সময় আৰু গতিৰ জোখ-মাখ
অনুশীলনী
1. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।
(i) 30 ছেকেণ্ডত 300 মিটাৰ দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰা এখন গাড়ীৰ দ্ৰুতি হৈছে—
(a) 10 m/s
(b) 20 m/s
(c) 30 m/s
(d) 40 m/s
উত্তৰঃ (a) 10 m/s
(ii) 72 km/h দ্ৰুতিক প্ৰকাশ কৰিব পাৰি—
(a) 40 m/s
(b) 60 m/s
(c) 10 m/s
(d) 20 m/s
উত্তৰঃ (d) 20 m/s
(iii) গড় দ্ৰুতিৰ SI একক হৈছে—
(a) km/s
(b) m/h
(c) m/s
(d) mm/s
উত্তৰঃ (c) m/s
(iv) সাধাৰণ দেৱাল ঘড়ীৰ দ্বাৰা জুখিব পৰা সূক্ষ্মতম সময়ৰ ব্যৱধান হৈছে—
(a) 1 ঘণ্টা।
(b) 1 মিনিট।
(c) আধা ঘণ্টা।
(d) 1 ছেকেণ্ড।
উত্তৰঃ (d) 1 ছেকেণ্ড।
2. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(a) এডাল সৰল ৰেখাত একে দ্ৰুতিত গতি কৰি থকা বস্তু এটাক __________ গতিত থকা বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ এডাল সৰল ৰেখাত একে দ্ৰুতিত গতি কৰি থকা বস্তু এটাক সুষম ৰৈখিক গতিত থকা বুলি কোৱা হয়।
(b) এডাল সৰল ৰেখাত গতি কৰি থকা কোনো বস্তুৰ দ্ৰুতি যদি পৰিৱৰ্তন হৈ থাকে, তাৰ গতিক __________ গতি বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰঃ এডাল সৰল ৰেখাত গতি কৰি থকা কোনো বস্তুৰ দ্ৰুতি যদি পৰিৱৰ্তন হৈ থাকে, তাৰ গতিক বিষম ৰৈখিক গতি বুলি কোৱা হয়।
3. এখন বাছে 20 m/s দ্ৰুতিৰে 288 km দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিবলৈ কিমান সময় প্ৰয়োজন হ’ব? উত্তৰটো ঘণ্টা, মিনিট আৰু ছেকেণ্ডত প্ৰকাশ কৰা।
উত্তৰঃ
দিয়া আছে,
দ্ৰুতি = 20 m/s
দূৰত্ব = 288 km
288 km = 288 × 1000 m
= 288000 m
আমি জানো,
সময় = দূৰত্ব ÷ দ্ৰুতি
= 288000 ÷ 20
= 14400 ছেকেণ্ড
এতিয়া,
14400 ÷ 3600 = 4 ঘণ্টা
অতএব, প্ৰয়োজনীয় সময় = 4 ঘণ্টা = 240 মিনিট = 14400 ছেকেণ্ড।
4. তুমি দৈনন্দিন জীৱনত দেখা পোৱা বিষম গতিৰ তিনিটা উদাহৰণ লিখা।
উত্তৰঃ
(i) ভিৰ থকা পথত চলি থকা বাছ এখনৰ গতি।
(ii) প্ৰতিযোগিতাৰ সময়ত এজন দৌৰবিদৰ গতি।
(iii) সোজাকৈ ওপৰলৈ নিক্ষেপ কৰা বল এটাৰ গতি।
5. দীঘলীয়া দূৰত্বৰ সুষম গতিক কিয় এক আদৰ্শ ঘটনা বুলি গণ্য কৰা হয়? উদাহৰণৰ সৈতে বুজাই লিখা।
উত্তৰঃ দীঘলীয়া দূৰত্বৰ সুষম গতিক এক আদৰ্শ ঘটনা বুলি গণ্য কৰা হয়, কাৰণ বাস্তৱ জীৱনত কোনো বস্তুৱে বহু সময় ধৰি একে দ্ৰুতিৰে গতি কৰি থকাটো কঠিন। ৰাস্তাৰ অৱস্থা, যানজঁট, ঘৰ্ষণ, বতাহ আদি বিভিন্ন কাৰণত বস্তুৰ দ্ৰুতি সলনি হৈ থাকে।
উদাহৰণস্বৰূপে, এজন মানুহে সদায় একে দ্ৰুতিৰে খোজ কাঢ়িব বা দৌৰিব নোৱাৰে। একেদৰে, এখন বাহনেও যানজঁট আৰু পথৰ অৱস্থাৰ বাবে দীঘলীয়া সময় ধৰি একে দ্ৰুতি বজাই ৰাখিব নোৱাৰে।
