SEBA Class 10 Science Chapter 12 Answer 2026 | বিদ্যুত । Chapter 12 | Class 10 General Science Question and Answer | Class 10 General Science Suggestion and Notes Assam | Class 10 General Science SEBA Question and Answer Assam | দ্বাদশ শ্ৰেণী প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

বিদ্যুৎ

A. অতি চমু প্ৰশ্নোত্তৰ

1. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ কি?

উত্তৰঃ কোনো পৰিবাহীৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ মাজেৰে একক সময়ত পাৰ হৈ যোৱা বৈদ্যুতিক আধানৰ পৰিমাণক বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ বোলে।$$I=\frac{Q}{t}$$

য’ত $I$ = প্ৰৱাহ, $Q$ = আধান আৰু $t$ = সময়।

2. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ এম্পিয়াৰ (A)।

3. 1 এম্পিয়াৰ প্ৰৱাহৰ সংজ্ঞা দিয়া।

উত্তৰঃ কোনো পৰিবাহীৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ মাজেৰে 1 ছেকেণ্ডত 1 কুলম্ব আধান পাৰ হ’লে প্ৰৱাহৰ মান 1 এম্পিয়াৰ হয়।$$1A=\frac{1C}{1s}$$

4. বৈদ্যুতিক আধানৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ কুলম্ব (C)।

5. এটা ইলেক্ট্ৰনৰ আধানৰ মান কিমান?

উত্তৰঃ$$e=1.6\times10^{-19}C$$

ইলেক্ট্ৰনৰ আধান ঋণাত্মক।

6. 1 কুলম্ব আধানত প্ৰায় কিমানটা ইলেক্ট্ৰন থাকে?

উত্তৰঃ$$n=\frac{1}{1.6\times10^{-19}} =6.25\times10^{18}$$

অৰ্থাৎ প্ৰায় $6.25\times10^{18}$ টা ইলেক্ট্ৰন।

7. বৈদ্যুতিক বৰ্তনী কি?

উত্তৰঃ যি বন্ধ পথৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহ চলাচল কৰিব পাৰে, তাক বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বোলে।

8. বৈদ্যুতিক প্ৰৱাহৰ প্ৰচলিত দিশ কি?

উত্তৰঃ বাহ্যিক বৰ্তনীত কোষ বা বেটাৰীৰ ধনাত্মক মেৰুৰ পৰা ঋণাত্মক মেৰুলৈ।

9. ধাতৱ পৰিবাহীত ইলেক্ট্ৰনৰ গতিৰ দিশ কি?

উত্তৰঃ ঋণাত্মক মেৰুৰ পৰা ধনাত্মক মেৰুলৈ; অৰ্থাৎ প্ৰচলিত প্ৰৱাহৰ বিপৰীত দিশত।

10. এমিটাৰ কি?

উত্তৰঃ বৰ্তনীত বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ মান জোখা যন্ত্ৰক এমিটাৰ বোলে।

11. এমিটাৰ কেনেকৈ সংযোগ কৰা হয়?

উত্তৰঃ বৰ্তনীৰ সৈতে শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে।

12. ভল্টমিটাৰ কি?

উত্তৰঃ দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ জোখা যন্ত্ৰক ভল্টমিটাৰ বোলে।

13. ভল্টমিটাৰ কেনেকৈ সংযোগ কৰা হয়?

উত্তৰঃ যি উপাদানৰ দুয়োমূৰৰ বিভৱভেদ জুখিব লাগে, তাৰ সৈতে সমান্তৰালভাৱে।

---

14. বৈদ্যুতিক বিভৱ কি?

উত্তৰঃ কোনো বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰৰ এটা বিন্দুলৈ অসীম দূৰৰ পৰা একক ধনাত্মক আধান আনিবলৈ কৰিবলগীয়া কাৰ্যৰ পৰিমাণক সেই বিন্দুৰ বৈদ্যুতিক বিভৱ বোলে।$$V=\frac{W}{Q}$$

ইয়াৰ SI একক ভল্ট (V)।

15. বিভৱভেদ কি?

উত্তৰঃ দুটা বিন্দুৰ মাজত একক আধান স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৰিবলগীয়া কাৰ্যৰ পৰিমাণক সেই বিন্দু দুটাৰ মাজৰ বিভৱভেদ বোলে।$$V=\frac{W}{Q}$$

16. দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ 1 V বুলিলে কি বুজায়?

উত্তৰঃ দুটা বিন্দুৰ মাজত 1 কুলম্ব আধান স্থানান্তৰ কৰিবলৈ 1 জুল কাৰ্য কৰিব লাগিলে বিভৱভেদ 1 ভল্ট হয়।$$1V=\frac{1J}{1C}$$

17. পৰিবাহীৰ দুটা মূৰৰ মাজত বিভৱভেদ বৰ্তাই ৰখা সঁজুলি কি?

উত্তৰঃ বিদ্যুৎ কোষ বা বেটাৰী।

18. 6 V বেটাৰীয়ে প্ৰতি কুলম্ব আধানক কিমান শক্তি দিয়ে?

উত্তৰঃ$$W=VQ$$$$=6\times1=6J$$

অতএব 6 J শক্তি দিয়ে।

19. ঘৰত 220 V বিদ্যুৎ যোগান বুলি ক’লে কি বুজায়?

উত্তৰঃ যোগানৰ দুটা বিন্দুৰ মাজেৰে 1 C আধান স্থানান্তৰ কৰোঁতে 220 J শক্তি ব্যয় বা স্থানান্তৰ হয়।

20. 40 V বিভৱযুক্ত বিন্দুত 2 C আধানৰ বৈদ্যুতিক স্থিতিশক্তি কিমান?

$$U=QV$$$$=2\times40=80J$$

উত্তৰঃ 80 J।

---

C. ওমৰ সূত্ৰ আৰু ৰোধ

21. ওমৰ সূত্ৰ কি?

উত্তৰঃ উষ্ণতা আৰু আন ভৌতিক অৱস্থা স্থিৰ থাকিলে কোনো পৰিবাহীৰ দুয়োমূৰৰ বিভৱভেদ তাৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰৱাহৰ সমানুপাতিক।$$V\propto I$$

বা,$$V=IR$$

য’ত $R$ হৈছে পৰিবাহীৰ ৰোধ।

22. ৰোধ কি?

উত্তৰঃ পৰিবাহীয়ে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ গতিক বাধা দিয়া ধৰ্মক ৰোধ বোলে।$$R=\frac{V}{I}$$

23. ৰোধৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ ওম $(\Omega)$।

24. 1 ওম ৰোধৰ সংজ্ঞা দিয়া।

উত্তৰঃ কোনো পৰিবাহীৰ দুয়োমূৰৰ বিভৱভেদ 1 V ৰাখোঁতে তাৰ মাজেৰে 1 A প্ৰৱাহ গ’লে ৰোধ 1 Ω হয়।$$1\Omega=\frac{1V}{1A}$$

25. পৰিবাহীৰ ৰোধ কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?

উত্তৰঃ

1. পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্য।
2. প্ৰস্থচ্ছেদৰ ক্ষেত্ৰফল।
3. পদাৰ্থৰ প্ৰকৃতি।
4. উষ্ণতা।

26. পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্যৰ লগত ৰোধৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰঃ$$R\propto l$$

অৰ্থাৎ দৈৰ্ঘ্য বাঢ়িলে ৰোধ বাঢ়ে।

27. প্ৰস্থচ্ছেদৰ ক্ষেত্ৰফলৰ লগত ৰোধৰ সম্পৰ্ক কি?

