ধাতু আৰু অধাতুৰ ধাৰণা
অনুশীলনী
1. শুদ্ধ উত্তৰৰ গোলটো সম্পূৰ্ণকৈ পূৰ কৰা।
(i) তলৰ কোনটো লোৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহয়?
(a) সনাদী।
(b) অনুজ্জ্বল।
(c) ঘাতসহনীয়।
(d) নমনীয়।
উত্তৰঃ (b) অনুজ্জ্বল।
(ii) তলৰ কোনটো ধাতু পানীৰ সৈতে তীব্ৰভাৱে বিক্ৰিয়া কৰি জুই লাগিব পাৰে?
(a) মেগনেছিয়াম।
(b) তাম।
(c) ছ’ডিয়াম।
(d) ইউৰেনিয়াম।
উত্তৰঃ (c) ছ’ডিয়াম।
(iii) তলৰ কোনটো ধাতু তুলনামূলকভাৱে সস্তা আৰু ইয়াৰ পাতল পাত সহজে ভাঁজ কৰি যিকোনো আকৃতি দিব পাৰি বাবে খাদ্য পেকেজিং সামগ্ৰী তৈয়াৰ কৰাত সাধাৰণতে ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
(a) এলুমিনিয়াম।
(b) তাম।
(c) লো।
(d) সোণ।
উত্তৰঃ (a) এলুমিনিয়াম।
(iv) ছালফাৰ জ্বলালে উৎপন্ন হোৱা ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড পানীত দ্ৰৱীভূত কৰিলে তলৰ কোনটো গঠন হয়?
(a) ছালফিউৰিক এছিড।
(b) ছালফিউৰাছ এছিড।
(c) ছালফনিক এছিড।
(d) ছালফাৰ ডাইঅক্সাইড।
উত্তৰঃ (b) ছালফিউৰাছ এছিড।
(v) ব্ৰঞ্জ হ’ল এবিধ __________ৰ মিশ্ৰণ।
(a) তাম আৰু জিংক।
(b) তাম আৰু লো।
(c) টিন আৰু জিংক।
(d) টিন আৰু তাম।
উত্তৰঃ (d) টিন আৰু তাম।
2. খালী ঠাই পূৰ কৰা।
(i) ছালত ব্যৱহাৰ কৰা মলমত এণ্টিচেপ্টিক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা অধাতুটো হ’ল __________।
উত্তৰঃ ছালত ব্যৱহাৰ কৰা মলমত এণ্টিচেপ্টিক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা অধাতুটো হ’ল আয়’ডিন।
(ii) কাঁহ ধাতুত থকা ধাতু দুটা হ’ল __________ আৰু __________।
উত্তৰঃ কাঁহ ধাতুত থকা ধাতু দুটা হ’ল তাম আৰু টিন।
(iii) __________ ধাতু সাধাৰণ উষ্ণতাত তৰল অৱস্থাত থাকে।
উত্তৰঃ পাৰা ধাতু সাধাৰণ উষ্ণতাত তৰল অৱস্থাত থাকে।
(iv) তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী অধাতু হ’ল __________।
উত্তৰঃ তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী অধাতু হ’ল গ্ৰেফাইট।
(v) টিনৰ পাত তৈয়াৰ কৰাত উপযোগী ধাতৱ ধৰ্মটো হ’ল __________।
উত্তৰঃ টিনৰ পাত তৈয়াৰ কৰাত উপযোগী ধাতৱ ধৰ্মটো হ’ল ঘাতসহনীয়তা।
3. তলৰ উক্তিবোৰ শুদ্ধ নে অশুদ্ধ কাৰণসহ ব্যাখ্যা কৰা।
(i) এলুমিনিয়াম আৰু তাম হ’ল বাচন-বৰ্তন আৰু মূৰ্তি তৈয়াৰ কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা অধাতু।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
কাৰণঃ এলুমিনিয়াম আৰু তাম অধাতু নহয়; দুয়োটাই ধাতু। ইহঁত ঘাতসহনীয় আৰু তাপৰ সুপৰিবাহী হোৱা বাবে বিভিন্ন সামগ্ৰী আৰু বাচন-বৰ্তন তৈয়াৰ কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(ii) ধাতুৱে অক্সিজেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰি অক্সাইড গঠন কৰে, যাৰ দ্ৰৱই নীলা লিটমাছ কাগজ ৰঙা কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
কাৰণঃ অধিকাংশ ধাতুৰ অক্সাইড ক্ষাৰকীয় প্ৰকৃতিৰ হয়। সেয়ে ইয়াৰ দ্ৰৱই সাধাৰণতে ৰঙা লিটমাছ কাগজ নীলা কৰে, নীলা লিটমাছ কাগজ ৰঙা নকৰে।
(iii) অক্সিজেন শ্বাস-প্ৰশ্বাসৰ বাবে অপৰিহাৰ্য অধাতু।
উত্তৰঃ শুদ্ধ।
কাৰণঃ অক্সিজেনে শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াত খাদ্যৰ পৰা শক্তি মুক্ত কৰাত সহায় কৰে আৰু অধিকাংশ জীৱৰ জীৱনধাৰণৰ বাবে ই অপৰিহাৰ্য।
