ভাৰতত ভক্তিবাদ আৰু সামাজিক সমন্বয়
অনুশীলনী – ১
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) ভাৰতত নতুন ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ বাহক কোন আছিল?
উত্তৰঃ ভাৰতত নতুন ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰাৰ বাহক আছিল বিভিন্ন আধ্যাত্মিক গুৰু আৰু সমাজ সংস্কাৰকসকল।
(খ) সমন্বয়বাদ মানে কি?
উত্তৰঃ ভিন্ন ধৰ্মীয় বিশ্বাস, আচার-অনুষ্ঠান আৰু প্ৰচলিত প্ৰথাৰ সংমিশ্ৰণৰ ফলত যি নতুন আধ্যাত্মিক আৰু ধৰ্মীয় ধাৰাৰ সৃষ্টি হয়, তাক সমন্বয়বাদ বোলা হয়।
(গ) ভক্তি শব্দৰ প্ৰথম উল্লেখ ক’ত পোৱা যায়?
উত্তৰঃ ‘ভক্তি’ শব্দৰ প্ৰথম উল্লেখ উপনিষদত পোৱা যায়।
(ঘ) ভক্তিবাদৰ উত্থান প্ৰথমে ক’ত ঘটিছিল?
উত্তৰঃ খ্ৰীষ্টীয় সপ্তম শতিকাত ভক্তিবাদৰ উত্থান পোনপ্ৰথমে বৰ্তমানৰ তামিলনাডু অঞ্চলত ঘটিছিল।
(ঙ) বীৰশৈৱমতৰ অনুগামীসকলক কিয় লিংগায়ত বোলা হৈছিল?
উত্তৰঃ বীৰশৈৱমতৰ অনুগামীসকলে শিৱক ইষ্টলিংগ ৰূপত উপাসনা কৰিছিল। সেয়েহে তেওঁলোকক লিংগায়ত বোলা হৈছিল।
২। বৌদ্ধধৰ্ম ভাৰতৰ বাহিৰলৈ কেনেদৰে সম্প্ৰসাৰিত হৈছিল?
উত্তৰঃ বৌদ্ধধৰ্মই বিভিন্ন ৰজা-মহাৰজাৰ ৰাজনৈতিক পৃষ্ঠপোষকতা লাভ কৰিছিল। বৌদ্ধ ভিক্ষু, ধৰ্মপ্ৰচাৰক আৰু বণিকসকলৰ জৰিয়তে এই ধৰ্ম ভাৰতৰ বাহিৰলৈ বিস্তাৰ লাভ কৰে।
এইদৰে বৌদ্ধধৰ্ম শ্ৰীলংকা, চীন, মধ্য এছিয়া, দক্ষিণ-পূব এছিয়া আৰু পাছলৈ জাপান আদি অঞ্চললৈ প্ৰসাৰিত হৈছিল।
৩। ভক্তি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ ‘ভক্তি’ শব্দটো সংস্কৃত ‘ভজ’ শব্দৰপৰা আহিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে পূজা কৰা, সেৱা কৰা বা আনুগত্য প্ৰকাশ কৰা।
ভক্তি হৈছে এনে এক মানসিক আৰু আধ্যাত্মিক অৱস্থা, য’ত এজন ভক্তই ঈশ্বৰৰ ওচৰত নিজকে সম্পূৰ্ণৰূপে সমৰ্পণ কৰি গভীৰ শান্তি আৰু প্ৰশান্তি লাভ কৰে। কঠোৰ আচার-অনুষ্ঠানতকৈ ঈশ্বৰৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰেম আৰু আন্তৰিক আনুগত্যক ভক্তিত অধিক গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৪। উপনিষদত কি ধাৰণাক অদ্বৈতবাদ বুলি অভিহিত কৰা হয়?