উত্তৰঃ$$R\propto\frac1A$$

অৰ্থাৎ তাঁৰ শকত হ’লে ৰোধ কমে।

28. ৰোধকতা বা আপেক্ষিক ৰোধ কি?

উত্তৰঃ কোনো পদাৰ্থৰ 1 m দৈৰ্ঘ্য আৰু 1 m² প্ৰস্থচ্ছেদ বিশিষ্ট পৰিবাহীৰ ৰোধক সেই পদাৰ্থৰ ৰোধকতা বোলে।$$R=\rho\frac{l}{A}$$

ইয়াত $\rho$ = ৰোধকতা।

29. ৰোধকতাৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ ওম-মিটাৰ $(\Omega m)$।

30. একে পদাৰ্থৰ শকত আৰু ক্ষীণ তাঁৰৰ কোনডালে বিদ্যুৎ বেছি সহজে চলায়?

উত্তৰঃ শকত তাঁৰে। কাৰণ ইয়াৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ ক্ষেত্ৰফল বেছি আৰু ৰোধ কম।

31. বিভৱভেদ আধা কৰিলে আৰু ৰোধ একে থাকিলে প্ৰৱাহ কি হ’ব?

উত্তৰঃ$$I=\frac VR$$

সেয়ে বিভৱভেদ আধা হ’লে প্ৰৱাহো আধা হ’ব।

---

D. শ্ৰেণীবদ্ধ আৰু সমান্তৰাল সংযোগ

32. ৰোধকৰ শ্ৰেণীবদ্ধ সংযোগ কি?

উত্তৰঃ ৰোধকবোৰ এনেদৰে সংযোগ কৰিলে যাতে প্ৰতিটোৰ মাজেৰে একে প্ৰৱাহ যায়, সেই সংযোগক শ্ৰেণীবদ্ধ সংযোগ বোলে।

33. শ্ৰেণীবদ্ধ সংযোগত সমতুল্য ৰোধৰ সূত্ৰ কি?

$$R_s=R_1+R_2+R_3+\cdots$$

34. সমান্তৰাল সংযোগ কি?

উত্তৰঃ ৰোধকবোৰ এনেদৰে সংযোগ কৰিলে যাতে প্ৰতিটোৰ দুয়োমূৰৰ বিভৱভেদ একে থাকে, তাক সমান্তৰাল সংযোগ বোলে।

35. সমান্তৰাল সংযোগত সমতুল্য ৰোধৰ সূত্ৰ কি?

$$\frac1{R_p} =\frac1{R_1}+\frac1{R_2}+\frac1{R_3}+\cdots$$

36. সমান্তৰাল সংযোগৰ সুবিধা কি কি?

উত্তৰঃ

1. প্ৰতিটো সঁজুলিয়ে সম্পূৰ্ণ উৎস বিভৱ পায়।
2. প্ৰতিটো সঁজুলি স্বাধীনভাৱে অন বা অফ কৰিব পাৰি।
3. এটা সঁজুলি নষ্ট হ’লেও আনবোৰ চলি থাকে।
4. প্ৰত্যেক সঁজুলিয়ে নিজৰ ৰোধ অনুযায়ী প্ৰৱাহ গ্ৰহণ কৰে।

37. ঘৰুৱা বৰ্তনীত শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জা কিয় ব্যৱহাৰ কৰা নহয়?

উত্তৰঃ শ্ৰেণীবদ্ধ সংযোগত বিভৱ ভাগ হৈ যায়, সকলো সঁজুলিৰ মাজেৰে একে প্ৰৱাহ যায় আৰু এটা সঁজুলি নষ্ট বা বন্ধ হ’লে সম্পূৰ্ণ বৰ্তনী বন্ধ হয়। সেয়ে ঘৰুৱা বৰ্তনীত সঁজুলিবোৰ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হয়।

---

38. জুলৰ তাপীয় সূত্ৰ লিখা।

উত্তৰঃ$$H=I^2Rt$$

আকৌ,$$H=VIt$$

আৰু,$$H=\frac{V^2}{R}t$$

39. বৈদ্যুতিক হিটাৰৰ heating element দীপ্ত হয় কিন্তু সংযোগী তাঁৰ দীপ্ত নহয় কিয়?

উত্তৰঃ heating element-ৰ ৰোধ বেছি, সেয়ে $H=I^2Rt$ অনুসৰি ইয়াত অধিক তাপ উৎপন্ন হয়। সংযোগী তাঁৰৰ ৰোধ অতি কম বাবে তাত উৎপন্ন তাপ কম।

40. বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰি আৰু ৰুটি সেকা সঁজুলিত সংকৰ ধাতু কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ

1. সংকৰ ধাতুৰ ৰোধকতা বিশুদ্ধ ধাতুতকৈ বেছি।
2. উচ্চ উষ্ণতাত সহজে জাৰিত নহয়।
3. অধিক তাপ উৎপন্ন কৰিব পাৰে।

41. টাংষ্টেন বৈদ্যুতিক বাল্বৰ filament হিচাপে কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ টাংষ্টেনৰ গলনাংক অতি উচ্চ আৰু ই অতি উচ্চ উষ্ণতালৈ উত্তপ্ত হ’লেও সহজে গলি নাযায়। সেয়ে উত্তপ্ত হৈ উজ্জ্বল পোহৰ বিকিৰণ কৰিব পাৰে।

42. তাম আৰু এলুমিনিয়াম বিদ্যুৎ সৰবৰাহৰ তাঁৰ হিচাপে কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?

উত্তৰঃ ইহঁতৰ ৰোধকতা কম, বিদ্যুৎ পৰিবাহিতা ভাল আৰু তাপৰ ৰূপত শক্তিৰ অপচয় তুলনামূলকভাৱে কম।

---

43. বৈদ্যুতিক ক্ষমতা কি?

উত্তৰঃ বৈদ্যুতিক শক্তি ব্যৱহাৰ বা ৰূপান্তৰৰ হাৰক বৈদ্যুতিক ক্ষমতা বোলে।$$P=\frac{W}{t}$$

44. বৈদ্যুতিক ক্ষমতাৰ সূত্ৰসমূহ লিখা।

$$P=VI$$$$P=I^2R$$$$P=\frac{V^2}{R}$$

45. ক্ষমতাৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ ৱাট (W)।

46. 1 ৱাট কি?

উত্তৰঃ প্ৰতি ছেকেণ্ডত 1 জুল শক্তি ব্যৱহাৰ বা ৰূপান্তৰ হ’লে ক্ষমতা 1 ৱাট।$$1W=1J/s$$

47. বৈদ্যুতিক শক্তিৰ বাণিজ্যিক একক কি?

উত্তৰঃ কিলোৱাট-ঘণ্টা (kWh)।$$1kWh=3.6\times10^6J$$

---

G. পাঠভিত্তিক Numerical

1. 2 V কৈ তিনিটা কোষ, 5 Ω, 8 Ω আৰু 12 Ω ৰোধ শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। এমিটাৰৰ পাঠ কিমান?