(iv) তামৰ পাত্ৰত পানী উতলোৱা হয়, কাৰণ তাম বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
কাৰণঃ তামৰ পাত্ৰত পানী উতলোৱা হয় কাৰণ তাম তাপৰ সুপৰিবাহী। বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী হোৱা বাবে ইয়াক এই কামত ব্যৱহাৰ কৰা নহয়।
(v) স্কুলৰ ঘণ্টা তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঁহ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কাৰণ এই ধাতু নমনীয়।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
কাৰণঃ স্কুলৰ ঘণ্টা তৈয়াৰ কৰিবলৈ কাঁহ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়, কাৰণ ই সনাদী। অৰ্থাৎ আঘাত কৰিলে ই স্পষ্ট ৰিং ৰিং শব্দ উৎপন্ন কৰে।
(vi) কাঠ পেঞ্চিলত থকা ক’লা অংশটো এবিধ ধাতু, যিয়ে বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰে।
উত্তৰঃ অশুদ্ধ।
কাৰণঃ পেঞ্চিলৰ ক’লা অংশটো গ্ৰেফাইটেৰে তৈয়াৰী। গ্ৰেফাইট বিদ্যুৎ পৰিবহণ কৰিব পাৰে, কিন্তু ই ধাতু নহয়; ই কাৰ্বনৰ এটা অধাতৱ ৰূপ।
4. স্তম্ভ I-ৰ সৈতে স্তম্ভ II মিলোৱা।
| স্তম্ভ I | স্তম্ভ II |
|---|---|
| 1. ঘাতসহনীয় | (a) তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি |
| 2. নমনীয় | (b) আতচবাজী প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
| 3. অক্সিজেন | (c) হাতুৰীৰে কোবালে পাতত পৰিণত কৰিব পাৰি |
| 4. তাম | (d) পানী বিশুদ্ধীকৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
| 5. ছালফাৰ | (e) জীৱই শ্বসনৰ সময়ত গ্ৰহণ কৰে |
| 6. হীৰা | (f) বৈদ্যুতিক তাঁৰ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
| 7. সনাদী | (g) ৰে’লৰ চিৰি নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
| 8. লো | (h) আটাইতকৈ কঠিন প্ৰাকৃতিক পদাৰ্থসমূহৰ অন্যতম |
| 9. ক্ল’ৰিন | (i) ঘণ্টাৰ ৰিং ৰিং শব্দ |
| 10. প্লেটিনাম | (j) অলংকাৰ প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় |
উত্তৰঃ
1 — (c)
2 — (a)
3 — (e)
4 — (f)
5 — (b)
6 — (h)
7 — (i)
8 — (g)
9 — (d)
10 — (j)
5. স্তম্ভ I-ত দিয়া ধাতু আৰু অধাতুৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে স্তম্ভ II-ত খেলিমেলিকৈ লিখা নামবোৰ মিলোৱা।
| স্তম্ভ I | স্তম্ভ II |
|---|---|
| (i) বৈদ্যুতিক তাঁৰত ব্যৱহাৰ কৰা হয় | (a) ENXYGO |
| (ii) আটাইতকৈ ঘাতসহনীয় আৰু নমনীয় | (b) NECOHIRL |
| (iii) জীৱই ইয়াৰ অবিহনে জীয়াই থাকিব নোৱাৰে | (c) PEPORC |
| (iv) ইয়াক থকা সাৰ মাটিত দিলে উদ্ভিদ ভালদৰে বৃদ্ধি পায় | (d) TENGOINR |
| (v) পানী বিশুদ্ধীকৰণত ব্যৱহাৰ কৰা হয় | (e) OGDL |
উত্তৰঃ
(i) — (c) PEPORC = COPPER (তাম)
(ii) — (e) OGDL = GOLD (সোণ)
(iii) — (a) ENXYGO = OXYGEN (অক্সিজেন)
(iv) — (d) TENGOINR = NITROGEN (নাইট্ৰ’জেন)
(v) — (b) NECOHIRL = CHLORINE (ক্ল’ৰিন)
6. তলৰ প্ৰবাহচিত্ৰটো সম্পূৰ্ণ কৰা।
উত্তৰঃ প্ৰবাহচিত্ৰখনৰ চিত্ৰ বা খালী অংশ ইয়াত দিয়া নাই, সেয়ে দিয়া তথ্যৰ ভিত্তিত ইয়াক নিৰ্দিষ্টকৈ পূৰ কৰিব নোৱাৰি।
7. তলৰ শব্দকেইটাৰ ব্যাখ্যা দিয়া।
(i) ঘাতসহনীয়তা
উত্তৰঃ ধাতুক পিটি বা হাতুৰীৰে কোবাই পাতল পাতত পৰিণত কৰিব পৰা ধৰ্মক ঘাতসহনীয়তা বোলে।
(ii) ক্ষয়ীভৱন