6. 5টা প্ৰাণী বা বস্তুৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা আৰু সেইবোৰৰ দ্ৰুতিক মানুহৰ গড় খোজ কঢ়া দ্ৰুতি আৰু দৌৰৰ দ্ৰুতিৰ সৈতে তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ
মানুহৰ গড় খোজ কঢ়াৰ দ্ৰুতি ≈ 5 km/h
মানুহৰ সাধাৰণ দৌৰৰ দ্ৰুতি ≈ 10–12 km/h
| প্ৰাণী/বস্তু | দ্ৰুতি (প্ৰায়) | মানুহৰ খোজ কঢ়াৰ সৈতে তুলনা | মানুহৰ দৌৰৰ সৈতে তুলনা |
|---|---|---|---|
| শামুক | 0.05 km/h | বহুত লেহেমীয়া | বহুত লেহেমীয়া |
| চাইকেল | 15 km/h | বেছি দ্ৰুত | অলপ বেছি দ্ৰুত |
| কুকুৰ | 45 km/h | বহুত বেছি দ্ৰুত | বহুত বেছি দ্ৰুত |
| গাড়ী | 50 km/h | বহুত বেছি দ্ৰুত | বহুত বেছি দ্ৰুত |
| ঘোঁৰা | 60 km/h | বহুত বেছি দ্ৰুত | বহুত বেছি দ্ৰুত |
7. তলত দুটা বাক্য দিয়া হৈছে, তাৰে এটা উক্তি আৰু আনটো যুক্তি।
উক্তিঃ জনবহুল চহৰৰ ৰাস্তাৰ মাজেৰে যোৱা এখন গাড়ী প্ৰায়ে বিষম গতিত থাকে।
যুক্তিঃ বিষম গতিত বস্তু এটাই সমান সময়ৰ ব্যৱধানত অসম দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰে।
তলৰ বিকল্পসমূহৰ পৰা শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা।
(a) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা সঁচা, আৰু যুক্তি হৈছে উক্তিৰ সঠিক ব্যাখ্যা।
(b) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা সঁচা, কিন্তু যুক্তি উক্তিৰ সঠিক ব্যাখ্যা নহয়।
(c) উক্তি সঁচা, কিন্তু যুক্তি মিছা।
(d) উক্তি মিছা, কিন্তু যুক্তি সঁচা।
উত্তৰঃ (a) উক্তি আৰু যুক্তি দুয়োটা সঁচা, আৰু যুক্তি হৈছে উক্তিৰ সঠিক ব্যাখ্যা।
8. যিকোনো এবিধ ট্ৰেক আৰু ফিল্ড ইভেন্ট বাছনি কৰা, যেনে 100 মিটাৰ, 200 মিটাৰ বা 400 মিটাৰ দৌৰ। ইণ্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰি একেটা ইভেন্টৰ বাবে বৰ্তমানৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ আৰু অলিম্পিক অভিলেখ বিচাৰি উলিওৱা আৰু তুলনা কৰা।
উত্তৰঃ
| প্ৰতিযোগিতা | ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ | অলিম্পিক অভিলেখ | পাৰ্থক্য |
|---|---|---|---|
| 100 m | 10.09 ছেকেণ্ড — গুৰিন্দৰবীৰ সিং | 9.63 ছেকেণ্ড — উছেইন ব’ল্ট | 0.46 ছেকেণ্ড |
| 200 m | 20.32 ছেকেণ্ড — অনিমেশ কুজুৰ | 19.30 ছেকেণ্ড — উছেইন ব’ল্ট | 1.02 ছেকেণ্ড |
| 400 m | 44.98 ছেকেণ্ড — বিশাল থেন্নাৰাছু কায়ালভিঝি | 43.03 ছেকেণ্ড — ৱেইড ভান নিকাৰ্ক | 1.95 ছেকেণ্ড |
100 m-ত গুৰিন্দৰবীৰ সিঙে 23 মে’ 2026-ত 10.09 ছেকেণ্ডে ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় অভিলেখ গঢ়ে। 200 m-ত অনিমেশ কুজুৰৰ অভিলেখ 20.32 ছেকেণ্ড আৰু 400 m-ত বিশালৰ অভিলেখ 44.98 ছেকেণ্ড।
