ভূ-আকৃতিৰ প্ৰক্ৰিয়া
অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ
১। স্থলাকৃতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ সকলো ঠাইতে সমান নহয়। ভূ-পৃষ্ঠত পাহাৰ-পৰ্বত, মালভূমি, সমভূমি, নদী-উপত্যকা আদি বিভিন্ন আকাৰ-আকৃতিৰ ভূ-অৱয়ব দেখা যায়। ঠিক তেনেদৰে সাগৰ-মহাসাগৰৰ তলতো বিভিন্ন উচ্চভূমি আৰু নিম্নভূমি আছে। ভূ-পৃষ্ঠ আৰু সাগৰতলৰ এনে বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ ভূ-অৱয়বসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে স্থলাকৃতি (Landform) বোলা হয়।
২। ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞানৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ ভূগোলৰ যি বিশেষ শাখাত ভূ-পৃষ্ঠৰ বিভিন্ন স্থলাকৃতিৰ উৎপত্তি, ক্ৰমবিকাশ, আকাৰ-আকৃতি আৰু ভৌগোলিক বিতৰণ সম্পৰ্কে অধ্যয়ন কৰা হয়, সেই শাখাটোক ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞান বা Geomorphology বোলা হয়।
৩। ভূ-আকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ ভূ-পৃষ্ঠৰ বিভিন্ন স্থলাকৃতিৰ সৃষ্টি, বিকাশ আৰু পৰিৱৰ্তনৰ লগত জড়িত প্ৰক্ৰিয়াসমূহক ভূ-আকৃতিক প্ৰক্ৰিয়া বোলা হয়।
এই প্ৰক্ৰিয়া মূলত দুবিধ—
- বাহ্যিক প্ৰক্ৰিয়া (Exogenic Process)
- আভ্যন্তৰীণ প্ৰক্ৰিয়া (Endogenic Process)
বতাহ, বৰষুণ, নদ-নদী, হিমবাহ, সাগৰৰ ঢৌ আদি বাহ্যিক কাৰক আৰু ভূমিকম্প, আগ্নেয় উদ্গিৰণ আদি আভ্যন্তৰীণ কাৰকে ভূ-পৃষ্ঠত অহৰহ ক্ৰিয়া কৰি বিভিন্ন স্থলাকৃতিৰ সৃষ্টি আৰু পৰিৱৰ্তন ঘটায়।
৪। বাহ্যিক প্ৰক্ৰিয়া বা কাৰকৰ ভিতৰত কি কি পৰে?
উত্তৰঃ বাহ্যিক ভূ-আকৃতিক কাৰকসমূহৰ ভিতৰত প্ৰধানকৈ—
- বতাহ,
- বৰষুণ,
- নদ-নদী,
- হিমবাহ,
- সাগৰৰ ঢৌ
আদি পৰে। এই কাৰকসমূহে ক্ষয়, পৰিবহণ আৰু অৱক্ষেপণৰ জৰিয়তে ভূ-পৃষ্ঠৰ ৰূপ সলনি কৰে।
৫। অৱনমন বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত উদ্ভিদৰ আৱৰণ অতি পাতল আৰু ভূমিভাগ শুকান-বালিময় হোৱা বাবে বতাহে সহজে ধূলি, বালি আৰু সৰু শিলৰ টুকুৰা উৰুৱাই নিয়ে। বতাহে এনেদৰে কোনো অঞ্চলৰ পৰা ঢিলা পদাৰ্থ আঁতৰাই নিয়াৰ ফলত সেই অঞ্চলৰ ভূমি আপেক্ষিকভাৱে দ হৈ পৰে। এই প্ৰক্ৰিয়াক অৱনমন (Deflation) বোলা হয়।
দীৰ্ঘদিন অৱনমন চলি থাকিলে অঞ্চলটো খহটা আৰু শিলাময় ৰূপ ল’ব পাৰে।
৬। ইনছেলবাৰ্গ কি?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহে কঢ়িয়াই অনা বালি আৰু সৰু শিলৰ ঘঁহনিৰ ফলত ভূ-পৃষ্ঠৰ কোমল অংশ ক্ষয় হৈ যায়। কিন্তু তুলনামূলকভাৱে কঠিন শিলৰ অংশ সম্পূৰ্ণ ক্ষয় নোহোৱাকৈ অকলশৰীয়া ওখ শিল-পাহাৰ হিচাপে ৰৈ যায়। মৰুভূমিৰ মাজত থকা এনে বিচ্ছিন্ন আৰু অৱশিষ্ট কঠিন শিলৰ পাহাৰক ইনছেলবাৰ্গ (Inselberg) বোলা হয়।
ই বতাহৰ অপঘৰ্ষণজনিত ক্ষয়কাৰ্যৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অৱয়ব।
চিত্ৰ আঁকোতে: সমতল মৰুভূমিৰ মাজত অকলশৰীয়া ওখ শিল-পাহাৰ দেখুৱাবা।
৭। মৰুদ্যান কাক বোলে? ইয়াৰ তাৎপৰ্য কি?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহৰ অৱনমন কাৰ্যৰ ফলত কোনো অংশৰ উচ্চতা ক্ৰমে কমি গৈ ভূগৰ্ভস্থ জলপৃষ্ঠৰ ওচৰ পালে বা জল উপলব্ধ হ’লে তেনে সেউজীয়া অঞ্চলক মৰুদ্যান (Oasis) বোলা হয়।
মৰুদ্যানৰ তাৎপৰ্য
- মৰুভূমিৰ মাজত পানীৰ উৎস হিচাপে কাম কৰে।
- ইয়াত ঘাঁহ, গছ-গছনি আৰু অন্যান্য উদ্ভিদ গজে।
- কিছু পৰিমাণে কৃষিকাৰ্য কৰিব পৰা যায়।
- মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ বসবাস আৰু বিশ্ৰামৰ বাবে উপযোগী ঠাই সৃষ্টি হয়।
সেয়ে মৰুদ্যানক মৰুভূমিৰ মাজৰ এক সেউজীয়া জীৱনকেন্দ্ৰ বুলি ক’ব পাৰি।