উত্তৰঃ শংকৰাচাৰ্যৰ মতে আত্মা আৰু পৰমাত্মাৰ মাজত কোনো মৌলিক পাৰ্থক্য নাই। আত্মা আৰু ব্ৰহ্ম এক আৰু অভিন্ন—এই ধাৰণাক অদ্বৈতবাদ বোলা হয়।
এই মত অনুসৰি সৎ জ্ঞানৰ মাধ্যমে মানুহে আত্মা আৰু পৰমাত্মাৰ এই অভিন্নতা উপলব্ধি কৰি মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে।
৫। চমু টোকা লিখা—
(ক) ভক্তিবাদ
উত্তৰঃ ঈশ্বৰৰ প্ৰতি গভীৰ প্ৰেম, বিশ্বাস আৰু আত্মসমৰ্পণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠা ধৰ্মীয় ধাৰাক ভক্তিবাদ বোলা হয়।
খ্ৰীষ্টীয় সপ্তমৰপৰা দ্বাদশ শতিকাৰ ভিতৰত দক্ষিণ ভাৰতত আলৱাৰ আৰু নায়নাৰসকলৰ জৰিয়তে ভক্তিবাদে বিশেষ বিকাশ লাভ কৰে। ভক্তিবাদে কঠোৰ যাগ-যজ্ঞ, জাতিভেদ আৰু জটিল ধৰ্মীয় আচাৰৰ বিপৰীতে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সহজ আৰু আন্তৰিক ভক্তিক অধিক গুৰুত্ব দিছিল।
(খ) শংকৰাচাৰ্য
উত্তৰঃ শংকৰাচাৰ্য ভাৰতৰ এজন মহান দাৰ্শনিক আৰু ধৰ্মগুৰু আছিল। তেওঁ অদ্বৈতবাদ মতবাদৰ প্ৰধান প্ৰচাৰক।
তেওঁৰ মতে আত্মা আৰু পৰমাত্মা এক আৰু অভিন্ন। মানুহে সৎ জ্ঞান আৰু আধ্যাত্মিক উপলব্ধিৰ জৰিয়তে মুক্তি লাভ কৰিব পাৰে বুলি তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল। ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত তেওঁ ধৰ্মীয় চিন্তাধাৰা প্ৰচাৰ কৰি হিন্দু ধৰ্মৰ পুনৰুজ্জীৱনত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা লৈছিল।
(গ) বীৰশৈৱ
উত্তৰঃ দ্বাদশ শতিকাত কৰ্ণাটকত বীৰশৈৱ নামৰ এক ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায় গঢ় লৈ উঠিছিল। তেওঁলোক শিৱৰ উপাসক আছিল আৰু শিৱক ইষ্টলিংগ ৰূপত পূজা কৰিছিল। সেইবাবে তেওঁলোকক লিংগায়ত বোলা হৈছিল।
এই আন্দোলনৰ প্ৰধান গুৰিয়াল আছিল বাসৱন্না। তেওঁৰ সহযোগীসকলৰ ভিতৰত আল্লামা প্ৰভু আৰু আক্কা মহাদেৱী উল্লেখযোগ্য। বীৰশৈৱসকলে জাতিভেদ প্ৰথাৰ বিৰোধিতা কৰিছিল আৰু বিধৱা বিবাহৰ সমৰ্থন কৰাৰ লগতে বাল্যবিবাহৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
অনুশীলনী – ২
১। তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ উত্তৰ দিয়া—
(ক) কাৰ নেতৃত্বত খ্ৰীষ্টীয় তেৰ শতিকাত নব্য ভক্তিবাদৰ ধাৰা আৰম্ভ হৈছিল?
উত্তৰঃ মহাৰাষ্ট্ৰৰ জ্ঞানেশ্বৰ বা জ্ঞানদেৱৰ নেতৃত্বত খ্ৰীষ্টীয় তেৰ শতিকাত নব্য ভক্তিবাদৰ ধাৰা আৰম্ভ হৈছিল।
(খ) মীৰাবাঈ কোন আছিল?
উত্তৰঃ মীৰাবাঈ আছিল মেৱাৰৰ ৰাজপৰিয়ালৰ এগৰাকী মহীয়সী ভক্ত কবি। তেওঁ শ্ৰীকৃষ্ণৰ একনিষ্ঠ ভক্ত আছিল আৰু কৃষ্ণভক্তিত নিমগ্ন হৈ বৈষয়িক সুখ-সমৃদ্ধি ত্যাগ কৰিছিল।
(গ) উত্তৰ ভাৰতৰ নব্য ভক্তিবাদৰ গুৰিয়াল কোন আছিল?
উত্তৰঃ উত্তৰ ভাৰতৰ নব্য ভক্তিবাদৰ গুৰিয়াল আছিল ৰামানন্দ।
(ঘ) দোহা কি?
