SEBA Class 10 Science Chapter 11 Answer 2026 | মানুহৰ চকু আৰু বাৰেবৰণীয়া পৃথিৱী । Chapter 11 | Class 10 General Science Question and Answer | Class 10 General Science Suggestion and Notes Assam | Class 10 General Science SEBA Question and Answer Assam | দ্বাদশ শ্ৰেণী প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

মানুহৰ চকু আৰু বাৰেবৰণীয়া পৃথিৱী

A. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

1. চকুৰ ভিতৰত প্ৰতিবিম্ব ক’ত গঠন হয়?

উত্তৰঃ চকুৰ অক্ষিপট বা ৰেটিনাত প্ৰতিবিম্ব গঠন হয়।

2. মানুহৰ চকুৰ লেন্ছে অক্ষিপটত কেনে প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰে?

উত্তৰঃ সৎ, ওলোটা আৰু সাধাৰণতে সংকুচিত প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰে।

3. চকুত পোহৰ প্ৰথমে কোন অংশৰ মাজেৰে প্ৰৱেশ কৰে?

উত্তৰঃ কৰ্ণিয়াৰ মাজেৰে।

4. অক্ষিগোলকৰ ব্যাস প্ৰায় কিমান?

উত্তৰঃ প্ৰায় 2.3 cm।

5. চকুৰ স্ফটিকীয় লেন্ছৰ প্ৰকৃতি কি?

উত্তৰঃ ই স্বচ্ছ আৰু উত্তল প্ৰকৃতিৰ।

6. চকুৰ স্ফটিকীয় লেন্ছৰ কাম কি?

উত্তৰঃ বিভিন্ন দূৰত্বত থকা বস্তুৰ পৰা অহা পোহৰ অক্ষিপটত স্পষ্টকৈ কেন্দ্ৰীভূত কৰাত সহায় কৰে।

7. চকুৰ লেন্ছৰ বক্ৰতা কোনে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?

উত্তৰঃ চিলিয়াৰী পেশীয়ে।

8. চকুৰ মণি বা pupil-ৰ আকাৰ কোনে নিয়ন্ত্ৰণ কৰে?

উত্তৰঃ আইৰিছ বা চকুৰ পতাই।

9. pupil-ৰ মুখ্য কাম কি?

উত্তৰঃ চকুত সোমোৱা পোহৰৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।

10. অক্ষিপট বা Retina কি?

উত্তৰঃ চকুৰ পিছফালে থকা পোহৰ-সংবেদী কোষযুক্ত পাতল আৱৰণখনক অক্ষিপট বোলে। ইয়াত প্ৰতিবিম্ব গঠন হয় আৰু পোহৰৰ উদ্দীপনা বৈদ্যুতিক সংকেতলৈ ৰূপান্তৰিত হয়।

11. সুস্থ চকুৰ নিকটবিন্দু কিমান?

উত্তৰঃ প্ৰায় 25 cm।

12. সুস্থ চকুৰ দূৰবিন্দু ক’ত থাকে?

উত্তৰঃ অসীমত।

13. চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা কি?

উত্তৰঃ বিভিন্ন দূৰত্বত থকা বস্তু স্পষ্টকৈ দেখিবলৈ চিলিয়াৰী পেশীৰ সহায়ত চকুৰ লেন্ছৰ বক্ৰতা আৰু ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য সলনি কৰিব পৰা ক্ষমতাক উপযোজন ক্ষমতা বোলে।

14. মায়’পিয়া কি?

উত্তৰঃ যি দৃষ্টিদোষত ওচৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা যায় কিন্তু দূৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা নাযায়, তাক মায়’পিয়া বা নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা বোলে।

15. মায়’পিয়া কিহেৰে সংশোধন কৰা হয়?

উত্তৰঃ উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল বা অপসাৰী লেন্ছেৰে।

16. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া কি?

উত্তৰঃ যি দৃষ্টিদোষত দূৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা যায় কিন্তু ওচৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা নাযায়, তাক হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া বা দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা বোলে।

17. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া কিহেৰে সংশোধন কৰা হয়?

উত্তৰঃ উপযুক্ত ক্ষমতাৰ উত্তল বা অভিসাৰী লেন্ছেৰে।

18. প্ৰেছবায়’পিয়া কি?

উত্তৰঃ বয়স বঢ়াৰ লগে লগে চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা কমি যোৱাৰ ফলত ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখাত হোৱা অসুবিধাক প্ৰেছবায়’পিয়া বোলে।

19. বৰ্ণালী কি?

উত্তৰঃ বগা পোহৰ বিচ্ছুৰিত হৈ সৃষ্টি কৰা বিভিন্ন ৰঙৰ সজ্জিত সমষ্টিক বৰ্ণালী বোলে।

20. সূৰ্যৰ বগা পোহৰত থকা সাতটা ৰং কি কি?

উত্তৰঃ বেঙুনীয়া, ঘন নীলা, নীলা, সেউজীয়া, হালধীয়া, সুমথিৰা আৰু ৰঙা।

ইংৰাজীত — VIBGYOR।

21. পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ কি?