মুঠ বিভৱ,$$V=3\times2=6V$$

মুঠ ৰোধ,$$R=5+8+12=25\Omega$$$$I=\frac VR=\frac6{25}=0.24A$$

উত্তৰঃ এমিটাৰৰ পাঠ = 0.24 A।

12 Ω ৰোধকৰ ওপৰৰ বিভৱ,$$V_{12}=IR$$$$=0.24\times12=2.88V$$

ভল্টমিটাৰৰ পাঠ = 2.88 V।

---

2. 100 Ω, 50 Ω আৰু 500 Ω ৰ তিনিটা সঁজুলি 220 V-ত সমান্তৰালভাৱে সংযুক্ত। তিনিওটাই লোৱা মুঠ প্ৰৱাহৰ সমান প্ৰৱাহ এটা ইস্ত্ৰিয়ে ল’লে ইস্ত্ৰিটোৰ ৰোধ কিমান?

$$I_1=\frac{220}{100}=2.2A$$$$I_2=\frac{220}{50}=4.4A$$$$I_3=\frac{220}{500}=0.44A$$

মুঠ,$$I=2.2+4.4+0.44=7.04A$$

ইস্ত্ৰিৰ ৰোধ,$$R=\frac{220}{7.04} =31.25\Omega$$

উত্তৰঃ প্ৰৱাহ = 7.04 A আৰু ইস্ত্ৰিৰ ৰোধ = 31.25 Ω।

---

3. 2 Ω, 3 Ω আৰু 6 Ω ৰোধে 4 Ω কেনেকৈ দিব?

3 Ω আৰু 6 Ω সমান্তৰাল—$$R=\frac{3\times6}{3+6}=2\Omega$$

ইয়াৰ সৈতে 2 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ কৰিলে—$$R=2+2=4\Omega$$

উত্তৰঃ 3 Ω আৰু 6 Ω সমান্তৰাল; তাৰ সৈতে 2 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ।

---

4. একেই 2 Ω, 3 Ω আৰু 6 Ω ৰোধে 1 Ω কেনেকৈ দিব?

তিনিওটা সমান্তৰাল—$$\frac1R=\frac12+\frac13+\frac16$$$$\frac1R=1$$$$R=1\Omega$$

---

5. 4 Ω, 8 Ω, 12 Ω আৰু 24 Ω ৰ সৰ্বোচ্চ আৰু সৰ্বনিম্ন সমতুল্য ৰোধ।

সৰ্বোচ্চৰ বাবে শ্ৰেণীবদ্ধ—$$R=4+8+12+24=48\Omega$$

সৰ্বনিম্নৰ বাবে সমান্তৰাল—$$\frac1R =\frac14+\frac18+\frac1{12}+\frac1{24}$$$$=\frac{6+3+2+1}{24} =\frac12$$$$R=2\Omega$$

উত্তৰঃ সৰ্বোচ্চ = 48 Ω, সৰ্বনিম্ন = 2 Ω।

---

6. 9600 C আধান 50 V বিভৱভেদৰ মাজেৰে সঞ্চালিত হ’লে কিমান তাপ উৎপন্ন হ’ব?

$$H=VQ$$$$=50\times9600$$$$=4.8\times10^5J$$

উত্তৰঃ 4.8×105J4.8\times10^5J।

---

7. 20 Ω ৰোধৰ ইস্ত্ৰিয়ে 5 A প্ৰৱাহ লয়। 30 s-ত উৎপন্ন তাপ।

$$H=I^2Rt$$$$=5^2\times20\times30$$$$=15000J$$

উত্তৰঃ 15,000 J।

---

8. 220 V মটৰে 5 A প্ৰৱাহ লয়। ক্ষমতা আৰু 2 ঘণ্টাত ব্যৱহৃত শক্তি নিৰ্ণয় কৰা।

$$P=VI$$$$=220\times5=1100W$$

2 ঘণ্টাত—$$E=1.1kW\times2h =2.2kWh$$

জুলত,$$E=1100\times7200 =7.92\times10^6J$$

উত্তৰঃ ক্ষমতা = 1100 W; শক্তি = 2.2 kWh = 7.92×106J7.92\times10^6J।

---

9. R ৰোধৰ তাঁৰ পাঁচটা সমান ভাগ কৰি সমান্তৰাল সংযোগ কৰা হ’ল। $R/R’$ কিমান?

প্ৰতিটো টুকুৰাৰ ৰোধ—$$\frac R5$$

পাঁচটা সমান ৰোধ সমান্তৰাল—$$R’=\frac{R/5}{5} =\frac R{25}$$

সেয়ে,$$\frac R{R’}=25$$

উত্তৰঃ 25।

---

10. 220 V, 100 W বাল্ব 110 V-ত চলালে ক্ষমতা কিমান?

প্ৰথমে ৰোধ,$$R=\frac{V^2}{P} =\frac{220^2}{100} =484\Omega$$

110 V-ত,$$P=\frac{110^2}{484} =25W$$

উত্তৰঃ 25 W।

---

11. সমান দুটা ৰোধ প্ৰথমে শ্ৰেণীবদ্ধ আৰু পিছত সমান্তৰালভাৱে একে বিভৱত সংযোগ কৰিলে তাপৰ অনুপাত কিমান?

প্ৰতিটো ৰোধ $R$।

শ্ৰেণীবদ্ধ—$$R_s=2R$$

সমান্তৰাল—$$R_p=\frac R2$$

একে $V,t$-ত,$$H=\frac{V^2t}{R}$$

সেয়ে,$$H_s:H_p =\frac1{2R}:\frac1{R/2} =1:4$$

উত্তৰঃ 1 : 4।

---

12. 12 V-ত 2.5 mA প্ৰৱাহ গ’লে ৰোধ কিমান?

$$I=2.5\times10^{-3}A$$$$R=\frac VI =\frac{12}{2.5\times10^{-3}}$$$$R=4800\Omega$$

উত্তৰঃ 4.8 kΩ।

---

13. 9 V বেটাৰীৰ লগত 0.2 Ω, 0.3 Ω, 0.4 Ω, 0.5 Ω আৰু 12 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ। প্ৰৱাহ কিমান?

$$R=0.2+0.3+0.4+0.5+12 =13.4\Omega$$$$I=\frac9{13.4} \approx0.672A$$

শ্ৰেণীবদ্ধ বাবে 12 Ω ৰোধৰ মাজেৰেও একে প্ৰৱাহ।

উত্তৰঃ প্ৰায় 0.67 A।

---

14. 176 Ω ৰ কিমানটা ৰোধক সমান্তৰালভাৱে 220 V-ত লগালে 5 A প্ৰৱাহ পোৱা যাব?

প্ৰয়োজনীয় সমতুল্য ৰোধ—$$R=\frac VI=\frac{220}{5}=44\Omega$$

$n$ টা 176 Ω ৰোধ সমান্তৰাল হ’লে—$$R=\frac{176}{n}$$$$44=\frac{176}{n}$$$$n=4$$

উত্তৰঃ 4 টা।

---

15. তিনিটা 6 Ω ৰোধে 9 Ω কেনেকৈ দিব?

দুটা 6 Ω সমান্তৰাল—$$R=\frac{6\times6}{6+6}=3\Omega$$

তৃতীয় 6 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ—$$3+6=9\Omega$$

---

16. তিনিটা 6 Ω ৰোধে 4 Ω কেনেকৈ দিব?