পুৰুষৰ অলিম্পিক অভিলেখসমূহ হৈছে—100 m-ত উছেইন ব’ল্টৰ 9.63 ছেকেণ্ড, 200 m-ত 19.30 ছেকেণ্ড আৰু 400 m-ত ৱেইড ভান নিকাৰ্কৰ 43.03 ছেকেণ্ড।
9. এখন ৰে’ল প্ৰথম দুঘণ্টাত 120 কিল’মিটাৰ, পৰৱৰ্তী দুঘণ্টাত 150 কিল’মিটাৰ আৰু অন্তিম ঘণ্টাত 100 কিল’মিটাৰ অতিক্ৰম কৰে। এই গতি সুষম নে? তোমাৰ উত্তৰ যুক্তিৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা। লগতে ৰে’লখনৰ গড় দ্ৰুতি নিৰ্ণয় কৰা।
উত্তৰঃ ৰে’লখনৰ গতি বিষম। কাৰণ ৰে’লখনে সমান 2 ঘণ্টাৰ সময়ৰ ব্যৱধানত প্ৰথমে 120 km আৰু পিছত 150 km দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিছে। অৰ্থাৎ সমান সময়ত অসম দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিছে।
মুঠ দূৰত্ব
= 120 + 150 + 100
= 370 km
মুঠ সময়
= 2 + 2 + 1
= 5 ঘণ্টা
গড় দ্ৰুতি
= মুঠ দূৰত্ব ÷ মুঠ সময়
= 370 ÷ 5
= 74 km/h
অতএব, ৰে’লখনৰ গড় দ্ৰুতি = 74 km/h।
10. পাৰ্থই তেওঁৰ বন্ধুক 60 কিল’মিটাৰ দূৰৰ এখন চহৰত লগ কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়। তেওঁ ৰাতিপুৱা 8:00 বজাত স্কুটাৰত যাত্ৰা আৰম্ভ কৰে আৰু প্ৰথম 30 কিল’মিটাৰ 40 km/h দ্ৰুতিৰে যায়। যানজঁটৰ বাবে পৰৱৰ্তী 20 কিল’মিটাৰ 30 km/h দ্ৰুতিৰে আৰু শেষৰ 10 কিল’মিটাৰ 60 km/h দ্ৰুতিৰে অতিক্ৰম কৰে।
(i) পাৰ্থই কিমান সময়ত গোটেই যাত্ৰাটো সম্পূৰ্ণ কৰিছিল?
উত্তৰঃ
প্ৰথম 30 km-ৰ বাবে সময়
= 30 ÷ 40 ঘণ্টা
= 0.75 ঘণ্টা
= 45 মিনিট
পৰৱৰ্তী 20 km-ৰ বাবে সময়
= 20 ÷ 30 ঘণ্টা
= 2/3 ঘণ্টা
= 40 মিনিট
শেষৰ 10 km-ৰ বাবে সময়
= 10 ÷ 60 ঘণ্টা
= 1/6 ঘণ্টা
= 10 মিনিট
মুঠ সময়
= 45 + 40 + 10
= 95 মিনিট
= 1 ঘণ্টা 35 মিনিট
সেয়ে পাৰ্থই ৰাতিপুৱা 9:35 বজাত যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল।
(ii) পাৰ্থই ভ্ৰমণ কৰা মুঠ দূৰত্ব কিমান?
উত্তৰঃ
মুঠ দূৰত্ব
= 30 + 20 + 10
= 60 km
(iii) গোটেই যাত্ৰাৰ বাবে পাৰ্থৰ গড় দ্ৰুতি নিৰ্ণয় কৰা।
উত্তৰঃ
গড় দ্ৰুতি
= মুঠ দূৰত্ব ÷ মুঠ সময়
= 60 ÷ (95/60)
= 60 × 60/95
≈ 37.89 km/h
(iv) পাৰ্থৰ গতি সুষম আছিল নে বিষম? তোমাৰ উত্তৰ যুক্তিৰ সহায়ত ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ পাৰ্থৰ গতি বিষম আছিল। কাৰণ যাত্ৰাৰ বিভিন্ন অংশত তেওঁৰ দ্ৰুতি 40 km/h, 30 km/h আৰু 60 km/h আছিল। অৰ্থাৎ তেওঁৰ দ্ৰুতি একে নাছিল।
(v) যদি পাৰ্থই 40 km/h স্থিৰ দ্ৰুতিৰে গোটেই 60 কিল’মিটাৰ ভ্ৰমণ কৰিলেহেঁতেন, তেন্তে প্ৰকৃত সময়ৰ তুলনাত তেওঁ কিমান সময় ৰাহি কৰিলেহেঁতেন বা হেৰুৱালেহেঁতেন?
