰু তৰ্ক প্ৰতিযোগিতাৰ নিয়মীয়া আয়োজন কৰা।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post