৮। বালিয়াৰি কি আৰু ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয়?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহে কঢ়িয়াই অনা বালি কোনো বাধাৰ ওচৰত জমা হৈ ক্ৰমে ওখ ঢিপ বা পাহাৰৰ দৰে ৰূপ ল’লে তাক বালিয়াৰি (Sand Dune) বোলা হয়।
বতাহে বালি উৰুৱাই লৈ যাওঁতে গছ-গছনি, শিল বা অন্য বাধাৰ বাবে গতিবেগ কমি যায়। ফলত বালিকণাবোৰ তাত অৱক্ষেপিত হয়। সময়ৰ লগে লগে অধিক বালি জমা হৈ বালিৰ পাহাৰ সৃষ্টি কৰে। এইদৰে বালিয়াৰিৰ সৃষ্টি হয়।
বতাহৰ দিশৰ সৈতে সম্পৰ্ক অনুসৰি বালিয়াৰি বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ হ’ব পাৰে, যেনে—
- অনুদৈৰ্ঘ্য বালিয়াৰি,
- অনুপ্ৰস্থ বালিয়াৰি,
- বাৰখান।
৯। অপঘৰ্ষণ কি? ইয়াৰ ফলত কি ধৰণৰ অৱয়বৰ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত শক্তিশালী বতাহে কঢ়িয়াই অনা বালি আৰু সৰু শিলৰ টুকুৰাই গতিপথত থকা শিল-পাহাৰত ঘঁহনি আৰু আঘাত কৰি ক্ষয় ঘটায়। বতাহৰ দ্বাৰা সংঘটিত এই ঘৰ্ষণমূলক ক্ষয়কাৰ্যক অপঘৰ্ষণ (Abrasion) বোলা হয়।
অপঘৰ্ষণৰ ফলত মৰুভূমিত—
- ইনছেলবাৰ্গ,
- ইয়াৰদাং
আদি ক্ষয়জনিত ভূ-অৱয়ব সৃষ্টি হয়।
১০। সংনিঘৰ্ষণৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ বতাহে কঢ়িয়াই অনা শিল, বালি আৰু অন্যান্য পদাৰ্থ পৰিবহণ হৈ থকা অৱস্থাত পৰস্পৰৰ লগত খুন্দা খায় আৰু ঘঁহনি লাগে। ইয়াৰ ফলত ডাঙৰ শিলৰ টুকুৰাবোৰ ভাঙি সৰু হয় আৰু ক্ৰমে মিহি পদাৰ্থত পৰিণত হয়। এই পাৰস্পৰিক সংঘৰ্ষ আৰু ঘঁহনিৰ প্ৰক্ৰিয়াক সংনিঘৰ্ষণ (Attrition) বোলা হয়।
১১। হিমবাহ কাক বোলে? ইয়াৰ গতি অতি ধীৰ হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ শীতপ্ৰধান অঞ্চল বা সুউচ্চ পৰ্বতৰ ওপৰত দীৰ্ঘদিন ধৰি জমা হোৱা বৃহৎ বৰফৰ স্তূপ নিজ ভৰ আৰু মাধ্যাকৰ্ষণ শক্তিৰ প্ৰভাৱত ঢাল অনুসৰি অতি ধীৰ গতিত তললৈ সৰি আহে। এনেদৰে গতিশীল হোৱা বৰফৰ বৃহৎ স্তূপক হিমবাহ (Glacier) বোলা হয়।
হিমবাহৰ গতি ধীৰ হোৱাৰ কাৰণ হ’ল—
- ই পানীৰ দৰে তৰল নহয়; বৃহৎ কঠিন বৰফৰ স্তূপ।
- মাটিৰ সৈতে ঘৰ্ষণৰ সৃষ্টি হয়।
- হিমবাহে শিল, বালি, মাটি আদি বিভিন্ন পদাৰ্থ কঢ়িয়াই আনে।
- ভূমিৰ ঢাল কম হ’লে ইয়াৰ গতিও কম হয়।
সেয়ে হিমবাহে সাধাৰণতে অতি ধীৰ গতিত অগ্ৰসৰ হয়।
১২। হিমবাহ কেই প্ৰকাৰৰ? প্ৰত্যেকৰে বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ অৱস্থান আৰু বিস্তৃতি অনুসৰি হিমবাহক প্ৰধানকৈ তিনিটা ভাগত ভাগ কৰা হয়—
(ক) মহাদেশীয় হিমবাহ
মেৰু অঞ্চলৰ বিশাল ভূ-ভাগ জুৰি বিস্তৃত হৈ থকা বৰফৰ বৃহৎ আৱৰণক মহাদেশীয় হিমবাহ বোলা হয়। এইবোৰৰ গতি অতি ধীৰ।
উদাহৰণঃ গ্ৰীণলেণ্ড, এণ্টাৰ্কটিকা, উত্তৰ কানাডা আদি অঞ্চল।
(খ) পাৰ্বত্য বা উপত্যকা হিমবাহ
সুউচ্চ পৰ্বতৰ ওপৰৰ অংশত জমা হোৱা বৰফ দুশাৰী পাহাৰৰ মাজৰ উপত্যকাৰে তললৈ নামি আহিলে তাক পাৰ্বত্য বা উপত্যকা হিমবাহ বোলা হয়।
ইউৰোপৰ আল্পছ, উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৰকি আৰু এছিয়াৰ হিমালয়ত এনে হিমবাহ দেখা যায়।
(গ) গিৰিপদ বা শৈলপদী হিমবাহ
কেইবাটাও পাৰ্বত্য বা উপত্যকা হিমবাহ পাহাৰৰ পৰা নামি আহি পৰ্বতৰ পাদদেশত মিলিত হৈ বিস্তৃত অঞ্চল জুৰি বিয়পি পৰিলে তাক গিৰিপদ বা শৈলপদী হিমবাহ বোলা হয়।
উত্তৰ আমেৰিকাৰ আলাস্কাত এনে হিমবাহ দেখা যায়।
১৩। হিমবাহ উপত্যকাৰ আকৃতি কেনেকুৱা? ছবি আঁকি দেখুওৱা।
উত্তৰঃ হিমবাহে কোনো উপত্যকাৰে গতি কৰোঁতে তল আৰু দুয়ো কাষে ব্যাপক ক্ষয় সাধন কৰে। ইয়াৰ ফলত উপত্যকাটো ক্ৰমে বহল আৰু দ হয় আৰু ইংৰাজী ‘U’ আখৰৰ দৰে আকৃতি লাভ কৰে। সেয়ে হিমবাহ উপত্যকাক U-আকৃতিৰ উপত্যকা বোলা হয়।
পৰীক্ষাত চিত্ৰ আঁকোতে তলৰ দৰে U আকৃতি দেখুৱাব পাৰা—
১৪। ওলোমা উপত্যকা কি?