উত্তৰঃ বগা পোহৰ প্ৰিজমৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে তাৰ উপাদানীয় সাতটা ৰঙলৈ পৃথক হোৱা পৰিঘটনাক পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ বোলে।

22. বিক্ষেপণ কি?

উত্তৰঃ পোহৰ ক্ষুদ্ৰ কণিকা বা অণুৰ সৈতে সংঘৰ্ষ কৰি বিভিন্ন দিশলৈ ছটিয়াই যোৱা পৰিঘটনাক পোহৰৰ বিক্ষেপণ বোলে।

23. টিণ্ডেল পৰিঘটনা কি?

উত্তৰঃ ক’লয়ডীয় বা অতি সূক্ষ্ম কণিকাই পোহৰ বিক্ষিপ্ত কৰাৰ ফলত পোহৰৰ গতিপথ দৃশ্যমান হোৱা পৰিঘটনাক টিণ্ডেল পৰিঘটনা বোলে।

---

24. মানুহৰ চকুৰ মুখ্য অংশসমূহৰ নাম লিখা।

উত্তৰঃ কৰ্ণিয়া, আইৰিছ, চকুৰ মণি বা pupil, স্ফটিকীয় লেন্ছ, চিলিয়াৰী পেশী, অক্ষিপট বা retina আৰু দৃষ্টিস্নায়ু।

25. কৰ্ণিয়াৰ কাম কি?

উত্তৰঃ চকুত প্ৰৱেশ কৰা পোহৰৰ অধিকাংশ প্ৰতিসৰণ কৰ্ণিয়াতেই ঘটে। ই পোহৰক চকুৰ ভিতৰলৈ প্ৰৱেশ কৰাত সহায় কৰে।

26. আইৰিছৰ কাম কি?

উত্তৰঃ আইৰিছে pupil-ৰ আকাৰ সলনি কৰি চকুত প্ৰৱেশ কৰা পোহৰৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

27. চিলিয়াৰী পেশীৰ কাম কি?

উত্তৰঃ ই চকুৰ লেন্ছৰ বক্ৰতা সলনি কৰি লেন্ছৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য পৰিৱৰ্তন কৰে।

---

28. চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা কেনেদৰে কাম কৰে?

উত্তৰঃ দূৰৰ বস্তু চাওঁতে চিলিয়াৰী পেশী শিথিল হয় আৰু লেন্ছ তুলনামূলক পাতল হয়। ফলত ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য বৃদ্ধি পায়। ওচৰৰ বস্তু চাওঁতে চিলিয়াৰী পেশী সংকুচিত হৈ লেন্ছ অধিক বক্ৰ বা ডাঠ কৰে, ফলত ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য কমে। এইদৰে বিভিন্ন দূৰত্বৰ বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটত স্পষ্টকৈ গঠন হয়।

29. সাধাৰণ চকুৱে 25 cm-তকৈ ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায় কিয়?

উত্তৰঃ 25 cm-তকৈ ওচৰৰ বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত চকুৰ লেন্ছক প্ৰয়োজন অনুসৰি আৰু অধিক বক্ৰ কৰিবলৈ চিলিয়াৰী পেশীৰ ক্ষমতা সীমিত হৈ পৰে। সেয়ে প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটত স্পষ্টকৈ কেন্দ্ৰীভূত নহয় আৰু বস্তুটো অস্পষ্ট দেখা যায়।

30. বস্তুৰ দূৰত্ব সলনি হ’লেও চকুৰ ভিতৰত প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্ব কিয় প্ৰায় একে থাকে?

উত্তৰঃ চকুৰ লেন্ছ আৰু অক্ষিপটৰ মাজৰ দূৰত্ব প্ৰায় স্থিৰ। বস্তুৰ দূৰত্ব সলনি হ’লে চকুৱে লেন্ছৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য সলনি কৰি প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটতেই গঠন কৰে।

---

31. মায়’পিয়াৰ কাৰণ কি?

উত্তৰঃ মায়’পিয়াত দূৰৰ বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটৰ আগফালে গঠন হয়। ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে—

1. অক্ষিগোলক স্বাভাৱিকতকৈ দীঘল হোৱা।
2. চকুৰ লেন্ছৰ অভিসাৰী ক্ষমতা অত্যধিক হোৱা।

32. মায়’পিয়া কেনেদৰে সংশোধন কৰা হয়?

উত্তৰঃ উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই লেন্ছে দূৰৰ পৰা অহা সমান্তৰাল ৰশ্মিবোৰ সামান্য অপসাৰী কৰি এনে যেন দেখুৱায় যে ৰশ্মিবোৰ মায়’পিয়াগ্ৰস্ত চকুৰ দূৰবিন্দুৰ পৰা আহিছে। তাৰ পিছত চকুৰ লেন্ছে ৰশ্মিবোৰ অক্ষিপটত কেন্দ্ৰীভূত কৰে।

33. শেষৰ বেঞ্চত বহি ব’ৰ্ড স্পষ্টকৈ দেখা নোপোৱা ছাত্ৰজনৰ কি দৃষ্টিদোষ হ’ব পাৰে?

উত্তৰঃ মায়’পিয়া। ইয়াক উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছৰ চছমাৰে সংশোধন কৰিব পাৰি।

34. মায়’পিয়াগ্ৰস্ত মানুহ এজনে 1.2 m-তকৈ দূৰৰ বস্তু দেখা নাপালে কি লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰিব?