দুটা 6 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ—$$R=12\Omega$$

ইয়াক 6 Ω-ৰ সৈতে সমান্তৰাল—$$R=\frac{12\times6}{12+6} =4\Omega$$

---

17. 220 V, 10 W-ৰ কিমানটা বাল্ব সমান্তৰালভাৱে লগালে মুঠ প্ৰৱাহ 5 A হ’ব?

সৰ্বোচ্চ মুঠ ক্ষমতা—$$P=VI=220\times5=1100W$$

প্ৰতিটো 10 W।$$n=\frac{1100}{10}=110$$

উত্তৰঃ 110 টা বাল্ব।

---

18. দুটা 24 Ω heating coil 220 V-ত ব্যৱহাৰ কৰা হ’ল।

(i) এটা পৃথকে

$$I=\frac{220}{24} \approx9.17A$$

(ii) দুটা শ্ৰেণীবদ্ধ

$$R=48\Omega$$$$I=\frac{220}{48} \approx4.58A$$

(iii) দুটা সমান্তৰাল

$$R=12\Omega$$$$I=\frac{220}{12} \approx18.33A$$

উত্তৰঃ 9.17 A, 4.58 A আৰু 18.33 A।

---

19. 2 Ω ৰোধকত ব্যৱহৃত ক্ষমতা— 1 Ω আৰু 2 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ, 6 V বেটাৰী।

$$R=1+2=3\Omega$$$$I=\frac63=2A$$

2 Ω-ত—$$P=I^2R$$$$=2^2\times2 =8W$$

উত্তৰঃ 8 W।

---

20. 2 Ω ৰোধক 4 V উৎসৰ সৈতে সমান্তৰাল সংযোগত থাকিলে ক্ষমতা।

2 Ω-ৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণ 4 V থাকে।$$P=\frac{V^2}{R} =\frac{16}{2} =8W$$

উত্তৰঃ 8 W।

---

21. 220 V-ত 100 W আৰু 60 W বাল্ব সমান্তৰাল। মুঠ প্ৰৱাহ কিমান?

$$P=100+60=160W$$$$I=\frac PV =\frac{160}{220} \approx0.727A$$

উত্তৰঃ প্ৰায় 0.73 A।

---

22. 250 W TV 1 ঘণ্টা বনাম 1200 W toaster 10 মিনিট— কোনে বেছি শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে?

TV—$$E=250\times1 =250Wh$$

Toaster—$$10min=\frac16h$$$$E=1200\times\frac16 =200Wh$$

উত্তৰঃ TV-এ বেছি শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে—250 Wh; toaster-এ 200 Wh।

---

23. 8 Ω চুলাই 15 A প্ৰৱাহ লয়। তাপ উৎপাদনৰ হাৰ কিমান?

$$P=I^2R$$$$=15^2\times8$$$$=1800W$$

উত্তৰঃ 1800 W।

---

24. 0.5 mm ব্যাসৰ তামৰ তাঁৰ, $\rho=1.6\times10^{-8}\Omega m$, ৰোধ 10 Ω। দৈৰ্ঘ্য কিমান?

ব্যাস $=0.5mm$$$r=0.25\times10^{-3}m$$$$A=\pi r^2 \approx1.963\times10^{-7}m^2$$$$R=\rho\frac LA$$$$L=\frac{RA}{\rho}$$$$L=\frac{10\times1.963\times10^{-7}} {1.6\times10^{-8}}$$$$L\approx122.7m$$

উত্তৰঃ প্ৰায় 123 m।

ব্যাস দুগুণ কৰিলে ক্ষেত্ৰফল 4 গুণ—$$R’=\frac R4 =\frac{10}{4} =2.5\Omega$$

ৰোধৰ হ্ৰাস—$$10-2.5=7.5\Omega$$

---

25. V-I তথ্যৰ পৰা ৰোধ নিৰ্ণয় কৰা।

দিয়া শেষ বিন্দু ব্যৱহাৰ কৰি—$$R=\frac VI =\frac{13.2}{4.0} =3.3\Omega$$

উত্তৰঃ প্ৰায় 3.3 Ω।

---

H. অতিৰিক্ত Numerical

26. 50 V বিভৱভেদ আৰু 10 Ω ৰোধ হলে প্ৰৱাহ কিমান?

$$I=\frac VR =\frac{50}{10} =5A$$

উত্তৰঃ 5 A।

27. 5 মিনিটত 1000 C আধান গ’লে প্ৰৱাহ কিমান?

$$t=5\times60=300s$$$$I=\frac{1000}{300} =3.33A$$

উত্তৰঃ প্ৰায় 3.33 A।

28. 5 A প্ৰৱাহ 10 মিনিট চলিলে কিমান আধান যাব?

$$t=600s$$$$Q=It$$$$=5\times600=3000C$$

উত্তৰঃ 3000 C।

29. 5 Ω ৰোধে 1.5 A প্ৰৱাহ ল’লে বিভৱভেদ কিমান?

$$V=IR=1.5\times5=7.5V$$

উত্তৰঃ 7.5 V।

30. একে প্ৰৱাহত দ্বিতীয় ৰোধ প্ৰথমটোৰ 5 গুণ হলে বিভৱভেদৰ অনুপাত কিমান?

$$V\propto R$$

সেয়ে,$$V_1:V_2=1:5$$

31. দ্বিতীয় তাঁৰৰ দৈৰ্ঘ্য প্ৰথমটোৰ 3 গুণ আৰু ক্ষেত্ৰফল আধা। ৰোধৰ অনুপাত কিমান?

$$R\propto\frac LA$$$$\frac{R_2}{R_1} = \frac{3L/(A/2)}{L/A} =6$$

উত্তৰঃ R2:R1=6:1R_2:R_1=6:1।

32. তাঁৰ দু’ভাঁজ কৰিলে ৰোধ কি হয়?

দৈৰ্ঘ্য আধা আৰু কার্যকৰী প্ৰস্থচ্ছেদ দুগুণ।$$R’=\rho\frac{L/2}{2A} =\frac R4$$

সেয়ে একে বিভৱত প্ৰৱাহ 4 গুণ হয়।

33. নাইক্ৰ’ম তাঁৰ: $\rho=110\times10^{-7}\Omega m$, $L=5m$, $A=1mm^2$। ৰোধ কিমান?

$$A=10^{-6}m^2$$$$R=\rho\frac LA$$$$=110\times10^{-7}\times \frac5{10^{-6}}$$$$R=55\Omega$$

34. প্ৰথম তাঁৰৰ দৈৰ্ঘ্য দ্বিতীয়টোৰ 4 গুণ, ৰোধ 2 গুণ। প্ৰস্থচ্ছেদৰ অনুপাত কিমান?

$$R=\rho\frac LA$$$$\frac{R_1}{R_2} = \frac{L_1/A_1}{L_2/A_2}$$$$2=4\frac{A_2}{A_1}$$$$\frac{A_1}{A_2}=2$$

উত্তৰঃ A1:A2=2:1A_1:A_2=2:1।

35. একে দৈৰ্ঘ্য আৰু পদাৰ্থৰ দুই তাঁৰৰ ব্যাসাৰ্ধৰ অনুপাত 2:1। ৰোধৰ অনুপাত?

$$R\propto\frac1{r^2}$$$$R_1:R_2=1:4$$

36. 4 Ω, 6 Ω, 8 Ω শ্ৰেণীবদ্ধ।

$$R=4+6+8=18\Omega$$

সমান্তৰাল—$$\frac1R=\frac14+\frac16+\frac18 =\frac{13}{24}$$$$R=\frac{24}{13} \approx1.85\Omega$$

37. 3 Ω, 4 Ω, 8 Ω সমান্তৰাল, V = 24 V।

$$I_1=\frac{24}{3}=8A$$$$I_2=\frac{24}{4}=6A$$$$I_3=\frac{24}{8}=3A$$$$I=8+6+3=17A$$

উত্তৰঃ 8 A, 6 A, 3 A; মুঠ 17 A।

---

38. বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰ কি?

উত্তৰঃ কোনো আধানযুক্ত বস্তুৱে তাৰ চাৰিওফালে যিমান অঞ্চলত আন এটা আধানৰ ওপৰত বৈদ্যুতিক বল প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে, সেই অঞ্চলক বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰ বোলে।

39. বৈদ্যুতিক প্ৰাৱল্য কি?

উত্তৰঃ কোনো বিন্দুত একক ধনাত্মক পৰীক্ষা আধানৰ ওপৰত ক্ৰিয়া কৰা বৈদ্যুতিক বলক সেই বিন্দুৰ বৈদ্যুতিক প্ৰাৱল্য বোলে।$$E=\frac Fq$$

40. বৈদ্যুতিক প্ৰাৱল্যৰ SI একক কি?

উত্তৰঃ$$N/C$$

41. বৈদ্যুতিক প্ৰাৱল্য স্কেলাৰ নে ভেক্টৰ?

উত্তৰঃ ভেক্টৰ ৰাশি।

42. কুলম্বৰ সূত্ৰ লিখা।

উত্তৰঃ দুটা বিন্দু আধানৰ মাজৰ বৈদ্যুতিক বল আধান দুটাৰ গুণফলৰ সমানুপাতিক আৰু দূৰত্বৰ বৰ্গৰ ব্যস্তানুপাতিক।$$F=k\frac{q_1q_2}{r^2}$$

শূন্যস্থানত—$$k=9\times10^9Nm^2C^{-2}$$

43. সমধৰ্মী আৰু বিপৰীতধৰ্মী আধানৰ মাজত কি বল হয়?

উত্তৰঃ সমধৰ্মী আধানৰ মাজত বিকৰ্ষণ আৰু বিপৰীতধৰ্মী আধানৰ মাজত আকৰ্ষণ।

44. দূৰত্ব দুগুণ কৰিলে কুলম্বৰ বল কি হ’ব?

$$F’\propto\frac1{(2r)^2}$$$$F’=\frac F4$$

45. $q_1\to3q_1$ আৰু $q_2\to4q_2$, দূৰত্ব একে থাকিলে বল?

$$F’=12F$$

46. মাধ্যাকৰ্ষণ বল আৰু বৈদ্যুতিক বলৰ এটা পাৰ্থক্য লিখা।

উত্তৰঃ মাধ্যাকৰ্ষণ বল সদায় আকৰ্ষণী; বৈদ্যুতিক বল আকৰ্ষণী বা বিকৰ্ষণী দুয়োটা হ’ব পাৰে।

---

47. পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ বা AC কি?

উত্তৰঃ যি বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ মান আৰু দিশ সময়ৰ লগে লগে পৰ্যায়ক্ৰমে সলনি হয়, তাক পৰিৱৰ্তী প্ৰৱাহ বা AC বোলে।

48. 60 Hz AC-এ এক ছেকেণ্ডত কিমানবাৰ দিশ সলনি কৰে?

এটা পূৰ্ণ চক্ৰত দুবাৰ দিশ সলনি কৰে।$$60\times2=120$$

উত্তৰঃ 120 বাৰ।

49. দূৰণিবটীয়া ঠাইলৈ AC-ত বিদ্যুৎ কিয় প্ৰেৰণ কৰা হয়?

উত্তৰঃ AC-ৰ ভল্টেজ transformer-ৰ সহায়ত সহজে বৃদ্ধি বা হ্ৰাস কৰিব পাৰি। উচ্চ ভল্টেজত প্ৰেৰণ কৰিলে প্ৰৱাহ কম হয় আৰু $I^2R$ ক্ষতি কমে।

---

K. MCQ

1. বৈদ্যুতিক আধানৰ SI একক—

(a) এম্পিয়াৰ
(b) ভল্ট
(c) কুলম্ব
(d) ৱাট

উত্তৰঃ (c) কুলম্ব

2. 1 C আধানত ইলেক্ট্ৰনৰ সংখ্যা—

(a) $6.25\times10^{19}$
(b) $6.25\times10^{20}$
(c) $6.25\times10^{12}$
(d) $6.25\times10^{18}$

উত্তৰঃ (d)

3. বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ SI একক—

(a) ভল্ট
(b) ৱাট
(c) কুলম্ব
(d) এম্পিয়াৰ

উত্তৰঃ (d) এম্পিয়াৰ

4. এটা ইলেক্ট্ৰনৰ আধানৰ পৰিমাণ—

(a) $1.6\times10^{-19}C$
(b) $1.6\times10^{-18}C$
(c) $1.6\times10^{-11}C$
(d) $1.6\times10^{-6}C$

উত্তৰঃ (a)

5. ইলেক্ট্ৰনৰ গতিৰ দিশ—

(a) প্ৰচলিত প্ৰৱাহৰ সৈতে একে
(b) প্ৰচলিত প্ৰৱাহৰ বিপৰীত
(c) সদায় শূন্য
(d) এটাও নহয়

উত্তৰঃ (b)

6. 1 এম্পিয়াৰ—

(a) 1 J/C
(b) 1 V/C
(c) 1 C/s
(d) 1 J/s

উত্তৰঃ (c) 1 C/s

7. প্ৰৱাহ জোখা যন্ত্ৰ—

(a) ভল্টমিটাৰ
(b) এমিটাৰ
(c) ৰিওষ্টেট
(d) বেটাৰী

উত্তৰঃ (b)

8. 0.5 A প্ৰৱাহ 20 মিনিট চলিলে আধান—

$$Q=It=0.5\times1200=600C$$

উত্তৰঃ (c) 600 C

9. 1 V =

(a) 1 J/C
(b) 1 C/s
(c) 1 J/s
(d) 1 V/C

উত্তৰঃ (a)

10. $R$ তাঁৰ পাঁচ সমান ভাগ কৰি সমান্তৰাল কৰিলে $R/R’$—

(a) 1/25
(b) 1/5
(c) 5
(d) 25

উত্তৰঃ (d) 25

11. কোনটো বৈদ্যুতিক ক্ষমতাৰ প্ৰকাশ নহয়?