উত্তৰঃ মূল হিমবাহলৈ বিভিন্ন সৰু উপহিমবাহ আহি মিলিত হয়। মূল হিমবাহৰ আকাৰ আৰু ক্ষয়ক্ষমতা বেছি হোৱা বাবে ইয়াৰ উপত্যকা অধিক বহল আৰু দ হয়। আনহাতে উপহিমবাহৰ উপত্যকা তুলনামূলকভাৱে কম দ হয়।
ফলত উপহিমবাহৰ উপত্যকাটো মূল উপত্যকাৰ ওপৰত ওলমি থকা যেন দেখা যায়। এনে উপত্যকাক ওলোমা বা ঝুলন উপত্যকা (Hanging Valley) বোলা হয়।
ই হিমবাহৰ এটা ক্ষয়জনিত অৱয়ব।
১৫। গ্ৰাব কি? ই কেইপ্ৰকাৰৰ? গ্ৰাবৰ অৱস্থান বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ হিমবাহে পাহাৰ বা উপত্যকাৰে নামি আহোঁতে নিজৰ লগত বিভিন্ন আকাৰৰ শিল, বালি, মাটি আৰু অন্যান্য পদাৰ্থ কঢ়িয়াই আনে। এই পদাৰ্থসমূহক সামগ্ৰিকভাৱে গ্ৰাব (Moraine) বোলা হয়।
অৱস্থান অনুসৰি গ্ৰাব প্ৰধানকৈ চাৰি প্ৰকাৰৰ—
(ক) পাৰ্শ্ব গ্ৰাব
হিমবাহৰ দুয়ো কাষত জমা হোৱা গ্ৰাবক পাৰ্শ্ব গ্ৰাব বোলা হয়।
(খ) মধ্য গ্ৰাব
দুটা হিমবাহ মিলিত হোৱাৰ পাছত হিমবাহৰ মাজভাগত দেখা পোৱা গ্ৰাবৰেখাক মধ্য গ্ৰাব বোলে।
(গ) ভূমি গ্ৰাব
হিমবাহৰ তলভাগত কঢ়িয়াই অনা বা জমা হোৱা পদাৰ্থক ভূমি গ্ৰাব বোলে।
(ঘ) প্ৰান্ত বা অন্তিম গ্ৰাব
হিমবাহৰ অগ্ৰভাগ বা শেষ সীমাত জমা হোৱা শিল-বালি-মাটিৰ স্তূপক প্ৰান্ত গ্ৰাব বা অন্তিম গ্ৰাব বোলে।
১৬। গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিয়ে হিমবাহৰ ওপৰত কি ধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলাব?
উত্তৰঃ গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধি পালে পৃথিৱীৰ গড় উষ্ণতা বৃদ্ধি হয় আৰু ইয়াৰ ফলত হিমবাহসমূহ অধিক দ্ৰুতগতিত গলিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ বিভিন্ন প্ৰভাৱ দেখা দিব পাৰে—
- হিমবাহৰ আকাৰ আৰু বিস্তৃতি কমি যাব।
- গলিত বৰফৰ পানী বৃদ্ধি পোৱাত সাগৰপৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি পাব পাৰে।
- সাগৰৰ উপকূলীয় নিম্নভূমি প্লাবিত হোৱাৰ আশংকা বৃদ্ধি পাব।
- পাহাৰীয়া অঞ্চলত হিমবাহ গলি হঠাৎ পানীৰ প্ৰবাহ বৃদ্ধি পাই বানপানীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
- নদীৰ জলপ্ৰবাহৰ স্বাভাৱিক ধাৰাত পৰিৱৰ্তন ঘটিব পাৰে।
- উদ্ভিদ, জীৱ-জন্তু আৰু মানুহৰ বাসস্থান ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে।
- সামগ্ৰিক জলবায়ু আৰু পাৰিৱেশিক ভাৰসাম্যত ব্যাঘাত ঘটিব পাৰে।
অতিৰিক্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নোত্তৰ
১৭। আভ্যন্তৰীণ কাৰক বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ অভ্যন্তৰৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা শক্তিৰ ফলত ভূ-পৃষ্ঠৰ গঠন আৰু স্থলাকৃতিৰ পৰিৱৰ্তন ঘটোৱা কাৰকসমূহক আভ্যন্তৰীণ কাৰক বোলা হয়। ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় উদ্গিৰণ ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
১৮। ভূপৃষ্ঠৰ স্থলাকৃতি সৃষ্টিৰ মূল প্ৰক্ৰিয়া দুটা কি কি?
উত্তৰঃ ভূপৃষ্ঠৰ স্থলাকৃতি সৃষ্টি আৰু পৰিৱৰ্তনৰ মূল প্ৰক্ৰিয়া দুটা হ’ল—
- বাহ্যিক প্ৰক্ৰিয়া
- আভ্যন্তৰীণ প্ৰক্ৰিয়া।
১৯। অনুদৈৰ্ঘ্য আৰু অনুপ্ৰস্থ বালিয়াৰি কি?
উত্তৰঃ
অনুদৈৰ্ঘ্য বালিয়াৰিঃ বতাহৰ প্ৰধান দিশৰ সৈতে প্ৰায় সমান্তৰালভাৱে দীঘলীয়াকৈ গঠিত হোৱা বালিয়াৰিক অনুদৈৰ্ঘ্য বালিয়াৰি বোলা হয়।
অনুপ্ৰস্থ বালিয়াৰিঃ বতাহৰ প্ৰধান দিশৰ সৈতে প্ৰায় লম্বভাৱে বা পথালিকৈ গঠিত হোৱা বালিয়াৰিক অনুপ্ৰস্থ বালিয়াৰি বোলা হয়।
২০। বাৰখান কাক বোলে?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহৰ অৱক্ষেপণ কাৰ্যৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতিৰ বালিয়াৰিক বাৰখান (Barchan) বোলা হয়।
২১। বিস্তৃত বানপানী কি?