উত্তৰঃ উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছ।

---

35. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়াৰ কাৰণ কি?

উত্তৰঃ ওচৰৰ বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটৰ পিছফালে গঠন হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ইয়াৰ সম্ভাব্য কাৰণ—

1. অক্ষিগোলক স্বাভাৱিকতকৈ চুটি।
2. চকুৰ লেন্ছৰ অভিসাৰী ক্ষমতা কম।

36. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া কেনেদৰে সংশোধন কৰা হয়?

উত্তৰঃ উত্তল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। উত্তল লেন্ছে ওচৰৰ বস্তুৰ পৰা অহা ৰশ্মিবোৰ আগতেই কিছু অভিসাৰী কৰি দিয়ে, ফলত চকুৰ লেন্ছে প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটত গঠন কৰিব পাৰে।

37. কোনো ব্যক্তিৰ নিকটবিন্দু 50 cm হলে তেওঁৰ কি দৃষ্টিদোষ?

উত্তৰঃ তেওঁৰ নিকটবিন্দু স্বাভাৱিক 25 cm-তকৈ দূৰত, সেয়ে তেওঁ হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়াত ভুগিব পাৰে। ইয়াৰ সংশোধনৰ বাবে উত্তল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

---

38. প্ৰেছবায়’পিয়া কিয় হয়?

উত্তৰঃ বয়স বৃদ্ধিৰ লগে লগে চিলিয়াৰী পেশী দুৰ্বল হয় আৰু চকুৰ লেন্ছৰ স্থিতিস্থাপকতা কমে। ফলত উপযোজন ক্ষমতা হ্ৰাস পায় আৰু ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখাত অসুবিধা হয়।

39. প্ৰেছবায়’পিয়া কেনেদৰে সংশোধন কৰা হয়?

উত্তৰঃ প্রয়োজন অনুসৰি উত্তল লেন্ছ বা বাইফ’কেল/উপযুক্ত সংশোধনী লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

---

40. তৰাবোৰ তিৰবিৰাই কিয়?

উত্তৰঃ তৰাৰ পোহৰ পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ বিভিন্ন ঘনত্বৰ স্তৰৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে অবিৰত প্ৰতিসৰণ ঘটে। বায়ুমণ্ডলৰ ঘনত্ব সদায় সামান্য সলনি হৈ থাকে বাবে তৰাৰ আপাত অৱস্থান আৰু চকুত সোমোৱা পোহৰৰ পৰিমাণো সলনি হয়। সেইবাবে তৰাবোৰ কেতিয়াবা উজ্জ্বল আৰু কেতিয়াবা ম্লান যেন দেখা যায়, অৰ্থাৎ তিৰবিৰাই থকা যেন লাগে।

41. গ্ৰহবোৰ তিৰবিৰাই নাথাকে কিয়?

উত্তৰঃ গ্ৰহবোৰ আমাৰ বাবে বিন্দু উৎস নহয়; ইহঁত বিস্তৃত পোহৰ উৎসৰ দৰে দেখা যায়। গ্ৰহৰ বিভিন্ন বিন্দুৰ পৰা অহা পোহৰৰ বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণজনিত পৰিৱৰ্তনবোৰৰ গড় প্ৰভাৱ প্ৰায় শূন্য হয়। সেয়ে গ্ৰহবোৰ সাধাৰণতে তিৰবিৰাই থকা যেন নেদেখি।

42. তৰাৰ তিৰবিৰণি পোহৰৰ কোন পৰিঘটনাৰ বাবে হয়?

উত্তৰঃ বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণৰ বাবে।

---

43. আকাশ নীলা দেখা যায় কিয়?

উত্তৰঃ সূৰ্যৰ পোহৰ বায়ুমণ্ডলৰ অণুসমূহৰ সৈতে সংঘৰ্ষ কৰোঁতে কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ নীলা পোহৰ ৰঙা পোহৰতকৈ অধিক বিক্ষিপ্ত হয়। এই বিক্ষিপ্ত নীলা পোহৰ আমাৰ চকুত সোমায় বাবে আকাশ নীলা দেখা যায়।

44. সূৰ্যোদয় আৰু সূৰ্যাস্তৰ সময়ত সূৰ্য ৰঙচুৱা দেখা যায় কিয়?

উত্তৰঃ সূৰ্য দিগন্তৰ ওচৰত থাকিলে তাৰ পোহৰে বায়ুমণ্ডলৰ মাজেৰে অধিক দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰে। এই দীঘল পথত নীলা আৰু অন্যান্য কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ বেছি বিক্ষিপ্ত হৈ আঁতৰি যায়। তুলনামূলকভাৱে অধিক তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰঙা পোহৰ আমাৰ চকুত অধিক পৰিমাণে পৌঁছে। সেয়ে সূৰ্য ৰঙচুৱা দেখা যায়।

45. মহাকাশচাৰীয়ে আকাশ কলা দেখে কিয়?