উত্তৰঃ
40 km/h স্থিৰ দ্ৰুতিৰে 60 km যাবলৈ সময়
= 60 ÷ 40
= 1.5 ঘণ্টা
= 1 ঘণ্টা 30 মিনিট
প্ৰকৃত সময় = 1 ঘণ্টা 35 মিনিট
সময়ৰ পাৰ্থক্য
= 1 ঘণ্টা 35 মিনিট – 1 ঘণ্টা 30 মিনিট
= 5 মিনিট
অতএব, 40 km/h স্থিৰ দ্ৰুতিৰে গ’লে পাৰ্থই 5 মিনিট সময় ৰাহি কৰিলেহেঁতেন।
11. ধাৰণা মানচিত্ৰখন সম্পূৰ্ণ কৰা।
উত্তৰঃ ধাৰণা মানচিত্ৰখনৰ চিত্ৰ/খালী অংশসমূহ ইয়াত দিয়া নাই, সেয়ে দিয়া তথ্যৰ ভিত্তিত এই প্ৰশ্নটোৰ খালী অংশ নিৰ্দিষ্টকৈ পূৰ কৰিব নোৱাৰি।
12. ধৰা, মহাকাশত 36,000 km/h স্থিৰ দ্ৰুতিৰে মহাকাশযান এখন চলি আছে। এই ক্ষেত্ৰত তালিকাখন সম্পূৰ্ণ কৰা।
উত্তৰঃ
36,000 km/h
= 36,000 × 1000 ÷ 3600
= 10,000 m/s
| সময় (s) | দূৰত্ব (m) |
|---|---|
| 0 | 0 |
| 2 | 20,000 |
| 4 | 40,000 |
| 6 | 60,000 |
| 8 | 80,000 |
| 10 | 100,000 |
13. তলত দিয়া তালিকাখনত এখন গাড়ীয়ে ভ্ৰমণ কৰা সময় আৰু দূৰত্ব দেখুওৱা হৈছে। তলত দিয়া তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি গাড়ীখনে প্ৰদৰ্শন কৰা গতিৰ প্ৰকাৰ চিনাক্ত কৰা। লগতে, যাত্ৰাৰ কোনটো অংশত গাড়ীখনৰ দ্ৰুতি সৰ্বাধিক আছিল আৰু কোনটো অংশত ই আটাইতকৈ লেহেম গতিত আগবাঢ়িল নিৰ্ধাৰণ কৰা। অৱশেষত, সমগ্ৰ যাত্ৰাৰ বাবে গাড়ীখনৰ গড় দ্ৰুতি নিৰ্ণয় কৰা।
| সময় (s) | 0 | 10 | 20 | 30 | 40 | 50 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| দূৰত্ব (m) | 0 | 500 | 800 | 1500 | 1700 | 3000 |
উত্তৰঃ গাড়ীখনৰ গতি বিষম গতি।
বিভিন্ন সময়ৰ ব্যৱধানত দ্ৰুতি—
0–10 s:
= (500 − 0) ÷ 10
= 50 m/s
10–20 s:
= (800 − 500) ÷ 10
= 30 m/s
20–30 s:
= (1500 − 800) ÷ 10
= 70 m/s
30–40 s:
= (1700 − 1500) ÷ 10
= 20 m/s
40–50 s:
= (3000 − 1700) ÷ 10
= 130 m/s
সেয়ে গাড়ীখনৰ দ্ৰুতি সৰ্বাধিক 40 sৰ পৰা 50 sৰ মাজত, য’ত দ্ৰুতি = 130 m/s।
গাড়ীখনৰ দ্ৰুতি আটাইতকৈ কম 30 sৰ পৰা 40 sৰ মাজত, য’ত দ্ৰুতি = 20 m/s।
মুঠ দূৰত্ব = 3000 m
মুঠ সময় = 50 s
গড় দ্ৰুতি
= 3000 ÷ 50
= 60 m/s
সমগ্ৰ যাত্ৰাৰ বাবে গাড়ীখনৰ গড় দ্ৰুতি = 60 m/s।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post