উত্তৰঃ মৰুভূমি অঞ্চলত কেতিয়াবা অতি কম সময়ৰ ভিতৰত হোৱা তীব্ৰ বৰষুণৰ ফলত শুকান আৰু বালিময় ভূমিৰ ওপৰেৰে হঠাৎ পানী বিয়পি পৰে। এইদৰে বৃহৎ অঞ্চল জুৰি সৃষ্টি হোৱা আকস্মিক বানক বিস্তৃত বানপানী বুলি কোৱা হয়।
২২। মৰুভূমিত বতাহে কি কি কাৰ্য সম্পাদন কৰে?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহে প্ৰধানকৈ তিনিটা ভূ-আকৃতিক কাৰ্য সম্পাদন কৰে—
- ক্ষয় বা খনন,
- পৰিবহণ,
- অৱক্ষেপণ।
এই তিনিটা কাৰ্যৰ ফলতে মৰুভূমিত বিভিন্ন ক্ষয়জনিত আৰু অৱক্ষেপণজনিত ভূ-অৱয়ব গঢ়ি উঠে।
২৩। ইয়াৰদাং কাক বোলে?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত কঠিন আৰু কোমল শিলাস্তৰ ওচৰা-ওচৰিকৈ থাকিলে বতাহৰ অপঘৰ্ষণ কাৰ্যত কোমল শিল তুলনামূলকভাৱে সোনকালে ক্ষয় হয়, কিন্তু কঠিন শিলৰ অংশ দীঘলীয়া শিৰাৰ দৰে ওখ হৈ ৰয়। বতাহৰ ক্ষয়ৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এনে দীঘলীয়া, সংকীৰ্ণ আৰু শিৰাসদৃশ ভূ-অৱয়বক ইয়াৰদাং (Yardang) বোলা হয়।
ই এটা ক্ষয়জনিত ভূ-অৱয়ব।
২৪। মহাদেশীয় হিমবাহ ক’ত দেখা যায়?
উত্তৰঃ মহাদেশীয় হিমবাহ প্ৰধানকৈ মেৰু অঞ্চলৰ বৃহৎ এলেকাত দেখা যায়। গ্ৰীণলেণ্ড, এণ্টাৰ্কটিকা আৰু উত্তৰ কানাডা আদি অঞ্চল ইয়াৰ উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ।
২৫। পাৰ্বত্য হিমবাহ ক’ত দেখা যায়?
উত্তৰঃ পাৰ্বত্য হিমবাহ সুউচ্চ পৰ্বতমালাৰ উচ্চাংশত দেখা যায়। ইউৰোপৰ আল্পছ, উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৰকি আৰু এছিয়াৰ হিমালয় পৰ্বতমালাত পাৰ্বত্য হিমবাহৰ উপস্থিতি দেখা যায়।
২৬। বাহ্যিক প্ৰক্ৰিয়া কি?
উত্তৰঃ ভূ-পৃষ্ঠৰ ওপৰত বতাহ, বৰষুণ, নদী, হিমবাহ, সাগৰৰ ঢৌ আদি বাহ্যিক শক্তিৰ দ্বাৰা সংঘটিত ক্ষয়, পৰিবহণ আৰু অৱক্ষেপণমূলক প্ৰক্ৰিয়াসমূহক বাহ্যিক প্ৰক্ৰিয়া বোলা হয়।
২৭। হিমবাহৰ অৱক্ষেপণ কাৰ্যৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা এটা অৱয়বৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ গ্ৰাব বা Moraine।
২৮। বতাহৰ কাৰ্যৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা এটা অৱক্ষেপণজনিত অৱয়বৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ বালিয়াৰি।
২৯। হিমবাহে সৃষ্টি কৰা এটা ক্ষয়জনিত অৱয়বৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ ওলোমা উপত্যকা বা U-আকৃতিৰ উপত্যকা।
৩০। হিমবাহে সৃষ্টি কৰা এটা অৱক্ষেপণজনিত অৱয়বৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ গ্ৰাব; উদাহৰণস্বৰূপে পাৰ্শ্ব গ্ৰাব, মধ্য গ্ৰাব বা প্ৰান্ত গ্ৰাব।
৩১। কোনটো বালিয়াৰি অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতিৰ?
উত্তৰঃ বাৰখান বালিয়াৰি।
৩২। স্থলমণ্ডল কি?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ কঠিন বাহ্যিক অংশ, য’ত শিলা, মাটি, পাহাৰ-পৰ্বত, মালভূমি আৰু সমভূমি আদি অন্তৰ্ভুক্ত, তাক স্থলমণ্ডল (Lithosphere) বোলা হয়।
৩৩। ক্ৰিয়াত্মক অঞ্চল কি? দুটা উদাহৰণ দিয়া।
উত্তৰঃ যি অঞ্চলত কোনো বিশেষ ভূ-আকৃতিক কাৰকে সক্ৰিয়ভাৱে ক্ষয়, পৰিবহণ আৰু অৱক্ষেপণৰ কাম কৰি থাকে, সেই অঞ্চলক সেই কাৰকৰ ক্ৰিয়াত্মক অঞ্চল বুলি ক’ব পাৰি।
উদাহৰণ—
- মৰুভূমি — বতাহৰ ক্ৰিয়াত্মক অঞ্চল।
- বৰফাবৃত পৰ্বত বা মেৰু অঞ্চল — হিমবাহৰ ক্ৰিয়াত্মক অঞ্চল।
৩৪। আফ্ৰিকাৰ মৰুভূমিৰ দুটা আদিম জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা।
উত্তৰঃ দিয়া পাঠ্য-তথ্য অনুসৰি—বান্টু আৰু ছাহেলী।
বহু বিকল্পধৰ্মী প্ৰশ্নোত্তৰ (MCQ)
১। ওলোমা বা ঝুলন উপত্যকা সৃষ্টি কৰা কাৰকটো হ’ল—
(ক) হিমবাহ
(খ) নদী
(গ) বতাহ
(ঘ) সাগৰৰ ঢৌ
উত্তৰঃ (ক) হিমবাহ।
২। ইনছেলবাৰ্গ সৃষ্টি কৰা মুখ্য কাৰকটো হ’ল—
(ক) প্ৰৱহমান জল
(খ) হিমবাহ
(গ) বতাহ
(ঘ) সামুদ্ৰিক ঢৌ
উত্তৰঃ (গ) বতাহ।
৩। বালিয়াৰি সৃষ্টি কৰা কাৰকটো হ’ল—
(ক) নদী
(খ) হিমবাহ
(গ) সাগৰৰ ঢৌ
(ঘ) বতাহ
উত্তৰঃ (ঘ) বতাহ।
৪। তলৰ কোনটো বতাহে সৃষ্টি কৰা ভূ-অৱয়ব?
(ক) U-আকৃতিৰ উপত্যকা
(খ) ড্ৰামলিন
(গ) ইনছেলবাৰ্গ
(ঘ) গ্ৰাব
উত্তৰঃ (গ) ইনছেলবাৰ্গ।
৫। তলৰ কোনটো অৱক্ষেপণজনিত অৱয়ব?