উত্তৰঃ মহাকাশত পৃথিৱীৰ দৰে বায়ুমণ্ডল নথকাৰ বাবে সূৰ্যৰ পোহৰৰ বিক্ষেপণ নঘটে। সেয়ে আকাশৰ পৰা বিক্ষিপ্ত পোহৰ চকুত নপৰে আৰু আকাশ কলা দেখা যায়।

46. ঘৰৰ ভিতৰত প্ৰত্যক্ষ সূৰ্যৰ পোহৰ নপৰিলেও বস্তু দেখা যায় কিয়?

উত্তৰঃ বাহিৰৰ পৰা অহা পোহৰ বিভিন্ন পৃষ্ঠত বিক্ষিপ্ত প্ৰতিফলন হৈ ঘৰৰ ভিতৰৰ বস্তুত পৰে আৰু তাৰ পৰা প্ৰতিফলিত পোহৰ আমাৰ চকুত সোমায়। সেয়ে বস্তুবোৰ দেখা যায়।

---

47. প্ৰিজমত বিচ্যুতি কোণ কি?

উত্তৰঃ আপতিত ৰশ্মিৰ মূল দিশ আৰু প্ৰিজমৰ পৰা নিৰ্গত ৰশ্মিৰ দিশৰ মাজৰ কোণক বিচ্যুতি কোণ বোলে।

48. প্ৰিজমৰ মাজেৰে পাৰ হওঁতে কোন ৰং আটাইতকৈ কম বেঁকা হয়?

উত্তৰঃ ৰঙা।

49. কোন ৰং আটাইতকৈ বেছি বেঁকা হয়?

উত্তৰঃ বেঙুনীয়া।

50. প্ৰাথমিক পোহৰৰ ৰং কেইটা?

উত্তৰঃ তিনিটা— ৰঙা, সেউজীয়া আৰু নীলা।

51. অস্বচ্ছ বস্তুৰ ৰং কেনেকৈ নিৰ্ধাৰিত হয়?

উত্তৰঃ বগা পোহৰ পৰিলে অস্বচ্ছ বস্তুৱে যি ৰং অধিক প্ৰতিফলিত কৰে আৰু আন ৰংবোৰ শোষণ কৰে, বস্তুটো সেই প্ৰতিফলিত ৰঙৰ দেখা যায়।

52. স্বচ্ছ ৰঙীন বস্তুৰ ৰং কিহৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ স্বচ্ছ বস্তুৱে যি ৰঙৰ পোহৰ অধিক পৰিমাণে তাৰ মাজেৰে পাৰ হ’বলৈ দিয়ে, সাধাৰণতে সেই ৰঙৰ দেখা যায়।

53. স্বচ্ছ মাধ্যমৰ বিশেষত্ব কি?

উত্তৰঃ ই পোহৰক অধিকাংশে তাৰ মাজেৰে পাৰ হ’বলৈ দিয়ে।

---

1. মানুহৰ চকুৱে বিভিন্ন দূৰত্বৰ বস্তু ফ’কাছ কৰিব পৰা ক্ষমতা হ’ল—

(a) প্ৰেছবায়’পিয়া
(b) উপযোজন ক্ষমতা
(c) মায়’পিয়া
(d) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া

উত্তৰঃ (b) উপযোজন ক্ষমতা

2. চকুত প্ৰতিবিম্ব গঠন হয়—

(a) কৰ্ণিয়াত
(b) আইৰিছত
(c) pupil-ত
(d) অক্ষিপটত

উত্তৰঃ (d) অক্ষিপটত

3. স্বাভাৱিক চকুৰ নিকটবিন্দু—

(a) 25 m
(b) 2.5 cm
(c) 25 cm
(d) 2.5 m

উত্তৰঃ (c) 25 cm

4. চকুৰ লেন্ছৰ বক্ৰতা সলনি কৰে—

(a) কৰ্ণিয়া
(b) অক্ষিপট
(c) চিলিয়াৰী পেশী
(d) pupil

উত্তৰঃ (c) চিলিয়াৰী পেশী

5. চকুত সোমোৱা পোহৰৰ পৰিমাণ নিয়ন্ত্ৰণত মুখ্য ভূমিকা লোৱা অংশ—

(a) pupil
(b) অক্ষিপট
(c) লেন্ছ
(d) দৃষ্টিস্নায়ু

উত্তৰঃ (a) pupil

6. সুস্থ চকুৰ দূৰবিন্দু—

(a) 25 cm
(b) 100 cm
(c) অসীমত
(d) 100 km

উত্তৰঃ (c) অসীমত

7. দূৰবিন্দু অসীমৰ পৰিৱৰ্তে চকুৰ ওচৰলৈ আহিলে দৃষ্টিদোষ—

(a) মায়’পিয়া
(b) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া
(c) প্ৰেছবায়’পিয়া
(d) এটাও নহয়

উত্তৰঃ (a) মায়’পিয়া

8. নিকটবিন্দু 25 cm-তকৈ দূৰত হ’লে দৃষ্টিদোষ—

(a) মায়’পিয়া
(b) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া
(c) বৰ্ণান্ধতা
(d) এটাও নহয়

উত্তৰঃ (b) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া

9. বয়সৰ লগে লগে উপযোজন ক্ষমতা হ্ৰাস পালে—

(a) মায়’পিয়া
(b) প্ৰেছবায়’পিয়া
(c) হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া
(d) কেটাৰেক্ট