উত্তৰঃ বায়ু, পানী, আৰ্দ্ৰতা বা অন্যান্য ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ প্ৰভাৱত ধাতু লাহে লাহে ক্ষয় হোৱা প্ৰক্ৰিয়াক ক্ষয়ীভৱন বোলে।
(iii) দস্তালেপন
উত্তৰঃ লোহাৰ বস্তুত মামৰ ধৰা ৰোধ কৰিবলৈ ইয়াৰ ওপৰত জিংকৰ পাতল প্ৰলেপ দিয়াৰ প্ৰক্ৰিয়াক দস্তালেপন বোলে।
8. ধাতু আৰু অধাতুৰ মাজৰ পাৰ্থক্যসমূহ লিখা।
উত্তৰঃ
| ধাতু | অধাতু |
|---|---|
| (a) সাধাৰণতে ইহঁতৰ দ্যুতি থাকে। | (a) সাধাৰণতে ইহঁতৰ দ্যুতি নাথাকে। |
| (b) ইহঁত সাধাৰণতে ঘাতসহনীয়। | (b) ইহঁত সাধাৰণতে ঘাতসহনীয় নহয়। |
| (c) ইহঁত সাধাৰণতে নমনীয় আৰু তাঁৰলৈ টানিব পাৰি। | (c) ইহঁত সাধাৰণতে নমনীয় নহয়। |
| (d) ইহঁত সাধাৰণতে সনাদী। | (d) ইহঁত সাধাৰণতে সনাদী নহয়। |
| (e) ইহঁত তাপ আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহী। | (e) ইহঁত সাধাৰণতে তাপ আৰু বিদ্যুতৰ কুপৰিবাহী। |
9. দৈনন্দিন জীৱনত অধাতুৰ কিছুমান ব্যৱহাৰ উল্লেখ কৰা।
উত্তৰঃ
(i) শ্বাস-প্ৰশ্বাস আৰু শ্বসন প্ৰক্ৰিয়াৰ বাবে অক্সিজেন অপৰিহাৰ্য।
(ii) উদ্ভিদে সালোক সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়াত কাৰ্বন ডাইঅক্সাইড ব্যৱহাৰ কৰে।
(iii) হীৰা অলংকাৰ তৈয়াৰ কৰাত আৰু কঠিন বস্তু কাটিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(iv) পেঞ্চিলৰ লিড তৈয়াৰ কৰাত গ্ৰেফাইট ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
(v) কয়লা ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
10. তোমাক তিনিটা লোৰ গজাল দিয়া হৈছে। প্ৰতিটোকে পৃথকে তেল, পানী আৰু সেমেকা মাটিত ৰখা হৈছে। কোনটো লোৰ গজালত মামৰ নধৰিব আৰু কিয়?
উত্তৰঃ তেলত ৰখা লোৰ গজালটোত মামৰ নধৰিব বা অতি কম ধৰিব। কাৰণ তেলৰ প্ৰলেপে গজালটোক বায়ুৰ অক্সিজেন আৰু পানী বা আৰ্দ্ৰতাৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলৈ বাধা দিয়ে। লোত মামৰ ধৰিবলৈ অক্সিজেন আৰু পানী দুয়োটাই প্ৰয়োজন।
11. বৈদ্যুতিক তাঁৰ তৈয়াৰ কৰিবলৈ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়। কি দুটা ধৰ্মৰ বাবে ধাতুবোৰ এই কাৰ্যৰ বাবে উপযুক্ত?
উত্তৰঃ ধাতুৰ নমনীয়তা আৰু বিদ্যুতৰ সুপৰিবাহিতাৰ বাবে বৈদ্যুতিক তাঁৰ তৈয়াৰ কৰাত ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
12. সোণৰ কি গুণে ইয়াক মূল্যৱান কৰি তোলে?
উত্তৰঃ তলত দিয়া গুণবোৰে সোণক মূল্যৱান কৰি তোলে—
(i) সোণ অতি উজ্জ্বল বা দ্যুতিসম্পন্ন।
(ii) সোণ সহজে ক্ষয়প্ৰাপ্ত নহয়।
(iii) সোণ অতি ঘাতসহনীয় আৰু নমনীয়।
(iv) প্ৰকৃতিত সোণৰ উপলব্ধতা সীমিত।
13. মেগনেছিয়ামে পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে কি উৎপন্ন হয়? উৎপন্ন হোৱা পদাৰ্থবিধৰ প্ৰকৃতি কেনেধৰণৰ? ই আম্লিক, ক্ষাৰকীয় নে প্ৰশম?
উত্তৰঃ মেগনেছিয়ামে পানীৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিলে মেগনেছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড আৰু হাইড্ৰ’জেন গেছ উৎপন্ন হয়। মেগনেছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ প্ৰকৃতি ক্ষাৰকীয়।
ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াটো হ’ল—
Mg + 2H₂O → Mg(OH)₂ + H₂↑
অতএব, উৎপন্ন হোৱা মেগনেছিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইডৰ প্ৰকৃতি ক্ষাৰকীয়।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post