(ক) ওলোমা উপত্যকা
(খ) ইনছেলবাৰ্গ
(গ) ইয়াৰদাং
(ঘ) বালিয়াৰি
উত্তৰঃ (ঘ) বালিয়াৰি।
৬। মৰুভূমিৰ ভূ-আকৃতিক প্ৰক্ৰিয়াত কোনটো কাৰকে বিশেষ ভূমিকা লয়?
(ক) বৰষুণ
(খ) উত্তাপ
(গ) বতাহ
(ঘ) নদী
উত্তৰঃ (গ) বতাহ।
৭। হিমবাহ উপত্যকাৰ দুয়োফালে জমা হোৱা গ্ৰাবক কি কোৱা হয়?
(ক) মধ্য গ্ৰাব
(খ) প্ৰান্ত গ্ৰাব
(গ) পাৰ্শ্ব গ্ৰাব
(ঘ) ভূমি গ্ৰাব
উত্তৰঃ (গ) পাৰ্শ্ব গ্ৰাব।
৮। মৰুভূমিত বতাহৰ কাৰ্যৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অৰ্ধচন্দ্ৰাকৃতিৰ বালিয়াৰিক কি কোৱা হয়?
(ক) ইনছেলবাৰ্গ
(খ) অনুপ্ৰস্থ বালিয়াৰি
(গ) বাৰখান
(ঘ) ইয়াৰদাং
উত্তৰঃ (গ) বাৰখান।
৯। তলৰ কোনটো হিমবাহে সৃষ্টি কৰা ক্ষয়জনিত অৱয়ব?
(ক) গ্ৰাব
(খ) ওলোমা উপত্যকা
(গ) বালিয়াৰি
(ঘ) ইয়াৰদাং
উত্তৰঃ (খ) ওলোমা উপত্যকা।
১০। তলৰ কোনটো ক্ষয়জনিত অৱয়ব?
(ক) বাৰখান
(খ) ওলোমা উপত্যকা
(গ) গ্ৰাব
(ঘ) বালিয়াৰি
উত্তৰঃ (খ) ওলোমা উপত্যকা।
Human Generate Question Answer
অনুশীলনীঃ ১
১)স্থলাকৃতি বুলিলে কি বুজা?
উত্তৰঃ পৃথিৱীৰ উপৰিভাগ সমান নহয়। মহাদেশ কেইখনত যেনেকৈ পাহাৰ- পর্বত, মালভূমি, নদী উপত্যকা আদি অৱয়ৱ আছে, ঠিক তেনেকৈ মহাসাগৰতো পানীত বুৰ গৈ থকা অৱস্থাত বিভিন্ন আকাৰ-আকৃতিৰ উচ্চভূমি আৰু নিম্নভূমি আছে। ভূ-পৃষ্ঠৰ এই অৱয়ববোৰকে স্থলাকৃতি বুলি কোৱা হয়।
২) ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞানৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰঃ ভূগোলৰ এটি বিশেষ শাখাই স্থলাকৃতিবোৰৰ উৎপত্তি, ক্রম বিকাশ আকাৰ -আকৃতি আৰু বিতৰণ সম্বন্ধে অধ্যয়ন কৰে। এই শাখাটোক ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞান বোলা হয়।
৩) ভূ-আকৃতিক প্রক্রিয়াৰ অৰ্থ লিখা।
উত্তৰঃ ভূ-পৃষ্ঠত থকা স্থলাকৃতিবোৰৰ সৃষ্টি বহুতো প্রক্রিয়াৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ইয়াৰে কিছুমান প্রক্রিয়া বাহ্যিক আৰু অন্য কিছুমান আভ্যন্তৰীণ । বাহ্যিক প্রক্রিয়া বা কাৰকবোৰৰ ভিতৰত বতাহ, বৰষুণ, নদ-নদী, হিমবাহ, সাগৰৰ ঢৌ আদি প্রধান। আনহাতে আভ্যন্তৰীণ কাৰক বুলি ক’লে প্রধানকৈ ভূমিকম্প আৰু আগ্নেয় উদগিৰণকে সামৰি লোৱা হয়। এই দুই শ্রেণীৰ প্রক্রিয়াই ক্রিয়া কৰাৰ ফলতেই ভু-পৃষ্ঠত স্থলাকৃতিবিলাকৰ সৃষ্টি হৈছে। স্থলাকৃতিৰ সৃষ্টি আৰু বিকাশৰ লগত জড়িত এই প্রক্রিয়াবোৰক ভু-আকৃতিক প্রক্রিয়া বোলা হয়।
৪) বাহ্যিক প্রক্রিয়া বা কাৰকৰ ভিতৰত কি কি পৰে লিখা।
উত্তৰঃ বাহ্যিক প্রক্রিয়া বা কাৰকবোৰৰ ভিতৰত বতাহ, বৰষুণ, নদ-নদী, হিমবাহ, সাগৰৰ ঢৌ আদি প্রধান।
৫) অবনমন বুলিলে কি বুজা ?
উত্তৰঃ মৰুভূমিত উদ্ভিদৰ আৱৰণ পাতলীয়া আৰু উপৰিভাগ শুকান বালিময় হোৱাৰ কাৰণে বতাহে সহজে ধুলি-বালি, ক্ষুদ্র শিল আদি দূৰলৈ উৰুৱাই নিব পাৰে। এনেদৰে কোনো এক অংশৰ পৰা ধূলি-বালি উৰুৱাই নি সেই অংশক আপেক্ষিকভাৱে দ কৰি তোলা প্রক্রিয়াকে অবনমন বোলে। অবনমনৰ ফলত ধূলি-বালি আৰু ক্ষুদ্র ক্ষুদ্র শিলবোৰ অন্য ঠাইলৈ প্রবাহিত হলে অবনমন ঘটা অংশটো ওখোৰা-মোখোৰা শিলাময় ঠাইলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ব পাৰে।
৬) ইনছেলবার্গ কি ছবি আঁকি দেখুওৱা।
উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ শক্তিশালী বতাহে কঢ়িয়াই নিয়া শিল-বালিয়ে গতিপথত থকা উচ্চভূমিত আঘাত কৰি সেইবোৰত অৱক্ষয় ঘটায়। ঘর্ষণৰ যোগেদি কৰা এই ধৰণৰ ক্ষয়কার্যক অপঘর্ষণ বোলা হয়। অপঘর্ষণ প্রক্রিয়াই মৰুভূমিত ইনছেলবার্গ ৰ দৰে অবক্ষয়জনিত অবয়বৰ সৃষ্টি কৰে।
৭। মৰুদ্যান কাক বোলে? ইয়াৰ তাৎপর্য কি ?