উত্তৰঃ (b) প্ৰেছবায়’পিয়া

10. প্ৰিজমত ৰঙা পোহৰ—

(a) আটাইতকৈ বেছি বেঁকা হয়
(b) আটাইতকৈ কম বেঁকা হয়
(c) বেঁকা নহয়
(d) সম্পূৰ্ণ শোষিত হয়

উত্তৰঃ (b) আটাইতকৈ কম বেঁকা হয়

11. প্ৰিজমত বেঙুনীয়া পোহৰ—

(a) আটাইতকৈ কম বেঁকা হয়
(b) আটাইতকৈ বেছি বেঁকা হয়
(c) বেঁকা নহয়
(d) প্ৰতিফলিত হয়

উত্তৰঃ (b) আটাইতকৈ বেছি বেঁকা হয়

12. আকাশ নীলা হোৱাৰ কাৰণ—

(a) প্ৰতিফলন
(b) প্ৰতিসৰণ
(c) বিক্ষেপণ
(d) বিচ্ছুৰণ

উত্তৰঃ (c) বিক্ষেপণ

13. তৰা তিৰবিৰোৱাৰ কাৰণ—

(a) পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ
(b) বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণ
(c) সম্পূৰ্ণ আভ্যন্তৰীণ প্ৰতিফলন
(d) বিক্ষিপ্ত প্ৰতিফলন

উত্তৰঃ (b) বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণ

14. মহাকাশৰ আকাশ কলা দেখা যায় কাৰণ—

(a) সূৰ্যৰ পোহৰ নাই
(b) বায়ুমণ্ডলীয় বিক্ষেপণ নাই
(c) চকুৰ উপযোজন নাই
(d) সূৰ্য ৰঙা

উত্তৰঃ (b) বায়ুমণ্ডলীয় বিক্ষেপণ নাই

---

1. মায়’পিয়াগ্ৰস্ত মানুহ এজনৰ দূৰবিন্দু 80 cm। সংশোধনী লেন্ছৰ ক্ষমতা নিৰ্ণয় কৰা।

দূৰৰ বস্তু অসীমত, সেয়ে—$$u=-\infty$$

প্ৰয়োজনীয় অসৎ প্ৰতিবিম্ব দূৰবিন্দুত গঠন হ’ব—$$v=-80cm=-0.80m$$

লেন্ছৰ সূত্ৰৰ পৰা অসীম দূৰৰ বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত,$$f=v=-0.80m$$$$P=\frac1f$$$$P=\frac1{-0.80}$$$$P=-1.25D$$

উত্তৰঃ −1.25D-1.25D ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছ।

---

2. যদি মায়’পিয়াগ্ৰস্ত মানুহ এজনৰ দূৰবিন্দু 40 cm হয়, ক্ষমতা কিমান?

$$f=-40cm=-0.40m$$$$P=\frac1{-0.40}$$$$P=-2.5D$$

উত্তৰঃ −2.5D-2.5D ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছ।

---

3. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়াগ্ৰস্ত চকুৰ নিকটবিন্দু 1 m। স্বাভাৱিক নিকটবিন্দু 25 cm। সংশোধনী লেন্ছৰ ক্ষমতা নিৰ্ণয় কৰা।

বস্তু স্বাভাৱিক নিকটবিন্দুত ৰখা হয়—$$u=-25cm$$

চছমাই তাৰ অসৎ প্ৰতিবিম্ব ব্যক্তিজনৰ নিকটবিন্দুত সৃষ্টি কৰিব—$$v=-100cm$$

লেন্ছৰ সূত্ৰ,$$\frac1f=\frac1v-\frac1u$$$$\frac1f=-\frac1{100}+\frac1{25}$$$$\frac1f=\frac3{100}$$$$f=\frac{100}{3}=33.3cm$$$$f=0.333m$$$$P=\frac1{0.333}\approx+3D$$

উত্তৰঃ +3 D ক্ষমতাৰ উত্তল লেন্ছ।

---

4. কোনো ব্যক্তিৰ মায়’পিয়া সংশোধনৰ বাবে $-5.5D$ লেন্ছ লাগে। ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য কিমান?

$$P=-5.5D$$$$f=\frac1P$$$$f=\frac1{-5.5} =-0.182m$$

অৰ্থাৎ,$$f\approx-18.2cm$$

উত্তৰঃ −18.2cm-18.2cm। লেন্ছখন অৱতল।

---

5. লেন্ছৰ ক্ষমতা $-1.5D$ হ’লে ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য কিমান?

$$P=-1.5D$$$$f=\frac1{-1.5} =-0.667m$$$$f\approx-66.7cm$$

উত্তৰঃ −66.7cm-66.7cm, অৰ্থাৎ অৱতল লেন্ছ।

টোকাঃ তুমি দিয়া উৎসত এই প্রশ্নত “দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা” আৰু “নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা” শব্দৰ সৈতে দুয়োটাতে ঋণাত্মক ক্ষমতা দিয়া আছে। ঋণাত্মক ক্ষমতা অৱতল লেন্ছ বুজায়; হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া সংশোধনৰ ক্ষেত্ৰত সাধাৰণতে উত্তল লেন্ছৰ ক্ষমতা ধনাত্মক হয়।