উত্তৰঃ কবীৰে ৰচনা কৰা চুটি, শিক্ষামূলক আৰু ভক্তিমূলক কবিতাবোৰক দোহা বোলা হয়। এই দোহাবোৰত তেওঁ ধৰ্মীয় গোড়ামি, জাতিভেদ আৰু বাহ্যিক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ সমালোচনা কৰিছিল।
(ঙ) গীত গোবিন্দ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰঃ জয়দেৱে ‘গীত গোবিন্দ’ ৰচনা কৰিছিল।
২। নব্য ভক্তিবাদ বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ খ্ৰীষ্টীয় তেৰ শতিকাৰপৰা ষোল্ল শতিকালৈ ভাৰতৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বহু ধৰ্মগুৰু, দাৰ্শনিক আৰু সমাজ সংস্কাৰকৰ নেতৃত্বত ভক্তি আন্দোলনে নতুন ৰূপত পুনৰ গতি লাভ কৰে। এই নতুন ধাৰাক নব্য ভক্তিবাদ বোলা হয়।
নব্য ভক্তিবাদে জাতিভেদ, ধৰ্মীয় গোড়ামি আৰু জটিল আচার-অনুষ্ঠানৰ বিৰোধিতা কৰি ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সহজ, আন্তৰিক আৰু ব্যক্তিগত ভক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
৩। মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে অসমত কিদৰে নব্য ভক্তিবাদ প্ৰচাৰ কৰিছিল বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আছিল একেধাৰে ধৰ্মগুৰু, সমাজ সংস্কাৰক, কবি, গীতিকাৰ, নাট্যকাৰ আৰু শিল্পী। পঞ্চদশ শতিকাত অসমত ধৰ্মীয় ৰক্ষণশীলতা, জাতিভেদ, উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদ, যাগ-যজ্ঞ আৰু বলি-বিধান আদি প্ৰচলিত আছিল।
শংকৰদেৱে ভাৰতৰ বিভিন্ন তীৰ্থস্থান ভ্ৰমণ কৰি ভক্তি আন্দোলনৰ ধাৰাৰ সৈতে পৰিচিত হৈছিল। ভাগৱতক মূল আধাৰ হিচাপে লৈ তেওঁ অসমত একশৰণ নামধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰে। তেওঁ যাগ-যজ্ঞ আৰু বলি-বিধানৰ বিপৰীতে নাম-কীৰ্তন আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি একনিষ্ঠ ভক্তিৰ জৰিয়তে মুক্তি লাভৰ পথ দেখুৱাইছিল।
তেওঁ গীত, পদ, নাট আৰু ভাওনাৰ জৰিয়তে বৈষ্ণৱ ধৰ্ম প্ৰচাৰ কৰিছিল। ধনী-দুখীয়া, উচ্চ-নীচ আৰু বিভিন্ন জাতি-সম্প্ৰদায়ৰ মানুহক একে ধৰ্মীয় বন্ধনত আবদ্ধ কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল। ইয়াৰ ফলত অসমীয়া সমাজত একতা, সম্প্ৰীতি আৰু সাংস্কৃতিক জাগৰণ সৃষ্টি হৈছিল।
৪। ভক্তি আন্দোলনে ভাৰতৰ সামাজিক জীৱনত কিদৰে প্ৰভাৱ পেলাইছিল?