উত্তৰঃ অবনমনৰ ফলত মৰুভূমিৰ একো-একোটা অংশৰ উচ্চতা কমি ভূগর্ভস্থ জলপৃষ্ঠৰ ওচৰ পাব পাৰে। তেনে অৱস্থাত অৱনমিত অংশটোক মৰুদ্যান বোলে ǀ মৰুদ্যান প্ৰকৃততে মৰুভূমিৰ মাজৰ একোটা সেউজীয়া অংশ ǀ মৰুদ্যানবোৰত কিছু পৰিমাণে পানী আৰু উদ্ভিদ থাকে ǀ মৰুভূমিৰ এই অঞ্চল বিলাকত কিছু পৰিমাণে খেতিবাতিও কৰা হয় ǀ
৮। বালিয়াৰি কি আৰু ইয়াৰ সৃষ্টি কেনেকৈ হয় লিখা।
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহৰ দ্বাৰা অৱক্ষেপনৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এখন ভূ –অৱয়ব ǀ
মৰুভূমিত বতাহে কঢ়িয়াই নিয়া ধুলি-বালিবোৰ য’ত জমা হয়গৈ, সেই অংশটো ক্রমে ওখ হৈ গৈ থাকে । এনেদৰে জমা হোৱা ধুলি-বালিবোৰে শেষলৈ পাহাৰৰ ৰূপ ল’ব পাৰে। এনেকৈ বালিৰে গঠিত হোৱাৰ বালিৰ পাহাৰক বালিয়াৰি বোলে ǀ
৯। অপঘর্ষণ কি? ইয়াৰ ফলত কি ধৰণৰ অৱয়বৰ সৃষ্টি হয়?
উত্তৰঃ মৰুভূমিৰ শক্তিশালী বতাহে কঢ়িয়াই নিয়া শিল-বালিয়ে গতিপথত থকা উচ্চভূমিত আঘাত কৰি সেইবোৰত অৱক্ষয় ঘটায়। ঘর্ষণৰ যোগেদি কৰা এই ধৰণৰ ক্ষয়কার্যক অপঘর্ষণ বোলা হয় l
ইয়াৰ ফলত ইনছেলবাৰ্গ আৰু ইয়াৰদাঙ ৰ দৰে ভূ-অৱয়বৰ সৃষ্টি হয় ǀ
১০) সংনিঘৰ্ষণৰ অর্থ লিখা ।
উত্তৰঃ মৰুভূমিত বতাহে সৃষ্টি কৰা আন এটা ঘর্ষণজনিত প্রক্রিয়া হল সংনিঘর্ষণ বতাহৰ দ্বাৰা পৰিবাহিত শিল-বালিবোৰৰ মাজতো পৰস্পৰিক ঘর্ষণৰ সৃষ্টি হয়, অর্থাৎ পৰিবাহিত হৈ থকা অবস্থাতে সেইবোৰৰ মাজত খুন্দা-খুন্দি লাগে ইয়াৰ ফলত শিলবোৰ ভাঙি সৰু সৰু টুকুৰাত পৰিণত হয় বা আকাৰত ক্ৰমে সৰু হৈ আহে। এই দৰে পাৰম্পৰিক বর্ষৰ দল শিলবোৰ ভাঙি-চিঙি টুকুৰা-টকুৰ হোৱা প্রক্রিয়াকে সংনিঘর্ষণ বোলে ǀ
১১) হিমবাহ কাক বোলে ? ইয়াৰ গতি অতি ধীৰ হোৱাৰ কাৰণ কি?
উত্তৰঃ ভূ-পৃষ্ঠত জমা হৈ থকা স্তূপবোৰৰ মাটিৰ ঢল অনুসৰিক্ৰমে তললৈ নামি আহে। নামি অহাৰ গতিবেগ অৱশ্যে অতি ধীৰ। দিনটোৰ ভিতৰত কেই মিলিমিটাৰমানৰ পৰা কেইমিটাৰমানহে অতিক্রম কৰে। এনেকৈ ধীৰ গতিৰে নামি অহা বৰফকে হিমবাহ বোলা হয়।
হিমবাহবোৰ মাটি বা পাহাৰ পৰ্বতৰ ঢাল অমুসৰি বৈ আহে ǀ ঢাল কম থাকিলে ইয়াৰ গতিবেগো কমি যায় ǀআনহাতে হিমবাহৰ লগত অন্যবহুতো পদাৰ্থ, শিল ,বালি,মাটি আদি পাহাৰৰ ওপৰৰ পৰা বৈ আহে ǀ এইবোৰৰ উপস্থিতিয়েও হিমবাহৰ গতি ধীৰ কৰে ǀ
১২। হিমবাহ কেই প্ৰকাৰৰ? প্রত্যেকৰে বিষয়ে চমুকৈ লিখা।
উত্তৰঃ হিমবাহ ৩ প্ৰকাৰৰ ǀ সেইবোৰ হৈছে-
ক) মহাদেশীয় হিমবাহঃ এই হিমবাহবোৰ মেৰু অঞ্চলৰ বৃহৎ এলেকাজুৰি বিস্তৃত হৈ আছে। উত্তৰ কানাডা, গ্রীণলেণ্ড, স্কান্দিনেভিয়া, এন্টার্কটিকা আদিত মহাদেশীয় হিমবাহবোৰ বিয়পি আছে। এই হিমবাহবোৰ ভূ-পৃষ্ঠৰ ঢাল অনুসৰি অতি ধীৰ গতিৰে নামি আহে। |
খ) পার্বত্য হিমবাহঃ সুউচ্চ পর্বতৰ উচ্চাংশত এনে হিমবাহ দেখা যায়। প্রধানকৈ ইউৰোপৰ আল্পছ, উত্তৰ আমেৰিকাৰ ৰকি আৰু এছিয়া মহাদেশৰ হিমালয় পার্বত্য অঞ্চলত পার্বত্য হিমবাহ বিদ্যমান। সাধাৰণতে পার্বত্য বা উপত্যকা হিমবাহ দুশাৰী পৰ্বতৰ মাজৰ উপত্যকাৰে বৈ আহে। ইয়াৰ গতিবেগ মহাদেশীয় হিমবাহতকৈ যথেষ্ট বেছি।
গ) গিৰিপদ হিমবাহঃ কেতিয়াবা কেইবাটাও উপত্যকা হিমবাহ পার্বত্য অঞ্চলৰ পৰা নামি আহি পৰ্বতৰ পাদদেশত মিলিত হৈ পৰ্বতৰ দাঁতিকাষৰীয়া নিম্নভূমিত বিয়পি পৰে। গিৰিমালা বা পৰ্বতৰ পাদদেশত সৃষ্টি হয় কাৰণে এনে হিমবাহক গিৰিপদ বা শৈলপদী হিমবাহ বোলে । উত্তৰ আমেৰিকাৰ আলাস্কাত এনে হিমবাহ দেখা যায় ।