---

L. বিশেষ গুৰুত্বপূর্ণ বৰ্ণনামূলক প্ৰশ্ন

1. মায়’পিয়া কি? ইয়াৰ কাৰণ আৰু সংশোধন লিখা।

উত্তৰঃ যি দৃষ্টিদোষত মানুহে ওচৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখে কিন্তু দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায়, তাক মায়’পিয়া বোলে।

মায়’পিয়াত দূৰৰ বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটৰ আগফালে গঠন হয়। ইয়াৰ কাৰণ অক্ষিগোলক অত্যধিক দীঘল হোৱা বা চকুৰ লেন্ছৰ অভিসাৰী ক্ষমতা অত্যধিক হোৱা।

ইয়াৰ সংশোধনৰ বাবে উপযুক্ত ক্ষমতাৰ অৱতল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অৱতল লেন্ছে পোহৰ ৰশ্মিবোৰ অপসাৰী কৰি দিয়ে আৰু তাৰ পিছত চকুৰ লেন্ছে ৰশ্মিবোৰ অক্ষিপটত স্পষ্টকৈ কেন্দ্ৰীভূত কৰে।

---

2. হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া কি? ইয়াৰ কাৰণ আৰু সংশোধন লিখা।

উত্তৰঃ যি দৃষ্টিদোষত দূৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা যায় কিন্তু ওচৰৰ বস্তু স্পষ্ট দেখা নাযায়, তাক হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়া বোলে।

এই বিকাৰত ওচৰৰ বস্তুৰ প্ৰতিবিম্ব অক্ষিপটৰ পিছফালে গঠন হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে। অক্ষিগোলক অত্যধিক চুটি হোৱা বা চকুৰ লেন্ছৰ অভিসাৰী ক্ষমতা কম হোৱা ইয়াৰ কাৰণ হ’ব পাৰে।

ইয়াক উত্তল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰি সংশোধন কৰা হয়। উত্তল লেন্ছে পোহৰ আগতেই কিছু অভিসাৰী কৰি অক্ষিপটত স্পষ্ট প্ৰতিবিম্ব গঠনত সহায় কৰে।

---

3. আকাশ নীলা কিন্তু সূৰ্যোদয়ৰ সময়ত সূৰ্য ৰঙা কিয়?

উত্তৰঃ বায়ুমণ্ডলৰ অণুবোৰে কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ নীলা পোহৰ অধিক বিক্ষিপ্ত কৰে। সেই বিক্ষিপ্ত নীলা পোহৰ বিভিন্ন দিশৰ পৰা আমাৰ চকুত সোমোৱাৰ বাবে আকাশ নীলা দেখা যায়।

কিন্তু সূৰ্যোদয় বা সূৰ্যাস্তৰ সময়ত সূৰ্যৰ পোহৰে বায়ুমণ্ডলৰ মাজেৰে অধিক দীঘল পথ অতিক্ৰম কৰে। এই সময়ত নীলা আদি কম তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ পোহৰ অধিকাংশ বিক্ষিপ্ত হৈ যায় আৰু ৰঙা পোহৰ তুলনামূলকভাৱে অধিক পৰিমাণে আমাৰ চকুত আহে। সেয়ে সূৰ্য ৰঙচুৱা দেখা যায়।

---

4. তৰা তিৰবিৰায় কিন্তু গ্ৰহ তিৰবিৰাই নাথাকে কিয়?

উত্তৰঃ তৰাবোৰ অতি দূৰত থাকি আমাৰ বাবে বিন্দু পোহৰ উৎসৰ দৰে আচৰণ কৰে। বায়ুমণ্ডলৰ ঘনত্বৰ সঘন পৰিৱৰ্তনৰ বাবে তৰাৰ পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ সলনি হৈ থাকে। ফলত তৰাৰ উজ্জ্বলতা আৰু আপাত অৱস্থান সামান্য সলনি হয় আৰু তিৰবিৰাই থকা যেন লাগে।

গ্ৰহবোৰ তুলনামূলকভাৱে বিস্তৃত উৎসৰ দৰে দেখা যায়। গ্ৰহৰ বিভিন্ন অংশৰ পৰা অহা পোহৰৰ প্ৰতিসৰণজনিত সলনি একে-আনক গড় কৰি দিয়ে। সেয়ে গ্ৰহবোৰ সাধাৰণতে তিৰবিৰাই থকা যেন নেদেখি।