(a) $I^2R$
(b) $IR^2$
(c) $VI$
(d) $V^2/R$

উত্তৰঃ (b) IR2IR^2

12. 220 V, 100 W বাল্ব 110 V-ত চলালে ক্ষমতা—

(a) 100 W
(b) 75 W
(c) 50 W
(d) 25 W

উত্তৰঃ (d) 25 W

13. একে ৰোধৰ দুটা তাঁৰ একে বিভৱত শ্ৰেণীবদ্ধ আৰু সমান্তৰাল কৰিলে তাপৰ অনুপাত—

(a) 1:2
(b) 2:1
(c) 1:4
(d) 4:1

উত্তৰঃ (c) 1:4

14. চাৰিটা ৰোধ সমান্তৰাল কৰিলে সমতুল্য ৰোধ—

(a) আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰোধতকৈ বেছি
(b) আটাইতকৈ সৰু ৰোধতকৈ বেছি
(c) আটাইতকৈ সৰু ৰোধতকৈ কম
(d) সকলোৰে যোগফল

উত্তৰঃ (c)

15. বৈদ্যুতিক ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাৱল্যৰ SI একক—

(a) N/A
(b) N/m
(c) N/C
(d) N

উত্তৰঃ (c) N/C

16. দুটা সমান্তৰাল ৰোধৰ সমতুল্য ৰোধ 10 Ω আৰু এটা ৰোধ 20 Ω। আনটো—

(a) 5 Ω
(b) 10 Ω
(c) 15 Ω
(d) 20 Ω

উত্তৰঃ (d) 20 Ω

17. প্ৰতি ছেকেণ্ডত 2 C আধান গেলে প্ৰৱাহ—

(a) 2 W
(b) 2 V
(c) 2 A
(d) 2 Ω

উত্তৰঃ (c) 2 A

18. দুটা বিন্দুৰ মাজত একক আধান স্থানান্তৰ কৰিবলৈ কৰা কাৰ্য হৈছে—

(a) প্ৰৱাহ
(b) বিভৱভেদ
(c) ৰোধ
(d) ক্ষমতা

উত্তৰঃ (b) বিভৱভেদ

---

Human Generate Question Answer

1. এটা বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বুলিলে কি বুজা?
   উত্তৰঃ- বিদ্যুৎ প্ৰৱাহৰ সোঁত বব পৰা বন্ধ পথক বৈদ্যুতিক বৰ্তনী বোলে।
2. প্ৰবাহৰ এককৰ সংজ্ঞা দিয়া।
   উত্তৰঃ- বিদ্যুৎ প্ৰবাহৰ এছ.আই একক হ’ল এম্পিয়াৰ। কোনো এক পৰিবাহীৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত বিদ্যুৎ প্রবাহক এক এম্পিয়াৰ বুলি কোৱা হয়। যদিহে পৰিবাহীৰ কোনো অংশৰে এক ছেকেণ্ডত এক কুলম্ব আধান প্রবাহিত হয়।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. পৰিবাহীত বিভৱভেদ বৰ্তাই ৰখা সঁজুলি এটাৰ নাম লিখা।
   উত্তৰঃ- বিদ্যুৎ কোষ।
2. দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ 1V বুলি ক’লে কি বুজায়?
   উত্তৰঃ- দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ 1V মানে এটা বিন্দুৰ পৰা আনটো বিন্দুলৈ এক কুলম্ব আধান স্থানান্তৰ কৰোঁতে 1 জুল পৰিমাণৰ কাৰ্য কৰিব লগা হয়।
3. 6V বেটেৰী এটাৰ মাজেৰে চালিত হওঁতে প্ৰতি কুলম্ব্ আধানক কিমান শক্তি দিয়া হয়?
   উত্তৰঃ- আধানৰ পৰিমাণ = 1C
   বিভৱ পাৰ্থক্য = 6 V
   ∴ বিদ্যুৎ শক্তি = V × Q
   = 6 × 1
   = 6 J
   প্ৰশ্নাৱলীঃ
4. পৰিবাহীৰ ৰোধ কি কি কাৰকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে?
   উত্তৰঃ- (i) পৰিবাহীৰ দৈৰ্ঘ্য
   (ii) পৰিবাহীৰ প্ৰস্থচ্ছেদ
   (iii) পৰিবাহীৰ উষ্ণতা
   (iv) পৰিবাহীৰ পদাৰ্থৰ প্ৰকাৰ।
5. একেটা উৎসৰ লগত সংযোজিত, একে পদাৰ্থৰ এডাল শকত আৰু এডাল ক্ষীণ তাঁৰৰ কোনডালত বেছি সহজে প্ৰবাহ চালিত হয়? আৰু কিয়?
   উত্তৰঃ- ক্ষীণ তাঁৰতকৈ শকতডালৰ মাজেৰে সহজে প্ৰৱাহিত হয়। কাৰণ শকত তাঁৰৰ ৰোধ, ক্ষীণ তাঁৰৰ ৰোধতকৈ কম।
6. ধৰা হওঁক বৈদ্যুতিক উপাদান এটাৰ দুই মূৰৰ মাজৰ বিভৱভেদ আগৰ মানৰ আধালৈ কমাওতে ৰোধৰ মান একে থাকে। ইয়াৰ মাজেৰে চালিত প্ৰবাহৰ কি পৰিবৰ্তন হ’ব?
7. পাউৰুটি সেকা বৈদ্যুতিক সঁজুলি আৰু বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰিৰ কুণ্ডলী বিশুদ্ধ ধাতুৰে গঢ়াৰ বিপৰীতে সংকৰ ধাতুৰে গঢ়া হয় কিয়?
   উত্তৰঃ- (i) বিশুদ্ধ ধাতুতকৈ সংকৰ ধাতুৰ ৰোধ বেছি।
   (ii) অত্যাধিক তাপত সংকৰ ধাতুৰ জাৰণ নহয়।
8. তালিকা 12.2 ত দিয়া তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ উত্তৰ দিয়া一
   (a) লো আৰু পাৰাৰ ভিতৰত কোনটো অধিক ভাল পৰিবাহী?
   (b) কোনটো পদাৰ্থ আটাইতকৈ ভাল পৰিবাহী?
   উত্তৰঃ-

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. প্ৰতিটোৰে 2V কৈ তিনিটা কোষৰ এটা বেটেৰী, এটা 5Ω ৰ ৰোধক, এটা 8Ω ৰ ৰোধক আৰু এটা 12 Ω ৰ ৰোধক আৰু এটা প্লাগ চাবি শ্ৰেণীবদ্ধভাবে সংযোগ কৰি এটা বৰ্তনীৰ নক্সা অংকন কৰা।
   উত্তৰঃ-
2. ৰোধক কেইটাৰ মাজেৰে যোৱা প্ৰবাহ জুখিবৰ বাবে এটা এমিটাৰ আৰু 12Ω ৰোধকটোৰ দুই মূৰৰ মাজৰ বিভৱভেদ জুখিবৰ বাবে এটা ভল্টমিটাৰ সংযোগ কৰি 1 নং প্ৰশ্নত দিয়া বৰ্তনীটো পুনৰ অংকন কৰা। এমিটাৰ আৰু ভল্টমিটাৰৰ পাঠ কি হ’ব?
   উত্তৰঃ- বৰ্তনীটো পুনৰ অংকন কৰা হ’ল 一
3. 100 Ω ৰ এটা বৈদ্যুতিক বাল্ব, 50 Ω ৰ এটা পাউৰুটি সেকা সঁজুলি আৰু 500 Ω ৰোধৰ এটা পানীৰ ফিল্টাৰ 220 V উৎসৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। যদি এটা বৈদ্যুতিক ইস্ত্রি একেটা উৎসৰ লগত সংযোগ কৰা হয় আৰু যদি ই আন তিনিওটাই লোৱাৰ সমান প্রবাহ লয় তেন্তে ইস্ত্ৰিটোৰ ৰোধ কিমান হ’ব আৰু ইয়াৰ মাজেৰে চালিত প্রবাহ কিমান হ’ব?
   উত্তৰঃ-
4. এটা বেটাৰীৰ লগত বৈদ্যুতিক সঁজুলিবোৰ শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত সংযোগ কৰাতকৈ সমান্তৰাল সজ্জাত সংযোগ কৰিলে কি কি সুবিধা হয়?
   উত্তৰঃ- (i) বৰ্তনীৰ মুঠ ৰোধৰ মান কমি যায়।
   (ii) যদি সৰঞ্জামৰ চুইছ of/on কৰা হয়, বাকী সৰঞ্জামবোৰ চলি থাকে।
   (iii) প্ৰতিটো সৰঞ্জামে সম্পূৰ্ণ বেটাৰী ভল্টেজ পায়।
5. 2 Ω, 3 Ω আৰু 6 Ω ৰ তিনিটা ৰোধক কেনেকৈ সংযোগ কৰিলে সিহঁতৰ মুঠ ৰোধ (a) 4 Ω আৰু (b) 1 Ω পোৱা যাব?
   উত্তৰঃ-
6. 4 Ω, 8 Ω, 12 Ω আৰু 24 Ω ৰোধৰ চাৰিটা কুণ্ডলী লগ লগাই পাব পৰা (a) সর্বোচ্চ আৰু (b) সর্বনিম্ন মুঠ ৰোধৰ মান কিমান হ’ব?
   উত্তৰঃ- (a) R = 4 + 8 + 12 + 24 = 48 Ω
   গতিকে শ্ৰণীৱদ্ধভাৱে সংযোগ কৰিলে সৰ্বোচ্চ ৰোধ পোৱা যাব।
   (b) সৰ্বনিম্ন হ’বলৈ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিব লাগিব।