১৩) হিমবাহ উপত্যকাৰ আকৃতি ছবি আঁকি দেখুওৱা ।
উত্তৰঃ
১৪) ওলোমা উপত্যকা কি লিখা।
উত্তৰঃ হিমবাহে সৃষ্টি কৰা অন্য এক ক্ষয়জনিত অৱয়ব হৈছে ওলোমা উপত্যকা । সাধাৰণতে মূল নদীলৈ উপনদীবোৰ বৈ অহাৰ দৰে মূল হিমবাহলৈও উপহিমবাহ কিছুমান বৈ আহে। মূল হিমবাহৰ উপত্যকা তুলনামূলকভাৱে ডাঙৰ আৰু দ। উপহিমবাহৰ উপত্যকা সৰু আৰু কম দ। য’ত আহি উপহিমবাহ মূল হিমবাহৰ লগ লাগে, তাতে স্বাভাৱিক কাৰণতে উপহিমবাহৰ উপত্যকাটো মূল হিমবাহৰ উপত্যকাৰ ওপৰত ওলমি থকা যেন লগে। সেয়ে উপ হিমবাহৰ উপত্যকাটোক ওলোমা উপত্যকা বুলি কোৱা হয় ǀ
১৫) গ্রাব কি? ই কেইপ্ৰকাৰৰ? চিত্র আঁকি গ্রাবৰ অৱস্থান দেখুওৱা ।
উত্তৰঃ পাহাৰ বা পৰ্বতৰ ঢালেদি বৈ আহোতে হিমবাহে বৰফৰ উপৰিও অন্য পদাৰ্থ কঢ়িয়াই আনে ǀ এইবোৰকেই সামগ্ৰিকভাৱে গ্ৰাব বোলে ǀ
ই চাৰি প্ৰকাৰৰঃ১)পাৰ্শ্ব গ্ৰাৱ
২)মধ্য গ্ৰাব
৩)ভূমি গ্ৰাব
৪)প্ৰান্ত গ্ৰাব
১৬) গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিয়ে হিমবাহৰ ওপৰত কি ধৰণৰ প্রভাব পেলাব সাধাৰণ জ্ঞানৰ ভিত্তিত তাৰ এটি আভাস দিয়া ।
উত্তৰঃ গোলকীয় উত্তাপ বৃদ্ধিয়ে হিমবাহৰ তলত উল্লেখ কৰা ধৰণৰ প্রভাব পেলাবঃ
ক) হিমবাহবোৰ গলিবলৈ ধৰিব আৰু তাৰ ফলত সাগৰ পৃষ্ঠৰ উচ্চতা বৃদ্ধি পাব ǀ
খ) সাগৰ- মহাসাগৰৰ উপকূলৰ বহুতো অঞ্চল তথা নিম্নভূমি সমূহ পানীৰ তলত দুব যাব ǀ
গ) সেইবোৰ অঞ্চলত উপলব্ধ মানৱ সভ্যতা আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ নিচিহ্ন হব ǀ
ঘ) সাগৰ মহাসাগৰ তথা বিশ্বৰ পাৰিপাৰ্শ্বিক অৱস্হাত ব্যাঘাত জন্মিব ǀ
ঙ) জলবায়ু সলনি হব ǀ ঠাই বিশেষে বৰষুণ কম-বেছি হব ǀ
Additional question and previous paper solve:
A. অতি চমু প্রশ্নাবলী:
1. শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওৱা:
(a) ওলম বা ঝুলন উপত্যকা সৃষ্টি কৰা কাৰকটো হ’ল- [HSLC’11]
(i) হিমবাহ
(ii) নদী
(iii) বতাহ
(iv) সাগৰৰ ঢৌ
উত্তৰঃ (i) হিমবাহ
(b) ইনছেলবার্গ সৃষ্টি কৰা কাৰকটো হ’ল- [HSLC’12]
(i) প্রবহমান জল
(ii) হিমবাহ
(iii) বতাহ
(iv) সামুদ্রিক ঢৌ
উত্তৰঃ (ii) হিমবাহ
(c) বালিয়াৰি সৃষ্টি কৰা কাৰকটো হ’ল- [HSLC’13]
(i) নদী
(ii) হিমবাহ
(iii) সাগৰৰ ঢৌ
(iv) বতাহ
উত্তৰঃ (iv) বতাহ
(d) তলত দিয়াবোৰৰ কোনটো বতাহে সৃষ্টি কৰা? [HSLC ’14]
(i) U- আকৃতিক উপত্যকা
(ii) ড্রামলিন
(iii) ইনছেলবার্গ
(iv) গ্রাব
উত্তৰঃ (iii) ইনছেলবার্গ
(e) তলত দিয়াবোৰৰ কোনটো অৱক্ষেপনজনিত অৱয়ব? [HSLC’15]
(i) ওলোমা উপত্যকা
(ii) এঙ্কাৰ
(iii) ইনছেলবার্গ
(iv) ইয়াৰদাং
উত্তৰঃ (iv) ইয়াৰদাং
(f) মৰুভূমিত কোন মুখ্য কাৰকে ভূ-আকৃতিক প্রক্রিয়াত বিশেষ ভূমিকা লয় – [HSLC ’16]
(i) বৰষুণ
(ii) উত্তাপ
(iii) বতাহ
(iv) নদী
উত্তৰঃ (iii) বতাহ
(g) হিমবাহ উপত্যকা এটাৰ দুয়োফালে জমা হোৱা গ্রাবৰেখাক কোৱা হয়- [HSLC’17] |
(i) মধ্য গ্রাব
(ii) প্রান্ত গ্রাব
(iii) পার্শ্ব গ্রাব
(iv) ভূমি গ্রাব
উত্তৰঃ (iii) পার্শ্ব গ্রাব
(h) মৰুভূমি অঞ্চলত বতাহৰ কাৰ্যৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অর্ধচন্দ্ৰাকৃতিৰ বালিয়াৰিক কোৱা হয় [HSLC’18]
(i) ইনছেলবার্গ
(ii) অনুপ্রস্থ বালিয়াৰি
(iii) বাৰখান
(iv) ইয়াৰদাং
উত্তৰঃ (iii) বাৰখান
(i) তলত দিয়াবোৰৰ কোনটো হিমবাহে সৃষ্টি কৰা ক্ষয়জনিত অৱয়ব? [HSLC ’19]