---

Human Generate Question Answer

1. চকুৰ উপযোজন ক্ষমতা কি?
   উত্তৰঃ- চকুৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে চকুৰ ক্ষমতাক উপযোজন ক্ষমতা বোলে।
2. মায়’পিয়াগ্ৰস্ত চকু থকা মানুহ এজনে 1.2 mতকৈ বেছি দূৰৰ বস্তু স্পষ্টকৈ দেখা নাপায়। যথোচিত দৃষ্টি ঘূৰাই আনিবলৈ কেনেধৰণৰ লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব?
   উত্তৰঃ- অৱতল লেন্ছ ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব।
3. স্বাভাৱিক দৃষ্টিৰ এজন মানুহ এজনৰ বাবে দূৰ-বিন্দু আৰু নিকটবিন্দু কি?
   উত্তৰঃ- সুস্থ চকুৰ দূৰ-বিন্দু চকুৰ পৰা অসীম দূৰত্বত অৱস্থিত আৰু সুস্থ চকুৰ স্পষ্ট দৃষ্টিৰ নুন্যতম দূৰত্ব 25cm।
4. ছাত্ৰ এজন শেষৰ বেঞ্চত বহিলে ব’ৰ্ডখন চোৱাত অসুবিধা পায়। ল’ৰাজনে ভোগা বিকাৰটো কি হ’ব পাৰে? ইয়াৰ সংশোধন কেনেকৈ কৰিব পাৰি?
   উত্তৰঃ- ল’ৰাজনে ভোগা বিকাৰটো হ’ল মায়’পিয়া।
   উপযুক্ত ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্যৰ অৱতল লেন্ছৰ চচমা ব্যৱহাৰ কৰি ইয়াৰ সংশোধন কৰিব পাৰি।

অনুশীলনীঃ

1. মানুহৰ চকুৱে চকুৰ লেন্ছৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্য সলসলনি কৰি বিভিন্ন দূৰত্বত অৱস্থিত বস্তু ফ’কাছ কৰিব পাৰে। ইয়াৰ কাৰণ হ’ল一

(a) প্ৰেছবায়’পিয়া (b) উপযোজন ক্ষমতা

(c) নিকট দৃষ্টিগ্ৰস্ততা (d) দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা

উত্তৰঃ- (b) উপযোজন ক্ষমতা।

2. মানুহৰ চকুৱে বস্তু এটাৰ প্ৰতিবিম্ব গঠন কৰাৰ স্থান一

(a) কৰ্ণিয়া (Cornea) (b) চকুৰ পতা (Iris)

(c) চকুৰ মণি (pupil) (d) অক্ষিপট (Retina)

উত্তৰঃ- (d) অক্ষিপট (Retina)।

3. নিয়মীয়া দৃষ্টিৰ সদ্য প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বাবে স্পষ্টকৈ দেখা নূন্য়তম দূৰত্ব一

(a) 25 m (b) 2.5 cm

(c) 25 cm (d) 2.5 m

উত্তৰঃ- (c) 25 cm

4. চকুৰ কি অঙ্গৰ ক্ৰিয়াৰ বাবে চকুৰ লেন্ছৰ ফ’কাছ দৈৰ্ঘ্যৰ পৰিবৰ্তন হয়?

(a) চকুৰ মণি (b) অক্ষিপট

(c) চিলিয়াৰী (d) চকুৰ পতা

উত্তৰঃ- (c) চিলিয়াৰী

5. এজন মানুহৰ দূৰ দৃষ্টিগ্রস্ততা সংশোধনৰ বাবে -5.5 ডায়প্টাৰ ক্ষমতাৰ লেন্ছৰ আৱশ্যক। তেওঁৰ নিকট দৃষ্টিগ্রস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে আৱশ্যকীয় লেন্ছৰ ক্ষমতা -1.5 ডায়প্টাৰ হ’লে (i) দূৰ দৃষ্টিগ্রস্ততা (ii) নিকট দৃষ্টিগ্রস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে আৱশ্যক হোৱা লেন্ছৰ ফ’কাছ দৈর্ঘ্য কিমান?
   উত্তৰঃ- আমি জানো যে,
6. নিকট দৃষ্টিগ্রস্ত মানুহ এজনৰ দূৰ বিন্দু চকুৰ সন্মুখত 80 cm দূৰত্বত। এই বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে প্রয়োজন হোৱা লেন্‌ছৰ প্রকৃতি কি আৰু ক্ষমতা কিমান?
   উত্তৰঃ- মায়’পিয়া দৃষ্টিৰ দোষ থকা মানুহজনৰ বাবে, গতিকে, মায়’পিয়া বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে অৱতল লেন্ছৰ প্ৰয়োজন হয়।
7. দূৰ দৃষ্টিগ্রস্ততাৰ সংশোধন দেখুৱাই ৰশ্মিচিত্র অংকন কৰা। দূৰ দৃষ্টিগ্রস্ত চকু এটাৰ বাবে নিকট বিন্দু 1 m। এই বিকাৰৰ সংশোধনৰ বাবে প্রয়োজন হোৱা লেন্ছৰ ক্ষমতা কিমান? ধৰি লোৱা স্বাভাৱিক চকুৰ বাবে নিকট বিন্দু 25 cm।
   উত্তৰঃ- হাইপাৰমেট্ৰ’পিয়াক দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততা বুলিও কোৱা হয়।
   ৰশ্মিচিত্ৰঃ

দিয়া আছে,

        গতিকে, লেন্ছখন উত্তল। অৰ্থাৎ, দূৰ দৃষ্টিগ্ৰস্ততাৰ সংশোধনৰ বাবে উত্তল লেন্ছৰ প্ৰয়োজন।