উত্তৰঃ ভক্তি আন্দোলনে ভাৰতৰ সামাজিক জীৱনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
১। জাতিভেদ আৰু উচ্চ-নীচৰ ভেদাভেদৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।
২। সকলো মানুহৰ মাজত সমতা আৰু ভাতৃত্ববোধৰ আদৰ্শ প্ৰচাৰ কৰিছিল।
৩। ধৰ্মীয় সহিষ্ণুতা আৰু সম্প্ৰীতি বৃদ্ধি কৰিছিল।
৪। কঠোৰ আচার-অনুষ্ঠানৰ পৰিৱৰ্তে সহজ ভক্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
৫। প্ৰান্তীয় ভাষাৰ সাহিত্য আৰু সংস্কৃতিৰ বিকাশ ঘটাইছিল।
৬। হিন্দু আৰু মুছলমানসকলৰ মাজত সমন্বয়ৰ চিন্তা শক্তিশালী কৰিছিল।
এইদৰে ভক্তি আন্দোলনে ভাৰতীয় সমাজক অধিক উদাৰ আৰু সমন্বয়মূলক কৰি তোলাত বিশেষ ভূমিকা পালন কৰিছিল।
৫। চমু টোকা লিখা—
(ক) কবীৰ
উত্তৰঃ কবীৰ পোন্ধৰ শতিকাৰ নব্য ভক্তি আন্দোলনৰ এজন উল্লেখযোগ্য সাধক আৰু ৰামানন্দৰ প্ৰিয় শিষ্য আছিল।
তেওঁ হিন্দু আৰু ইছলাম দুয়োটা ধৰ্মৰ গোড়ামি, বাহ্যিক আচাৰ-অনুষ্ঠান আৰু জাতিভেদৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে ঈশ্বৰ এক আৰু তেওঁক আন্তৰিক ভক্তিৰ জৰিয়তে লাভ কৰিব পাৰি।
কবীৰে ৰচনা কৰা ভক্তিমূলক কবিতাবোৰক দোহা বোলা হয়। এই দোহাবোৰত তেওঁ মানৱতা, ভাতৃত্ববোধ আৰু ধৰ্মীয় সমন্বয়ৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰিছিল।
(খ) গুৰু নানক
উত্তৰঃ গুৰু নানক শিখ ধৰ্মৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু নব্য ভক্তি আন্দোলনৰ এজন উল্লেখযোগ্য ধৰ্মগুৰু আছিল।
তেওঁ মূৰ্তিপূজা, জাতিভেদ আৰু ধৰ্মীয় গোড়ামিৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁ এজন নিৰাকাৰ ঈশ্বৰৰ উপাসনা, মানৱপ্ৰেম, পৰিশ্ৰম আৰু সেৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।
গুৰু নানকৰ বাণীসমূহ পাছলৈ গুৰু গ্ৰন্থ চাহিবত সন্নিৱিষ্ট কৰা হয়।
(গ) চুফীবাদ
উত্তৰঃ চুফীবাদ ইছলাম ধৰ্মৰ এক আধ্যাত্মিক ধাৰা। চুফী সাধকসকলে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি প্ৰেম, আত্মসমৰ্পণ, সহিষ্ণুতা আৰু মানৱসেৱাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
চুফীবাদে ভাৰতত হিন্দু-মুছলমানৰ মাজত সমন্বয়, সম্প্ৰীতি আৰু ভাতৃত্ববোধ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰিছিল। তেওঁলোকে বাহ্যিক আচার-অনুষ্ঠানতকৈ অন্তৰৰ পবিত্ৰতা আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি প্ৰেমক অধিক গুৰুত্ব দিছিল।
Part – 2
তলৰ প্ৰশ্নবোৰৰ শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা—
১। লিংগায়তৰ গুৰিয়াল কোন আছিল?
(ক) ৰামানুজ
(খ) একনাথ
(গ) বাসৱন্না
(ঘ) মীৰাবাঈ
উত্তৰঃ (গ) বাসৱন্না।
২। আলৱাৰসকল কাৰ উপাসক আছিল?
(ক) শিৱৰ
(খ) বিষ্ণুৰ
(গ) গণেশৰ
(ঘ) প্ৰকৃতিৰ
উত্তৰঃ (খ) বিষ্ণুৰ।
৩। ৰামানন্দৰ প্ৰিয় শিষ্য কোন আছিল?
(ক) শংকৰাচাৰ্য
(খ) কবীৰ
(গ) চৈতন্যদেৱ
(ঘ) নামদেৱ
উত্তৰঃ (খ) কবীৰ।
৪। ‘ৰামচৰিতমানস’ কোনে ৰচনা কৰিছিল?
(ক) সুৰদাস
(খ) কবীৰ
(গ) তুলসীদাস
(ঘ) একনাথ
উত্তৰঃ (গ) তুলসীদাস।
৫। শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে কি ভাষাত গীত, পদ, নাট আদি ৰচনা কৰিছিল?
(ক) পালি
(খ) প্ৰাকৃত
(গ) সংস্কৃত
(ঘ) ব্ৰজাৱলী
উত্তৰঃ (ঘ) ব্ৰজাৱলী।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post