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. বৈদ্যুতিক হিটাৰৰ তাপ উপাদনডাল (heating element) দীপ্ত হয়; কিন্তু সংযোগী তাঁৰবোৰ এনে নহয়, কিয়?
   উত্তৰঃ- হিটাৰৰ কুণ্ডলীৰ তাঁৰবোৰৰ ৰোধ বেছি। কিন্তু সংযোগী তাঁৰৰ ৰোধ কম। তাপ ৰোধৰ সমানুপাতিক। গতিকে বৈদ্যুতিক হিটাৰৰ তাপ উপাদানডাল দীপ্ত, কিন্তু সংযোগী তাঁৰৰ নহয়।
2. 9600 কুলম্ব আধান 1 ঘণ্টাত 50 V বিভৱভেদৰ মাজেৰে সঞ্চালিত হ’লে, উৎপাদিত তাপৰ পৰিমাণ উলিওৱা।
   উত্তৰঃ- Q = 9600 C , V = 50 V
   t = 1 hr = 3600 s
   ∴ উৎপাদিত তাপ, H = VI
3. 20 Ω ৰোধৰ এটা বৈদ্যুতিক ইস্ত্ৰিয়ে 50 A প্ৰবাহ লয়। 30 ছেকেণ্ডতত উৎপন্ন হোৱা তাপৰ পৰিমাণ গণনা কৰা।
   উত্তৰঃ- R = 20 Ω, I=5A, t = 30 Sec
   ∴ উৎপাদিত তাপৰ পৰিমাণ,

প্ৰশ্নাৱলীঃ

1. এটা বৈদ্যুতিক প্ৰবাহে যোগান ধৰা শক্তিৰ হাৰ কিহে নিৰূপণ কৰে?
   উত্তৰঃ- বৰ্তনীত ব্যৱহৃত উৎসৰ বিভৱ আৰু তাঁৰ পৰিৱাহীৰ ৰোধে আৰু প্ৰৱাহে নিৰ্ময় কৰে।
2. এটা বৈদ্যুতিক মটৰে 220 V লাইনৰ পৰা 5 A প্ৰৱাহ লয়। মটৰটোৰ ক্ষমতা আৰু 2 ঘণ্টাত ই ব্যয় কৰা শক্তি উলিওৱা।
   উত্তৰঃ- I = 5 A, V = 220 V
   T = 2h = 2 × 3600 S
   = 7200 S
   ∴ ক্ষমতা, p = VI
   = 220 × 5
   = 1100 w
   ∴ বৈদ্যুতিক শক্তি = p ×t
   =1100w ×72005
   =7920000 j

অনুশীলনীঃ

1. R ৰোধৰ এডাল তাঁৰ পাঁচটা সমান ভাগলৈ বিভক্ত কৰা হ’ল। এই অংশবোৰ সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হ’ল। যদি সজ্জাটোৰ সমতূল্য ৰোধ R’ হয়, তেতিয়া R/R’ অনুপাত হ’ব 一