8. সাধাৰণ চকুৱে এটা 25 cmতকৈ ওচৰত ৰখা বস্তু দেখা নাপায় কিয়?
   উত্তৰঃ- আমাৰ চকুৰ বাবে এটা স্থিৰ প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্ব আছে। গতিকে লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্বৰ সলনি হ’লেও প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্ব একে থাকে। আনহাতে, লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্ব নুন্যতম 25cm ৰ পৰা অসীম দূৰত্ব। যদি লক্ষ্য বস্তুৰ দূৰত্ব 25cm তকৈ কম কৰা হয়, তেতিয়া লেন্ছৰ প্ৰতিবিম্ব গঠনৰ সূত্ৰমতে প্ৰতিবিম্ব স্পষ্টকৈ চকুৰ ৰেটিনাত গঠন নহ’ব। ফলত স্পষ্টকৈ বস্তুটো দেখা পোৱা নাযাব।
9. চকুৰ পৰা লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্ব বঢ়াই নিলে চকুৰ ভিতৰত প্রতিবিম্বৰ দূৰত্বৰ কি হয়?
   উত্তৰঃ- চকুৰ পৰা লক্ষ্যবস্তুৰ দূৰত্ব বঢ়াই নিলেও প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্বৰ সলনি নহয়। কিয়নো প্ৰতিবিম্বৰ দূৰত্ব চকুৰ লেন্ছ আৰু ৰেটিনাৰ মাজৰ দূৰত্ব। এই দূৰত্ব সদায় স্থিৰ।
10. তৰাই তিৰবিৰাই কিয়?

উত্তৰঃ- তৰাৰ তিৰবিৰণি তৰাৰ পোহৰৰ বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণৰ বাবে হয়। তৰাৰ পোহৰ পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলত অবিৰতভাৱে প্ৰতিসাৰিত হয়। বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণ ঘটা মাধ্যমটোত প্ৰতিসৰণাংক ক্ৰমান্বয়ে সলনি হৈ থাকে। যিহেতু বায়ুমণ্ডলে তৰাৰ পোহৰ অভিলম্বৰ দিশত বেকা কৰি দিয়ে তৰাটোৰ আপাত অৱস্থান, প্ৰকৃত অৱস্থানতকৈ কিছু বেলেগ হয়। যিহেতু পৃথিৱীৰ বায়ুমণ্ডলৰ ভৌতিক অৱস্থা সুস্থিৰ নহয়, গতিকে তৰাটোৰ আপাত অৱস্থানো সুস্থিৰ নহৈ সামান্য ইফাল-সিফাল হৈ প্ৰদৰ্শন কৰে।

11. গ্রহই তিৰবিৰাই নাথাকে কিয়?

উত্তৰঃ- গ্ৰহৰ নিজা পোহৰ নাই। ইহঁতে পোহৰৰ একেটা বিস্তৃত উৎস হিচাপে কাম কৰে।সূৰ্যৰ পৰা পোহৰ শোষণ কৰি এইবোৰে পোহৰ নিৰ্গমণ কৰে। বায়ুমণ্ডলীয় প্ৰতিসৰণৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা প্ৰতিবিম্বৰ স্থান গ্ৰহটোৰ গাতে থাকে আৰু অনুজ্জ্বল হৈ পৰা অৱস্থাটো উজ্জ্বলতাৰ দ্বাৰা নিষ্ক্ৰিয় হৈ থাকে। গতিকে ইহঁতৰ প্ৰতিবিম্বৰ সাল-সলনি নহয়। সেইবাবে গ্ৰহবোৰে তিৰবিৰাই নাথাকে।

12. ৰাতিপুৱা সূর্যক ৰঙচুৱা দেখি কিয়?

উত্তৰঃ- ৰাতিপুৱা সূৰ্যটো পৃথিৱীৰ পৰা বহু দূৰত থাকে। সূৰ্যৰ পৰা অহা দৃশ্যমান পোহৰৰ ৰঙা ৰঙৰ তৰংগ দৈৰ্ঘ্য আটাইতকৈ বেছি। দিগন্তৰ ওচৰত সূৰ্যৰ পোহৰ আমাৰ চকুত সোমোৱাৰ পূৰ্বে বায়ুমণ্ডলৰ আপেক্ষিকভাৱে ডাঠ তৰপবোৰৰ মাজেৰে যথেষ্ট দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰে। দিগন্তৰ ওচৰত নীলা ৰঙৰ সৰহভাগ আৰু চুটি তৰংবোৰৰ কণাসমূহে বিক্ষিপ্ত কৰি আঁতৰাই পঠায়। সেয়ে আমাৰ চকুত পৰা পোহৰ অধিক তৰংগ দৈৰ্ঘ্যৰ। ই সূৰ্যক ৰঙচুৱা আভা প্ৰদান কৰে।

13. মহাকাশচাৰী এজনে আকাশৰ ৰং নীলাৰ পৰিবৰ্তে কলা দেখে কিয়?

উত্তৰঃ- মহাকাশত বায়ুমণ্ডল নাই বাবে সূৰ্যৰ পোহৰ আহোতে পোহৰৰ নীলা ৰঙবোৰৰ বিক্ষেপণ নঘটে। ফলত কোনো বিক্ষেপিত পোহৰ বা আন পোহৰ গৈ মহাকাশচাৰীৰ চকুত নপৰে। গতিকে মহাকাশচাৰী এজনে আকাশৰ ৰং নীলাৰ পৰিৱৰ্তে কলা দেখে।