(i) এস্কাৰ
(ii) ড্রামলিন
(iii) শংকু
(iv) কেম
উত্তৰঃ (iii) শংকু
(j) তলত উল্লেখ কৰা কোনটো ক্ষয়জনিত অৱয়ব? [HSLC ’20]
(i) বাৰখান
(ii) ওলোমা উপত্যকা
(iii) গ্রাব
(iv) ড্রামলিন
উত্তৰঃ (ii) ওলোমা উপত্যকা
2. বাহ্যিক প্রক্রিয়া কি? [HSLC ’11]
উত্তৰঃ বাহ্যিক প্রক্রিয়া হৈছে সেই প্ৰক্ৰিয়াবোৰ, যি পৃথিৱীৰ উপৰিভাগত বতৰ, বৰষুণ, নদী, বতাহ আদি বাহ্যিক শক্তিৰ দ্বাৰা সংঘটিত হয়। এইবোৰে স্থলাকৃতিৰ সৃষ্টি আৰু পৰিবৰ্তন সাধন কৰে।
3. হিমবাহৰ অৱক্ষেপণ কাৰ্যৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা যি কোনো এটা অৱয়বৰ নাম লিখা। [HSLC 12]
উত্তৰঃ গ্ৰাব ।
4. বতাহৰ কাৰ্যৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা এটা অৱক্ষেপনজনিত অবয়বৰ নাম লিখা? [HSLC ’12, ’14, ’20]
উত্তৰঃ বালিয়াৰি ।
5. আফ্ৰিকাৰ মৰুভূমিৰ দুটা আদিম জনগোষ্ঠীৰ নাম লিখা। [HSLC ’12]
উত্তৰঃ বন্তু আৰু সেহেলী।
6. ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞানৰ অৰ্থ লিখা। [HSLC ’12]
উত্তৰঃ ভূ-আকৃতিক বিজ্ঞান হৈছে ভূ-পৃষ্ঠৰ স্থলাকৃতি, সেইবোৰৰ উৎপত্তি, বিকাশ আৰু বিতৰণৰ অধ্যয়ন।
7. হিমবাহে সৃষ্টি কৰা ক্ষয়জনিত অৱয়ব এটাৰ নাম লিখা। [HSLC ’13, ’18]
উত্তৰঃ ইনছেলবার্গ।
৪. হিমবাহে সৃষ্টি কৰা অৱক্ষেপনজনিত অৱয়ৱ এটাৰ নাম লিখা। [HSLC’15]
উত্তৰঃ মধ্যগ্রাব।
9. কোনটো বালিয়াৰি অর্ধচন্দ্ৰাকৃতিৰ লিখা। [HSLC’16]
উত্তৰঃ বাৰখান ।
10. ভূ-প্রাকৃতিক বিজ্ঞান মানে কি? [HSLC’17]
উত্তৰঃ ভূ-প্রাকৃতিক বিজ্ঞান হৈছে পৃথিৱীৰ ভূ-প্রাকৃতিক গঠন আৰু প্ৰক্ৰিয়া অধ্যয়ন কৰা শাখা।
11. স্থলমণ্ডল কি? [HSLC ’19]
উত্তৰঃ স্থলমণ্ডল (Lithosphere) হৈছে পৃথিৱীৰ কঠিন বাহ্যিক স্তৰ, য’ত স্থল আৰু পৰ্বতৰ অন্তর্ভুক্ত।
B. ৰচনাধৰ্মী প্রশ্নাবলী:
1. গ্রাব কি? তিনি প্ৰকাৰ গ্ৰাবৰ নাম উল্লেখ কৰা। [HSLC ’13,’16]
উত্তৰঃ গ্ৰাব হৈছে হিমবাহৰ দ্বাৰা উপত্যকাৰ দুয়ো কাষে জমা হোৱা উপাদান।
তিনিপ্ৰকাৰৰ গ্ৰাবৰ নাম –
পার্শ্বগ্রাব ।
মধ্যগ্রাব ।
প্ৰান্তগ্রাব ।
2. হিমবাহ কি? তিনি প্ৰকাৰৰ হিমবাহৰ নাম লিখা। [HSLC’14]
উত্তৰঃ হিমবাহ হৈছে বৰফৰ স্তূপ যি অতি ধীৰ গতিত তললৈ নামি আহে।
তিনিপ্ৰকাৰৰ হিমবাহ-
মহাদেশীয় হিমবাহ
পার্বত্য হিমবাহ
গিৰিপদ হিমবাহ
3. “ক্রিয়াত্মক অঞ্চল” কি? ক্ৰিয়াত্মক অঞ্চলৰ দুটা উদাহৰণ দিয়া। [HSLC’14]
উত্তৰঃ “ক্রিয়াত্মক অঞ্চল” হৈছে সেই অঞ্চল য’ত বতাহ বা হিমবাহৰ দৰে প্ৰক্ৰিয়া সক্ৰিয়ভাৱে চলি আছে।
4. বালিয়াৰি কি? ই কেনেকৈ সৃষ্টি হয়? [HSLC’15,’18] |
উত্তৰঃ বালিয়াৰী হৈছে বালিৰে গঠিত ওখ পাহাৰ যি বতাহৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হয়। ই বতাহৰ উৰুৱাই নেওতে বালি জমা হোৱা স্থলত সৃষ্টি হয়।
5. মৰুদ্যান কাক বোলে? ইয়াৰ তাৎপর্য কি? [HSLC’17]
উত্তৰঃ মৰুদ্যান হৈছে সেই অঞ্চল য’ত সৰবৰাহ তথা জলৰ বাবে উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি হয়। ইয়াৰ তাৎপর্য হৈছে যে, ই সন্থিতি আৰু খেতিৰ বাবে একো প্ৰাকৃতিক মণ্ডল প্ৰদান কৰে।
এই Post টো Update কৰাত সহায় কৰিব বিচাৰে নেকি?
ইয়াত কিবা ভুল, অসম্পূৰ্ণ তথ্য বা নতুন তথ্য থাকিলে আপুনি এটা উন্নত version প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। Live Post তৎক্ষণাৎ সলনি নহ'ব।
Update This Post