উত্তৰঃ- (d) 25 ।

2. তলৰ কোনটো ৰশ্মিয়ে বৈদ্যুতিক ক্ষমতা নিৰ্দেশ নকৰে?
3. এটা বৈদ্যুতিক বাল্বৰ 220V আৰু 100W চিহ্নিত কৰা আছে যেতিয়া 110V ত ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হয়, ই লোৱা ক্ষমতা হ’ব一
   (a) 100 W (b) 75 W (c) 50 W (d) 25 W
   উত্তৰঃ- d) 25 W
4. একে পদাৰ্থৰ দুডাল একে দৈৰ্ঘ্যৰ আৰু একে ব্যাসৰ পৰিবাহী তাঁৰ প্ৰথমে শ্ৰেণীবদ্ধ সজ্জাত আৰু পিছত সমান্তৰাল সজ্জাত এটা বৰ্তনীৰ একেটা বিভৱভেদত সংযোগ কৰা হ’ল। শ্ৰেণীবদ্ধ আৰু সমান্তৰাল সজ্জাত সৃষ্টিত সৃষ্টি হোৱা তাপৰ অনুপাত 一
   (a) 1:2 (b) 2:1 (c) 1:4 (d) 4:1
   উত্তৰঃ- (c) 1:4
5. দুটা বিন্দুৰ মাজৰ বিভৱভেদ জুখিবলৈ বৰ্তনী এটাত ভল্টমিটাৰ কেনেকৈ সংযোগ কৰিবা?
   উত্তৰঃ- সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হয়।
6. এটা প্ৰদত্ত ৰোধকৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত প্ৰবাহ I ৰ মান আৰু পাৰস্পৰিক বিভৱভেদ V ৰ মান তলত দিয়া হ’ল 一
   I (এম্পিয়াৰ) 0.5 1.0 2.0 3.0 4.0
   V (ভল্ট) 1.6 3.4 6.7 10.2 13.2
   V আৰু I ৰ মাজৰ লেখ এটা অংকন কৰা আৰু ৰোধকটোৰ ৰোধ উলিওৱা।
   উত্তৰঃ- V আৰু I ৰ লেখ 一
7. যেতিয়া এটা অজ্ঞাত ৰোধ 12V ৰ এটা বেটেৰীৰ লগত সংযোগ কৰা হয় তাত 2.5 mA প্ৰবাহ চালিত হয়। ৰোধকটোৰ ৰোধ উলিওৱা।
   উত্তৰঃ- V = 12V, I = 2.5 mA
8. এটা 9 V বেটাৰীৰ লগত 0.2 Ω, 0.3 Ω, 0.4 Ω, 0.5 Ω আৰু 12 Ω, ৰোধক কেইটা শ্ৰেণীৱদ্ধভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। 12 Ω ৰোধৰ ৰোধকটোৰ মাজেৰে কিমান প্ৰবাহ চালিত হৈছে?
   উত্তৰঃ- R = 0.2 + 0.3 + 0.4 + 0.5 + 12 Ω
9. 176 Ω ৰ কিমানটা ৰোধক হ’লে 220 V ৰ লাইন এটাত 5 A প্ৰবাহ পোৱা যাব?
   উত্তৰঃ- ইয়াত, V = 220 V, I = 5 A
10. প্ৰতিটো 6 Ω ৰোধৰ তিনিটা ৰোধক কেনেদৰে সংযোগ কৰিলে সজ্জাটোৰ সমতুল্য ৰোধ (i) 9 Ω, আৰু (ii) 4 Ω হ’ব?
    উত্তৰঃ-
11. বহুকেইটা বৈদ্যুতিক বাল্ব 220 V লাইনত ব্যৱহাৰৰ বাবে তৈয়াৰ কৰা হৈছে আৰু 10 W ৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে। যদি চালিত হোৱা সৰ্বোচ্চ প্ৰবাহ 5A হয় কিমানটা বাল্ব সমান্তৰালভাৱে 220 V লাইনৰ লগত সংযোগ কৰিব লাগিব?
    উত্তৰঃ- ধৰা হ’ল, সংযোগ কৰিব পৰা বাল্বৰ সংখ্যা = n
    প্ৰতিটো লেম্পৰ ক্ষমতা = 10 W
    n টা লেম্পৰ ক্ষমতা = 10 nw
12. 220 V লাইনৰ লগত সংযোগ কৰা এটা বৈদ্যুতিক চুলাৰ গৰম ফলিখনৰ দুটা ৰোধ কুণ্ডলী A আৰু B আছে আৰু প্ৰত্যেকৰে ৰোধৰ মান 24 Ω, যিকেইটা পৃথকে পৃথকে শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে আৰু সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিব পাৰি। এই তিনিও ক্ষেত্ৰত প্ৰবাহ কি হ’ব?
    উত্তৰঃ- (i) যেতিয়া পৃথকে পৃথকে ব্যৱহাৰ হয়,
    R = 24 Ω V = 220 V
13. 2 Ω ৰোধক এটাত ব্যৱহৃত ক্ষমতা তলৰ প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰতে উলিওৱা (i) 1 Ω আৰু 2 Ω ৰ দুটা ৰোধক 6 V ৰ বেটেৰী এটাৰ লগত শ্ৰেণীবদ্ধভাৱে, আৰু (ii) 12 Ω আৰু 2 Ω ৰ ৰোধক এটা 4 V ৰ বেটেৰীৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰিলে।
    উত্তৰঃ- (i) মুঠ ৰোধৰ পৰিমাণ,
    R = 1 + 2 = 3 Ω
    বিভৱ পাৰ্থ্যক্য, V = 6 V
14. এটা 220 V ত 100 W চিহ্নিত আৰু অন্যটো 220 V ত 60 W চিহ্নিত দুটা বৈদ্যুতিক চাকি বৈদ্যুতিক যোগানৰ লগত সমান্তৰালভাৱে সংযোগ কৰা হৈছে। যদি যোগান বিভৱ 220 V হয়, কিমান প্রবাহ ই ল’ব।
    উত্তৰঃ- মুঠ ক্ষমতা = 100 + 60
15. কোনটোৱে বেছি শক্তি ব্যৱহাৰ কৰিব, এটা 250 W ৰ TV চেট 1 ঘণ্টা চলিলে বা এটা 1200W ৰ ৰুটিসেকা সঁজুলি 10 মিনিটত চলিলে?
    উত্তৰঃ- TV চেটে খৰচ কৰা মুঠ বৈদ্যুতিক শক্তি,
    E=250 ×1 Whr
    =250 Whr
    ৰুটি সেকা সঁজুলিয়ে খৰচ কৰা শক্তি,
16. 8 Ω ৰোধৰ এটা বৈদ্যুতিক চুলাই 2 ঘণ্টা চলোতে মেইনৰ পৰা 15 A প্রবাহ লয়। চুলাটোত তাপ উৎপন্ন হোৱা হাৰ উলিওৱা।
    উত্তৰঃ- R = 8 Ω, I=15 A, t = 2 hr
    আমি জানো,
17. ব্যাখ্যা কৰাঃ
    (a) বৈদ্যুতিক চাকিত বেছিভাগ টাংষ্টেনৰ ফিলামেন্ট কিয় ব্যৱহাৰ হয়?
    উত্তৰঃ- টাংষ্টেন ধাতুৰ গলনাংক বেছি। এই মান 3380.C । যেতিয়া ইয়াৰ মাধ্যমে বিদ্যুৎ প্ৰৱাহিত কৰে ই গলি নাযায় আৰু উত্তপ্ত হৈ পোহৰ বিকিৰণ কৰে।
    (b) বিদ্যুত তাপীয় সঁজুলি যেনে ৰুটি সেকা সঁজুলি আৰু ইস্ত্ৰিৰ বিশুদ্ধ ধাতুৰ পৰিবৰ্তে সংকৰ ধাতু কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
    উত্তৰঃ- সংকৰ ধাতুৰ আপেক্ষিক ৰোধৰ মান বিশুদ্ধ ধাতুতকৈ বেছি। ৰোধ বেছি বাবে ইয়াৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ চালিত হ’লে ইয়াত তাপৰ উদ্ভৱ বেছি হয়। গতিকে, বিদ্যুৎ তাপীয় সঁজুলিত সংকৰ ধাতু ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
    (c) ঘৰুৱা বর্তনীবিলাকত শ্রেণীবদ্ধ সজ্জা কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
    উত্তৰঃ- স্থিৰ বিভৱভেদৰ কাৰণে প্ৰৱাহ ৰোধ ব্যস্তানুপাতিক। আনহাতে, শ্ৰেণীৱদ্ধ সজ্জাত মুঠ ৰোধ বাঢ়ি যায়। সেয়ে, কেইবাবিধো বৈদ্যুতিক সৰঞ্জাম শ্ৰেণীৱদ্ধ সজ্জাত সংযোজিত কৰিলে সৰঞ্জামৰ কাৰ্যদক্ষতা হ্ৰাস পায়। সেয়ে ঘৰুৱা বৰ্তনীত শ্ৰেণীৱদ্ধ সজ্জা ব্যৱহৃত হয়।
    (d) এডাল পৰিবাহীৰ ৰোধ ইয়াৰ প্রস্থচ্ছেদৰ কালিৰ লগত কিদৰে পৰিবর্তন হয়?
    উত্তৰঃ- আপেক্ষিক ৰোধৰ সূত্ৰমতে, A হ’ল তাৰৰ প্ৰস্থচ্ছেদ। A ৰ মান বেছি হ’লে R ৰ মান কমে। অৰ্থাৎ পৰিৱাহী তাঁৰৰ প্ৰস্থচ্ছেদৰ মান বাঢ়িলে বৰ্তনীৰ ৰোধৰ মান কমে। গতিকে প্ৰৱাহৰ মান বাঢ়িব। (e) বৈদ্যুতিক সৰবৰাহৰ বাবে সাধাৰণতে তাম আৰু এলুমিনিয়াম তাঁৰ কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয়?